Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथातः शुक्लगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਵਰ੍ਤ੍ਮਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਿਸ਼ੁਕ੍ਲਕ੍ਸਤਜਾਧਿਮਾਂਸਸ੍ਨਾਯ੍ਵਰ੍ਮਸਞ੍ਜ੍ਞਾਃ ਖਲੁ ਪਞ੍ਚ ਰੋਗਾਃ | ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਾ ਚਾਰ੍ਜੁਨਪਿਸ੍ਟਕੌ ਚ ਜਾਲਂ ਸਿਰਾਣਾਂ ਪਿਡਕਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ||੩|| ਰੋਗਾ ਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮੇਕਾਦਸ਼ਾਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਖਲੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗੇ |੪|
प्रस्तारिशुक्लक्षतजाधिमांसस्नाय्वर्मसञ्ज्ञाः खलु पञ्च रोगाः | स्युः शुक्तिका चार्जुनपिष्टकौ च जालं सिराणां पिडकाश्च याः स्युः ||३|| रोगा बलासग्रथितेन सार्धमेकादशाक्ष्णोः खलु शुक्लभागे |४|
🔊 Audio coming soon
ਤਾਨੇਵ ਰੋਗਾਨ੍ਨਾਮਭਿਰਾਹ- ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸਹ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਜਾਲਂ ਸਿਰਾਣਾਮਿਤਿ ਸਿਰਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜਾਲਪਿਡਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਸਿਰਾਜਾਲਂ, ਸਿਰਾਪਿਡਕਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੩||-
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਿ ਪ੍ਰਥਿਤਮਿਹਾਰ੍ਮ ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗੇ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਤਨੁ ਰੁਧਿਰਪ੍ਰਭਂ ਸਨੀਲਮ੍ ||੪||
प्रस्तारि प्रथितमिहार्म शुक्लभागे विस्तीर्णं तनु रुधिरप्रभं सनीलम् ||४||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਂ, ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਵਿਤਤਂ, ਤਨੁ ਵਿਰਲਂ, ਰੁਧਿਰਪ੍ਰਭਂ ਰਕ੍ਤਨਿਭਂ, ਸਨੀਲਮ੍ ਈਸਨ੍ਨੀਲਮ੍, ਏਤੇਨੇਸਨ੍ਨੀਲਲੋਹਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦੇਹੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮਲਕ੍ਸਣਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਨੀਲਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਮੀਸਨ੍ਨੀਲਂ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਵਿਦੇਹਵਾਕ੍ਯਂ- “ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਿਸ੍ਤਤਃ ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਰਕ੍ਤੋ ਵਾ ਮਾਂਸਸਞ੍ਚਯਃ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਦੋਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ੍ਯਰ੍ਮ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ”- ਇਤਿ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮਿਦਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਚ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਖ੍ਯਂ ਮਦੁ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗੇ ਸਸ਼੍ਵੇਤਂ ਸਮਮਿਹ ਵਰ੍ਧਤੇ ਚਿਰੇਣ |੫|
शुक्लाख्यं मृदु कथयन्ति शुक्लभागे सश्वेतं सममिह वर्धते चिरेण |५|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਖ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਨਾਮਾਰ੍ਮ| ਮਦੁ ਕੋਮਲਂ, ਸਸ਼੍ਵੇਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛ੍ਵੇਤਂ; ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਮਿਦਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਚ|੫|-
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰਚਯਮੁਪੈਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗੇ ਪਦ੍ਮਾਭਂ ਤਦੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਲੋਹਿਤਾਰ੍ਮ ||੫||
यन्मांसं प्रचयमुपैति शुक्लभागे पद्माभं तदुपदिशन्ति लोहितार्म ||५||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਚਯਂ ਵਦ੍ਧਿਮ੍, ਉਪੈਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਪਦ੍ਮਾਭਮ੍ ਅਰੁਣਪਦ੍ਮਪ੍ਰਭਂ, ਲੋਹਿਤਾਰ੍ਮ ਸ਼ੋਣਿਤਾਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਏਤਦ੍ਰਕ੍ਤਜਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਚ||੫||
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਮਦੁ ਬਹਲਂ ਯਕਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਵਾ ਤਦਧਿਕਮਾਂਸਜਾਰ੍ਮ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ |੬|
विस्तीर्णं मृदु बहलं यकृत्प्रकाशं श्यावं वा तदधिकमांसजार्म विद्यात् |६|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮਿਤਿ| ਬਹਲਂ ਸ੍ਥੂਲਮ੍| ਏਤਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਚ|੬|-
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਯਤ੍ ਪਿਸ਼ਿਤਮੁਪੈਤਿ ਵਦ੍ਧਿਮੇਤਤ੍ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਰ੍ਮੇਤ੍ਯਭਿਪਠਿਤਂ ਖਰਂ ਪ੍ਰਪਾਣ੍ਡੁ ||੬||
शुक्ले यत् पिशितमुपैति वृद्धिमेतत् स्नाय्वर्मेत्यभिपठितं खरं प्रपाण्डु ||६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਮਪਿ ਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਖਰਂ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍| ‘ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਭਂ ਪਿਸ਼ਿਤਾਂਸ਼ਮੁਪੈਤਿ ਯਤ੍ਤੁ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਰ੍ਮ’ ਇਤ੍ਯਪਿ ਪਾਠਃ| ‘ਖਰਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ||੬||
Adhikarana 8 (7) · Śloka 7
ਸ਼੍ਯਾਵਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਸ਼ਿਤਨਿਭਾਸ਼੍ਚ ਬਿਨ੍ਦਵੋ ਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਤ੍ਯਾਭਾਃ ਸਿਤਨਯਨੇ ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ |੭|
श्यावाः स्युः पिशितनिभाश्च बिन्दवो ये शुक्त्याभाः सितनयने स शुक्तिसञ्ज्ञः |७|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਤ੍ਯਾਭਾ ਇਤਿ ਜਲਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰਿਵ ਕਿਞ੍ਜਿਦ੍ਦੀਰ੍ਘਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਣ੍ਡਲੇ ਯੇ ਬਿਨ੍ਦਵਃ ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਾਵਿਕਾਰ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਾਧ੍ਯੋਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜਸ਼੍ਚ|੭|-
Adhikarana 9 (7) · Śloka 7
ਏਕੋ ਯਃ ਸ਼ਸ਼ਰੁਧਿਰੋਪਮਸ੍ਤੁ ਬਿਨ੍ਦੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਥੋ ਭਵਤਿ ਤਮਰ੍ਜੁਨਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ||੭||
एको यः शशरुधिरोपमस्तु बिन्दुः शुक्लस्थो भवति तमर्जुनं वदन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
ਏਕ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਜੋਯਂ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੭||
Adhikarana 10 (8) · Śloka 8
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਃ ਸਲਿਲਨਿਭੋਥ ਪਿਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਸ ਪਿਸ੍ਟਕਃ ਸੁਵਤ੍ਤਃ |੮|
उत्सन्नः सलिलनिभोऽथ पिष्टशुक्लो बिन्दुर्यो भवति स पिष्टकः सुवृत्तः |८|
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਸਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਿਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਲਃ ਤਣ੍ਡੁਲਪਿਸ੍ਟਵਚ੍ਛੁਕ੍ਲਃ, ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵੇਪ੍ਯਚ੍ਛਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਲਿਲਨਿਭਃ, ਪਿਸ੍ਟਕਃ ਪਿਸ੍ਟਕਨਾਮਾ| ਅਯਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਃ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ|੮|-
Adhikarana 11 (8) · Śloka 8
ਜਾਲਾਭਃ ਕਠਿਨਸਿਰੋ ਮਹਾਨ੍ ਸਰਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤਾਨਃ ਸ੍ਮਤ ਇਹ ਜਾਲਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਸ੍ਤੁ ||੮||
जालाभः कठिनसिरो महान् सरक्तः सन्तानः स्मृत इह जालसञ्ज्ञितस्तु ||८||
🔊 Audio coming soon
ਜਾਲਾਭ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਲੋਮਵਿਲੋਮਵਿਸ੍ਤਤਸਿਰਾਨਿਚਯਵਿਰਚਿਤਤ੍ਵਾਜ੍ਜਾਲਸ੍ਯੇਵ ਆਭਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਰਕ੍ਤੋ ਲੋਹਿਤੋ ਲੋਹਿਤਜਨਿਤਸ਼੍ਚ, ਸਨ੍ਤਾਨਃ ਸਿਰਾਸਨ੍ਤਾਨਃ| ਏਸ ਸਿਰਾਜਾਲਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤੋ ਰਕ੍ਤਜਃ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ||੮||
Adhikarana 12 (9) · Śloka 9
ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਥਾਃ ਸਿਤਪਿਡਕਾਃ ਸਿਰਾਵਤਾ ਯਾਸ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਯਾਦਸਿਤਸਮੀਪਜਾਃ ਸਿਰਾਜਾਃ |੯|
शुक्लस्थाः सितपिडकाः सिरावृता यास्ता विद्यादसितसमीपजाः सिराजाः |९|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਥਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਰਾਜਾਃ ‘ਪਿਡਕਾ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਾਸ੍ਤੁਸ੍ਥਿਤਸਿਰਾਵਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਿਰਾਜਾਃ, ਨ ਤੁ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍ ਸਿਰਾਜਾਃ| ਏਸ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਃ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ|੯|-
Adhikarana 13 (9) · Śloka 9
ਕਾਂਸ੍ਯਾਭੋ ਭਵਤਿ ਸਿਤੇਮ੍ਬੁਬਿਨ੍ਦੁਤੁਲ੍ਯਃ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋਮਦੁਰਰੁਜੋ ਬਲਾਸਕਾਖ੍ਯਃ ||੯||
कांस्याभो भवति सितेऽम्बुबिन्दुतुल्यः स ज्ञेयोऽमृदुररुजो बलासकाख्यः ||९||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਂਸ੍ਯਾਭ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਂਸ੍ਯਸ੍ਯੇਵ ਆਭਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ, ਸਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਮ੍ਬੁਬਿਨ੍ਦੁਤੁਲ੍ਯਃ ਵਾਰਿਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵੋਦ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਮਦੁਃ ਕਠਿਨਃ| ਅਰੁਜਃ ਅਵ੍ਯਥਃ| ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਕਫਜਨਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਨਾਮਾਨ੍ਵਯੇਨ ਬਲਾਸਨਾਮਾ ਵਿਕਾਰੋ ਬਲਾਸਜ ਏਵ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਵਿਦੇਹਃ,- “ਮਾਰੁਤੋਤ੍ਪੀਡਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਭਾਗੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ| ਜਲਬਿਨ੍ਦੁਰਿਵੋਚ੍ਛੂਨੋ ਮਦੁਃ ਕਫਸਮੁਦ੍ਭਵਃ”- ਇਤਿ| ਪੁਸ੍ਤਕਾਨ੍ਤਰੇ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ਪਾਠਃ, ਯਥਾ- ‘ਸਨ੍ਤਾਨੋ ਭਵਤਿ ਸਿਰਾਵਤਃ ਸਿਤੇ ਯੋ ਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਵਾ ਸ ਤੁ ਨਿਰੁਜੋ ਬਲਾਸਕਾਖ੍ਯਃ’- ਇਤਿ| ਈਦਸ਼ਸ੍ਯ ਪਾਠਸ੍ਯ ਟੀਕਾਕਾਰਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਸਾਧ੍ਯੋਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਸ਼੍ਚ||੯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे शुक्लगतरोगविज्ञानीयो नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||