Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ śuklagatarōgavijñānīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
अथातः शुक्लगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
vartmagatarōgavijñānīyānantaraṁ vartmamaṇḍalācchuklamaṇḍalasyānantaryāttadgatarōgavijñānīyārambhō yukta ityata āha- athāta ityādi||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
prastāriśuklakṣatajādhimāṁsasnāyvarmasañjñāḥ khalu pañca rōgāḥ | syuḥ śuktikā cārjunapiṣṭakau ca jālaṁ sirāṇāṁ piḍakāśca yāḥ syuḥ ||3|| rōgā balāsagrathitēna sārdhamēkādaśākṣṇōḥ khalu śuklabhāgē |4|
प्रस्तारिशुक्लक्षतजाधिमांसस्नाय्वर्मसञ्ज्ञाः खलु पञ्च रोगाः | स्युः शुक्तिका चार्जुनपिष्टकौ च जालं सिराणां पिडकाश्च याः स्युः ||३|| रोगा बलासग्रथितेन सार्धमेकादशाक्ष्णोः खलु शुक्लभागे |४|
🔊 Audio coming soon
tānēva rōgānnāmabhirāha- prastārītyādi| armaśabdaḥ prastāryādibhiḥ pañcabhiḥ saha sambadhyatē| jālaṁ sirāṇāmiti sirāśabdō jālapiḍakābhyāṁ sambadhyatē; tēna sirājālaṁ, sirāpiḍakāścētyarthaḥ||3||-
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
prastāri prathitamihārma śuklabhāgē vistīrṇaṁ tanu rudhiraprabhaṁ sanīlam ||4||
प्रस्तारि प्रथितमिहार्म शुक्लभागे विस्तीर्णं तनु रुधिरप्रभं सनीलम् ||४||
🔊 Audio coming soon
prastārītyādi| prathitaṁ prakhyātaṁ, vistīrṇaṁ vitataṁ, tanu viralaṁ, rudhiraprabhaṁ raktanibhaṁ, sanīlam īṣannīlam, ētēnēṣannīlalōhitamityarthaḥ| jējjaṭācāryastu vidēhōktaṁ prastāryarmalakṣaṇaṁ dr̥ṣṭvā sanīlamityatra vāśabdō luptō draṣṭavyaḥ, tēna raktamīṣannīlaṁ vētyartha iti pratipādayati| tathā ca vidēhavākyaṁ- “samantādvistr̥taḥ śyāvō raktō vā māṁsasañcayaḥ| sannipātēna dōṣāṇāṁ prastāryarma taducyatē”- iti| tridōṣajamidaṁ sādhyaṁ ca||4||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
śuklākhyaṁ mr̥du kathayanti śuklabhāgē saśvētaṁ samamiha vardhatē cirēṇa |5|
शुक्लाख्यं मृदु कथयन्ति शुक्लभागे सश्वेतं सममिह वर्धते चिरेण |५|
🔊 Audio coming soon
śuklākhyamityādi| śuklākhyaṁ śuklanāmārma| mr̥du kōmalaṁ, saśvētaṁ kiñcicchvētaṁ; ślēṣmajamidaṁ sādhyaṁ ca|5|-
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
yanmāṁsaṁ pracayamupaiti śuklabhāgē padmābhaṁ tadupadiśanti lōhitārma ||5||
यन्मांसं प्रचयमुपैति शुक्लभागे पद्माभं तदुपदिशन्ति लोहितार्म ||५||
🔊 Audio coming soon
yadityādi| pracayaṁ vr̥ddhim, upaiti gacchati, padmābham aruṇapadmaprabhaṁ, lōhitārma śōṇitārmētyārthaḥ| ētadraktajaṁ sādhyaṁ ca||5||
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
vistīrṇaṁ mr̥du bahalaṁ yakr̥tprakāśaṁ śyāvaṁ vā tadadhikamāṁsajārma vidyāt |6|
विस्तीर्णं मृदु बहलं यकृत्प्रकाशं श्यावं वा तदधिकमांसजार्म विद्यात् |६|
🔊 Audio coming soon
vistīrṇamiti| bahalaṁ sthūlam| ētat sannipātajaṁ sādhyaṁ ca|6|-
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
śuklē yat piśitamupaiti vr̥ddhimētat snāyvarmētyabhipaṭhitaṁ kharaṁ prapāṇḍu ||6||
शुक्ले यत् पिशितमुपैति वृद्धिमेतत् स्नाय्वर्मेत्यभिपठितं खरं प्रपाण्डु ||६||
🔊 Audio coming soon
śuklē ityādi| ētattridōṣajamapi sādhyam| kharaṁ kharasparśam| ‘snāyvābhaṁ piśitāṁśamupaiti yattu snāyvarma’ ityapi pāṭhaḥ| ‘kharaṁ ca śuklaṁ’ iti kēcit paṭhanti||6||
Adhikarana 8 (7) · Śloka 7
śyāvāḥ syuḥ piśitanibhāśca bindavō yē śuktyābhāḥ sitanayanē sa śuktisañjñaḥ |7|
श्यावाः स्युः पिशितनिभाश्च बिन्दवो ये शुक्त्याभाः सितनयने स शुक्तिसञ्ज्ञः |७|
🔊 Audio coming soon
śyāvā ityādi| śuktyābhā iti jalaśuktiriva kiñjiddīrghāḥ śuklamaṇḍalē yē bindavaḥ sa śuktikāvikāra iti sambandhaḥ| sādhyō'yaṁ pittajaśca|7|-
Adhikarana 9 (7) · Śloka 7
ēkō yaḥ śaśarudhirōpamastu binduḥ śuklasthō bhavati tamarjunaṁ vadanti ||7||
एको यः शशरुधिरोपमस्तु बिन्दुः शुक्लस्थो भवति तमर्जुनं वदन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
ēka ityādi| raktajō'yaṁ sādhyaśca||7||
Adhikarana 10 (8) · Śloka 8
utsannaḥ salilanibhō'tha piṣṭaśuklō binduryō bhavati sa piṣṭakaḥ suvr̥ttaḥ |8|
उत्सन्नः सलिलनिभोऽथ पिष्टशुक्लो बिन्दुर्यो भवति स पिष्टकः सुवृत्तः |८|
🔊 Audio coming soon
utsanna ityādi| piṣṭaśuklaḥ taṇḍulapiṣṭavacchuklaḥ, śuklatvē'pyacchatvāt salilanibhaḥ, piṣṭakaḥ piṣṭakanāmā| ayaṁ ślaiṣmikaḥ sādhyaśca|8|-
Adhikarana 11 (8) · Śloka 8
jālābhaḥ kaṭhinasirō mahān saraktaḥ santānaḥ smr̥ta iha jālasañjñitastu ||8||
जालाभः कठिनसिरो महान् सरक्तः सन्तानः स्मृत इह जालसञ्ज्ञितस्तु ||८||
🔊 Audio coming soon
jālābha ityādi| anulōmavilōmavistr̥tasirānicayaviracitatvājjālasyēva ābhā yasya sa tathā| raktō lōhitō lōhitajanitaśca, santānaḥ sirāsantānaḥ| ēṣa sirājālasañjñitō raktajaḥ sādhyaśca||8||
Adhikarana 12 (9) · Śloka 9
śuklasthāḥ sitapiḍakāḥ sirāvr̥tā yāstā vidyādasitasamīpajāḥ sirājāḥ |9|
शुक्लस्थाः सितपिडकाः सिरावृता यास्ता विद्यादसितसमीपजाः सिराजाः |९|
🔊 Audio coming soon
śuklasthā ityādi| sirājāḥ ‘piḍakā’ iti śēṣaḥ| vāstusthitasirāvr̥ttatvāt sirājāḥ, na tu sākṣāt sirājāḥ| ēṣa sannipātajaḥ sādhyaśca|9|-
Adhikarana 13 (9) · Śloka 9
kāṁsyābhō bhavati sitē'mbubindutulyaḥ sa jñēyō'mr̥durarujō balāsakākhyaḥ ||9||
कांस्याभो भवति सितेऽम्बुबिन्दुतुल्यः स ज्ञेयोऽमृदुररुजो बलासकाख्यः ||९||
🔊 Audio coming soon
kāṁsyābha ityādi| kāṁsyasyēva ābhā yasya sa tathā, sita ityarthaḥ| ambubindutulyaḥ vāribindurivōdgatvāt| amr̥duḥ kaṭhinaḥ| arujaḥ avyathaḥ| ētaddvayamapi kaphajanitatvāt nāmānvayēna balāsanāmā vikārō balāsaja ēva| atraiva vidēhaḥ,- “mārutōtpīḍitaḥ ślēṣmā śuklabhāgē vyavasthitaḥ| jalabindurivōcchūnō mr̥duḥ kaphasamudbhavaḥ”- iti| pustakāntarē cānyathā pāṭhaḥ, yathā- ‘santānō bhavati sirāvr̥taḥ sitē yō bindurvā sa tu nirujō balāsakākhyaḥ’- iti| īdr̥śasya pāṭhasya ṭīkākārā vyākhyāṁ na kurvanti| sādhyō'yaṁ ślēṣmajaśca||9||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrē śuklagatarōgavijñānīyō nāma caturthō'dhyāyaḥ ||4||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे शुक्लगतरोगविज्ञानीयो नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē caturthō'dhyāyaḥ||4||