Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
athātaḥ skandāpasmārapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1||
yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
bilvaḥ śirīṣō gōlōmī surasādiśca yō gaṇaḥ |
pariṣēkē prayōktavyaḥ skandāpasmāraśāntayē ||3||
View original
अथातः स्कन्दापस्मारप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
बिल्वः शिरीषो गोलोमी सुरसादिश्च यो गणः |
परिषेके प्रयोक्तव्यः स्कन्दापस्मारशान्तये ||३||
skandapratiṣēdhānantaraṁ pratyāsattyā skandāpasmārapratiṣēdhārambhō yujyata ityāha- bilva ityādi| gōlōmī dūrvā||1-3||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 5
sarvagandhavipakvaṁ tu tailamabhyañjanē hitam |
kṣīravr̥kṣakaṣāyē ca kākōlyādau gaṇē tathā ||4||
vipaktavyaṁ ghr̥taṁ cāpi pānīyaṁ payasā saha |5|
View original
सर्वगन्धविपक्वं तु तैलमभ्यञ्जने हितम् |
क्षीरवृक्षकषाये च काकोल्यादौ गणे तथा ||४||
विपक्तव्यं घृतं चापि पानीयं पयसा सह |५|
sarvētyādi| sarvagandhā ēlādikāḥ, yathālābhamēlādikatvēna bilvaśirīṣādīnāṁ kvāthēna tailaṁ paktavyam| anyē tu ‘gandhamūtravipakvam’ iti paṭhanti; gandhāḥ sarvagandhāḥ pūrvōktāḥ, mūtraṁ gōmūtram| kṣīrētyādi| kṣīravr̥kṣakaṣāyē caturguṇē, payasā dugdhēna caturguṇēna, kākōlyādau gaṇē kalkīkr̥tē snēhacaturthāṁśē ghr̥taṁ vipaktavyam| tadghr̥taṁ kiṁ kāryamityāha,- pānīyaṁ pātavyam, ‘annādēna’ iti śēṣaḥ| anyē tu pānīyaṁ caturguṇaṁ dattvā ghr̥taṁ paktavyamiti manyantē, śēṣaṁ pūrvavat||4||-
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
utsādanaṁ vacāhiṅguyuktaṁ skandagrahē hitam ||5||
gr̥dhrōlūkapurīṣāṇi kēśā hastinakhā ghr̥tam |
vr̥ṣabhasya ca rōmāṇi yōjyānyuddhūpanē'pi ca ||6||
View original
उत्सादनं वचाहिङ्गुयुक्तं स्कन्दग्रहे हितम् ||५||
गृध्रोलूकपुरीषाणि केशा हस्तिनखा घृतम् |
वृषभस्य च रोमाणि योज्यान्युद्धूपनेऽपि च ||६||
utsādanamityādi| utsādanam udvartanam| skandagrahē hitamityatra cakārō luptō jñēyaḥ, tēna skandagrahē skandāpasmārē ca hitam| (‘ētadudvartanaṁ hitam’ ityatrānyē ‘ētadudvartanēritam’ iti paṭhanti; tanna, utsādanasyānuktatvāt)||5-6||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
anantāṁ kukkuṭīṁ bimbīṁ markaṭīṁ cāpi dhārayēt |7|
View original
अनन्तां कुक्कुटीं बिम्बीं मर्कटीं चापि धारयेत् |७|
anantētyādi| anantā utpalasārivā, kukkuṭī kukkuṭīśarīravat kusumacitrā vallī sphaṭikaracitakukkuṭāṇḍatulyakandā, markaṭī kapikacchuḥ| dhārayēt śarīrē iti bōddhavyam|7|-
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
pakvāpakvāni māṁsāni prasannā rudhiraṁ payaḥ ||7||
bhūtaudanō nivēdyaśca skandāpasmāriṇē'vaṭē |8|
View original
पक्वापक्वानि मांसानि प्रसन्ना रुधिरं पयः ||७||
भूतौदनो निवेद्यश्च स्कन्दापस्मारिणेऽवटे |८|
pakvētyādi| prasannā surā, rudhiraṁ chāgalasya, payō dugdham| bhūtaudanaḥ bhūtānāmōdanaḥ sōpahārō baliḥ, utsvinnā māṣavikr̥tirbalirityanyē| avaṭē gartāyām||7||-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
catuṣpathē ca kartavyaṁ snānamasya yatātmanā ||8||
View original
चतुष्पथे च कर्तव्यं स्नानमस्य यतात्मना ||८||
catuṣpathē ityādi| asya bālakasya| yatātmanā upavāsādiyutēna| ‘yatātmanā’ ityatra kēcit ‘yathāvidhi’ iti paṭhanti; skandapratiṣēdhōktasnānavidhānēnēti ca vyākhyānayanti||8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
skandāpasmārasañjñō yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā |
viśākhasañjñaśca śiśōḥ śivō'stu vikr̥tānanaḥ ||9||
View original
स्कन्दापस्मारसञ्ज्ञो यः स्कन्दस्य दयितः सखा |
विशाखसञ्ज्ञश्च शिशोः शिवोऽस्तु विकृताननः ||९||
rakṣāmantramāha- skandētyādi| skandasya kārtikēyasya, dayitaḥ abhīṣṭaḥ, sakhā mitraṁ, viśākhasañjña iti skandāpasmārasya dvitīyaṁ nāma| śiśōḥ bālakasya, śivō'stu kalyāṇakr̥dbhavatu, vikr̥tānanō vikr̥tamukhaḥ| ‘viśākhasañjñasya’ iti kēcit paṭhanti, tatra skandasya viśēṣaṇam||9||
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē kumāratantrē skandāpasmārapratiṣēdhō nāma (tr̥tīyō'dhyāyaḥ, āditaḥ) ēkōnatriṁśō'dhyāyaḥ ||29||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कुमारतन्त्रे स्कन्दापस्मारप्रतिषेधो नाम (तृतीयोऽध्यायः, आदितः) एकोनत्रिंशोऽध्यायः ||२९||
iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargatē kaumārabhr̥tyatantrē skandāpasmārapratiṣēdhō nāmaikōnatriṁśattamō'dhyāyaḥ||29||