Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
അഥാതഃ സ്കന്ദാപസ്മാരപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
ബില്വഃ ശിരീഷോ ഗോലോമീ സുരസാദിശ്ച യോ ഗണഃ |
പരിഷേകേ പ്രയോക്തവ്യഃ സ്കന്ദാപസ്മാരശാന്തയേ ||൩||
View original
अथातः स्कन्दापस्मारप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
बिल्वः शिरीषो गोलोमी सुरसादिश्च यो गणः |
परिषेके प्रयोक्तव्यः स्कन्दापस्मारशान्तये ||३||
സ്കന്ദപ്രതിഷേധാനന്തരം പ്രത്യാസത്ത്യാ സ്കന്ദാപസ്മാരപ്രതിഷേധാരമ്ഭോ യുജ്യത ഇത്യാഹ- ബില്വ ഇത്യാദി| ഗോലോമീ ദൂര്വാ||൧-൩||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 5
സര്വഗന്ധവിപക്വം തു തൈലമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ് |
ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായേ ച കാകോല്യാദൌ ഗണേ തഥാ ||൪||
വിപക്തവ്യം ഘൃതം ചാപി പാനീയം പയസാ സഹ |൫|
View original
सर्वगन्धविपक्वं तु तैलमभ्यञ्जने हितम् |
क्षीरवृक्षकषाये च काकोल्यादौ गणे तथा ||४||
विपक्तव्यं घृतं चापि पानीयं पयसा सह |५|
സര്വേത്യാദി| സര്വഗന്ധാ ഏലാദികാഃ, യഥാലാഭമേലാദികത്വേന ബില്വശിരീഷാദീനാം ക്വാഥേന തൈലം പക്തവ്യമ്| അന്യേ തു ‘ഗന്ധമൂത്രവിപക്വമ്’ ഇതി പഠന്തി; ഗന്ധാഃ സര്വഗന്ധാഃ പൂര്വോക്താഃ, മൂത്രം ഗോമൂത്രമ്| ക്ഷീരേത്യാദി| ക്ഷീരവൃക്ഷകഷായേ ചതുര്ഗുണേ, പയസാ ദുഗ്ധേന ചതുര്ഗുണേന, കാകോല്യാദൌ ഗണേ കല്കീകൃതേ സ്നേഹചതുര്ഥാംശേ ഘൃതം വിപക്തവ്യമ്| തദ്ഘൃതം കിം കാര്യമിത്യാഹ,- പാനീയം പാതവ്യമ്, ‘അന്നാദേന’ ഇതി ശേഷഃ| അന്യേ തു പാനീയം ചതുര്ഗുണം ദത്ത്വാ ഘൃതം പക്തവ്യമിതി മന്യന്തേ, ശേഷം പൂര്വവത്||൪||-
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ഉത്സാദനം വചാഹിങ്ഗുയുക്തം സ്കന്ദഗ്രഹേ ഹിതമ് ||൫||
ഗൃധ്രോലൂകപുരീഷാണി കേശാ ഹസ്തിനഖാ ഘൃതമ് |
വൃഷഭസ്യ ച രോമാണി യോജ്യാന്യുദ്ധൂപനേऽപി ച ||൬||
View original
उत्सादनं वचाहिङ्गुयुक्तं स्कन्दग्रहे हितम् ||५||
गृध्रोलूकपुरीषाणि केशा हस्तिनखा घृतम् |
वृषभस्य च रोमाणि योज्यान्युद्धूपनेऽपि च ||६||
ഉത്സാദനമിത്യാദി| ഉത്സാദനമ് ഉദ്വര്തനമ്| സ്കന്ദഗ്രഹേ ഹിതമിത്യത്ര ചകാരോ ലുപ്തോ ജ്ഞേയഃ, തേന സ്കന്ദഗ്രഹേ സ്കന്ദാപസ്മാരേ ച ഹിതമ്| (‘ഏതദുദ്വര്തനം ഹിതമ്’ ഇത്യത്രാന്യേ ‘ഏതദുദ്വര്തനേരിതമ്’ ഇതി പഠന്തി; തന്ന, ഉത്സാദനസ്യാനുക്തത്വാത്)||൫-൬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
അനന്താം കുക്കുടീം ബിമ്ബീം മര്കടീം ചാപി ധാരയേത് |൭|
View original
अनन्तां कुक्कुटीं बिम्बीं मर्कटीं चापि धारयेत् |७|
അനന്തേത്യാദി| അനന്താ ഉത്പലസാരിവാ, കുക്കുടീ കുക്കുടീശരീരവത് കുസുമചിത്രാ വല്ലീ സ്ഫടികരചിതകുക്കുടാണ്ഡതുല്യകന്ദാ, മര്കടീ കപികച്ഛുഃ| ധാരയേത് ശരീരേ ഇതി ബോദ്ധവ്യമ്|൭|-
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
പക്വാപക്വാനി മാംസാനി പ്രസന്നാ രുധിരം പയഃ ||൭||
ഭൂതൌദനോ നിവേദ്യശ്ച സ്കന്ദാപസ്മാരിണേऽവടേ |൮|
View original
पक्वापक्वानि मांसानि प्रसन्ना रुधिरं पयः ||७||
भूतौदनो निवेद्यश्च स्कन्दापस्मारिणेऽवटे |८|
പക്വേത്യാദി| പ്രസന്നാ സുരാ, രുധിരം ഛാഗലസ്യ, പയോ ദുഗ്ധമ്| ഭൂതൌദനഃ ഭൂതാനാമോദനഃ സോപഹാരോ ബലിഃ, ഉത്സ്വിന്നാ മാഷവികൃതിര്ബലിരിത്യന്യേ| അവടേ ഗര്തായാമ്||൭||-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ചതുഷ്പഥേ ച കര്തവ്യം സ്നാനമസ്യ യതാത്മനാ ||൮||
View original
चतुष्पथे च कर्तव्यं स्नानमस्य यतात्मना ||८||
ചതുഷ്പഥേ ഇത്യാദി| അസ്യ ബാലകസ്യ| യതാത്മനാ ഉപവാസാദിയുതേന| ‘യതാത്മനാ’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘യഥാവിധി’ ഇതി പഠന്തി; സ്കന്ദപ്രതിഷേധോക്തസ്നാനവിധാനേനേതി ച വ്യാഖ്യാനയന്തി||൮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
സ്കന്ദാപസ്മാരസഞ്ജ്ഞോ യഃ സ്കന്ദസ്യ ദയിതഃ സഖാ |
വിശാഖസഞ്ജ്ഞശ്ച ശിശോഃ ശിവോऽസ്തു വികൃതാനനഃ ||൯||
View original
स्कन्दापस्मारसञ्ज्ञो यः स्कन्दस्य दयितः सखा |
विशाखसञ्ज्ञश्च शिशोः शिवोऽस्तु विकृताननः ||९||
രക്ഷാമന്ത്രമാഹ- സ്കന്ദേത്യാദി| സ്കന്ദസ്യ കാര്തികേയസ്യ, ദയിതഃ അഭീഷ്ടഃ, സഖാ മിത്രം, വിശാഖസഞ്ജ്ഞ ഇതി സ്കന്ദാപസ്മാരസ്യ ദ്വിതീയം നാമ| ശിശോഃ ബാലകസ്യ, ശിവോऽസ്തു കല്യാണകൃദ്ഭവതു, വികൃതാനനോ വികൃതമുഖഃ| ‘വിശാഖസഞ്ജ്ഞസ്യ’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി, തത്ര സ്കന്ദസ്യ വിശേഷണമ്||൯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കുമാരതന്ത്രേ സ്കന്ദാപസ്മാരപ്രതിഷേധോ നാമ (തൃതീയോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ) ഏകോനത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൨൯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कुमारतन्त्रे स्कन्दापस्मारप्रतिषेधो नाम (तृतीयोऽध्यायः, आदितः) एकोनत्रिंशोऽध्यायः ||२९||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കൌമാരഭൃത്യതന്ത്രേ സ്കന്ദാപസ്മാരപ്രതിഷേധോ നാമൈകോനത്രിംശത്തമോऽധ്യായഃ||൨൯||