Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
అథాతః స్కందాపస్మారప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1||
యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
బిల్వః శిరీషో గోలోమీ సురసాదిశ్చ యో గణః |
పరిషేకే ప్రయోక్తవ్యః స్కందాపస్మారశాంతయే ||3||
View original
अथातः स्कन्दापस्मारप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
बिल्वः शिरीषो गोलोमी सुरसादिश्च यो गणः |
परिषेके प्रयोक्तव्यः स्कन्दापस्मारशान्तये ||३||
స్కందప్రతిషేధానంతరం ప్రత్యాసత్త్యా స్కందాపస్మారప్రతిషేధారంభో యుజ్యత ఇత్యాహ- బిల్వ ఇత్యాది| గోలోమీ దూర్వా||1-3||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 5
సర్వగంధవిపక్వం తు తైలమభ్యంజనే హితం |
క్షీరవృక్షకషాయే చ కాకోల్యాదౌ గణే తథా ||4||
విపక్తవ్యం ఘృతం చాపి పానీయం పయసా సహ |5|
View original
सर्वगन्धविपक्वं तु तैलमभ्यञ्जने हितम् |
क्षीरवृक्षकषाये च काकोल्यादौ गणे तथा ||४||
विपक्तव्यं घृतं चापि पानीयं पयसा सह |५|
సర్వేత్యాది| సర్వగంధా ఏలాదికాః, యథాలాభమేలాదికత్వేన బిల్వశిరీషాదీనాం క్వాథేన తైలం పక్తవ్యం| అన్యే తు ‘గంధమూత్రవిపక్వం’ ఇతి పఠంతి; గంధాః సర్వగంధాః పూర్వోక్తాః, మూత్రం గోమూత్రం| క్షీరేత్యాది| క్షీరవృక్షకషాయే చతుర్గుణే, పయసా దుగ్ధేన చతుర్గుణేన, కాకోల్యాదౌ గణే కల్కీకృతే స్నేహచతుర్థాంశే ఘృతం విపక్తవ్యం| తద్ఘృతం కిం కార్యమిత్యాహ,- పానీయం పాతవ్యం, ‘అన్నాదేన’ ఇతి శేషః| అన్యే తు పానీయం చతుర్గుణం దత్త్వా ఘృతం పక్తవ్యమితి మన్యంతే, శేషం పూర్వవత్||4||-
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ఉత్సాదనం వచాహింగుయుక్తం స్కందగ్రహే హితం ||5||
గృధ్రోలూకపురీషాణి కేశా హస్తినఖా ఘృతం |
వృషభస్య చ రోమాణి యోజ్యాన్యుద్ధూపనేఽపి చ ||6||
View original
उत्सादनं वचाहिङ्गुयुक्तं स्कन्दग्रहे हितम् ||५||
गृध्रोलूकपुरीषाणि केशा हस्तिनखा घृतम् |
वृषभस्य च रोमाणि योज्यान्युद्धूपनेऽपि च ||६||
ఉత్సాదనమిత్యాది| ఉత్సాదనం ఉద్వర్తనం| స్కందగ్రహే హితమిత్యత్ర చకారో లుప్తో జ్ఞేయః, తేన స్కందగ్రహే స్కందాపస్మారే చ హితం| (‘ఏతదుద్వర్తనం హితం’ ఇత్యత్రాన్యే ‘ఏతదుద్వర్తనేరితం’ ఇతి పఠంతి; తన్న, ఉత్సాదనస్యానుక్తత్వాత్)||5-6||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
అనంతాం కుక్కుటీం బింబీం మర్కటీం చాపి ధారయేత్ |7|
View original
अनन्तां कुक्कुटीं बिम्बीं मर्कटीं चापि धारयेत् |७|
అనంతేత్యాది| అనంతా ఉత్పలసారివా, కుక్కుటీ కుక్కుటీశరీరవత్ కుసుమచిత్రా వల్లీ స్ఫటికరచితకుక్కుటాండతుల్యకందా, మర్కటీ కపికచ్ఛుః| ధారయేత్ శరీరే ఇతి బోద్ధవ్యం|7|-
Adhikarana 5 (7) · Śloka 8
పక్వాపక్వాని మాంసాని ప్రసన్నా రుధిరం పయః ||7||
భూతౌదనో నివేద్యశ్చ స్కందాపస్మారిణేఽవటే |8|
View original
पक्वापक्वानि मांसानि प्रसन्ना रुधिरं पयः ||७||
भूतौदनो निवेद्यश्च स्कन्दापस्मारिणेऽवटे |८|
పక్వేత్యాది| ప్రసన్నా సురా, రుధిరం ఛాగలస్య, పయో దుగ్ధం| భూతౌదనః భూతానామోదనః సోపహారో బలిః, ఉత్స్విన్నా మాషవికృతిర్బలిరిత్యన్యే| అవటే గర్తాయాం||7||-
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
చతుష్పథే చ కర్తవ్యం స్నానమస్య యతాత్మనా ||8||
View original
चतुष्पथे च कर्तव्यं स्नानमस्य यतात्मना ||८||
చతుష్పథే ఇత్యాది| అస్య బాలకస్య| యతాత్మనా ఉపవాసాదియుతేన| ‘యతాత్మనా’ ఇత్యత్ర కేచిత్ ‘యథావిధి’ ఇతి పఠంతి; స్కందప్రతిషేధోక్తస్నానవిధానేనేతి చ వ్యాఖ్యానయంతి||8||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
స్కందాపస్మారసంజ్ఞో యః స్కందస్య దయితః సఖా |
విశాఖసంజ్ఞశ్చ శిశోః శివోఽస్తు వికృతాననః ||9||
View original
स्कन्दापस्मारसञ्ज्ञो यः स्कन्दस्य दयितः सखा |
विशाखसञ्ज्ञश्च शिशोः शिवोऽस्तु विकृताननः ||९||
రక్షామంత్రమాహ- స్కందేత్యాది| స్కందస్య కార్తికేయస్య, దయితః అభీష్టః, సఖా మిత్రం, విశాఖసంజ్ఞ ఇతి స్కందాపస్మారస్య ద్వితీయం నామ| శిశోః బాలకస్య, శివోఽస్తు కల్యాణకృద్భవతు, వికృతాననో వికృతముఖః| ‘విశాఖసంజ్ఞస్య’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి, తత్ర స్కందస్య విశేషణం||9||
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కుమారతంత్రే స్కందాపస్మారప్రతిషేధో నామ (తృతీయోఽధ్యాయః, ఆదితః) ఏకోనత్రింశోఽధ్యాయః ||29||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कुमारतन्त्रे स्कन्दापस्मारप्रतिषेधो नाम (तृतीयोऽध्यायः, आदितः) एकोनत्रिंशोऽध्यायः ||२९||
ఇతి శ్రీడల్హ(హ్ల)ణవిరచితాయాం నిబంధసంగ్రహాఖ్యాయాం సుశ్రుతవ్యాఖ్యాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కౌమారభృత్యతంత్రే స్కందాపస్మారప్రతిషేధో నామైకోనత్రింశత్తమోఽధ్యాయః||29||