Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
அதாதஃ ஸ்வஸ்தவத்தமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||
अथातः स्वस्थवृत्तमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ரஸபேதவிகல்பாநந்தரஂ பூர்வோக்தக்ரமேணைவ ஸ்வஸ்தவத்தாரம்பஃ- அதாத இத்யாதி| வத்தம் ஆசாரஃ| கேசித் ஸ்வஸ்தரக்ஷணீயமிதி படித்வா ஸ்வஸ்தஸ்ய ரக்ஷணஂ யஸ்மிந்நத்யாயே ஸ ததா, தஂ வ்யாக்யாஸ்யாம இதி வ்யாக்யாநயந்தி||௧-௨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ஸூத்ரஸ்தாநே ஸமுத்திஷ்டஃ ஸ்வஸ்தோ பவதி யாதஶஃ | தஸ்ய யத்ரக்ஷணஂ தத்தி சிகித்ஸாயாஃ ப்ரயோஜநம் ||௩||
सूत्रस्थाने समुद्दिष्टः स्वस्थो भवति यादृशः | तस्य यद्रक्षणं तद्धि चिकित्सायाः प्रयोजनम् ||३||
🔊 Audio coming soon
இதாநீமதிதேஶேந ஸ்வஸ்தலக்ஷணஂ சிகித்ஸாப்ரயோஜநஂ சாஹ- ஸூத்ரேத்யாதி| ஸமுத்திஷ்டஃ ‘ஸமதோஷஃ ஸமாக்நிஶ்ச’ (ஸூ. ௧௫) இத்யாதிநா தோஷதாதுமலக்ஷயவத்திவிஜ்ஞாநீயாத்யாயே| தாதஶஸ்வஸ்தஸ்ய ரக்ஷணஂ பாவிவ்யாதிநிவாரணத்வேந பாலநம்| ஹி ஸ்புடார்தஃ| யே து ‘ஸூத்ரஸ்தாந’ இத்யாதி ஶ்லோகார்தஂ ந படந்தி தே ‘ஸமதோஷஃ’ இத்யாதிகஂ ஸூத்ரஸ்தாநோக்தஂ ஸ்வஸ்தலக்ஷணமத்ராபி படந்தி, அநுவாதத்வேந ந பௌநருக்த்யமிதி மந்யந்தே| ‘சிகித்ஸாயாஃ’ ப்ரயோஜநஂ’ இத்யத்ர ‘சிகித்ஸாயாஃ பரஂ வபுஃ’ இதி கேசித் படந்தி||௩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
தஸ்ய யத்வத்தமுக்தஂ ஹி ரக்ஷணஂ ச மயாऽऽதிதஃ | தஸ்மிந்நர்தாஃ ஸமாஸோக்தா விஸ்தரேணேஹ வக்ஷ்யதே ||௪||
तस्य यद्वृत्तमुक्तं हि रक्षणं च मयाऽऽदितः | तस्मिन्नर्थाः समासोक्ता विस्तरेणेह वक्ष्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
நநு, சாநாகதபாத ஏவ ஸ்வஸ்தவத்தஸ்ய தர்ஶிதத்வாத் கஸ்மாத் புநரத்ர ததபிதாநமித்யாஶங்க்யாஹ- தஸ்யேத்யாதி| தஸ்ய ஸ்வஸ்தஸ்ய| ஆதிதஃ அநாகதபாதே| தஸ்மிந் அநாகதபாதோக்தஸ்வஸ்தவத்தே| ஸமாஸோக்தாஃ ஸங்க்ஷேபேணைவோக்தாஃ| இஹ அஸ்மிந்நத்யாயே, வக்ஷ்யதே ‘ஸ்வஸ்தவதஂ’ இதி ஶேஷஃ| கேசித் ‘விஸ்தரஸ்தஸ்ய வக்ஷ்யதே’ இதி படந்தி, தஸ்யேதி ஸ்வஸ்தவத்தஸ்ய| அபரே ‘விஸ்தரஶ்சாத்ர வக்ஷ்யதே’ இதி படித்வா தேஷாமர்தாநாஂ விஸ்தரோऽத்ர வக்ஷ்யதே’ இதி வ்யாக்யாநயந்தி||௪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
யஸ்மிந் யஸ்மிந்நதௌ யே யே தோஷாஃ குப்யந்தி தேஹிநாம் | தேஷு தேஷு ப்ரதாதவ்யாஃ ரஸாஸ்தே தே விஜாநதா ||௫||
यस्मिन् यस्मिन्नृतौ ये ये दोषाः कुप्यन्ति देहिनाम् | तेषु तेषु प्रदातव्याः रसास्ते ते विजानता ||५||
🔊 Audio coming soon
த்வாஶ்ரயஂ ஸ்வஸ்தவதஂ ஸங்க்ஷேபேணாஹ- யஸ்மிந்நித்யாதி| தேஹிநாமித்யத்ர தேஹிஶப்தேநாமேதோபசாராச்சரீரமுச்யதே; ந ஆத்மா, தஸ்ய நிர்விகாரத்வாத| தேஷு தேஷ்விதி தாதுஷு| தே தே ரஸாஃ தத்தோஷப்ரத்யநீகா ரஸாஃ| அத்ர ரஸஶப்தேந ரஸவந்தி த்ரவ்யாணி பண்யந்தே, கேவலரஸஸ்யோபயோகாஸம்பவாத்| விஜாநதா வைத்யேந||௫||
Adhikarana 5 (6-12) · Śloka 13
ப்ரக்லிந்நத்வாச்சரீராணாஂ வர்ஷாஸு பிஷஜா கலு | மந்தேऽக்நௌ கோபமாயாந்தி ஸர்வேஷாஂ மாருதாதயஃ ||௬|| தஸ்மாத் க்லேதவிஶுத்த்யர்தஂ தோஷஸஂஹரணாய ச | கஷாயதிக்தகடுகை ரஸைர்யுக்தமபத்ரவம் ||௭|| நாதிஸ்நிக்தஂ நாதிரூக்ஷமுஷ்ணஂ தீபநமேவ ச | தேயமந்நஂ நபதயே யஜ்ஜலஂ சோக்தமாதிதஃ ||௮|| தப்தாவரதமம்போ வா பிபேந்மதுஸமாயுதம் | அஹ்நி மேகாநிலாவிஷ்டேऽத்யர்தஶீதாம்புஸங்குலே ||௯|| தருணத்வாத்விதாஹஂ ச கச்சந்த்யோஷதயஸ்ததா | மதிமாஂஸ்தந்நிமித்தஂ ச நாதிவ்யாயாமமாசரேத் ||௧௦|| அத்யம்புபாநாவஶ்யாயக்ராம்யதர்மாதபாஂஸ்த்யஜேத் | பூபாஷ்பபரிஹாரார்தஂ ஶயீத ச விஹாயஸி ||௧௧|| ஶீதே ஸாக்நௌ நிவாதே ச குருப்ராவரணே கஹே | யாயாந்நாகவதூபிஶ்ச ப்ரஶஸ்தாகுருபூஷிதஃ ||௧௨|| திவாஸ்வப்நமஜீர்ணஂ ச வர்ஜயேத்தத்ர யத்நதஃ |௧௩|
प्रक्लिन्नत्वाच्छरीराणां वर्षासु भिषजा खलु | मन्देऽग्नौ कोपमायान्ति सर्वेषां मारुतादयः ||६|| तस्मात् क्लेदविशुद्ध्यर्थं दोषसंहरणाय च | कषायतिक्तकटुकै रसैर्युक्तमपद्रवम् ||७|| नातिस्निग्धं नातिरूक्षमुष्णं दीपनमेव च | देयमन्नं नृपतये यज्जलं चोक्तमादितः ||८|| तप्तावरतमम्भो वा पिबेन्मधुसमायुतम् | अह्नि मेघानिलाविष्टेऽत्यर्थशीताम्बुसङ्कुले ||९|| तरुणत्वाद्विदाहं च गच्छन्त्योषधयस्तदा | मतिमांस्तन्निमित्तं च नातिव्यायाममाचरेत् ||१०|| अत्यम्बुपानावश्यायग्राम्यधर्मातपांस्त्यजेत् | भूबाष्पपरिहारार्थं शयीत च विहायसि ||११|| शीते साग्नौ निवाते च गुरुप्रावरणे गृहे | यायान्नागवधूभिश्च प्रशस्तागुरुभूषितः ||१२|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः |१३|
🔊 Audio coming soon
ஆர்தவவிதிஂ ஸங்க்ஷேபேணாபிதாயேதாநீஂ விஸ்தரேணாஹ- ப்ரக்லிந்நத்வாதித்யாதி| ப்ரக்லிந்நத்வாத் அத்யந்தார்த்ரத்வாத்| பிஷஜேதி பதஂ ‘தேயமந்நம்’ இத்யத்ர யோஜ்யம்| ப்ரக்லிந்நத்வாதிதி அக்நிமாந்த்யஹேதுஃ, யதோऽம்புகுணபாஹுல்யேநாக்நிமாந்த்யஂ பவதி| நநு, வர்ஷாஸு ஸஞ்சயரூபதயா பித்தமேவ குபிதமஸ்தி நேதரௌ, தத் கதஂ குப்யந்தி மாருதாதய இத்யுக்தஂ? ஸத்யஂ, ப்ராவட்ப்ரகுபிதோ வாயுருபஶமஹேத்வபாவாத்வர்ஷாஸ்வபி குபித ஏவாநுவர்ததே , கபஶ்ச மேகநிஃஸ்யந்தாதிஹேதுபிரஸஞ்சிதோऽபி குப்யதி , அதோ யுக்த ஏவ தோஷத்ரயப்ரகோபஃ| அதவா அக்நிமாந்த்யாத்தோஷத்ரயப்ரகோபஃ; ததா சோக்தஂ, - ‘ஶமப்ரகோபௌ தோஷாணாஂ ஸர்வேஷாமக்நிஸஂஶ்ரிதௌ’ இதி| தஸ்மாதிதி யதோ வர்ஷாஸு ஶரீரக்லேதோ தோஷப்ரகோபஶ்ச பவதி தஸ்மாதித்யர்தஃ| தோஷஸஂரக்ஷணஂ ச ஸஞ்சயாதிநிவாரணேந ஜ்ஞேயம்| ரஸைர்யுக்தமித்யந்நமித்யேதஸ்ய விஶேஷணம்| அபத்ராவம் அபகதத்ரவஂ, த்ரவஹீநமித்யர்தஃ; அந்யே ‘அதாத்ரவஂ’ இதி படந்தி, ஈஷத்த்ரவமிதி ச வ்யாக்யாநயந்தி| நாதிஸ்நிக்தஂ நாதிரூக்ஷஂ ஸாதாரணமித்யர்தஃ| நபதிக்ரஹணம் ஈஶ்வரோபலக்ஷணார்தம்| யஜ்ஜலஂ சோக்தமாதித இதி ‘வர்ஷாஸ்வந்தரிக்ஷஂ’ இத்யாதிநா பாநீயவர்கே கதிதம்| தப்தாவரதஂ ஶதஶீதஂ, தத் ஸஞ்சிதபித்தோபஶமநார்தம்| மதுஸமாயுதஂ ஸமது, ஏதச்சாநுபலஸ்ய கபஸ்யோபஶமநார்தம்| நநு, ‘வர்ஷாஸு ந பிபேத்தோயஂ’ இத்யநேந ஸஹ கதமேதந்ந விருத்யதே? உச்யதே,- ந பிபேதித்யஸ்யால்பபாநே வ்யவஸ்திதேஃ| தருணத்வாத் அபிநவத்வாத்| விதாஹம் அம்லபாகம்| ததா வர்ஷாகாலே, தந்நிமித்தஂ விதாஹகாரணாத் | நாதிவ்யாயாமமாசரேதித்யநேந மதுவ்யாயாமமாசரேதித்யுக்தஂ; ஸ ச ஶரீரக்லேதோபஶோஷார்தஂ வஹ்நிஸந்துக்ஷணார்தஂ ச| அவஶ்யாயோ விநா மேகஂ ஸூக்ஷ்மஜலகணாநிபாதஃ| க்ராம்யதர்மோ மைதுநம்| ஆதபோ கர்மஃ| ததேதி நாசரேதித்யர்தஃ| விஹாயஃஶப்தேநாத்ர தவலகஹோப்ரரிபூரபிப்ரேதா, அந்யே மஞ்சாதிகஂ மந்யந்தே| ஶீதே ஸாக்நிநிவாதகஹே ஶயநஂ வாதகோபோபஶமநாய| குருப்ராவரணோ குருவஸ்த்ராவதாங்கஃ புருஷஃ| கஹே இத்யத்ராபி ஶயீத இதி யோஜ்யம்| யாயாத் கச்சேத்| நாகவதூபிரிதி ஹஸ்திநீகமநஂ ச கர்தமாம்புநோஃ பரிஹாரார்தம்| ப்ரஶஸ்தாகுருபூஷித இதி அகுருணஃ, ஶைத்யநிவாரகத்வாத் | அஜீர்ணஂ சேதி சகாராத் பூர்வாநிலமுதமந்தஂ ச வர்ஜயேத்| ஸரிஜ்ஜலமவிஹிதத்வேநைவ வர்ஜ்யம்| தத்ரேதி வர்ஷாஸு| அதிவ்யாயாமாதேர்நிஷேத்யகணத்வாத்திவாஸ்வப்நாஜீர்ணயோஃ பதகுபாதாநமத்யந்தநிஷேதார்தம்||௬-௧௨||-
Adhikarana 6 (13-20) · Śloka 21
ஸேவ்யாஃ ஶரதி யத்நேந கஷாயஸ்வாதுதிக்தகாஃ ||௧௩|| க்ஷீரேக்ஷுவிகதிக்ஷௌத்ரஶாலிமுத்காதிஜாங்கலாஃ | ஶ்வேதஸ்ரஜஶ்சந்த்ரபாதாஃ ப்ரதோஷே லகு சாம்பரம் ||௧௪|| ஸலிலஂ ச ப்ரஸந்நத்வாத் ஸர்வமேவ ததா ஹிதம் | ஸரஃஸ்வாப்லவநஂ சைவ கமலோத்பலஶாலிஷு ||௧௫|| ப்ரதோஷே ஶஶிநஃ பாதாஶ்சந்தநஂ சாநுலேபநம் | திக்தஸ்ய ஸர்பிஷஃ பாநைரஸக்ஸ்ராவைஶ்ச யுக்திதஃ ||௧௬|| வர்ஷாஸூபசிதஂ பித்தஂ ஹரேச்சாபி விரேசநைஃ | நோபேயாத்தீக்ஷ்ணமம்லோஷ்ணஂ க்ஷாரஂ ஸ்வப்நஂ திவாऽऽதபம் ||௧௭|| ராத்ரௌ ஜாகரணஂ சைவ மைதுநஂ சாபி வர்ஜயேத் | (ஸ்வாதுஶீதஜலஂ மேத்யஂ ஶுசிஸ்படிகநிர்மலம் ||௧௮|| ஶரச்சந்த்ராஂஶுநிர்தௌதமகஸ்த்யோதயநிர்விஷம் | ப்ரஸந்நத்வாச்ச ஸலிலஂ ஸர்வமேவ ததா ஹிதம் ||௧௯|| ஸசந்தநஂ ஸகர்பூரஂ வாஸஶ்சாமலிநஂ லகு | பஜேச்ச ஶாரதஂ மால்யஂ ஸீதோஃ பாநஂ ச யுக்திதஃ ||௨௦|| பித்தப்ரஶமநஂ யச்ச தச்ச ஸர்வஂ ஸமாசரேத்) |௨௧|
सेव्याः शरदि यत्नेन कषायस्वादुतिक्तकाः ||१३|| क्षीरेक्षुविकृतिक्षौद्रशालिमुद्गादिजाङ्गलाः | श्वेतस्रजश्चन्द्रपादाः प्रदोषे लघु चाम्बरम् ||१४|| सलिलं च प्रसन्नत्वात् सर्वमेव तदा हितम् | सरःस्वाप्लवनं चैव कमलोत्पलशालिषु ||१५|| प्रदोषे शशिनः पादाश्चन्दनं चानुलेपनम् | तिक्तस्य सर्पिषः पानैरसृक्स्रावैश्च युक्तितः ||१६|| वर्षासूपचितं पित्तं हरेच्चापि विरेचनैः | नोपेयात्तीक्ष्णमम्लोष्णं क्षारं स्वप्नं दिवाऽऽतपम् ||१७|| रात्रौ जागरणं चैव मैथुनं चापि वर्जयेत् | (स्वादुशीतजलं मेध्यं शुचिस्फटिकनिर्मलम् ||१८|| शरच्चन्द्रांशुनिर्धौतमगस्त्योदयनिर्विषम् | प्रसन्नत्वाच्च सलिलं सर्वमेव तदा हितम् ||१९|| सचन्दनं सकर्पूरं वासश्चामलिनं लघु | भजेच्च शारदं माल्यं सीधोः पानं च युक्तितः ||२०|| पित्तप्रशमनं यच्च तच्च सर्वं समाचरेत्) |२१|
🔊 Audio coming soon
வார்ஷிகஂ விதிமபிதாய ஶாரதமாஹ- ஸேவ்யா இத்யாதி| க்ஷீரேக்ஷுவிகதீத்யத்ர விகதிஶப்தஃ க்ஷீரேக்ஷுப்யாஂ ஸம்பத்யதே; க்ஷீரவிகதிஃ, இக்ஷுவிகதிரிதி| க்ஷௌத்ரஂ மது| ஶாலயோ விவிதாஃ| முத்காதீநாமித்யாதிஶப்தாஜ்ஜீர்ணா யவகோதூமாதயோ கஹ்யந்தே| ஜாங்கலா இதி ஏணாத்யா லாவாத்யாஶ்ச| ஶ்வேதஸ்ரஜஃ ஶுக்லபுஷ்பமாலாஃ| சந்த்ரபாதாஃ சந்த்ரரஶ்மயஃ| ப்ரதோஷே ராத்ரிப்ரதமப்ரஹரார்தே| லகு சாம்பரஂ ஸூக்ஷ்மவஸ்த்ரம்| ஸலிலஂ ச ப்ரஸந்நத்வாதிதி| யத்யபி ‘ஶரதிஸர்வஂ ப்ரஸந்நத்வாத்’ இத்யநேநைவ ஸர்வஂ ஜலஂ ப்ராப்தஂ, ததாऽபி ப்ரகரணாந்தரத்வாதுபாதாநம்| ஸரஃஸு திவ்யகாதேஷு| ஆப்லவநஂ ப்ரதரணம்| கமலோத்பலஶாலிஷு கமலோத்பலப்ராஜிஷு , ஶாலிஷ்வித்யத்ர ஶோபிஷ்விதி கேசித் படந்தி; கமலாதியுக்தாயா விஶேஷேண பித்தஹரத்வம்| ப்ரதோஷே ஶஶிநஃ பாதா இதி புநரபிதாநஂ ப்ரதோஷே ஏவாவஶ்யஂ சந்த்ரபாதஸேவா கார்யா நது ஸர்வராத்ரஂ, அநுபலகபஸ்யாபிஷ்யந்தபயாத்| பித்தஸஂஶமநமபிதாயேதாநீஂ ஸஂஶோதநமாஹ- திக்தஸ்யேத்யாதி| திக்தகதபாநஂ கபரக்தப்ரத்யநீகத்வாத்| அஸங்போக்ஷணஂ ச ரக்தஸ்ய ப்ரதுஷ்டத்வாத்| யுக்தித இதி யோகதஃ, அதுரபலாதிகஂ வீக்ஷ்யேத்யர்தஃ| ஸேவ்யமபிதாய வர்ஜ்யமாஹ- நோபேயாதித்யாதி| நோபேயாத் ந ஸேவேத| ஸ்வப்நஂ திவேதி திவாஸ்வாபம்| மைதுநஂ சாபீத்யத்ர அபிஶப்தாதவஶ்யாயபுரோவாதாதிகமபி ஸமாநதந்த்ரோக்தஂ வர்ஜயேத்||௧௩-௨௦||-
Adhikarana 7 (21-31) · Śloka 31
(ஹேமந்தஃ ஶீதலோ ரூக்ஷோ மந்தஸூர்யோऽநிலாகுலஃ ||௨௧|| ததஸ்து ஶீதமாஸாத்ய வாயுஸ்தத்ர ப்ரகுப்யதி | கோஷ்டஸ்தஃ ஶீதஸஂஸ்பர்ஶாதந்தஃபிண்டீகதோऽநலஃ ||௨௨|| ரஸமுச்சோஷயத்யாஶு தஸ்மாத் ஸ்நிக்தஂ ததா ஹிதம்) | ஹேமந்தே லவணக்ஷாரதிக்தாம்லகடுகோத்கடம் ||௨௩|| ஸஸர்பிஸ்தைலமஹிமமஶநஂ ஹிதமுச்யதே | தீக்ஷ்ணாந்யபி ச பாநாநி பிபேதகுருபூஷிதஃ ||௨௪|| தைலாக்தஸ்ய ஸுகோஷ்ணே ச வாரிகோஷ்டேऽவகாஹநம் | ஸாங்காரயாநே மஹதி கௌஶேயாஸ்தரணாஸ்ததே ||௨௫|| ஶயீத ஶயநே தைஸ்தைர்வதோ கர்பகஹோதரே | ஸ்த்ரீஃ ஶ்லிஷ்ட்வாऽகுருதூபாட்யாஃ பீநோருஜகநஸ்தநீஃ ||௨௬|| ப்ரகாமஂ ச நிஷேவேத மைதுநஂ தர்பிதோ நபஃ | (மதுரஂ திக்தகடுகமம்லஂ லவணமேவ ச ||௨௭|| அந்நபாநஂ திலாந் மாஷாஞ்சாகாநி ச ததீநி ச | ததேக்ஷுவிகதீஃ ஶாலீந் ஸுகந்தாஂஶ்ச நவாநபி ||௨௮|| ப்ரஸஹாநூபமாஂஸாநி க்ரவ்யாதபிலஶாயிநாம் | ஔதகாநாஂ ப்லவாநாஂ ச பாதிநாஂ சோபஸேவயேத் ||௨௯|| மத்யாநி ச ப்ரஸந்நாநி யச்ச கிஞ்சித் பலப்ரதம் | காமதஸ்தந்நிஷேவேத புஷ்டிமிச்சந் ஹிமாகமே ||௩௦|| திவாஸ்வப்நமஜீர்ணஂ ச வர்ஜயேத்தத்ர யத்நதஃ) | ஏஷ ஏவ விதிஃ கார்யஃ ஶிஶிரே ஸமுதாஹதஃ ||௩௧||
(हेमन्तः शीतलो रूक्षो मन्दसूर्योऽनिलाकुलः ||२१|| ततस्तु शीतमासाद्य वायुस्तत्र प्रकुप्यति | कोष्ठस्थः शीतसंस्पर्शादन्तःपिण्डीकृतोऽनलः ||२२|| रसमुच्छोषयत्याशु तस्मात् स्निग्धं तदा हितम्) | हेमन्ते लवणक्षारतिक्ताम्लकटुकोत्कटम् ||२३|| ससर्पिस्तैलमहिममशनं हितमुच्यते | तीक्ष्णान्यपि च पानानि पिबेदगुरुभूषितः ||२४|| तैलाक्तस्य सुखोष्णे च वारिकोष्ठेऽवगाहनम् | साङ्गारयाने महति कौशेयास्तरणास्तृते ||२५|| शयीत शयने तैस्तैर्वृतो गर्भगृहोदरे | स्त्रीः श्लिष्ट्वाऽगुरुधूपाढ्याः पीनोरुजघनस्तनीः ||२६|| प्रकामं च निषेवेत मैथुनं तर्पितो नृपः | (मधुरं तिक्तकटुकमम्लं लवणमेव च ||२७|| अन्नपानं तिलान् माषाञ्छाकानि च दधीनि च | तथेक्षुविकृतीः शालीन् सुगन्धांश्च नवानपि ||२८|| प्रसहानूपमांसानि क्रव्यादबिलशायिनाम् | औदकानां प्लवानां च पादिनां चोपसेवयेत् ||२९|| मद्यानि च प्रसन्नानि यच्च किञ्चित् बलप्रदम् | कामतस्तन्निषेवेत पुष्टिमिच्छन् हिमागमे ||३०|| दिवास्वप्नमजीर्णं च वर्जयेत्तत्र यत्नतः) | एष एव विधिः कार्यः शिशिरे समुदाहृतः ||३१||
🔊 Audio coming soon
இதாநீஂ ஹைமந்திகஂ விதிமாஹ- ஹேமந்த இத்யாதி| அஹிமம் உஷ்ணம்| அஶநஂ போஜநஂ, பாநாநி மத்யாதீநி| அகுருபூஷிதஃ அகுருசூர்ணாவலிப்தஃ| வாரிகோஷ்டே பாஷாணாதிவிரசிதே குஶூலாகாரே ஜலபாத்ரே| ஸாங்காரயாநே அங்காரபூர்ணஶகடிகாஸஹிதே, ஏதத்கர்பகஹோதரே இத்யேதஸ்ய விஶேஷணம்| மஹதி விஸ்தீர்ணே| கௌஶேயாஸ்தரணாஸ்ததே பட்டவஸ்த்ரீயதூலிகாச்சாதிதே| கௌஶேயமித்யுபலக்ஷணஂ, தேந ப்ராவாராஜிநாதீநி தந்த்ராந்தரோக்தாநி கஹ்யந்தே| தைஸ்தைரிதி ஶீதாபஹைஸ்தந்த்ராந்தரோக்தைர்வஸ்த்ரவிஶேஷைஃ, வத இதி ஆச்சாதிதாங்கஃ புருஷஃ| கர்பகஹோதரே இதி பஹத்கஹமத்யே அபரஂ யத் க்ஷுத்ரகஹஂ தஸ்யாப்யந்தரே| கர்பகஹோதரே இத்யுபலக்ஷணஂ, தேந பூகஹமபி கஹ்யதே| ஶ்லிஷ்ட்வா ஆலிங்க்ய| பீநஂ மாஂஸலஂ, ஊரு ஜாநுவங்க்ஷணயோர்மத்யஂ, ஜகநஂ கட்யா அக்ரிமபாகஃ| நநு, தந்த்ராந்தரே ‘கோரஸாநிக்ஷுவிகதீஃ’ இத்யாதிநா யாதஶ ஆஹாரோ ஹேமந்தே தர்ஶிதஸ்தாதஶஃ கிமிதி ந நிர்திஷ்டஃ? ஸத்யஂ, ஹேமந்தே ஸஞ்சீயமாநஸ்ய கபஸ்ய ஶைத்யாத் ப்ரகுபிதஸ்ய வாதஸ்யோபஶமநார்தஂ ஸாதாரண ஏவ விதிர்யஸ்மாத்யுக்தஃ, அதஃ ஸாதாரணவிதிரத்ர நிர்திஷ்டோ ந தாதஶ ஆஹாரஃ| யத்யேவஂ தர்ஹி தந்த்ராந்தரே தாதஶ ஏவாஹாரஃ குதோ நிர்திஷ்ட இதி சேத்? உச்யதே- ஹேமந்தே ஶீதாநிலஸ்பர்ஶஸஂருத்தோ பலீ வஹ்நிர்யதி தாதஶமாஹாரஂ ந லபதே ததா தாதுக்ஷயமாவஹதி, தாதுக்ஷயாச்ச தீவ்ரவாதகோபஃ ஸ்யாதிதி பயாத்தந்த்ராந்தரே தாதஶ ஆஹாரோ தர்ஶிதஃ| (அதவா யஸ்மாத்தேமந்தே ப்ரபலாக்நித்வாதபத்யக்ஷமோ தேஹோ பவதி)| கார்திககுண்டோऽமுஂ பாடமந்யதா படதி, ஸ சாபாவாந்ந லிகிதஃ| ஹேமந்தஶிஶிரயோஸ்துல்யத்வாத்தைமந்திக ஏவ விதிஃ ஶிஶிரேऽபி ஸேவ்யஃ; அதஃ ஶிஶிரவிதாநஂ பதங்கோக்தம்| யத்கேசிதத்ர வர்ஜ்யவிதாநஂ ‘...ப்ராக்வாதஂ ரூக்ஷபோஜநம்| வாதலாநி ச த்ரவ்யாணி ஶீதஸ்நாநஂ ச வர்ஜயேத்’ இதி படந்தி; ஸ த்வநார்ஷஃ பாடஃ, பரம்பராவிச்சேதாஸ்மரணாத் ஸமாநதந்த்ராநபிதாநாச்ச||௨௧-௩௧||
Adhikarana 8 (32-39) · Śloka 40
(ஹேமந்தே நிசிதஃ ஶ்லேஷ்மா ஶைத்யாச்சீதஶரீரிணாம் | ஔஷ்ண்யாத்வஸந்தே குபிதஃ குருதே ச கதாந் பஹூந் ||௩௨|| ததோऽம்லமதுரஸ்நிக்தலவணாநி குரூணி ச | வர்ஜயேத்வமநாதீநி கர்மாண்யபி ச காரயேத் ||௩௩|| ஷஷ்டிகாந்நஂ யவாஞ்சீதாந் முத்காந் நீவாரகோத்ரவாந் | லாவாதிவிஷ்கிரரஸைர்தத்யாத்யூஷைஶ்ச யுக்திதஃ ||௩௪|| படோலநிம்பவார்தாகதிக்தகைஶ்ச ஹிமாத்யயே | ஸேவேந்மத்வாஸவாரிஷ்டாந் ஸீதுமாத்வீகமாதவாந் ||௩௫|| வ்யாயாமமஞ்ஜநஂ தூமஂ தீக்ஷ்ணஂ ச கவலக்ரஹம் | ஸுகாம்புநா ச ஸர்வார்தாந் ஸேவேத குஸுமாகமே) ||௩௬|| தீக்ஷ்ணரூக்ஷகடுக்ஷாரகஷாயஂ கோஷ்ணமத்ரவம் | யவமுத்கமதுப்ராயஂ வஸந்தே போஜநஂ ஹிதம் ||௩௭|| வ்யாயமோऽத்ர நியுத்தாத்வஶிலாநிர்காதஜோ ஹிதஃ | உத்ஸாதநஂ ததா ஸ்நாநஂ வநிதாஃ காநநாநி ச ||௩௮|| ஸேவேத நிர்ஹரேச்சாபி ஹேமந்தோபசிதஂ கபம் | ஶிரோவிரேகவமநநிரூஹகவலாதிபிஃ ||௩௯|| வர்ஜயேந்மதுரஸ்நிக்ததிவாஸ்வப்நகுருத்ரவாந் |௪௦|
(हेमन्ते निचितः श्लेष्मा शैत्याच्छीतशरीरिणाम् | औष्ण्याद्वसन्ते कुपितः कुरुते च गदान् बहून् ||३२|| ततोऽम्लमधुरस्निग्धलवणानि गुरूणि च | वर्जयेद्वमनादीनि कर्माण्यपि च कारयेत् ||३३|| षष्टिकान्नं यवाञ्छीतान् मुद्गान् नीवारकोद्रवान् | लावादिविष्किररसैर्दद्याद्यूषैश्च युक्तितः ||३४|| पटोलनिम्बवार्ताकतिक्तकैश्च हिमात्यये | सेवेन्मध्वासवारिष्टान् सीधुमाध्वीकमाधवान् ||३५|| व्यायाममञ्जनं धूमं तीक्ष्णं च कवलग्रहम् | सुखाम्बुना च सर्वार्थान् सेवेत कुसुमागमे) ||३६|| तीक्ष्णरूक्षकटुक्षारकषायं कोष्णमद्रवम् | यवमुद्गमधुप्रायं वसन्ते भोजनं हितम् ||३७|| व्यायमोऽत्र नियुद्धाध्वशिलानिर्घातजो हितः | उत्सादनं तथा स्नानं वनिताः काननानि च ||३८|| सेवेत निर्हरेच्चापि हेमन्तोपचितं कफम् | शिरोविरेकवमननिरूहकवलादिभिः ||३९|| वर्जयेन्मधुरस्निग्धदिवास्वप्नगुरुद्रवान् |४०|
🔊 Audio coming soon
வஸந்தவிதிமாஹ- ஔஷ்ண்யாதித்யாதி| கோஷ்ணம் ஈஷதுஷ்ணம்| அத்ரவஂ த்ரவரஹிதம்| யவமுத்கமதுப்ராயஂ யவாதிபஹுலம்| வ்யாயாமஃ ஶரீராயாஸஜநகஂ கர்ம| அத்ர வஸந்தே| நியுத்தாதிகஂ வ்யாயாம இத்யேதஸ்ய விவரணம்| நியுத்தஂ பாஹுயுத்தம், அத்வா மார்ககமநஂ, ஶிலாநிர்காதஃ பாஷாணாஸ்பாலநம்| உத்ஸாதநம் உத்வர்தநம்| வநிதாஃ ஸ்த்ரியஃ| ஸஂஶமநமபிதாய ஸஂஶோதநமாஹ- நிர்ஹரேச்சாபீத்யாதி| ஶிரோவிரேகஃ நஸ்யம்| யத்யபி பாஹுல்யேந வாதே நிரூஹோऽபிஹிதஃ, ததாऽபி ஸர்வதோஷஹரத்வாத் கபேऽபி யோஜ்யஃ| ததா ச, - “பஸ்திர்வாதே ச பித்தே ச கபே ரக்தே ச ஶஸ்யதே” இத்யாதி| கவலோ கண்டூஷபேதஃ| வர்ஜ்யமாஹ- வர்ஜயேதித்யாதி| மதுராதிவர்ஜநம் உத்க்லேஶபரிஹாரார்தம்| கேசிதத்ர ‘ஹேமந்தே நிசிதஃ ஶ்லேஷ்மா’ இத்யாதிகஂ பாடஂ படந்தி, ஸ ச க்ரந்தகௌரவபயாத் பரித்யக்தஃ||௩௨-௩௯||-
Adhikarana 9 (40) · Śloka 41
வ்யாயாமமுஷ்ணமாயாஸஂ மைதுநஂ பரிஶோஷி ச ||௪௦|| ரஸாஂஶ்சாக்நிகுணோத்ரிக்தாந் நிதாகே பரிவர்ஜயேத் |௪௧|
व्यायाममुष्णमायासं मैथुनं परिशोषि च ||४०|| रसांश्चाग्निगुणोद्रिक्तान् निदाघे परिवर्जयेत् |४१|
🔊 Audio coming soon
யஸ்மாத்க்ரீஷ்மே வ்யாயாமாதிஸேவநாத்தீவ்ரதரா ரோகா பவந்த்யதோ வ்யாயாமாதிஸேவாஂ த்யஜேதிதி ப்ரதிபாதநார்தஂ க்ரைஷ்மஂ விதிஂ விவக்ஷுராதௌ வர்ஜநீயாநாஹ- வ்யாயாமமித்யாதி| தத்ராயாஸஸ்யால்பக்லேஶதயா வ்யயாமதோ பேதஃ| உஷ்ணம் ஆதபாதிகம்| மைதுநமிதி யத்யபி பூர்வமநாகதாபாதே க்ரீஷ்மகாலே பக்ஷாந்மைதுநமுக்தஂ, ததாऽப்யத்ர யத்தஸ்ய ஸர்வதா நிஷேதாபிதாநஂ தத்க்ரீஷ்மஸ்யாதிரூக்ஷதாப்ரதிபாதநார்தம்| பரிஶோஷி ஶோஷணாத்மகம் | அக்நிகுணோத்ரிக்தா ரஸாஃ கட்வம்லலவணாஃ||௪௦||
Adhikarana 10 (41-45) · Śloka 46
ஸராஂஸி ஸரிதோ வாபீர்வநாநி ருசிராணி ச ||௪௧|| சந்தநாநி பரார்த்யாநி ஸ்ரஜஃ ஸகமலோத்பலாஃ | தாலவந்தாநிலாஹாராஂஸ்ததா ஶீதகஹாணி ச ||௪௨|| கர்மகாலே நிஷேவேத வாஸாஂஸி ஸுலகூநி ச | ஶர்கராகண்டதிக்தாநி ஸுகந்தீநி ஹிமாநி ச ||௪௩|| பாநகாநி ச ஸேவேத மந்தாஂஶ்சாபி ஸஶர்கராந் | போஜநஂ ச ஹிதஂ ஶீதஂ ஸகதஂ மதுரத்ரவம் ||௪௪|| ஶதேந பயஸா ராத்ரௌ ஶர்கராமதுரேண ச | ப்ரத்யக்ரகுஸுமாகீர்ணே ஶயநே ஹர்ம்யஸஂஸ்திதே ||௪௫|| ஶயீத சந்தநார்த்ராங்கஃ ஸ்பஶ்யமாநோऽநிலைஃ ஸுகைஃ |௪௬|
सरांसि सरितो वापीर्वनानि रुचिराणि च ||४१|| चन्दनानि परार्ध्यानि स्रजः सकमलोत्पलाः | तालवृन्तानिलाहारांस्तथा शीतगृहाणि च ||४२|| घर्मकाले निषेवेत वासांसि सुलघूनि च | शर्कराखण्डदिग्धानि सुगन्धीनि हिमानि च ||४३|| पानकानि च सेवेत मन्थांश्चापि सशर्करान् | भोजनं च हितं शीतं सघृतं मधुरद्रवम् ||४४|| शृतेन पयसा रात्रौ शर्करामधुरेण च | प्रत्यग्रकुसुमाकीर्णे शयने हर्म्यसंस्थिते ||४५|| शयीत चन्दनार्द्राङ्गः स्पृश्यमानोऽनिलैः सुखैः |४६|
🔊 Audio coming soon
அதஃபரஂ ஸேவநீயாநாஹ- ஸராஂஸீத்யாதி| ஸராஂஸி அமநுஷ்யகாதாநி ஜலாதாராணி, ஸரித் நதீ, வாபீ பாஷாணாதிபத்தா ஸஸோபாநா ஸ்வல்பா ஜலாதாரிகா| வநாநி ருசிராணீதி ஸச்சாயாநி மநோஹராணி காநநாநி| பரார்த்யாநி உத்கஷ்டாநி| தாலவந்தாநிலாந் தாலபத்ரவிரசிதவ்யஜநபவநாந்| திக்தாநி யுக்தாநி| ஸுகந்தீநி கர்பூராதிவாஸிதாநி| ஹிமாநி ஶீதலாநி| பாநகாநி சேதி சகாராந்மத்யோசிதஸ்ய பஹூதகஂ மத்யஂ கேசிதிச்சந்தி| மதுரத்ரவோ ரஸாலபாநகாதிர்யத்ர போஜநே தந்மதுரத்ரவம்| மந்தாந் ஜலகதாக்தஸக்தூந்| ஶதேந பயஸா க்வதிதேந துக்தேந| போஜநஂ ராத்ரௌ ஹிதமித்யுக்தே திவா மந்தாதிபாநமேவேதி கம்யதே| ததா ச தந்த்ராந்தரஂ- “திவா பாநாநி ஶீதாநி ஹிதஂ ராத்ரௌ ச போஜநம்| ஸஸர்பிஃஶர்கரஂ ஶீதஂ ஶதேந பயஸா யுதம்” இதி| ப்ரத்யக்ரகுஸுமாகீர்ணே இதி நூதநபுஷ்பாஸ்ததே| ஹர்ம்யஸஂஶ்ரிதே தவலகஹோபரிஸ்திதே| ஶயீதேத்யத்ராபி ராத்ராவிதி ஸம்பத்யதே; தேந ராத்ரௌ ஹர்ம்யபஷ்டே ஶயீத, திவா து ஶீதகஹே| ததா ச தந்த்ராந்தரம்- ‘திவா ஶீதகஹே நித்ராஂ நிஶி சந்த்ராஂஶுஶீதலே| பஜேச்சந்தநதிக்தாங்கஃ ப்ரவாதே ஹர்ம்யமஸ்தகே’ (ச. ஸூ. ௬) இதி| ஸுகைஃ ஸுகோத்பாதகைஃ| அத்ர கேசித்பஹூநி பாடாந்தராணி மந்யந்தே; தாநி து விஸ்தரபயாந்ந லிகிதாநி||௪௧-௪௫||-
Adhikarana 11 (46-54) · Śloka 55
தாபாத்யயே ஹிதா நித்யஂ ரஸா யே குரவஸ்த்ரயஃ ||௪௬|| பயோ மாஂஸரஸாஃ கோஷ்ணாஸ்தைலாநி ச கதாநி ச | பஂஹணஂ சாபி யத்கிஞ்சிதபிஷ்யந்தி ததைவ ச ||௪௭|| நிதாகோபசிதஂ சைவ ப்ரகுப்யந்தஂ ஸமீரணம் | நிஹந்யாதநிலக்நேந விதிநா விதிகோவிதஃ ||௪௮|| நதீஜலஂ ரூக்ஷமுஷ்ணமுதமந்தஂ ததாऽऽதபம் | வ்யாயாமஂ ச திவாஸ்வப்நஂ வ்யவாயஂ சாத்ர வர்ஜயேத் ||௪௯|| நவாந்நரூக்ஷஶீதாம்புஸக்தூஂஶ்சாபி விவர்ஜயேத் | யவஷஷ்டிககோதூமாந் ஶாலீஂஶ்சாப்யநவாஂஸ்ததா ||௫௦|| ஹர்ம்யமத்யே நிவாதே ச பஜேச்சய்யாஂ மதூத்தராம் | ஸவிஷப்ராணிவிண்மூத்ரலாலாதிஷ்டீவநாதிபிஃ ||௫௧|| ஸமாப்லுதஂ ததா தோயமாந்தரீக்ஷஂ விஷோபமம் | வாயுநா விஷதுஷ்டேந ப்ராவஷேண்யேந தூஷிதம் ||௫௨|| தத்தி ஸர்வோபயோகேஷு தஸ்மிந் காலே விவர்ஜயேத் | அரிஷ்டாஸவமைரேயாந் ஸோபதஂஶாஂஸ்து யுக்திதஃ ||௫௩|| பிபேத் ப்ராவஷி ஜீர்ணாஂஸ்து ராத்ரௌ தாநபி வர்ஜயேத் | நிரூஹைர்பஸ்திபிஶ்சாந்யைஸ்தபாऽந்யைர்மாருதாபஹைஃ ||௫௪|| குபிதஂ ஶமயேத்வாயுஂ வார்ஷிகஂ சாசரேத்விதிம் |௫௫|
तापात्यये हिता नित्यं रसा ये गुरवस्त्रयः ||४६|| पयो मांसरसाः कोष्णास्तैलानि च घृतानि च | बृंहणं चापि यत्किञ्चिदभिष्यन्दि तथैव च ||४७|| निदाघोपचितं चैव प्रकुप्यन्तं समीरणम् | निहन्यादनिलघ्नेन विधिना विधिकोविदः ||४८|| नदीजलं रूक्षमुष्णमुदमन्थं तथाऽऽतपम् | व्यायामं च दिवास्वप्नं व्यवायं चात्र वर्जयेत् ||४९|| नवान्नरूक्षशीताम्बुसक्तूंश्चापि विवर्जयेत् | यवषष्टिकगोधूमान् शालींश्चाप्यनवांस्तथा ||५०|| हर्म्यमध्ये निवाते च भजेच्छय्यां मृदूत्तराम् | सविषप्राणिविण्मूत्रलालादिष्ठीवनादिभिः ||५१|| समाप्लुतं तदा तोयमान्तरीक्षं विषोपमम् | वायुना विषदुष्टेन प्रावृषेण्येन दूषितम् ||५२|| तद्धि सर्वोपयोगेषु तस्मिन् काले विवर्जयेत् | अरिष्टासवमैरेयान् सोपदंशांस्तु युक्तितः ||५३|| पिबेत् प्रावृषि जीर्णांस्तु रात्रौ तानपि वर्जयेत् | निरूहैर्बस्तिभिश्चान्यैस्तभाऽन्यैर्मारुतापहैः ||५४|| कुपितं शमयेद्वायुं वार्षिकं चाचरेद्विधिम् |५५|
🔊 Audio coming soon
ஏவஂ நைதாகஂ விதிமுபதிஶ்யாதுநா ப்ராவஷேண்யஂ ப்ரவீதி- தாபாத்யய இத்யாதி| குரவஸ்த்ரயோ ரஸா மதுராம்லலவணாஃ| பஂஹணஂ சாபி யத்கிஞ்சிதபிஷ்யந்தி ததைவ சேதி ஆதாநகர்ஶிதஸ்யப்யாயநார்தம்| யத்யபி மதுரத்வேநைவ பயஃப்ரபதிகஂ ப்ராப்தஂ ததாऽபி தேஷாமுபாதாநமத்யந்தஹிதத்வாபாதநார்தம்| பஂஹணஂ சாத்யர்தகர்ஶிதஸ்யோபசயார்தம்| யத் கிஞ்சிதிதி தப்திஜநகம்| நிதாகோபசிதஂ க்ரீஷ்மகாலஸஞ்சிதஂ, ப்ரகுப்யந்தஂ ப்ரகோபஂ கச்சந்தஂ, ஸமீரணஂ வாதம்| அநிலக்நேந விதிநா ஸ்நேஹஸ்வேதாதிநா| விதிகோவிதோ விதாநபண்டிதஃ| அத்ராபி கேசித் பாடாந்தரஂ படந்தி, ததபி க்ரந்தகௌரவபயாத்த்யக்தம்| நநு, வர்ஷாஹேமந்தக்ரீஷ்மேஷு தோஷஸஞ்சய ஏவ வமநாதிநா ஸஂஶோதநஂ நிஷேவதஃ ஶரத்வஸந்தப்ராவட்ஸு தோஷப்ரகோப ஏவ நாஸ்தி, குதஸ்தத்ரோக்தோ விதிஃ ஸார்தகஃ, ததா சாந்யத்ராப்யுக்தஂ, - ‘ஸஞ்சயேऽபஹதா தோஷா லபந்தே நோத்தரா கதீஃ’- இதி| நைவஂ, ஹேத்வந்தரவஶாத்யத்ர ஸஞ்சயபூர்வகஃ ப்ரகோபஸ்தத்ர ப்ரதிதோஷப்ரகோபஂ ஸஞ்சய ஏவ விதிஃ ஸஂஶோதநாக்ய உக்தஃ; யஸ்து ஸஞ்சயோ யதர்துவிதிஸேவிநஃ, தத்ர ஸ்வஸ்தவத்தவிதிநா ஸஂஶமநஂ கார்யம்||௪௬-௫௪||-
Adhikarana 12 (55) · Śloka 56
தாவதௌ ய ஏதேந விதிநா வர்ததே நரஃ ||௫௫|| கோராநதுகதாந் ரோகாந்நாப்நோதி ஸ கதாசந |௫௬|
ऋतावृतौ य एतेन विधिना वर्तते नरः ||५५|| घोरानृतुकृतान् रोगान्नाप्नोति स कदाचन |५६|
🔊 Audio coming soon
ஏவமார்தவவிதிமபிதாயேதாநீஂ தமநுஸரதோ மாநவஸ்ய ஸ்வாஸ்த்யலாபமாஹ- தாவதாவித்யாதி| ஏதேந அநந்தரோக்தேந| துகதாநிதி துகதஶீதோஷ்ணாதிபிஃ கதாந்| ரோகாந் ஜ்வராதிகாந்| கார்திகஸ்த ‘தோஷாந்’ இதி படித்வா தோஷாந் வாதாதீந் விகதாநிதி வ்யாக்யாநயதி| அந்யே து வ்யாக்யாநயந்தி- தகதாநிதி கதஶப்தஸ்யாதௌ விஶப்தௌ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந துவிகதிகதாந் வாதாதிதோஷாந்நாப்நுயாதித்யர்தஃ||௫௫|-
Adhikarana 13 (56) · Śloka 56
அத ஊர்த்வஂ த்வாதஶாஶநப்ரவிசாராந் வக்ஷ்யாமஃ | தத்ர ஶீதோஷ்ணஸ்நிக்தரூக்ஷத்ரவஶுஷ்கைககாலிகத்விகாலிகௌஷதயுக்தமாத்ராஹீநதோஷப்ரஶமநவத்த்யர்தாஃ ||௫௬||
अत ऊर्ध्वं द्वादशाशनप्रविचारान् वक्ष्यामः | तत्र शीतोष्णस्निग्धरूक्षद्रवशुष्कैककालिकद्विकालिकौषधयुक्तमात्राहीनदोषप्रशमनवृत्त्यर्थाः ||५६||
🔊 Audio coming soon
அதஃ பரமஶநப்ரவிசாராந் விவக்ஷுராஹ- அத ஊர்த்வமித்யாதி| அஶநஂ போஜநஂ, விசாரோऽத்ர பதக்பாவஃ| நநு , த்வாதஶாஶநப்ரவிசாரஸ்ய ரோகவிஷயத்வாத் ஸ்வஸ்தவத்தேऽஶநப்ரவிபாகவிதாநமயுக்தஂ? உச்யதே- ஸ்வஸ்தேऽபி வயஃப்ரகதிபேதேந ஸாத்ம்யாஸாத்ம்யதயா சாஹாரப்ரவிசாரஸ்யௌசித்யாத்| தாநேவ த்வாதஶாஶநப்ரவிபாகாநாஹ- தத்ரேத்யதி| தத்ர தேஷு த்வாதஶாஶநப்ரவிபாகேஷு, ஶீதாதயோ த்வாதஶவிதா ஆஹாரா அபி வத்த்யர்தாஃ||௫௬||
Adhikarana 14 (57) · Śloka 57
தஷ்ணோஷ்ணமததாஹார்தாந் ரக்தபித்தவிஷாதுராந் | மூர்ச்சார்தாந் ஸ்த்ரீஷு ச க்ஷீணாந் ஶீதைரந்நைருபாசரேத் ||௫௭||
तृष्णोष्णमददाहार्तान् रक्तपित्तविषातुरान् | मूर्च्छार्तान् स्त्रीषु च क्षीणान् शीतैरन्नैरुपाचरेत् ||५७||
🔊 Audio coming soon
ஸ்வஸ்தவத்தாதிகாரே ஶீதாதீநாமாஹாராணாஂ க்ரமேண விஷயாநாஹ- (ஶீதாஹாரவிஷயமாஹ)- தஷ்ணேத்யாதி| ஶீதைரிதி தஷ்ணாதிக்ஷீணாந்தைஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே; தஷ்ணாதிபீடிதாந் நராந் ஶீதஸ்பர்ஶைஃ ஶீதவீர்யைஶ்சாந்நபாநைருபாசரேதித்யர்தஃ| மதோ மத்யஶோணிதோத்தோ விகாரஃ| அந்நைரிதி பஹுவசநேந பாநஸ்யாபி ஸ்வீகாரஃ||௫௭||
Adhikarana 15 (58) · Śloka 58
கபவாதாமயாவிஷ்டாந் விரிக்தாந் ஸ்நேஹபாயிநஃ | அக்லிந்நகாயாஂஶ்ச நராநுஷ்ணைரந்நைருபாசரேத் ||௫௮||
कफवातामयाविष्टान् विरिक्तान् स्नेहपायिनः | अक्लिन्नकायांश्च नरानुष्णैरन्नैरुपाचरेत् ||५८||
🔊 Audio coming soon
அஷ்ணாஹாரவிஷயமாஹ- கபேத்யாதி| கபவாதாமயாவிஷ்டாநிதி கபவாதரோகாக்ராந்தாந்| அக்லிந்நகாயாநிதி க்லேதரஹிதஶரீராந்||௫௮||
Adhikarana 16 (59) · Śloka 59
வாதிகாந் ரூக்ஷதேஹாஂஶ்ச வ்யவாயோபஹதாஂஸ்ததா | வ்யாயாமிநஶ்சாபி நராந் ஸ்நிக்தைரந்நைருபாசரேத் ||௫௯||
वातिकान् रूक्षदेहांश्च व्यवायोपहतांस्तथा | व्यायामिनश्चापि नरान् स्निग्धैरन्नैरुपाचरेत् ||५९||
🔊 Audio coming soon
ஸ்நிக்தாஹாரவிஷயமாஹ- வாதிகாநித்யாதி| வாதிகாநிதி வாதப்ரகதீந்| வாதிகாநாமேவ ரூக்ஷதேஹத்வாத் வாதிகாநித்யேதாவதைவ ரூக்ஷதேஹாநிதி ஸித்தஂ, விஶேஷேணாபிதாநமவாதிகாநாமபி நிமித்ததோ ரூக்ஷதேஹதாபந்நாநாஂ ஸ்நிக்தாந்நேநோபசரணார்தம்||௫௯||
Adhikarana 17 (60) · Śloka 60
மேதஸாऽபிபரீதாஂஸ்து ஸ்நிக்தாந்மேஹாதுராநபி | கபாபிபந்நதேஹாஂஶ்ச ரூக்ஷைரந்நைருபாசரேத் ||௬௦||
मेदसाऽभिपरीतांस्तु स्निग्धान्मेहातुरानपि | कफाभिपन्नदेहांश्च रूक्षैरन्नैरुपाचरेत् ||६०||
🔊 Audio coming soon
ரூக்ஷபோஜநவிஷயமாஹ- மேதஸாऽபிபரீதாநித்யாதி| மேதஸாऽபிபரீதாநிதி மேதோவ்யாப்தஶரீராநித்யர்தஃ| கபாபிபந்நதேஹாந் கபவ்யாப்தஶரீராந்| ஸ்நிக்தாநிதி ஸ்நிக்தஶரீராந்| கார்திகஸ்த ஸ்நிக்தாநித்யத்ர ஸ்தூலாநிதி படித்வா வ்யாக்யாநயதி- மேதஸாऽபிபரீதாநித்யுக்தே ஸ்தூலாநிதி லப்தே ததபிதாநஂ மேதோதுஷ்டிப்யோ விஶேஷேண ஸ்தால்யே ரூக்ஷபோஜநப்ரதிபாதநார்தம்||௬௦||
Adhikarana 18 (61) · Śloka 61
ஶுஷ்கதேஹாந் பிபாஸார்தாந் துர்பலாநபி ச த்ரவைஃ |௬௧|
शुष्कदेहान् पिपासार्तान् दुर्बलानपि च द्रवैः |६१|
🔊 Audio coming soon
த்ரவபோஜநவிஷயமாஹ- ஶுஷ்கதேஹாநித்யாதி| ஶுஷ்கதேஹாதிகாந் த்ரவபஹுலைரந்நைருபாசரேத்|௬௧|-
Adhikarana 19 (61) · Śloka 61
ப்ரக்லிந்நகாயாந் வ்ரணிநஃ ஶுஷ்கைர்மேஹிந ஏவ ச ||௬௧||
प्रक्लिन्नकायान् व्रणिनः शुष्कैर्मेहिन एव च ||६१||
🔊 Audio coming soon
ஶுஷ்காஹாரவிஷயமாஹ- ப்ரக்லிந்நேத்யாதி| ப்ரக்லிந்நகாயாநிதி குஷ்டிப்ரபதீந் குதிதஶரீரந்| வ்ரணிந இதி க்லிந்நவ்ரணயுக்தாந்| வ்ரணிதோபாஸநீயே வ்ரணிநோ த்ரவோத்தரமஶநமுக்தஂ, ததக்லிந்நஶுத்தவ்ரணவிஷயம்| யதா ப்ரக்லிந்நகாயாநிதி வ்ரணிந இத்யஸ்ய விஶேஷணஂ தத அவ்ரணாநாஂ க்லிந்நகாயாநாஂ ஶுஷ்காந்நைருபசரணஂ ந ஸ்யாத், ந ச ததேஷ்யதே, தஸ்மாந்நைவஂ விஶேஷணம்; அத்ர து ஸக்லேதத்வாச்சுஷ்கஂ வ்யவஸ்திதமிதி||௬௧||
Adhikarana 20 (62) · Śloka 62
ஏககாலஂ பவேத்தேயோ துர்பலாக்நிவிவத்தயே |௬௨|
एककालं भवेद्देयो दुर्बलाग्निविवृद्धये |६२|
🔊 Audio coming soon
ஏககாலமித்யாதி| ஏககாலமபி ஹீநமாத்ர ஏவ ஆஹாரோ தாதவ்யஃ, வக்ஷ்யமாணவாக்யாத்| ‘துர்பலாக்நிவிவத்தயே’ இத்யத்ர ‘துர்பலாயாக்நிவத்தயே’ இதி கேசித் படந்தி| தத்ர துர்பலஶப்தேநைவ தேஹதௌர்பல்யாதக்நிதௌர்பல்யமிச்சந்தி|௬௨|-
Adhikarana 21 (62) · Śloka 62
ஸமாக்நயே ததாऽऽஹாரோ த்விகாலமபி பூஜிதஃ ||௬௨||
समाग्नये तथाऽऽहारो द्विकालमपि पूजितः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ஸமாக்நய இத்யாதி| ந கேவலஂ த்விகாலமபி து ‘அந்நேந குக்ஷேர்த்வாவஂஶௌ’ இத்யாத்யுக்தமாத்ராந்விதோऽபீத்யஶப்தேந ஸமுச்சீயதே||௬௨||
Adhikarana 22 (63) · Śloka 63
ஔஷதத்வேஷிணே தேயஸ்ததௌஷதஸமாயுதஃ |௬௩|
औषधद्वेषिणे देयस्तथौषधसमायुतः |६३|
🔊 Audio coming soon
ஔஷதத்வேஷிண இத்யாதி| ஔஷதஸமாயுதஃ ‘ஆஹார’ இதி ஶேஷஃ|௬௩|-
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
மந்தாக்நயே ரோகிணே ச மாத்ராஹீநஃ ப்ரஶஸ்யதே ||௬௩||
मन्दाग्नये रोगिणे च मात्राहीनः प्रशस्यते ||६३||
🔊 Audio coming soon
ஹீநமாத்ரஸ்ய போஜநஸ்ய விஷயமாஹ- மந்தாக்நய இத்யாதி| மந்தாநலாய ரோகயுக்தாய ச மாத்ராஹீந ஆஹாரோ தேயஃ; பரமேககாலமேவ, பூர்வவாக்யாத்||௬௩||
Adhikarana 24 (64) · Śloka 64
யதர்துதத்தஸ்த்வாஹாரோ தோஷப்ரஶமநஃ ஸ்மதஃ |௬௪|
यथर्तुदत्तस्त्वाहारो दोषप्रशमनः स्मृतः |६४|
🔊 Audio coming soon
யதார்த்வித்யாதி| யதர்துதத்த இதி துஂ துஂ ப்ரதி யதாபிஹிதோ யதாப்ரவத்த ஆஹாரோ தோஷப்ரஶமநஃ கதித இத்யர்தஃ|௬௪|-
Adhikarana 25 (64) · Śloka 64
அதஃ பரஂ து ஸ்வஸ்தாநாஂ வத்த்யர்தஂ ஸர்வ ஏவ ச | ப்ரவிசாராநிமாநேவஂ த்வாதஶாத்ர ப்ரயோஜயேத் ||௬௪||
अतः परं तु स्वस्थानां वृत्त्यर्थं सर्व एव च | प्रविचारानिमानेवं द्वादशात्र प्रयोजयेत् ||६४||
🔊 Audio coming soon
அத இத்யாதி| அதஃ பரமிதி அநந்தரோக்தாத்தோஷப்ரமநாஹாராத் பரமூர்த்வம்| வத்த்யர்தமிதி ஶரீரதாரணார்தம்| ஸ்வஸ்தாநாமிதி ஸமதாதூநாஂ ஸமதோஷப்ரகதீநாஂ ச| ஸர்வ ஏவேதி ஸமஸர்வரஸ ஆஹாரஃ ஸ்மத இத்யர்தஃ||௬௪||
Adhikarana 26 (65) · Śloka 65
அத ஊர்த்வஂ தஶௌஷதகாலாந் வக்ஷ்யாமஃ | தத்ராபக்தஂ ப்ராக்பக்தமதோபக்தஂ மத்யேபக்தமந்தராபக்தஂ ஸபக்தஂ ஸாமுத்கஂ முஹுர்முஹுர்க்ராஸஂ க்ராஸாந்தரஂ சேதி தஶௌஷதகாலாஃ ||௬௫||
अत ऊर्ध्वं दशौषधकालान् वक्ष्यामः | तत्राभक्तं प्राग्भक्तमधोभक्तं मध्येभक्तमन्तराभक्तं सभक्तं सामुद्गं मुहुर्मुहुर्ग्रासं ग्रासान्तरं चेति दशौषधकालाः ||६५||
🔊 Audio coming soon
அதோ தஶௌஷதகாலாந்நிர்திஶந்நாஹ - அத ஊர்த்வமித்யாதி| தேஷ்வௌஷதகாலேஷ்வபக்தாதிகஂ தஶப்ரகாரமௌஷதஂ யோஜ்யம்| ஔஷதகாலாந் ப்ரத்யேகஂ நிர்திஶந்நாஹ- தத்ரேத்யாதி| ‘அபக்தம்’ இத்யஸ்ய ஸ்தாநே ‘நிர்பக்தம்’ இத்யந்தே படந்தி||௬௫||
Adhikarana 27 (66) · Śloka 66
தத்ராபக்தஂ து யத் கேவலமேவௌஷதமுபயுஜ்யதே ||௬௬||
तत्राभक्तं तु यत् केवलमेवौषधमुपयुज्यते ||६६||
🔊 Audio coming soon
தத்ராபக்தமித்யாதேரௌஷதகாலோத்தேஶஸ்ய ப்ரபஞ்சமாஹ- தத்ராபக்தமித்யாதி| தத்ர தேஷ்வபக்தாதிஷு மத்யே யத் கேவலமந்நரஹிதமௌஷதமுபயுஜ்யதே ததபக்தம்||௬௬||
Adhikarana 28 (67) · Śloka 67
வீர்யாதிகஂ பவதி பேஷஜமந்நஹீநஂ ஹந்யாத்ததாऽऽமயமஸஂஶயமாஶு சைவ | தத்பாலவத்தவநிதாமதவஸ்து பீத்வா க்லாநிஂ பராஂ ஸமுபயாந்தி பலக்ஷயஂ ச ||௬௭||
वीर्याधिकं भवति भेषजमन्नहीनं हन्यात्तथाऽऽमयमसंशयमाशु चैव | तद्बालवृद्धवनितामृदवस्तु पीत्वा ग्लानिं परां समुपयान्ति बलक्षयं च ||६७||
🔊 Audio coming soon
அபக்தஸ்ய ஸ்வரூபமபிதாய குணஂ விஷயஂ ச ப்ரதிபாதயந்நாஹ- வீர்யாதிகமித்யாதி| வநிதா ஸ்த்ரீ, மதவஃ ஸுகுமாராஃ| பலாதீநாமபக்தௌஷதநிஷேதமபிததத்பாலாதிப்ய இதரஂ து அபக்தவிஷயஂ போதயதி| தத்ராபக்தஂ த்வித்யாதிகஂ பாஷ்யஂ, வீர்யாதிகமித்யாதிகா குணாஃ, பலவத்தவநிதாமதுவிபர்யயோ விஷயஃ| கார்திகஸ்து ஸர்வேஷாமபக்தாதீநாஂ ப்ராகேவ ஸ்வரூபமபிதாய பஶ்சாத் ஸர்வேஷாஂ குணாந் விஷயாஂஶ்ச ப்ரதிபாதயதி||௬௭||
Adhikarana 29 (68) · Śloka 68
ப்ராக்பக்தஂ நாம யத் ப்ராக்பக்தஸ்யோபயுஜ்யதே ||௬௮||
प्राग्भक्तं नाम यत् प्राग्भक्तस्योपयुज्यते ||६८||
🔊 Audio coming soon
ப்ராக்பக்தஸ்யேதி பக்தஸ்யாதாவித்யர்தஃ||௬௮||
Adhikarana 30 (69) · Śloka 69
ஶீக்ரஂ விபாகமுபயாதி பலஂ ந ஹிஂஸ்யாதந்நாவதஂ ந ச முஹுர்வதநாந்நிரேதி | ப்ராக்பக்தஸேவிதமதௌஷதமேததேவ தத்யாச்ச வத்தஶிஶுபீருகஶாங்கநாப்யஃ ||௬௯||
शीघ्रं विपाकमुपयाति बलं न हिंस्यादन्नावृतं न च मुहुर्वदनान्निरेति | प्राग्भक्तसेवितमथौषधमेतदेव दद्याच्च वृद्धशिशुभीरुकृशाङ्गनाभ्यः ||६९||
🔊 Audio coming soon
ப்ராக்பக்தஸ்ய குணஂ விஷயஂ சாஹ ஶீக்ரமித்யாதி| ஆஹாராவதத்வாந்முஹுர்முஹுர்வாரஂவாரஂ வக்த்ராத்பஹிர்ந நிரேதி| விபாகஂ ஸுகபரிணாமம்| ந சேதி நிரேதீத்யத்ர ஸம்பத்யதே| வதநாத் முககுஹராத்| நிரேதி நிர்கச்சதி| ஔஷதமேததேவேதி ப்ராக்பக்தாக்யமௌஷதம்||௬௯||
Adhikarana 31 (70) · Śloka 70
அதோபக்தஂ நாம- யததோ பக்தஸ்யேதி ||௭௦||
अधोभक्तं नाम- यदधो भक्तस्येति ||७०||
🔊 Audio coming soon
அதோபக்தஸ்ய ஸ்வரூபமாஹ- அதோபக்தமித்யாதி| அதோபக்தஸ்யேதி போஜநாந்த இத்யர்தஃ||௭௦||
Adhikarana 32 (71) · Śloka 71
மத்யேபக்தஂ நாம- யந்மத்யே பக்தஸ்ய பீயதே ||௭௧||
मध्येभक्तं नाम- यन्मध्ये भक्तस्य पीयते ||७१||
🔊 Audio coming soon
மத்யேபக்தமாஹ- மாத்யேபக்தமித்யாதி||௭௧||
Adhikarana 33 (72) · Śloka 72
பீதஂ யதந்நமுபயுஜ்ய ததூர்த்வகாயே ஹந்யாத்கதாந் பஹுவிதாஂஶ்ச பலஂ ததாதி | மத்யே து பீதமபஹந்த்யவிஸாரிபாவாத்யே மத்யதேஹமபிபூய பவந்தி ரோகாஃ ||௭௨||
पीतं यदन्नमुपयुज्य तदूर्ध्वकाये हन्याद्गदान् बहुविधांश्च बलं ददाति | मध्ये तु पीतमपहन्त्यविसारिभावाद्ये मध्यदेहमभिभूय भवन्ति रोगाः ||७२||
🔊 Audio coming soon
அதோபக்தமத்யேபக்தயோர்குணமாஹ- பீதமித்யாதி| பலஂ ததாதீதி ஊர்த்வகாய ஏவ| மத்யே து பீதஂ ‘பக்தஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ| அவிஸாரிபாவாத் அவிப்ரஸரணஸ்வபாவாத்| மத்யதேஶஂ கோஷ்டம்| அபிபூய வ்யாப்ய||௭௨||
Adhikarana 34 (73) · Śloka 73
அந்தராபக்தஂ நாம - யதந்தரா பீயதே பூர்வாபரயோர்பக்தயோஃ ||௭௩||
अन्तराभक्तं नाम - यदन्तरा पीयते पूर्वापरयोर्भक्तयोः ||७३||
🔊 Audio coming soon
அந்தராபக்தமாஹ அந்தராபக்தமித்யாதி| அந்தராபக்தஂ யத் பூர்வாபரயோர்பக்தயோரந்தரா மத்யே பீயதே, பூர்வாபரயோரிதி ப்ராதஃஸாயந்தநயோர்பேஜநயோரித்யர்தஃ||௭௩||
Adhikarana 35 (74) · Śloka 74
ஸபக்தஂ நாம - யத் ஸஹ பக்தேந ||௭௪||
सभक्तं नाम - यत् सह भक्तेन ||७४||
🔊 Audio coming soon
ஸபக்தமாஹ- ஸபக்தமித்யாதி| ஸபக்தஂ பக்தேந ஸஹ ஸாதிதஂ, பக்தயுக்தஂ வா||௭௪||
Adhikarana 36 (75) · Śloka 75
பத்யஂ ஸபக்தமபலாபலயோர்ஹி நித்யஂ தத்த்வேஷிணாமபி ததா ஶிஶுவத்தயோஶ்ச | ஹத்யஂ மநோபலகரஂ த்வத தீபநஂ ச பத்யஂ ஸதா பவதி சாந்தரபக்தகஂ யத் ||௭௫||
पथ्यं सभक्तमबलाबलयोर्हि नित्यं तद्द्वेषिणामपि तथा शिशुवृद्धयोश्च | हृद्यं मनोबलकरं त्वथ दीपनं च पथ्यं सदा भवति चान्तरभक्तकं यत् ||७५||
🔊 Audio coming soon
அந்தராபக்தஸபக்தயோர்குணவிஷயாவாஹ- ஹத்யமித்யாதி| ஹத்யஂ ஹதயாய ஹிதம்| மநோபலகரமிதி மநோபலஂ மநஃஸாமர்த்யஂ, தத்கரோதீத்யர்தஃ| அபலாபலயோரிதி ஸ்த்ரீதுர்பலயோரித்யர்தஃ| தத்த்வேஷிணாமிதி பேஷஜத்வேஷிணாமித்யர்தஃ||௭௫||
Adhikarana 37 (76-77) · Śloka 77
ஸாமுத்கஂ நாம - யத்பக்தஸ்யாதாவந்தே ச பீயதே ||௭௬|| தோஷே த்விதா ப்ரவிஸதே து ஸமுத்கஸஞ்ஜ்ஞமாத்யந்தயோர்யதஶநஸ்ய நிஷேவ்யதே து ||௭௭||
सामुद्गं नाम - यद्भक्तस्यादावन्ते च पीयते ||७६|| दोषे द्विधा प्रविसृते तु समुद्गसञ्ज्ञमाद्यन्तयोर्यदशनस्य निषेव्यते तु ||७७||
🔊 Audio coming soon
ஸாமுத்கமாஹ- ஸாமுத்கமித்யாதி| த்விதா ப்ரவிஸதே ஊர்த்வாதஃப்ரஸதே இத்யர்தஃ| தோஷே ஸமுத்கஸஞ்ஜ்ஞஂ நிஷேவ்யதே இதி ஸம்பந்தஃ| நநு, ஸாமுத்கவிவரணே பக்தஸ்யாதாவந்தே சேத்யுபாதாநாத் ‘ஆத்யந்தயோர்யதஶநஸ்ய’ இதி கதார்தம்? உச்யதே- சூர்ணகல்காதீநாமபி ஸமுத்கஸஞ்ஜ்ஞார்தஂ புநருக்திஃ, அந்யதாऽநந்தரோக்தஸ்ய ‘பீதஂ’ இத்யஸ்யாநுவர்தநாத் பாநஸ்யைவ ஸமுத்கஸஞ்ஜ்ஞா ஸ்யாத்||௭௬-௭௭||
Adhikarana 38 (78-79) · Śloka 79
முஹுர்முஹுர்நாம - ஸபக்தமபக்தஂ வா யதௌஷதஂ முஹுர்முஹுருபயுஜ்யதே ||௭௮|| ஶ்வாஸே முஹுர்முஹுரதிப்ரஸதே ச காஸே ஹிக்காவமீஷு ஸ வதந்த்யுபயோஜ்யமேதத் ||௭௯||
मुहुर्मुहुर्नाम - सभक्तमभक्तं वा यदौषधं मुहुर्मुहुरुपयुज्यते ||७८|| श्वासे मुहुर्मुहुरतिप्रसृते च कासे हिक्कावमीषु स वदन्त्युपयोज्यमेतत् ||७९||
🔊 Audio coming soon
முஹுர்முஹுரௌஷதமாஹ- முஹுர்முஹுரித்யாதி| முஹுர்முஹுஃ பக்தஸஹிதஂ பக்தரஹிதஂ வா யதௌஷதஂ வாரஂ வாரஂ ப்ரயுஜ்யதே தந்முஹுர்முஹுரித்யர்தஃ| முஹுர்முஹுரித்யேதச்ச்வாஸகாஸாதிஷூபயோஜ்யம்||௭௮-௭௯||
Adhikarana 39 (80) · Śloka 80
க்ராஸஂ து- யத்பிண்டவ்யாமிஶ்ரம் ||௮௦||
ग्रासं तु- यत्पिण्डव्यामिश्रम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
க்ராஸமாஹ- பிண்டவ்யாமிஶ்ரமிதி கவலவ்யாமிஶ்ரமித்யர்தஃ| தந்த்ராந்தரதர்ஶநாத் க்ராஸஂ க்ராஸமிதி போத்தவ்யம்||௮௦||
Adhikarana 40 (81) · Śloka 81
க்ராஸாந்தரஂ து யத்க்ராஸாந்தரேஷு ||௮௧||
ग्रासान्तरं तु यद्ग्रासान्तरेषु ||८१||
🔊 Audio coming soon
க்ராஸாந்தரமாஹ- க்ராஸாந்தரேஷ்விதி கவலாந்தரேஷ்வித்யர்தஃ||௮௧||
Adhikarana 41 (82) · Śloka 82
க்ராஸேஷு சூர்ணமபலாக்நிஷு தீபநீயஂ வாஜீகராண்யபி து யோஜயிதுஂ யதேத | க்ராஸாந்தரேஷு விதரேத்வமநீயதூமாந் ஶ்வாஸாதிஷு ப்ரதிததஷ்டகுணாஂஶ்ச லேஹாந் ||௮௨||
ग्रासेषु चूर्णमबलाग्निषु दीपनीयं वाजीकराण्यपि तु योजयितुं यतेत | ग्रासान्तरेषु वितरेद्वमनीयधूमान् श्वासादिषु प्रथितदृष्टगुणांश्च लेहान् ||८२||
🔊 Audio coming soon
அநயோர்விஷயமாஹ- க்ராஸேஷ்வித்யாதி| அபலாக்நிஷு துர்பலாக்நிஷு| வமநீயதூமாநிதி ஸ்நாயுசர்மகுரப்ரபதிபிஃ கதாந்||௮௨||
Adhikarana 42 (83) · Śloka 83
ஏவமேதே தஶௌஷதகாலாஃ ||௮௩||
एवमेते दशौषधकालाः ||८३||
🔊 Audio coming soon
ஸாம்ப்ரதஂ ஸங்க்ரஹமாஹ- ஏவமித்யாதி||௮௩||
Adhikarana 43 (84) · Śloka 84
விஸஷ்டே விண்மூத்ரே விஶதகரணே தேஹே ச ஸுலகௌ விஶுத்தே சோத்காரே ஹதி ஸுவிமலே வாதே ச ஸரதி | ததாऽந்நஶ்ரத்தாயாஂ க்லமபரிகமே குக்ஷௌ ச ஶிதிலே ப்ரதேயஸ்த்வாஹாரோ பவதி பிஷஜாஂ காலஃ ஸ து மதஃ ||௮௪||
विसृष्टे विण्मूत्रे विशदकरणे देहे च सुलघौ विशुद्धे चोद्गारे हृदि सुविमले वाते च सरति | तथाऽन्नश्रद्धायां क्लमपरिगमे कुक्षौ च शिथिले प्रदेयस्त्वाहारो भवति भिषजां कालः स तु मतः ||८४||
🔊 Audio coming soon
ஏவமௌஷதகாலாந் ப்ரதர்ஶ்யாऽதுநாऽऽஹாரஸ்ய ஶ்ரேயஸ்கரத்வாத்தத்காலமாஹ- விஸஷ்டே இத்யாதி| (ப்ரத்யர்துவிஹிதாஹாரோ ஹி காலோபயுக்தஃ ஸுகத்வாய ஸம்பத்யதே, அதஸ்தத்காலஂ நியமயந்நாஹ விஸஷ்டே இத்யாதி|) விஸஷ்டே விண்மூத்ரே இதி ப்ரவதே விண்மூத்ரே| விஶதகரணே இதி விஶதாநி கரணாநி யஸ்மிந் தேஹே ஸ விஶதகரணஃ தஸ்மிந், விஶதேந்த்ரியே இத்யர்தஃ| தேஹே ஸுலகாவிதி ஶரீரே குருத்வரஹிதே இத்யர்தஃ| விஶுத்தே சோத்காரே இதி மதுராம்லதூமகந்திவியுக்தே இத்யர்தஃ| ஹதி ஸுவிமலே இதி நிராகுலே ஹதயே இத்யர்தஃ| வாதே ஸரதீதி அதஃ ப்ரவஹதி வாதே இத்யர்தஃ| அந்நஶ்ரத்தாயாஂ பக்தாகாங்க்ஷாயாமித்யர்தஃ| க்லமபரிகமே இதி அநாயாஸஶ்ரமரஹிதே இத்யர்தஃ| குக்ஷௌ ச ஶிதிலே இதி புபுக்ஷோதயாத் ஸ்ரஸ்தே குக்ஷௌ ஸ்தப்ததாரஹிதே இத்யர்தஃ| ஆஹாரோ தாதவ்யோ பவதி பிஷஜா வைத்யேந, யதஃ காலஃ ஸ து மதஃ ஸ ஏவ மத இத்யர்தஃ| து ஶப்தோऽத்ர அவதாரணார்தஃ| பிஷக்க்ரஹணஂ வைத்யப்ரத்யவேக்ஷிதஸ்யாஹாரஸ்ய போஜ்யத்வப்ரதிபாதநார்தம்||௮௪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 64
இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே தந்த்ரபூஷணாத்யாயேஷு ஸ்வஸ்வவத்தாத்யாயோ நாம(த்விதீயோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) சதுஃஷஷ்டிதமோऽத்யாயஃ ||௬௪||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु स्वस्ववृत्ताध्यायो नाम(द्वितीयोऽध्यायः, आदितः) चतुःषष्टितमोऽध्यायः ||६४||
🔊 Audio coming soon
இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாமுத்தரதந்த்ரே சதுஃஷஷ்டிதமோऽத்யாயஃ||௬௪||