Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
अथात उन्मादप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮਨੋਗਤਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ ਤੁਲ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਦੁਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰਮ੍ਭਃ- ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਮਦਯਨ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਧ(ਦ੍ਗ)ਤਾ ਦੋਸਾ ਯਸ੍ਮਾਦੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ | ਮਾਨਸੋਯਮਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਨ੍ਮਾਦ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ||੩||
मदयन्त्युद्ध(द्ग)ता दोषा यस्मादुन्मार्गमाश्रिताः | मानसोऽयमतो व्याधिरुन्माद इति कीर्तितः ||३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮੁਨ੍ਮਾਦਂ ਨਿਰ੍ਵਕ੍ਤਿ- ਮਦਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦਯਨ੍ਤਿ ਮਨੋਭ੍ਰਮਣਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਉਦ੍ਧਤਾ ਉਪਚਿਤਾਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਉਦ੍ਗਤਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਉਦ੍ਗ੍ਤਾ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਾ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਗਤਾ ਮਨੋਵਹਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ| ਯਦ੍ਧਦਯਪ੍ਰਦੂਸਣਂ ਚੇਤੋਮੋਹਨਂ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ, ਤਦਤ੍ਰ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਾਗਤਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤਥਾ ਮਦਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਚ ਸਙ੍ਗਹੀਤਮਿਤਿ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਪਸ੍ਮਾਰੋਕ੍ਤਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਹੇਤਵ ਉਨ੍ਮਾਦੇਪਿ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਦ੍ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਃ| ਉਨ੍ਮਾਦਹੇਤਵਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾ- “ਵਿਰੁਦ੍ਧਦੁਸ੍ਟਾਸ਼ੁਚਿਭੋਜਨਾਨਿ ਪ੍ਰਘਰ੍ਸਣਂ ਦੇਵਗੁਰੁਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮ੍| ਉਨ੍ਮਾਦਹੇਤੁਰ੍ਭਯਹਰ੍ਸਪੂਰ੍ਵੋ ਮਨੋਭਿਘਾਤੋ ਵਿਸਮਾਸ਼੍ਚ ਚੇਸ੍ਟਾਃ” (ਚ. ਚਿ. ੧) ਇਤਿ| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾ ਦੋਸਾ ਮਨੋਵਹਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨੋ ਭ੍ਰਮਯਨ੍ਤਿ, ਅਤੋਯਂ ਮਾਨਸੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਦੋਸੈਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੈਃ | ਮਾਨਸੇਨਾ ਚ ਦੁਃਖੇਨ ਸ ਪਞ੍ਚਵਿਧ ਉਚ੍ਯਤੇ ||੪|| ਵਿਸਾਦ੍ਭਵਤਿ ਸਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍ | ਸ ਚਾਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਤਰੁਣੋ ਮਦਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਚ ||੫||
एकैकशः समस्तैश्च दोषैरत्यर्थमूर्च्छितैः | मानसेना च दुःखेन स पञ्चविध उच्यते ||४|| विषाद्भवति षष्ठश्च यथास्वं तत्र भेषजम् | स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसञ्ज्ञां बिभर्ति च ||५||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸੈਰ੍ਮਨੋਦੁਃਖੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮੁਨ੍ਮਾਦਮਾਹ- ਏਕੈਕਸ਼ਃ ਸਮਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕੈਕਸ਼ੋ ਦੋਸੈਃ ਤ੍ਰਯਃ, ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਏਕਃ, ਮਾਨਸਦੋਸਦੁਃਖੇਨ ਚੈਕਃ, ਏਵਂ ਸ ਉਨ੍ਮਾਦਃ ਪਞ੍ਚਵਿਧ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ, ਵਿਸਜੋਪਿ ਸਸ੍ਠੋਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਕਿਮਿਤਿ ਸੋਪਿ ਸ ਪਞ੍ਚਵਿਧ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਤਸ੍ਯ ਭਿਨ੍ਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਥਙ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਅਤ ਏਵਾਹ- ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮਿਤਿ| ਸ ਚਾਪ੍ਰਵਦ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਦਿ|- ਸ ਉਨ੍ਮਾਦਃ, ਅਪ੍ਰਵਦ੍ਧਃ ਅਲ੍ਪਲਿਙ੍ਗਃ, ਤਰੁਣਃ ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਃ| ਕੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਦਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮੋ ਵੇਗ ਉਚ੍ਯਤੇ , ਤੇ ਤੁ ਰੋਗਮੇਵ ਰੋਗਕਾਰਣਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਤੂਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯਾਲ੍ਪਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚੋਨ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਮਦਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੪-੫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ਮੋਹੋਦ੍ਵੇਗੌ ਸ੍ਵਨਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਮਪਕਰ੍ਸਣਮ੍ | ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਹੋਰੁਚਿਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਕਲੁਸਭੋਜਨਮ੍ ||੬|| ਵਾਯੁਨੋਨ੍ਮਥਨਂ ਚਾਪਿ ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਚਕ੍ਰਗਤਸ੍ਯ ਵਾ | ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਚਿਰੇਣੈਵ ਉਨ੍ਮਾਦਂ ਸੋਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ||੭||
मोहोद्वेगौ स्वनः श्रोत्रे गात्राणामपकर्षणम् | अत्युत्साहोऽरुचिश्चान्ने स्वप्ने कलुषभोजनम् ||६|| वायुनोन्मथनं चापि भ्रमश्चक्रगतस्य वा | यस्य स्यादचिरेणैव उन्मादं सोऽधिगच्छति ||७||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਮੋਹੋਦ੍ਵੇਗਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੋਹੋ ਮਨਸੋ ਵੈਚਿਤ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਵਨਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਕਰ੍ਣਯੋਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਮਪਕਰ੍ਸਣਂ ਦੁਰ੍ਬਲੀਭਵਨਮ੍| ਕਲੁਸਭੋਜਨਂ ਸਮਲਭੋਜਨਮ੍| ਵਾਯੁਨੋਨ੍ਮਥਨਮ੍ ਆਕੁਲੀਕਰਣਂ, ‘ਹਦਯਸ੍ਯ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਚਕ੍ਰਗਤਸ੍ਯ ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦ ਇਵਾਰ੍ਥੇ, ਤੇਨ ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੇਵ ਭ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਮੋਹੋਦ੍ਵੇਗਾਦਿਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਸੋਚਿਰੇਣੈਵ ਉਨ੍ਮਾਦਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਚਿਰੇਣੈਵ ਉਨ੍ਮਾਦਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਛਨ੍ਦੋਭਙ੍ਗਭਯਾਦਸਂਹਿਤਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ||੬-੭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ਰੂਕ੍ਸਚ੍ਛਵਿਃ ਪਰੁਸਵਾਗ੍ਧਮਨੀਤਤੋ ਵਾ ਸ਼ੀਤਾਤੁਰਃ ਕਸ਼ਤਨੁਃ ਸ੍ਫੁਰਿਤਾਙ੍ਗਸਨ੍ਧਿਃ | ਆਸ੍ਫੋਟਯਤ੍ਯਟਤਿ ਗਾਯਤਿ ਨਤ੍ਯਸ਼ੀਲੋ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਤਿ ਭ੍ਰਮਤਿ ਚਾਪ੍ਯਨਿਲਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍ ||੮||
रूक्षच्छविः परुषवाग्धमनीततो वा शीतातुरः कृशतनुः स्फुरिताङ्गसन्धिः | आस्फोटयत्यटति गायति नृत्यशीलो विक्रोशति भ्रमति चाप्यनिलप्रकोपात् ||८||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤਜਮੁਨ੍ਮਾਦਮਾਹ- ਰੂਕ੍ਸਚ੍ਛਵਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਰੁਸਵਾਕ੍ ਕਰ੍ਕਸ਼ਵਚਨਃ| ਧਮਨੀਤਤਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ| ਸ਼ੀਤਾਤੁਰਃ ਸ਼ੀਤਪੀਡਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਸ਼੍ਵਾਸਾਤੁਰ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਤਿ ਰੋਦਿਤਿ| ਭ੍ਰਮਤਿ ਕਮ੍ਪਤੇ, ਅਟਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਚਲਨਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਕੇਚਿਤ੍ ਰੂਕ੍ਸਚ੍ਛਵਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਜੇਜ੍ਜਟਾਚਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਚ੍ਛਵਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਅਨਿਲਾਦਿਤਿ ਸਿਦ੍ਧੇ ਅਨਿਲਪ੍ਰਕੋਪਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਕੋਪਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪਾਰੁਸ੍ਯਕਾਰ੍ਕਸ਼੍ਯਾਰੁਣਵਰ੍ਣਤਾ ਜੀਰ੍ਣੇ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ||੮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਬਹੁਲੋ ਬਹੁਭੁਗ੍ਵਿਨਿਦ੍ਰਸ਼੍ਛਾਯਾਹਿਮਾਨਿਲਜਲਾਨ੍ਤਵਿਹਾਰਸੇਵੀ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਹਿਮਾਮ੍ਬੁਨਿਚਯੇਪਿ ਸ ਵਹ੍ਨਿਸ਼ਙ੍ਕੀ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਦਿਵਾ ਨਭਸਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਾਰਕਾਸ਼੍ਚ ||੯||
तृट्स्वेददाहबहुलो बहुभुग्विनिद्रश्छायाहिमानिलजलान्तविहारसेवी | तीक्ष्णो हिमाम्बुनिचयेऽपि स वह्निशङ्की पित्ताद्दिवा नभसि पश्यति तारकाश्च ||९||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤੋਨ੍ਮਾਦਮਾਹ- ਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਬਹੁਲ ਇਤਿ ਬਹੁਲਸ਼ਬ੍ਦਃ ਤਡਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਸੇਵੀਸ਼ਬ੍ਦਃ ਛਾਯਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਜਲਾਨ੍ਤਵਿਹਾਰਸੇਵੀਤਿ ਪਾਨੀਯਸਮੀਪਵਿਚਰਣਸ਼ੀਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕੋਪਨਃ| ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਤ੍ ਪੀਤਨਯਨਤ੍ਵਾਦਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਦਿਵਾ ਦਿਨੇ| ਨਭਸਿ ਆਕਾਸ਼ੇ||੯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਛਰ੍ਦ੍ਯਗ੍ਨਿਸਾਦਸਦਨਾਰੁਚਿਕਾਸਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋਸਿਦ੍ਵਿਵਿਕ੍ਤਰਤਿਰਲ੍ਪਮਤਿਪ੍ਰਚਾਰਃ | ਨਿਦ੍ਰਾਪਰੋਲ੍ਪਕਥਨੋਲ੍ਪਭੁਗੁਸ੍ਣਸੇਵੀ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭਸ਼ਂ ਭਵਤਿ ਚਾਪਿ ਕਫਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍ ||੧੦||
छर्द्यग्निसादसदनारुचिकासयुक्तो योषिद्विविक्तरतिरल्पमतिप्रचारः | निद्रापरोऽल्पकथनोऽल्पभुगुष्णसेवी रात्रौ भृशं भवति चापि कफप्रकोपात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
ਕਫੋਨ੍ਮਾਦਮਾਹ- ਛਰ੍ਦ੍ਯਗ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਗ੍ਨਿਸਾਦਃ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍| ਸਦਨਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਾਮਨੁਤ੍ਸਾਹਃ| ਯੋਸਿਤ੍ਸੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਚ ਰਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਯੋਸਿਦ੍ਵਿਵਿਕ੍ਤਰਤਿਃ| ਅਲ੍ਪਮਤਿਪ੍ਰਚਾਰ ਇਤਿ ਅਲ੍ਪਮਤਿਰਲ੍ਪਪ੍ਰਚਾਰਸ਼੍ਚ| ਅਲ੍ਪਕਥਨਃ ਅਲ੍ਪਭਾਸਣਃ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਭਸ਼ਂ ਭਵਤਿ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੁਕ੍ਤੇ ਚ ਭਸ਼ਂ ਭਵਤੀਤਿ ਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਚ੍ਚ ਨਖਾਦਿਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਂਹਰ੍ਸਿਤਾ ਇਵ ਚ ਲਿਙ੍ਗਮੁਦੀਰਯਨ੍ਤਿ ||੧੧||
सर्वात्मके पवनपित्तकफा यथास्वं संहर्षिता इव च लिङ्गमुदीरयन्ति ||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੇ ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਕਫਾਃ ਸਂਹਰ੍ਸਿਤਾ ਇਵ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਲਿਙ੍ਗਮੁਦੀਰਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸਂਹਰ੍ਸਿਤਾ ਇਵੇਤਿ ਸ੍ਪਰ੍ਧਾਵਨ੍ਤ ਇਵ ਸਰ੍ਵੇਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕੁਪਿਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਂ ਪਾਠੋ ਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਃ ਪਠਿਤੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ਚ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ,- ‘ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇ ਤ੍ਰਿਭਿਰਪਿ ਵ੍ਯਤਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਵਾਤਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਮਸਾਧ੍ਯਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਸਾਧ੍ਯਮ੍’ ਇਤਿ| ਅਯਂ ਚ ਸ਼੍ਰੀਜੇਜ੍ਜਟੇਨ ਏਕੀਯਮਤੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤੋ ਨ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਦੇਕੀਯਮਤੇਨੈਵਾਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਾਤਾਦਿਕਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਵ੍ਯਤਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇ ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਵਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਤ੍ਰਿਭਿਰਪੀਤ੍ਯਨੇਨ ਕਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍? ਉਚ੍ਯਤੇ- ਤ੍ਰਿਭਿਰਪਿ ਸ੍ਵਹੇਤੁਭਿਃ ਕੁਪਿਤੈਰਿਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਤ ਏਵਂ ਪਠਨ੍ਤਿ ‘ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਮਸਾਧ੍ਯਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਾਧ੍ਯਮ੍’ ਇਤਿ||੧੧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ਚੌਰੈਰ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰੁਸੈਰਰਿਭਿਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਸ੍ਯ ਧਨਬਾਨ੍ਧਵਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾ | ਗਾਢਂ ਕ੍ਸਤੇ ਮਨਸਿ ਚ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਰਿਰਂਸੋਰ੍ਜਾਯੇਤ ਚੋਤ੍ਕਟਤਰੋ ਮਨਸੋ ਵਿਕਾਰਃ ||੧੨||
चौरैर्नरेन्द्रपुरुषैररिभिस्तथाऽन्यैर्वित्रासितस्य धनबान्धवसङ्क्षयाद्वा | गाढं क्षते मनसि च प्रियया रिरंसोर्जायेत चोत्कटतरो मनसो विकारः ||१२||
🔊 Audio coming soon
ਮਨੋਦੁਃਖਜਮੁਨ੍ਮਾਦਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਕਾਮਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਨਸੋ ਦੁਃਖਕਰਾਨ੍ ਹੇਤੂਨ੍ ਵਿਕਾਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸਹਿਤਾਨਾਹ- ਚੌਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰਿਭਿਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਃ ਤਥਾਨ੍ਯੈਰਿਤਿ ਅਤਿਸ਼ਯਰੌਦ੍ਰੈਃ ਅਕਾਰਣਵੈਰਿਭਿਃ ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ| ਗਾਢਮ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਕ੍ਸਤੇ ਪੀਡਿਤੇ, ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਰਿਰਂਸੋਃ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਸਹ ਰਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੋਃ; ‘ਤਸ੍ਯਾ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ’ ਇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਮਨਸਿ ਗਾਢਂ ਕ੍ਸਤੇ ਇਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਮਨਸੋ ਵਿਕਾਰੋ ਮਾਨਸ ਉਨ੍ਮਾਦਃ||੧੨||
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
ਚਿਤ੍ਰਂ ਸ ਜਲ੍ਪਤਿ ਮਨੋਨੁਗਤਂ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਗਾਯਤ੍ਯਥੋ ਹਸਤਿ ਰੋਦਿਤਿ ਮੂਢਸਞ੍ਜ੍ਞਃ |੧੩|
चित्रं स जल्पति मनोनुगतं विसञ्ज्ञो गायत्यथो हसति रोदिति मूढसञ्ज्ञः |१३|
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਚਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਮ੍| ਮਨੋਨੁਗਤਮਿਤਿ ਯਦੇਵਾਸ੍ਯ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਦਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਜਲ੍ਪਤਿ| ਮਨੋਨੁਗਤਂ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਗਾਯਤਿ ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਮਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਗਾਯਤਿ; ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਵਿਪਰੀਤਸਞ੍ਜ੍ਞਃ, ਨਤੁ ਵਿਗਤਸਞ੍ਜ੍ਞਃ, ਭਾਸਣਗਾਨਾਦਿਕਰਣਾਤ੍| ਮੂਢਸਞ੍ਜ੍ਞ ਇਤਿ ਚ ਪਦਂ ਹੇਤੁਫਲਭਾਵੇਨ ਸਮਰ੍ਥਨੀਯਮ੍ |੧੩|
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸਣੋ ਹਤਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾਃ ਸੁਦੀਨਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਨਨੋ ਵਿਸਕਤੇਥ ਭਵੇਤ੍ ਪਰਾਸੁਃ ||੧੩||
रक्तेक्षणो हतबलेन्द्रियभाः सुदीनः श्यावाननो विषकृतेऽथ भवेत् परासुः ||१३||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸੋਨ੍ਮਾਦਮਾਹ- ਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਤਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾ ਇਤਿ ਬਲਮ੍ ਉਤ੍ਸਾਹੋਪਚਯਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਿ, ਭਾਃ ਕਾਨ੍ਤਿਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਹਤਬਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਾਕ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ ਚ- ਵਾਗਿਤ੍ਯੁਪਾਦਾਨਮ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਾਗੁਪਘਾਤਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਨ੍ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਸਿਦ੍ਧੇਃ| ਸੁਦੀਨਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਗ੍ਲਾਨਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਾਨਨ ਇਤਿ ਧਵਲਕਪਿਲਕਸ੍ਣਮਿਸ਼੍ਰਵਰ੍ਣਮੁਖਃ| ਅਥ ਭਵੇਤ੍ ਪਰਾਸੁਰਿਤਿ ਉਪੇਕ੍ਸਣਾਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ‘ਵਿਸਕਤੇਨ ਭਵੇਦ੍ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਵਿਪਰੀਤਸਞ੍ਜ੍ਞਃ; ਵਿਸਮਤ੍ਰ ਦੂਸੀਵਿਸਮ੍||੧੩||
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤੁ ਮਨੁਜਮੁਨ੍ਮਾਦਾਰ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰੁਭਯਤੋਭਾਗੈਃ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਚਨੈਃ ||੧੪|| ਵਿਵਿਧੈਰਵਪੀਡੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਸਪਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤੈਃ | ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਘ੍ਰਾਣੇ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੧੫||
स्निग्धं स्विन्नं तु मनुजमुन्मादार्तं विशोधयेत् | तीक्ष्णैरुभयतोभागैः शिरसश्च विरेचनैः ||१४|| विविधैरवपीडैश्च सर्षपस्नेहसंयुतैः | योजयित्वा तु तच्चूर्णं घ्राणे तस्य प्रयोजयेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦਾਨਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰੁਭਯਤੋਭਾਗੈਰਿਤਿ ਵਿਸਾਣਿਕਾਦੇਵਦਾਲਿਕਾਕਾਰਵੇਲ੍ਲਿਕਾਦਿਭਿਃ| ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਚਨੈਰਿਤਿ ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਾਦਿਭਿਃ| ਵਿਵਿਧੈਃ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੈਃ| ਅਵਪੀਡੈਃ ਨਸ੍ਯਭੇਦੈਃ| ਚੇਤੋਵਿਕਾਰਸ਼ਮਨੈਃ ਅਮਾਨੁਸੋਪਸਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤੈਃ| ਸਰ੍ਸਪਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤੈਃ ਅਵਪੀਡੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੋਜਯਿਤ੍ਵੇਤਿ ਉਨ੍ਮਾਦਾਰ੍ਤੇ| ਤੁ ਪੁਨਃ| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਸਪਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਉਨ੍ਮਾਦਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਵਮਨਾਦਿਨਾ ਹਦਯਕੋਸ੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਿਰਃਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਮਨਃਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਸ੍ਮਤਿਸਞ੍ਜ੍ਞਾਲਾਭਾਦੁਨ੍ਮਾਦੋਪਸ਼ਮ ਇਤਿ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ||੧੪-੧੫||
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
ਸਤਤਂ ਧੂਪਯੇਚ੍ਚੈਨਂ ਸ਼੍ਵਗੋਮਾਂਸੈਃ ਸੁਪੂਤਿਭਿਃ | ਸਰ੍ਸਪਾਨਾਂ ਚ ਤੈਲੇਨ ਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗੌ ਹਿਤੌ ਸਦਾ ||੧੬||
सततं धूपयेच्चैनं श्वगोमांसैः सुपूतिभिः | सर्षपानां च तैलेन नस्याभ्यङ्गौ हितौ सदा ||१६||
🔊 Audio coming soon
ਧੂਪਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨਾਹ- ਸਤਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਨਮ੍ ਉਨ੍ਮਾਦਾਰ੍ਤਮ੍| ਸੁਪੂਤਿਭਿਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ਼ਟਿਤੈਃ| ਸ਼ਟਿਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਧੂਪਨੇਨ ਮਨਃ ਪ੍ਰਕਤਿਮਾਯਾਤਿ, ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍||੧੬||
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 20
ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦਦ੍ਭੁਤਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਦੇਨ੍ਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਾ | ਭੀਮਾਕਾਰੈਰ੍ਨਰੈਰ੍ਨਾਗੈਰ੍ਦਾਨ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਲੈਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਿਸੈਃ ||੧੭|| ਭੀਸਯੇਤ੍ ਸਂਯਤਂ ਪਾਸ਼ੈਃ ਕਸ਼ਾਭਿਰ੍ਵਾਥ ਤਾਡਯੇਤ੍ | ਯਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਗੁਪ੍ਤਂ ਵਾਂ ਤ੍ਰਾਸਯੇਤ੍ਤਂ ਤਣਾਗ੍ਨਿਨਾ ||੧੮|| ਜਲੇਨ ਤਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਰਜ੍ਜੁਘਾਤੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ | ਬਲਵਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਂਰਕ੍ਸੇਤ੍ ਜਲੇਨ੍ਤਃ ਪਰਿਵਾਸਯੇਤ੍ | ਪ੍ਰਤੁਦੇਦਾਰਯਾ ਚੈਨਂ ਮਰ੍ਮਾਘਾਤਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | ਵੇਸ਼੍ਮਨੋਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੈਨਂ ਰਕ੍ਸਂਸ੍ਤਦ੍ਵੇਸ਼੍ਮ ਦੀਪਯੇਤ੍ ||੧੯|| ਸਾਪਿਧਾਨੇ ਜਰਤ੍ਕੂਪੇ ਸਤਤਂ ਵਾ ਨਿਵਾਸਯੇਤ੍ |੨੦|
दर्शयेदद्भुतान्यस्य वदेन्नाशं प्रियस्य वा | भीमाकारैर्नरैर्नागैर्दान्तैर्व्यालैश्च निर्विषैः ||१७|| भीषयेत् संयतं पाशैः कशाभिर्वाऽथ ताडयेत् | यन्त्रयित्वा सुगुप्तं वां त्रासयेत्तं तृणाग्निना ||१८|| जलेन तर्जयेद्वाऽपि रज्जुघातैर्विभावयेत् | बलवांश्चापि संरक्षेत् जलेऽन्तः परिवासयेत् | प्रतुदेदारया चैनं मर्माघातं विवर्जयेत् | वेश्मनोऽन्तः प्रविश्यैनं रक्षंस्तद्वेश्म दीपयेत् ||१९|| सापिधाने जरत्कूपे सततं वा निवासयेत् |२०|
🔊 Audio coming soon
ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਦ੍ਭੁਤਾਨਿ ਅਦਸ੍ਟਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਭੀਸਣਾਨਿ| ਅਸ੍ਯ ਉਨ੍ਮਾਦਾਰ੍ਤਸ੍ਯ| ਨਾਸ਼ਂ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨੋ ਵਦੇਤ੍| ਭੀਮਾਕਾਰੈ ਰੌਦ੍ਰਰੂਪੈਃ| ਨਾਗੈਃ ਹਸ੍ਤਿਭਿਃ| ਦਾਨ੍ਤੈਃ ਸ਼ਿਕ੍ਸਾਵਦ੍ਭਿਃ| ਵ੍ਯਾਲੈਃ ਸਰ੍ਪੈਃ| ਨਿਰ੍ਵਿਸੈਃ ਗੋਨਸਾਦਿਭਿਃ| ਭੀਸਯੇਤ੍ ਭਯਮੁਤ੍ਪਾਦਯੇਤ੍| ਪਾਸ਼ੈਃ ਨਿਗਡਾਦਿਭਿਃ| ਸਂਯਤਂ ਬਦ੍ਧਮ੍| ਕਸ਼ਾਭਿਃ ਚਰ੍ਮਯਸ੍ਟਿਭਿਃ| ਨਿਗਡਾਦਿਬਨ੍ਧਨਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਨਸਃ ਕੂਪਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁਖਕਰਤ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਪ੍ਰਤੁਦੇਤ੍ ਵ੍ਯਥਯੇਤ੍| ਆਰਯਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਯਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ| ਏਨਮ੍ ਉਨ੍ਮਾਦਿਨਂ, ਵੇਸ਼੍ਮਨੋ ਗਹਸ੍ਯ, ਅਨ੍ਤਃ ਮਧ੍ਯੇ, ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਰਕ੍ਸਨ੍, ਤਦ੍ਵੇਸ਼੍ਮ ਦੀਪਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲਯੇਤ੍| ਕੂਪੇ ਨਿਰ੍ਜਲੇ ਜਲੇਨ ਵਰ੍ਜਿਤੇ| ਜਲੇਨ ਤਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵਾਪੀਤਿ ਤਪ੍ਤੇਨੇਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਂ, ਤਪ੍ਤਮਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਵਤ੍ਤੇਃ; ਯਤ ਉਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਕਪਿਕਚ੍ਛ੍ਵਾਥਵਾ ਤਪ੍ਤੈਰ੍ਲੋਹਤੈਲਜਲੈਃ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍|” (ਵਾ. ਉ. ੬) ਇਤਿ||੧੭-੧੯||
Adhikarana 15 (20-29) · Śloka 29
ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦ੍ਯਵਾਗੂਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਣਾਨ੍ ਵਾ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ||੨੦|| ਕੇਵਲਾਨਮ੍ਬੁਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਵਾ ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਵਾ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਃ | ਹਦ੍ਯਂ ਯਦ੍ਦੀਪਨੀਯਂ ਚ ਤਤ੍ਪਥ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਭੋ(ਯੋ)ਜਯੇਤ੍ | (ਵਿਡਙ੍ਗਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਦਾਡਿਮੋਤ੍ਪਲੈਃ | ਸ਼੍ਯਾਮੈਲਵਾਲੁਕੈਲਾਭਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ ||੨੨|| ਬਰ੍ਹਿਸ੍ਠਰਜਨੀਕੁਸ੍ਠਪਰ੍ਣਿਨੀਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਯੈਃ | ਹਰੇਣੁਕਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਵਚਾਤਾਲੀਸਕੇਸ਼ਰੈਃ ||੨੩|| ਦ੍ਵਿਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਾਲਤੀਕੁਸੁਮੈਃ ਸਹ | ਗੁਲ੍ਮਕਾਸਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯੋਨ੍ਮਾਦਨਿਵਾਰਣਮ੍ ||੨੪|| ਏਤਦੇਵ ਹਿ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਜੀਵਨੀਯੋਪਸਮ੍ਭਤਮ੍ | ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਮਹਾਕਲ੍ਯਾਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੫|| ਅਪਸ੍ਮਾਰਂ ਗ੍ਰਹਂ ਸ਼ੋਸਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮਬੀਜਤਾਮ੍ | ਘਤਮੇਤਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਯੇ ਚਾਦੌ ਗਦਿਤਾ ਗਦਾਃ ||੨੬|| ਬਰ੍ਹਿਸ੍ਠਕੁਸ੍ਠਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕਟੁਕੈਲਾਨਿਸ਼ਾਹ੍ਵਯੈਃ | ਤਗਰਤ੍ਰਿਫਲਾਹਿਙ੍ਗੁਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਮਰਦ੍ਰੁਮੈਃ ||੨੭|| ਵਚਾਜਮੋਦਾਕਾਕੋਲੀਮੇਦਾਮਧੁਕਪਦ੍ਮਕੈਃ | ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਹਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ ||੨੮|| ਬਾਲਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਜੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਪੁਂਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾਲ੍ਪਰੇਤਸਾਮ੍ | ਖ੍ਯਾਤਂ ਫਲਘਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚਾਸ਼ੁ ਗਰ੍ਭਦਮ੍) ||੨੯||
त्र्यहात्त्र्यहाद्यवागूश्च तर्पणान् वा प्रदापयेत् ||२०|| केवलानम्बुयुक्तान् वा कुल्माषान् वा बहुश्रुतः | हृद्यं यद्दीपनीयं च तत्पथ्यं तस्य भो(यो)जयेत् | (विडङ्गत्रिफलामुस्तमञ्जिष्ठादाडिमोत्पलैः | श्यामैलवालुकैलाभिश्चन्दनामरदारुभिः ||२२|| बर्हिष्ठरजनीकुष्ठपर्णिनीसारिवाद्वयैः | हरेणुकात्रिवृद्दन्तीवचातालीसकेशरैः ||२३|| द्विक्षीरं साधितं सर्पिर्मालतीकुसुमैः सह | गुल्मकासज्वरश्वासक्षयोन्मादनिवारणम् ||२४|| एतदेव हि सम्पक्वं जीवनीयोपसम्भृतम् | चतुर्गुणेन दुग्धेन महाकल्याणमुच्यते ||२५|| अपस्मारं ग्रहं शोषं क्लैब्यं कार्श्यमबीजताम् | घृतमेतन्निहन्त्याशु ये चादौ गदिता गदाः ||२६|| बर्हिष्ठकुष्ठमञ्जिष्ठाकटुकैलानिशाह्वयैः | तगरत्रिफलाहिङ्गुवाजिगन्धामरद्रुमैः ||२७|| वचाऽजमोदाकाकोलीमेदामधुकपद्मकैः | सशर्करं हितं सर्पिः पक्वं क्षीरचतुर्गुणम् ||२८|| बालानां ग्रहजुष्टानां पुंसा दुष्टाल्परेतसाम् | ख्यातं फलघृतं स्त्रीणां वन्ध्यानां चाशु गर्भदम्) ||२९||
🔊 Audio coming soon
ਆਹਾਰਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ- ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦੇਕਾਨ੍ਤਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਰ੍ਪਣਾਨ੍ ਕੇਵਲਾਨ੍ ਸਕ੍ਤੂਨਮ੍ਬੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤਰ੍ਪਣਮਿਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਤਰ੍ਪਣਂ ਲਾਜਾ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਕੁਲ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਵੇਤਿ ਯਵਪਿਸ੍ਟਮਯਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍| ਅਤ੍ਰ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ੋ ਮਧ੍ਯਮਨ੍ਦਬਲਵਗ੍ਨਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤੋ ਬਹੁਵਿਚਕ੍ਸਣੋ ਭਿਸਕ੍| ਹਦ੍ਯਂ ਹਦਯਹਿਤਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਯਮ੍| ਅਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਕੇਚਿਤ੍ ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਜ੍ਵਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਤਸ੍ਯ ਪਠਿਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਤਿਕਾਨ੍ਤਾਵੇਕ੍ਸਣਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਤਿਦੇਸ੍ਟਵ੍ਯਂ ਫਲਘਤਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚ ਨ ਪਠਨੀਯਂ, ਸਰ੍ਵਨਿਬਨ੍ਧਕਾਰੈਰ੍ਨਿਸਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍||੨੦-੨੯||
Adhikarana 16 (30-32) · Śloka 32
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਮੈਨ੍ਦ੍ਰੀਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਵ੍ਯੋਸਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੁਰਾਂ ਜਟਾਮ੍ | ਵਿਸਘ੍ਨੀਂ ਲਸ਼ੁਨਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾਂ ਸੁਰਸਾਂ ਵਚਾਮ੍ ||੩੦|| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਂ ਨਾਗਰਂ ਚ ਅਨਨ੍ਤਾਮਭਯਾਂ ਤਥਾ | ਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰੀਂ ਚ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਗਜਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪੇਸਯੇਤ੍ ||੩੧|| ਛਾਯਾਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਤੀਰ੍ਯੋਜਯੇਦ੍ਵਿਧਿਕੋਵਿਦਃ | ਅਵਪੀਡੇਞ੍ਜਨੇਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਨਸ੍ਯੇ ਧੂਮੇ ਪ੍ਰਲੇਪਨੇ ||੩੨||
ब्राह्मीमैन्द्रीं विडङ्गानि व्योषं हिङ्गु सुरां जटाम् | विषघ्नीं लशुनं रास्नां विशल्यां सुरसां वचाम् ||३०|| ज्योतिष्मतीं नागरं च अनन्तामभयां तथा | सौराष्ट्रीं च समांशानि गजमूत्रेण पेषयेत् ||३१|| छायाविशुष्कास्तद्वर्तीर्योजयेद्विधिकोविदः | अवपीडेऽञ्जनेऽभ्यङ्गे नस्ये धूमे प्रलेपने ||३२||
🔊 Audio coming soon
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀ, ਅਨ੍ਯੇ ਲਵਣਿਕਾਮਾਹੁਃ| ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ, ਅਨ੍ਯੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਕਭੇਦਮਾਹੁਃ| ਸੁਰਾ ਸੁਰਾਹ੍ਵਂ, ਅਨ੍ਤਲੋਪਾਤ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸੁਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਲੋਪਾਤ੍| ਜਟਾ ਜਟਾਮਾਂਸੀ| ਵਿਸਘ੍ਨੀ ਹਰਿਦ੍ਰਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਮਾਹੁਃ| ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ ਗੁਡੂਚੀ| ਸੁਰਸਾ ਤੁਲਸੀ| ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀ ਕਾਕਮਰ੍ਦਨੀ| ਨਾਗਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ| ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇ ‘ਨਾਗਵਿਨ੍ਨਾਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਨਾਗਵਿਨ੍ਨਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਭੇਦਃ, ਵਸ਼੍ਚਿਕਪਤ੍ਰਿਕੇਤ੍ਯਪਰੇ| ਅਨਨ੍ਤਾ ਉਤ੍ਪਲਸਾਰਿਵਾ| ਅਭਯਾ ਹਰੀਤਕੀ| ਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰੀ ਤੁਵਰਿਕਾ| ਵਿਧਿਕੋਵਿਦੋ ਵਿਧਿਜ੍ਞੋ ਵੈਦ੍ਯਃ||੩੦-੩੨||
Adhikarana 17 (33) · Śloka 33
ਉਰੋਪਾਙ੍ਗਲਲਾਟੇਸੁ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍ |੩੩|
उरोपाङ्गललाटेषु सिराश्चास्य विमोक्षयेत् |३३|
🔊 Audio coming soon
ਉਰੋਪਾਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਰਃ ਸ੍ਤਨਯੋਰਨ੍ਤਰਾਲਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪਾਙ੍ਗਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼ਙ੍ਖੇ ਵਰ੍ਤਤੇ, ਸਾਮੀਪ੍ਯਾਤ੍; ਨ ਤ੍ਵਪਾਙ੍ਗਃ ਸ਼ਙ੍ਖਸਨ੍ਧਿਃ; ਕੁਤਃ? ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਯਾ ਏਵ ਵ੍ਯਧ੍ਯਸਿਰਾਯਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਸ੍ਯ ਉਨ੍ਮਾਦਿਨਃ| ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਾਦੁਰਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਨਸੁਕ੍ਤਂ, ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧਿਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਸਨ੍ਧੌ ; ਅਤੋਤ੍ਰ ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਉਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਨਮਿਸ੍ਟਮ੍|੩੩|-
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
ਅਪਸ੍ਮਾਰਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਾਪਿ ਗ੍ਰਹੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍ ||੩੩||
अपस्मारक्रियां चापि ग्रहोद्दिष्टां च कारयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
ਇਦਾਨੀਮਤਿਦੇਸ਼ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਅਪਸ੍ਮਾਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਸ੍ਮਾਰਕ੍ਰਿਯਾਯਾ ਅਤਿਦੇਸ਼ੇਨ ਵਾਤਾਦਿਜੋਨ੍ਮਾਦਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ, ਅਤੋਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦੌ ਪਥਗ੍ਦੋਸਜਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਯਦਪ੍ਯਨੁਕ੍ਤਂ ਪੂਰਣੀਯਮ੍||੩੩||
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
ਸ਼ਾਨ੍ਤਦੋਸਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਭਿਰਾਚਰੇਤ੍ |੩੪|
शान्तदोषं विशुद्धं च स्नेहबस्तिभिराचरेत् |३४|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਨ੍ਤਦੋਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਾਨ੍ਤਦੋਸਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋਨ੍ਮਾਦਂ, ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਮਨਾਦਿਨਾ, ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਭਿਰਾਚਰੇਦਿਤਿ ਪੁਨਰੁਨ੍ਮਾਦੋਦ੍ਗਮਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍|੩੪|-
Adhikarana 20 (34-35) · Śloka 35
ਉਨ੍ਮਾਦੇਸੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ | ਮਦੁਪੂਰ੍ਵਾਂ ਮਦੇਪ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਮਦ੍ਵੀਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ ||੩੪|| ਸ਼ੋਕਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵ੍ਯਪਨਯੇਦੁਨ੍ਮਾਦੇ ਪਞ੍ਚਮੇ ਭਿਸਕ੍ | ਵਿਸਜੇ ਮਦੁਪੂਰ੍ਵਾਂ ਚ ਵਿਸਘ੍ਨੀਂ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ||੩੫||
उन्मादेषु च सर्वेषु कुर्याच्चित्तप्रसादनम् | मृदुपूर्वां मदेऽप्येवं क्रियां मृद्वीं प्रयोजयेत ||३४|| शोकशल्यं व्यपनयेदुन्मादे पञ्चमे भिषक् | विषजे मृदुपूर्वां च विषघ्नीं कारयेत् क्रियाम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
ਉਨ੍ਮਾਦੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦੁਪੂਰ੍ਵਾਂ ਮਦੁਸਂਸ਼ੋਧਨਪੂਰ੍ਵਾਂ, ਕਿਯਾਂ ਮਦ੍ਵੀਂ ਮਦ੍ਵਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਕਾਂ, ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੋਕਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵ੍ਯਪਨਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਵ੍ਯਪਨਯੇਦਿਤਿ ਇਸ੍ਟਪ੍ਰਾਪਣਸਾਨ੍ਤ੍ਵਨਾਸ਼੍ਵਾਸਨਾਦਿਭਿਃ| ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਨੋਦੁਃਖਜੇ| ਵਿਸਜੇ ਮਦੁਪੂਰ੍ਵਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਦੁਪੂਰ੍ਵਾਂ ਮਦੁਸ਼ੋਧਨਪੂਰ੍ਵਾਂ, ਵਿਸਘ੍ਨੀਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕਲ੍ਪੋਪਦਿਸ੍ਟਾਂ, ਕਾਰਯੇਦਿਤਿ||੩੪-੩੫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 62
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ) ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੬੨||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते भूतविद्यातन्त्रे उन्मादप्रतिषेधो नाम (तृतीयोऽध्यायः, आदितः) द्विषष्टितमोऽध्यायः ||६२||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਨਿਖਿਲਾਨ੍ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਭਰਤਾਤ੍ਮਜਃ| ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਪਦਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹਣਃ ਸੁਧੀਃ||੧|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਡਲ੍ਹ(ਹ੍ਲ)ਣਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਨਿਬਨ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਸਸ੍ਟਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ||੬੨||