9. vātābhiṣyandapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ வாதாபிஷ்யந்தப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

சிகித்ஸிதப்ரவிபாகீயாநந்தரஂ ஸர்வேஷாஂ நயநாமயாநாமபிஷ்யந்தமூலத்வாத், தத்ராபி பித்தாதீநாஂ வாதஸ்யைவாவரணத்வேந நிதாநபூதத்வாதாதௌ வாதாபிஷ்யந்தப்ரதிஷேதோ யுக்த இத்யத ஆஹ- அதாத இத்யாதி| அத்ராதிஶப்தோ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ, தேந வாதாபிஷ்யந்தாதிப்ரதிஷேதஂ வ்யாக்யாஸ்யாம இத்யர்தஃ; ப்ரதிஷேதஃ சிகித்ஸிதஂ; ஏவஂ பித்தாபிஷ்யந்தப்ரதிஷேதாதிஷ்வாதிஶப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ||௧-௨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5

புராணஸர்பிஷா ஸ்நிக்தௌ ஸ்யந்தாதீமந்தபீடிதௌ | ஸ்வேதயித்வா யதாந்யாயஂ ஸிராமோக்ஷேண யோஜயேத் ||௩|| ஸம்பாதயேத்பஸ்திபிஸ்து ஸம்யக் ஸ்நேஹவிரேசிதௌ | தர்பணைஃ புடபாகைஶ்ச தூமைராஶ்ச்யோதநைஸ்ததா ||௪|| நஸ்யஸ்நேஹபரீஷேகைஃ ஶிரோபஸ்திபிரேவ ச |௫|

தத்ர ஸிராவ்யதஸாத்யேஷு பஞ்சதஶஸ்வபிஷ்யந்தாதிமந்தௌ படிதௌ, ஸிராவ்யதஸாத்யாநாஂ சாக்ஷிரோகாணாஂ ஶோணிதமூலத்வாந்மூலோச்சேதார்தஂ பூர்வஂ தூஷ்யநிர்ஹரணஂ தர்ஶயந்நாஹ- புராணேத்யாதி| புராணஂ ஸர்பிஃ ஸஂவத்ஸரோஷிதஂ கதம்; அந்யே தஶவர்ஷஸ்திதஂ கதஂ புராணஂ கதயந்தி| யதாந்யாயஂ யதாஶாஸ்த்ரமித்யர்தஃ| தேந தஷ்டேஃ ஸமீபமுத்தமாங்கமல்பஂ ஸ்வேதயேத், தஷ்டிரஸ்வேத்யா| யதாந்யாயமிதி பதஂ ஸ்நேஹபாநஸிராமோக்ஷாப்யாஂ ஸஹ யோஜயேத்| தேந ஸ்நேஹோபயௌகிகோக்தோ விதிஃ ‘ப்ராக் பாசிதாமதோஷாய’ இத்யாதிகோऽவதாரணீயஃ| தேநாத்ராபி தோஷவ்யாதிநிராமதாயாமேவ ஸர்பிஃபாநாதயோ விதேயாஃ| ததா ச தந்த்ராந்தரஂ,- “ஸ்வேதஃ ப்ரலேபஸ்திக்தாந்நஂ தூமோ திநசதுஷ்டயம்| லங்கநஂ சாக்ஷிரோகாணாமாமாநாஂ பாசநாநி ஷட்|| அஞ்ஜநஂ ஸர்பிஷஃ பாநஂ கஷாயஂ குருபோஜநம்| நேத்ரரோகேஷு ஸாமேஷு ஸ்நாநஂ ச பரிவர்ஜயேத்”- இதி| விதேஹேऽபி,- “ப்ராகேவாக்ஷ்யாமயே பக்தஂ த்ரிராத்ரமகுரு ஸ்மதம்| உபவாஸஸ்த்ர்யஹஂ வா ஸ்யாந்நக்தஂ வாऽப்யஶநஂ ஹிதம்|| ததஶ்சதுர்தே திவஸே வ்யாதௌ ஸஞ்ஜாதலக்ஷணே| யதோக்தாஸ்து க்ரியாஃ கார்யா நஸ்யஸேகாஞ்ஜநாதிகாஃ”- இதி| ஸிராமோக்ஷேணேத்யத்ர ஸிரா உபநாஸிகா லாலாட்யா வா ஆபாங்க்யா வா| தூஷ்யஹரணஂ ப்ரதிபாத்ய தோஷசிகித்ஸிதமாஹ- ஸம்பாதயேதித்யாதி| ஸம்பாதயேத் யோஜயேத்| பஸ்திபிஃ ஸ்நேஹபஸ்திபிர்நிரூஹைர்வா| ஸம்யகிதி ஹீநமித்யாதியோகரஹிதைஃ| ஸ்நேஹவிரேசிதாவிதி ஸ்நேஹவிரேசநஂ து பித்தஸ்யாநுகதே பித்தாஸகநுகதே வா வாயௌ பலவதோ பஹுதோஷஸ்ய சேதி| துர்பலஸ்யால்பதோஷஸ்ய ச புருஷஸ்ய ஸ்வஸ்தாநகதோ மலாவதஃ ஸ்வதந்த்ரோ வா பஸ்திபிரேவாவஜேதவ்யஃ| பஸ்திரபி மலாவதே வாதே நைரூஹிகஃ, தாதுக்ஷயஜே ஸ்நைஹிகஃ| ஸம்யக்ஶப்தோ பஸ்த்யாதிஷு ஶிரோபஸ்த்யந்தேஷு ஸம்பத்யதே| தர்பணாதிவிதாநஂ க்ரியாகல்பே பவிஷ்யதி| தத்ர ஸேகஃ ஸுகோஷ்ணஃ, ஆஶ்ச்யோதநஂ ச ஶீதமேவ||௩-௪||-

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7

வாதக்நாநூபஜலஜமாஂஸாம்லக்வாதஸேசநைஃ ||௫|| ஸ்நேஹைஶ்சதுர்பிருஷ்ணைஶ்ச தத்பீதாம்பரதாரணைஃ | பயோபிர்வேஸவாரைஶ்ச ஸால்வணைஃ பாயஸைஸ்ததா ||௬|| பிஷக் ஸம்பாதயேதேதாவுபநாஹைஶ்ச பூஜிதைஃ |௭|

பூர்வஂ ஸ்வேதயித்வேத்யுக்தஂ, தத்ர த்ரவாதிஸ்வேதாநுபபாதயந்நாஹ- வாதக்நேத்யாதி| வாதக்நாநி பத்ரதார்வாதீநி| உஷ்ணைஃ ஸுகோஷ்ணைஃ| உஷ்ணைரிதி பதஂ வாதக்நாதிபிஃ ஸம்பத்யதே| தத்பீதாம்பரதாரணைரிதி சதுஃஸ்நேஹமிதவஸ்த்ரதாரணைரித்யர்தஃ| ஸால்வணைரிதி ஸால்வணஸ்யைகத்வாத் கதஂ பஹுவசநஂ? ஸத்யஂ, யௌகிகைரந்யைரபி த்ரவ்யைஃ ஸ்வேதஃ கார்ய இதி போதநார்தஂ பஹுவசநஂ, ஸ்வேதயித்வா ஸிராமோக்ஷேண யோஜயேதித்யுக்தம்||௫-௬||-

Adhikarana 4 (7) · Śloka 8

க்ராம்யாநூபௌதகரஸைஃ ஸ்நிக்தைஃ பலரஸாந்விதைஃ ||௭|| ஸுஸஂஸ்கதைஃ பயோபிஶ்ச தயோராஹார இஷ்யதே |௮|

ந சாபுக்தவதஃ ஶஸ்த்ரகர்ம குர்யாதித்யாஶங்க்யாஹாரமாஹ- க்ராம்யேத்யாதி| பலரஸாந்விதைரிதி தாடிமாமலகரஸஸஂயுக்தைஃ| ஸுஸஂஸ்கதைஃ பயோபிரிதி ஶதாவரீஶங்கவேரப்ரபதித்ரவ்யஸஂஸ்கதைரித்யர்தஃ| தயோஃ ஸ்யந்தாதிமந்தயோஃ||௭||-

Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10

ததா சோபரி பக்தஸ்ய ஸர்பிஃபாநஂ(நே)ப்ரஶஸ்யதே ||௮|| த்ரிபலாக்வாதஸஂஸித்தஂ கேவலஂ ஜீர்ணமேவ வா | ஸித்தஂ வாதஹரைஃ க்ஷீரஂ ப்ரதமேந கணேந வா ||௯|| ஸ்நேஹாஸ்தைலாத்விநா ஸித்தா வாதக்நைஸ்தர்பணே ஹிதாஃ |௧௦|

புராணஸர்பிஷா ஸ்நிக்தாவித்யுக்தஂ தஸ்ய ச கதஸ்யாவசாரணகாலஂ நியமயந்நாஹ- ததேத்யாதி| கேவலம் அஸஂஸ்கதம்| வாதஹரைஃ பத்ரதார்வாதிபிஃ| ஜேஜ்ஜடாசார்யஸ்து காகோல்யாதிபிர்வாதஹரைரித்யாஹ| உபரி பாநஂ பிபேதிதி ஶேஷஃ| ப்ரதமேந கணேந விதாரிகந்தாதிநா| கயதாஸாசார்யஸ்து ஸர்வத்ராபி கதஂ மந்யதே| ததா ச தத்வ்யாக்யாநம்- “த்ரிபலாகதஂ வ்யாதிப்ரத்யநீகஂ, வாதஹரதேவதார்வாதிஸித்தஂ து தோஷப்ரத்யநீகஂ, வாதஸ்யைவ பித்தாநுபந்தே ஸதி விதாரிகந்தாதிஸித்தஂ”; ஈதஶே ச வ்யாக்யாநே ‘ஸித்தஂ வாதஹரைர்வாऽபி ப்ரதமேந கணேந வா’ இதி பாடஃ||௮-௯||-

Adhikarana 6 (10) · Śloka 11

ஸ்நைஹிகஃ புடபாகஶ்ச தூமோ நஸ்யஂ ச தத்விதம் ||௧௦|| நஸ்யாதிஷு ஸ்திராக்ஷீரமதுரைஸ்தைலமிஷ்யதே |௧௧|

பூர்வஂ தர்பணைரித்யுக்தஂ, தத்ர தர்பணத்ரவ்யாண்யாஹ- ஸ்நைஹிக இத்யாதி| ஸ்நைஹிகஃ புடபாகஃ க்ரியாகல்பே வக்ஷ்யமாணஃ| தத்விதஂ ஸ்நைஹிகமித்யர்தஃ||௧௦||-

Adhikarana 7 (11) · Śloka 12

ஏரண்டபல்லவே மூலே த்வசி வாऽऽஜஂ பயஃ ஶதம் ||௧௧|| கண்டகார்யாஶ்ச மூலேஷு ஸுகோஷ்ணஂ ஸேசநே ஹிதம் |௧௨|

ஆந்தரமுபக்ரமமபிதாய பாஹ்யமாஹ- ஏரண்டேத்யாதி| ஸேசநே இத்யத்ர சகாரோ லுப்தோ த்ரஷ்டவ்யஃ; தேந ந கேவலஂ ஸேகே ஆஶ்ச்யோதநே சேத்யர்தஃ| தத்ர ஸேகே ஸுகோஷ்ணஂ, ஆஶ்ச்யோதநே ச ஶீதமேவேத்யர்தஃ||௧௧||-

Adhikarana 8 (12) · Śloka 13

ஸைந்தவோதீச்யயஷ்ட்யாஹ்வபிப்பலீபிஃ ஶதஂ பயஃ ||௧௨|| ஹிதமர்தோதகஂ ஸேகே ததாऽऽஶ்ச்யோதநமேவ ச |௧௩|

ஸைந்தவேத்யாதி| அர்தோதகமிதி அர்தமுதகஂ யஸ்மிந் க்ஷீரே தத் க்ஷீரஂ ஸேகே ஹிதஂ ததா ஆஶ்ச்யோதநே ச; ந புநஃ பாநாதௌ| ஸைந்தவாதிப்ரமாணஂ து க்ஷீராதஷ்டமாஂஶமேவ||௧௨||-

Adhikarana 9 (13) · Śloka 14

ஹீபேரவக்ரமஞ்ஜிஷ்டோதும்பரத்வக்ஷு ஸாதிதம் ||௧௩|| ஸாம்பஶ்சாகஂ பயோ வாऽபி ஶூலாஶ்ச்யோதநமுத்தமம் |௧௪|

ஹ்ரீபேரேத்யாதி| ஹ்ரீபேரஂ வாலகம்| வக்ரஂ தகரம்| ஸாம்ப இதி சதுர்குணோதகஂ, அர்தோதகமிதி கேசித்| ஆஶ்ச்யோதநம் அக்ஷிபூரணம்||௧௩||-

Adhikarana 10 (14) · Śloka 15

மதுகஂ ரஜநீஂ பத்யாஂ தேவதாருஂ ச பேஷயேத் ||௧௪|| ஆஜேந பயஸா ஶ்ரேஷ்டமபிஷ்யந்தே ததஞ்ஜநம் |௧௫|

மதுகமித்யாதி| கேசிதமுஂ பாடஂ ந படந்தி||௧௪||-

Adhikarana 11 (15) · Śloka 16

கைரிகஂ ஸைந்தவஂ கஷ்ணாஂ நாகரஂ ச யதோத்தரம் ||௧௫|| த்விகுணஂ பிஷ்டமத்பிஸ்து குடிகாஞ்ஜநமிஷ்யதே |௧௬|

கைரிகமித்யாதி| யதோத்தரஂ த்விகுணமிதி கைரிகாத்த்விகுணஂ ஸைந்தவஂ, ஸைந்தவாத்த்விகுணா கஷ்ணா, ததோऽபி த்விகுணஂ நாகரம்| குடிகாஞ்ஜநமிஷ்யதே இதி ஸ்நைஹிகபுடபாகாதிஜநிதகபாநுபந்தஸ்ய குடிகாஞ்ஜநம்| கேசிதத்ராப்யாஜேந பயஸேதி ஸம்பத்நந்தி; தேநாஜபயஸா பிஷ்டமத்பிர்வா| ‘நாகரஂ ச யதோத்தரஂ’ இத்யத்ர ‘கோதந்தஂ ச யதோத்தரஂ’ இதி படந்தி; ஸ ச பாடோ ஜேஜ்ஜடாசார்யேண தூஷிதஃ||௧௫||-

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

ஸ்நேஹாஞ்ஜநஂ ஹிதஂ சாத்ர வக்ஷ்யதே தத்யதாவிதி ||௧௬||

ஸ்நேஹேத்யாதி| யதாவிதீதி விதிமநதிக்ரம்ய , ஏதேநாபதர்பணஸிராவ்யதகுபிதவாதேऽபிஷ்யந்தே ஸ்நேஹாஞ்ஜநஂ ஹிதமித்யர்தஃ| அத்ரைகே ‘தாம்ரபாத்ரஸ்திதஂ மாஸஂ ஸர்பிஃஸைந்தவஸஂயுதஂ’ இதி ஸ்நேஹாஞ்ஜநமாஹுஃ| அந்யே து ‘வஸா சாநூபஜலஜா ஸைந்தவேந ஸமாயுதா’ இத்யாதிநா வக்ஷ்யமாணஂ ஸ்நேஹாஞ்ஜநஂ கதயந்தி||௧௬||

Adhikarana 13 (17) · Śloka 17

ரோகோ யஶ்சாந்யதோவாதோ யஶ்ச மாருதபர்யயஃ | அநேநைவ விதாநேந பிஷக் தாவபி ஸாதயேத் ||௧௭||

வாதாபிஷ்யந்தக்ரியாமந்யஸ்மிந்நபி வாதஜேऽக்ஷிரோகேऽதிதிஶந்நாஹ- ரோக இத்யாதி||௧௭||

Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 20

பூர்வபக்தஂ ஹிதஂ ஸர்பிஃ க்ஷீரஂ வாऽப்யத போஜநே | வக்ஷாதந்யாஂ கபித்தே ச பஞ்சமூலே மஹத்யபி ||௧௮|| ஸக்ஷீரஂ கர்கடரஸே ஸித்தஂ சாத்ர கதஂ பிபேத் | ஸித்தஂ வா ஹிதமத்ராஹுஃ பத்தூரார்தகலக்நிகைஃ ||௧௯|| ஸக்ஷீரஂ மேஷஶங்க்யா வா ஸர்பிர்வீரதரேண வா |௨௦|

அந்யதோவாதமாருதபர்யயயோஃ ஸாமாந்யாஂ சிகித்ஸாமபிதாய விஶேஷசிகித்ஸாமாஹ- பூர்வபக்தமித்யாதி| ததேவ கதமாஹ- வக்ஷாதந்யாமித்யாதி| வக்ஷாதநீ பந்தாகஃ, வக்ஷகலம்புகேத்யந்யே| வக்ஷாதந்யாதீநாஂ ஸப்தத்ரவ்யாணாமத்ர கஷாயஃ| அகர்பஂ கதமிதம்| ஸித்தமித்யாதி| பத்தூரஃ ஸிதிவாரஃ, ‘ஸிரிவாலீ’ இதி லோகே ப்ரஸித்தா| ஆர்தகலஃ கண்டகபலோ ஜலமுக்ததேஶஜஃ, ‘ககுப’ இத்யந்யே| அக்நிகஃ அஜமோதா| பத்தூராதீநாஂ கஷாயே க்ஷீரே ச ஸாதிதஂ ஸர்பிஃ மேஷஶங்கீக்வாதே வா ஸக்ஷீரே ஸாதிதம்| வீரதரஃ ஶரஃ வேல்லந்தரோ வா, தஸ்ய க்வாதே வா ஸக்ஷீரே ஸாதிதஂ ஸர்பிரந்யதோவாதமாருதபர்யயயோர்ஹிதம்| இதமபி கதத்ரயமகர்பம்||௧௮-௧௯||-

Adhikarana 15 (20-24) · Śloka 24

ஸைந்தவஂ தாரு ஶுண்டீ ச மாதுலுங்கரஸோ கதம் ||௨௦|| ஸ்தந்யோதகாப்யாஂ கர்தவ்யஂ ஶுஷ்கபாகே ததஞ்ஜநம் | பூஜிதஂ ஸர்பிஷஶ்சாத்ர பாநமக்ஷ்ணோஶ்ச தர்பணம் ||௨௧|| கதேந ஜீவநீயேந நஸ்யஂ தைலேந சாணுநா | பரிஷேகே ஹிதஂ சாத்ர பயஃ ஶீதஂ ஸஸைந்தவம் ||௨௨|| ரஜநீதாருஸித்தஂ வா ஸைந்தவேந ஸமாயுதம் | ஸர்பிர்யுதஂ ஸ்தந்யகஷ்டமஞ்ஜநஂ வா மஹௌஷதம் ||௨௩|| வஸா வாऽऽநூபஜலஜா ஸைந்தவேந ஸமாயுதா | நாகரோந்மிஶ்ரிதா கிஞ்சிச்சுஷ்கபாகே ததஞ்ஜநம் ||௨௪||

ஸைந்தவமித்யாதி| ஸைந்தவாதித்ரவ்யத்ரயாணாஂ கல்கேந மாதுலுங்காதித்ரவ்யசதுஷ்கேண ரஸக்ரியாஂ நிஷ்பாத்ய ஶுஷ்கபாகேऽஞ்ஜநஂ கார்யஂ; யதோ ரஸக்ரியாஞ்ஜநமிதம்| பூஜிதமித்யாதி| ஸர்பிஷோ ‘ஜீவநீயஸித்தஸ்ய’ இதி ஶேஷஃ| அத்ர ஶுஷ்கபாகே நஸ்யஂ ஜீவநீயேந கதேநைவ; அணுநா தைலேந வா நஸ்யஂ பூஜிதம்| அணுதைலஂ து ஶாலாக்யதந்த்ரோக்தஂ, ந புநர்வாதவ்யாத்யுதிதம்| பரிஷேகே இத்யாதி| ஶீதமிதி ஶதஶீதமித்யர்தஃ| ஸஸைந்தவமிதி ஸஶப்த ஈஷதர்தஃ| ரஜநீதாருஸித்தஂ வேத்யத்ர க்ஷீரமிதி ஸம்பத்யதே| ஸைந்தவேந ஸமாயுதம் அல்பஸைந்தவயுக்தமித்யர்தஃ| ஸர்பிரித்யாதி|- மஹௌஷதஂ வா கதஸ்த்ரீஸ்தந்யயுக்தஂ பாஷாணகஷ்டமித்யர்தஃ, அஞ்ஜநஂ வா| வஸேத்யாதி|- ஆநூபஜலஜா வா வஸா ஸ்தோகஸைந்தவயுக்தா கிஞ்சிச்சுண்டீயுக்தா பாஷாணகஷ்டா ஸதீ ஶுஷ்கபாகேऽஞ்ஜநமிதி ஸம்பந்தஃ||௨௦-௨௪||

Adhikarana 16 (25) · Śloka 25

பவநப்ரபவா ரோகா யே கேசித்தஷ்டிநாஶநாஃ | பீஜேநாநேந மதிமாந் தேஷு கர்ம ப்ரயோஜயேத் ||௨௫||

இதாநீஂ வாதஜேஷு திமிரகாசாதிஷ்வேஷைவ க்ரியா கர்தவ்யேதி தர்ஶயந்நாஹ- பவநேத்யாதி| தஷ்டிநாஶநாஃ திமிரகாசாதயஃ| பீஜேந பீஜபூதேந| அநேந வாதாபிஷ்யந்தோக்தகர்மணா| மதிமாந் ஊஹாபோஹவித்||௨௫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 9

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே ஶாலாக்யதந்த்ரே வாதாபிஷ்யந்தப்ரதிஷேதோ நாம நவமோऽத்யாயஃ ||௯||

இதி ஶ்ரீடல்ஹ(ஹ்ல)ணவிரசிதாயாஂ நிபந்தஸங்க்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதவ்யாக்யாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே ஶாலாக்யதந்த்ரே நவமோऽத்யாயஃ||௯||