8. arśaścikitsitādhyayaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

അസ്മാദനന്തരമര്ശശ്ചികിത്സിതമാരഭ്യതേ| സമ്ബന്ധശ്ചാസ്യ നിദാന ഏവോക്തഃ|

Adhikarana arshashcikitsitAdhyAyaH arshasAM dAhavishiH arshasAM dAhAnantaraM karavyam arshasAM ekaikasya saptAhAdupacAraH (2-9) · Śloka 9

അഥതോऽര്ശസാം ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| ) കാലേ സാധാരണേ വ്യാഭ്രേ നാതിദുര്ബലമര്ശസമ്| വിശുദ്ധകോഷ്ഠം ലഘ്വല്പമനുലോമനമാശിതമ്||൧|| ശുചി കൃതസ്വസ്ത്യയനം മുക്തവിണ്മൂത്രമവ്യഥമ്| ശയനേ ഫലകേ വാऽന്യനരോത്സങ്ഗേ വ്യപാശ്രിതമ്||൨|| പൂര്വേണ കായേനോത്താനം പ്രത്യാദിത്യഗുദം സമമ്| സമുന്നതകടീദേശമഥ യന്ത്രണവാസസാ||൩|| സക്ഥ്നോഃ ശിരോധരായാം ച പരിക്ഷിപ്തമൃജു സ്ഥിതമ്| ആലമ്ബിതം പരിചരൈഃ സര്പിഷാऽഭ്യക്തപായവേ||൪|| തതോऽസ്മൈ സര്പിഷാऽയക്തം നിദഘ്യാദൃജു യന്ത്രകമ്| ശനൈരനുസുഖം പായൌ, തതോ ദൃഷ്ട്വാ പ്രവാഹണാത്||൫|| യന്ത്രേ പ്രവിഷ്ടം ദുര്നാമ പ്ലോതഗുണ്ഠിതയാऽനു ച| ശലാകയോത്പീഡ്യ ഭിഷക് യഥോക്തവിധിനാ ദഹേത്||൬|| ക്ഷാരേണൈവാര്ദ്രമിതരത്ക്ഷാരേണ ജ്വലനേന വാ| മഹദ്വാ വലിനശ്ഛത്ത്വാ വീതയന്ത്രമഥാതുരമ്||൭|| സ്വഭ്യക്തപായുജഘനമവഗാഹേ നിധാപയേത്| നിര്വാതമന്ദിരസ്ഥസ്യ തതോऽസ്യാചാരമദിശേത്||൮|| ഏകൈകമിതി സപ്താഹാത്സപ്താഹാത്സമുപാചരേത്| |൯|

സ൦-സാധാരണേ-ശരദ്വസന്താദികേ കാലേ, തഥാ വ്യഭ്രേ-വിഗതാബ്ദേ| തഥാ നാതിദുര്ബലമര്ശസം-അപി തു കിഞ്ചിത്സപ്രാണമ്| അത്ര യോഗ്യപരത്വാത് കൃത്വേത്യധ്യാഹൃത്യ സമ്ബന്ധഃ കാര്യഃ| തഥാ വിശുദ്ധകോഷ്ഠാദികം കൃത്വാ തതോऽസ്മൈ-അര്ശസായ, യന്ത്രം നിദധ്യാദിതി| സങ്ഗ്രഹേ ചോക്തമ് (ചി.അ.൧൦)-"അഥ ഖലു ബലവന്തമര്ശോഭിരുപദ്രുതം യഥാര്ഹസ്നേഹോപസ്നിഗ്ധസ്വിന്നമനിലവേദനാവൃദ്ധിശമനാര്ഥം സ്നിഗ്ധമുഷ്ണമല്പമന്നം ദ്രവപ്രായം ഭുക്തവന്തം ശുചി കൃതസ്വസ്ത്യയനം മുക്തവിണ്മൂത്രമവ്യഥം സമേ ശുചൌ വിവിക്തേ ദേശേ സാധാരണേവ്യഭ്രേ കാലേ സമേ ഫലകേ ശയ്യായാം വാ പ്രത്യാദിത്യഗുദമന്യസ്യോത്സങ്ഗേനിഷണ്ണപൂര്വകായമുത്താനമുന്നതകടീകം യന്ത്രണശാടകേന പരിക്ഷേപ്തഗ്രീവാസക്ഥിസന്ധിദേശമലജ്ജാര്ഹൈരാപ്തപരിചാരകൈഃ സുപരിഗൃഹീതം കൃത്വാ തതോऽസ്മൈ ഘൃതാഭ്യക്തം യന്ത്രകം നിദ്ധ്യാത്|" ഇതി| അര്ശസമിതി അര്ശാസി വിദ്യന്തേ യസ്യേത്യര്ഥഃ, അര്ശആദിത്വാദച്| കിമ്ഭൂതമ് ? വിശുദ്ധോ-വമനവിരേചനാദിനാ, കോഷ്ഠോ യസ്യ തമ്| തഥാ, അന്നമാശിതം കൃത്വാ| കിമ്ഭൂതമ് ? ലഘു-സ്വഭാവാത്, അല്പം ചമാത്രയാ| തഥാ, അനുലോമനം-വാതവര്ചസാം പ്രായേണ പ്രവര്തകമ്| തഥാ, ശുചിം-മൃജ്ജലാഭ്യാം കൃത്വാ| തഥാ, കൃതം സ്വസ്ത്യയനം യസ്യ തമ്| തഥാ, മുക്തേ-വിസൃഷ്ടേ, വിണ്മൂത്രേ യേന തമ്| തഥാ, അത്ര്യഥംവ്യഥാരഹിതമന്യേന വ്യാധിനാऽപീഡിതമ്| തഥാ, ശയനേ വ്യപാശ്രിതം-ശയ്യാമാശ്രിത്യ സ്ഥിതമ്| അഥവാ, ഫലകേ-ആസനവിശേഷേ, വ്യപാശ്രിതമ്| അഥവാ, അന്യനരോത്സങ്ഗേ വ്യപാശ്രിതമ്| ഉത്സങ്ഗവിശേഷാത്സ്ഥാനകവിശേഷഃ| നരോത്സങ്ഗേ വ്യപാശ്രിതമിത്യേവം സിദ്ധേऽന്യഗ്രഹണം വൈദ്യസ്യ നിരാസാര്ഥമ്| അന്യോത്സങ്ഗേ വ്യപാശ്രിതമിതി കഥം കൃത്വാ ? പൂര്വേണ കായേനോത്താനം കൃത്വാ-നാധരേണ| തഥാ, പ്രത്യാദിത്യഗുദമ്| പ്രതി-ആഭിമുഖ്യേന, ആദിത്യം പ്രത്യാദിത്യം ഗുദം യസ്യ തമ്| യസ്യാം ദിശ്യാദിത്യോ ഗതഃ തസ്യാം ദിശ്യര്ശസേന സമ്മുഖം ഗുദം കൃത്വാ സ്ഥാതവ്യമിത്യര്ഥഃ, സമം ച| തഥാ, സമ്യഗുന്നതഃ കടിദേശോയസ്യ തമ്| അഥ-സമുന്നതകടിദേശകരണാദനന്തരം, അര്ശസം സക്ഥ്നോസ്തഥാ ശിരോധരായാം പരിക്ഷിപ്തം-സമന്താത്ക്ഷിപ്തമാക്രാന്തം കൃത്വാ| കേന ? യന്ത്രണവാസസാ| യന്ത്രണാര്ഥം വാസഃ-കാര്പാസാദിമയം, യന്ത്രണവാസസ്തേന| ഋജു-സ്പഷ്ടം കൃത്വാ, സ്ഥിതമ്| തഥാ, തമാതുരം പരിചാരകൈരലമ്ബിതം-നിശ്ചലം കൃത്ബാऽവഷ്ടഭ്യ സമ്യക് സ്ഥാപിതമ്| തതഃ-അനന്തരം, അസ്മൈ-ദുര്നാമവതേ, സര്പിഷാऽഭ്യക്തപായവേ ഘൃതാഭ്യാക്തം യന്ത്രകമൃജു-അനുസുഖം കൃത്വാ, ശനൈര്നിദധ്യാത്-പ്രണയേത്| തതഃ-അനന്തരം ഗുദപ്രണിഹിതയന്ത്രാന്തേ, പ്രവാഹണാത്-പ്രവാഹണേനഹേതുനാ, യന്ത്രേ പ്രവിഷ്ടം ദുര്നാമ ദൃഷ്ട്വാ| അഥ(നു) [ച]-പശ്ചാച്ച, ശലാകയാ ചൈലഖണ്ഡപ്രാവൃതദേഹയോത്പീഡ്യ-പ്രകൃതത്വാദ്ദുര്നാമ ഊര്ധ്വം പീഡയിത്വാ| വൈദ്യോ യഥോക്തവിധിനാ-സൂത്രസ്ഥാനോദിതേന, ക്ഷാരേണാര്ദ്രമര്ശോ ദഹേത്| ഏവേത്യവധാരണേ| ക്ഷാരേണൈവ നാഗ്നിനാ| ഇതരത്ശുഷ്കം ദുര്നാമ, ക്ഷാരേണ ജ്വലനേന വാ ദഹേത്| യഥോക്തവിധിനേത്യത്രാപി യോജ്യമ്| മഹദ്വേതി| ബഹുദ്ദുര്നാമ തു ബലവതഃ പുംസഃ ഛിത്ത്വാ വാ ശസ്ത്രേണ ക്ഷാരാഗ്നിഭ്യാം യഥായോഗം ദഹേത്| അഥ-അനന്തരം, ആതുരം വീതയന്ത്രം വിധായ സ്വഭ്യക്തപായുജഘനമവഗാഹേ നിധാപയേത്-തത്ര നിഹിതം വിദധ്യാദിത്യര്ഥഃ| തതഃ-അനന്തരം, അസ്യാചാരം-"ഉഷ്ണോദകോപചാരീ സ്യാത്" (ഹൃ.സൂ.അ. ൧൬/൨൬) ഇത്യാദികം, ആദിശേത്| ഏകൈകം ദുര്നാമ ഇതി-അനേന പൂര്വോക്തേന പ്രകാരേണ, സപ്താഹാത്സമുപാചരേത്-ന തുല്യകാലം സര്വാണി|

Adhikarana bahvarshasaH upacArakramaH (9-10) · Śloka 10

| പ്രാഗ്ദക്ഷിണം തതോ വാമമര്ശഃ പൃഷ്ടാഗ്രജം തതഃ||൯|| ബഹ്വര്ശസഃ|൧൦|

അഥൈഷാം കര്മാദിക്രമം ദര്ശയിതുമാഹ സ൦-ബഹ്വര്ശസഃ പ്രാക്-പൂര്വം, ദക്ഷിണദേശസ്ഥമര്ശ ഉപാചരേത്| അനന്തരം വാമം, തതഃ പൃഷ്ടാഗ്രേ ജാതമുപാചരേത്|

Adhikarana sudagdhasya lakShaNam (10) · Śloka 10

സുദഗ്ധസ്യ സ്യാദ്വായോരനുലോമതാ| രുചിരന്നേऽഗ്നിപടുതാ സ്വാസ്ഥ്യം വര്ണബലോദയഃ||൧൦||

സ൦-സുദഗ്ധസ്യാര്ശസോ വാതസ്യാനുലോമനം സ്യാത്| തഥാ, അന്നേऽഭിലാഷഃ, അഗ്നേഃ പാടവം തഥാ സ്വാസ്ഥ്യം ബലവര്ണയോരുദ്ഭൂതിശ്ച|

Adhikarana bastishUle lepaH (11) · Śloka 11

ബസ്തിശൂലേ ത്വധോ നാഭേര്ലേപയേഛ്ലക്ഷ്ണകല്കിതൈഃ| വര്ഷാഭൂകുഷ്ഠസുരഭിമിശിലോഹാമരാഹ്വയൈഃ||൧൧||

സ൦-ബസ്തി ശൂലേ സതി പുനര്നാമേരധഃ വര്ഷാഭ്വാദിഭിഃ സുപിഷ്ടൈര്ലേപയേത്|

Adhikarana shakRunmUtrapratIghAte kvAthaH shakRunmUtra kShIraM tailaM vA shakRunmUtra annaM snehASca (12-14) · Śloka 14

ശകൃന്മൂത്രപ്രതീഘാതേ പരിഷേകാവഗാഹയോഃ| വരണാലമ്ബുഷൈരണ്ഡഗോകണ്ടകപുനര്നവൈഃ||൧൨|| സുഷവീസുരഭീഭ്യാം ച ക്വാഥമുഷ്ണം പ്രയോജയേത്| സസ്നേഹമഥവാ ക്ഷീരം തൈലം വാ വാതനാശനമ്||൧൩|| യുഞ്ജീതാന്നം ശകൃദ്ഭേദി സ്നേഹാന് വാതഘ്നദീപനാന്| |൧൪|

സ൦-ശകൃതോ മൂത്രസ്യ ച പ്രതീഘാതേ-വിബന്ധേ സതി, വരണാദിഭിഃ ക്വാഥം പരിഷേകാവഗാഹയോരുഷ്ണം സസ്നേഹം പ്രയോജയേത്| അഥവാ, ക്ഷീരം വാതനാശനമ്| ബലാതൈലദികം തൈലം വാ പരിഷേകാവഗാഹയോഃ പ്രയോജയേത്| അന്നം ച യവാദികം ശകൃദ്വിബന്ധഘ്നം തഥാ സ്നേഹാന് വാതഘ്നാന് ദീപനാംശ്ച പ്രയോജയേത്|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM secanavidhiH dAhAyonyArshasAM stailam dAhAyonyArshasAM kShArakarmakaraM svedaH (14-17) · Śloka 17

| അഥാപ്രയോജ്യദാഹസ്യ നിര്ഗതാന് കഫവാതജാന്||൧൪|| സസ്തമ്ഭകണ്ഡൂരുക്ശോഫാനഭ്യജ്യ ഗുദകീലകാന്| ബില്വമൂലാഗ്നികക്ഷാരകുഷ്ഠൈഃ സിദ്ധേന സേചയേത്||൧൫|| തൈലേനാഹിബിഡാലോഷ്ത്രവരാഹവസയാऽഥവാ| |കാസീസം സൈന്ധവം രാസ്നാ ശുണ്ഠീ കുഷ്ഠം ച ലാങ്ഗലീ| ശിലാഭ്രകാശ്വമാരം ച ജന്തുഹൃദ്ദന്തിചിത്രകൌ||൧|| ഹരിതാലം തഥാ സ്വര്ണക്ഷീരീ തൈശ്ച പചേത്സമൈഃ| തൈലം സുധാര്കപയസീ ഗവാം മൂത്രേ ചതുര്ഗുണേ||൨|| ഏതദഭ്യങ്ഗതോऽര്ശാംസി ക്ഷാരവത്പാതയേദ്ദ്രുതമ്| ക്ഷാരകര്മകരം ഹ്യേതന്ന ച ദൂഷയതേ വലിമ്||൩|| ] സ്വേദയേദനു പിണ്ഡേന ദ്രവസ്വേദേന വാ പുനഃ||൧൬|| സക്തൂനാം പിണ്ഡികാഭിര്വാ സ്നിഗ്ധാനാം തൈലസര്പിഷാ| രാസ്നായാ ഹപുഷായാ വാ പിണ്ഡൈര്വാ കാര്ഷ്ണ്യഗന്ധികൈഃ||൧൭||

സ൦-ന പ്രയോജ്യോ-നിഷിദ്ധോ, ദാഹോ യസ്യാസാവപ്രയോജ്യദാഹോ,-ദാഹാനര്ഹഃ, തസ്യ, നിര്ഗതാന്-ബഹിര്ഭൂതാന്, തഥാ കഫവാതജാന് ഗുദകീലകാന്-അര്ശാംസി, അഭ്യജ്യ ബില്വാദിസിദ്ധേന തൈലേന സേചയേത്| കിമ്ഭൂതാന് ? സസ്തമ്ഭകണ്ഡൂരുക്ശോഫാന്, ഏവംഭൂതാന്-നാന്യലക്ഷണാന്| അഥവാ, ബുഝങ്ഗാദിവസയാ സേചയേത്| അനുസേകാഭ്യങ്ഗാഭ്യാം പശ്ചാത്, പിണ്ഡേന-പിണ്ഡസ്വേദേന, സ്വേദയേത്| പിണ്ഡസ്വേദോ മുനിനോക്തഃ| യഥാ (ച. സൂ. അ. ൧൪/൨൫)- "തിലമാഷകുലത്ഥാന്നഘൃതതൈലാമിഷൌദനൈഃ| പായസൈഃ കൃശരൈര്മാംസൈഃ പിണ്ഡസ്വേദാന് പ്രയോജയേത്||" ഇതി യോജ്യമ്| അഥവാ, ദ്രവസ്വേദേന-സ്വേദവിധ്യുക്തേന, സ്വേദയേത്| പുനഃ ശബ്ദോऽത്ര ലൌകിക്യാ ഉക്ത്യാ പ്രയുക്തഃ| യഥാ-"ഇദം സാരമിദം പുനരസാരമ്" ഇതി| പിണ്ഡസ്വേദേനാഥവാ സക്തൂനാം തൈലസര്പിഷാ സ്നിഗ്ധാനാം പിണ്ഡികാഭിഃ സ്വേദയേത്| അഥവാ, രാസ്നായാ ഹപുഷായാ വാ പിണ്ഡൈഃ കാര്ശ്ണ്യഗന്ധികര്വാ സ്വേദയേത്| തൈലസര്പിഷാ സ്നിഗ്ധൈരിത്യത്രാനുവര്തനീയമ്| കൃഷ്ണഗന്ധായാ ഇമേ കാര്ഷ്ണ്യഗന്ധികാസ്തൈഃ| അധ്യാത്മാദിത്വാഠ്ഠഞ്|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM dhUpanam (18-19) · Śloka 19

അര്കമൂലം ശമീപത്രം നൃകേശാഃ സര്പകഞ്ചുകമ്| മാര്ജാരചര്മ സര്പിശ്ച ധൂപനം ഹിതമര്ശസാമ്||൧൮|| തഥാऽശ്വഗന്ധാ സുരസാ ബൃഹതീ പിപ്പലീ ഘൃതമ്| |൧൯|

സ൦-അര്കമൂലദി ചര്മസര്പിരന്തം ധൂപനം ഹിതമ്| തഥാ, അശ്വഗന്ധാദികം പൃഥഗേവ ധൂപനം ഹിതമ്|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanI vartiH (19-20) · Śloka 20

| ധാന്യാമ്ലപിഷ്ടൈര്ജീമൂതബീജൈസ്തജ്ജാലകം മൃദു||൧൯|| ലേപിതം ഛായയാ ശുഷ്കം വര്തിര്ഗുദജശാതനീ| |൨൦|

സ൦-കാഞ്ജികേന പിഷ്ടൈര്ജീമൂതസ്യ-ഇക്ഷ്വാകോഃ, ബീജൈസ്തഥാ തസ്യ ജീമൂതഫലസ്യ, ജാലകം തജ്ജാലകം-ജാലകാകരം(രഃ)ഫലവഹിര്ഭാഗോ, മൃദു-അകര്കശം, ലേപിതം ഛായാശുഷ്കമിത്യേഷാ വര്തിര്ഗുദജശാതനീ|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashA anyA vartiH (20-21) · Śloka 21

| സജാലമൂലജീമൂതലേഹേ വാ ക്ഷാരസംയുതേ||൨൦|| ഗുഞ്ജാസൂരണകൂഷ്മാണ്ഡബീജൈര്വര്തിസ്തഥാഗുണാ| |൨൧|

സ൦-സജാലമൂലജീമൂതേന കൃതോ യോ ലേഹസ്തസ്മില്ലേഹേ ക്ഷാരസംയുതേ കൃതേ സതി ഗുഞ്ജാദിബീജൈഃ കൃത വര്തിസ്തഥാഗുണാ-ഗുദജശാതനീ|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanA lepaH (21-26) · Śloka 26

സ്നുക്ക്ഷീരാര്ദ്രനിശാലേപസ്തഥാ, ഗോമൂത്രകല്കിതൈഃ||൨൧|| കൃകവാകുശകൃത്കൃഷ്ണാനിശാഗുഞ്ജാഫലൈസ്തഥാ| സ്നുക്ക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ ഷഡ്ഗ്രന്ഥാഹലിനീവാരണാസ്ഥിഭിഃ||൨൨|| കുലീരശൃങ്ഗിവിജയാകുഷ്ഠാരുഷ്കരതുത്ഥകൈഃ| ശിഗ്രുമൂലകജൈര്ബീജൈഃ പത്രൈരശ്വഘ്നനിമ്ബജൈഃ||൨൩|| പീലുമൂലേന ബില്വേന ഹിങ്ഗുനാ ച സമന്വിതൈഃ| കുഷ്ഠം ശിരീഷബീജാനി പിപ്പല്യഃ സൈന്ധവം ഗുഡഃ||൨൪|| അര്കക്ഷീരം സുധാക്ഷീരം ത്രിഫലാ ച പ്രലേപനമ്| ആര്കം പയഃ സുധാകാണ്ഡമ് കടുകാലാബുപല്ലവാഃ||൨൫|| കരഞ്ജോ ബസ്തമൂത്രം ച ലേപനം ശ്രേഷ്ഠമര്ശസാമ്| ആനുവാസനികൈര്ലേപഃ പിപ്പല്യാദ്യൈശ്ച പൂജിതഃ||൨൬||

സ൦-സ്നുക്ഷീരേണാര്ദ്രാ-ആര്ദ്രീകൃതാ, നിശാ-ഹരിദ്രാ, തയാ ലേപഃ സ്നുക്ക്ഷീരാര്ദ്രനിശാലേപഃ| തഥാ-പൂര്വഗുണഃ| ഗോമൂത്രേണ കല്കിതൈഃ-പിഷ്ടൈഃ, കുക്കുടശകൃദാദിഭിര്ലേപഃ പൂര്വഗുണഃ| സ൦-സുധാക്ഷീരപിഷ്ടൈഃ ഷഡ്ഗ്രന്ഥാദിഭിര്ലേപോ ഹിതഃ| പീലമ്ലേന ബില്വേന ഹിങ്ഗുനാ ച യുക്തൈര്ലേപോ ഹിതഃ| സ൦-കുഷ്ടദിത്രിഫലാന്തം പ്രലേപനം പൂര്വഗുണമ്| സ൦-അര്കക്ഷീരാദിബസ്തമൂത്രാന്തം പ്രലേപനമര്ശസാം ഷ്രേഷ്ഠം സ്യാത്| സ൦-ആനുവാസനികൈരിതി അനുവാസനേ ഭവാന്യനുവാസനികാനി, അധ്യാത്മാദിത്വാത് ഠഞ്| തൈര്ദ്രവ്യൈഃ "പിപ്പലീം മദനം" (ശ്ലോ ൮൯) ഇത്യാദിഭിര്വക്ഷ്യമാണൈര്ലേപോऽര്ശഃസു പൂജിതഃ|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM gudajashAtanA tailAni (27) · Śloka 27

ഏഭിരേവൌഷധൈഃ കുര്യാത്തൈലാന്യഭ്യഞ്ജനായ ച| |൨൭|

സ൦-ഏഭിരേവ പൂര്വോക്തൈര്ലേപനദ്രവ്യൈരഭ്യഞ്ജനാനി തൈലാനി ച കുര്യാത്|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM dhUpanAdiBirduShTarUdhirasrAvaH (27-28) · Śloka 28

| ധൂപനാലേപനാഭ്യങ്ഗൈഃ പ്രസ്രവന്തി ഗുദാങ്കരാഃ||൨൭|| സഞ്ചിതം ദുഷ്ടരുധിരം, തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖീ| |൨൮|

സ൦-ധൂപനാദിഭിര്ഗുദാങ്കുരാഃ സഞ്ചിതം ദുഷ്ടം രുധിരം പ്രസ്രവന്തി| തതഃ-തേന സ്രുതേന, സുഖീ രുജാവിരഹാത് സമ്പദ്യതേ|

Adhikarana dAhAyonyArshasAM jalaukAdiBiH (28-29) · Śloka 29

| അവര്തമാനമുച്ഛൂനകഠിനേഭ്യോ ഹരേദസൃക്||൨൮|| അര്ശോഭ്യോ ജലജാശസ്ത്രസൂചീകൂര്ചൈഃ പുനഃ പുനഃ| |൨൯|

സ൦-അര്ശോഭ്യ ഉച്ഛൂനകഠിനേഭ്യോ രുധിരമവര്തമാനം ജലൌകശസ്ത്രാദിഭിരസകൃദ്ധരേത്| ശീതോഷ്ണാദിരുപക്രമഃ കസ്മാദത്ര ന ക്രിയതേ ? ഇത്യാഹ-

Adhikarana dAhAyonyArshasAM duShTaraktAvasecane kAraNam (29-30) · Śloka 30

| ശീഷ്ണസ്നിഗ്ധരൂക്ഷൈര്ഹി ന വ്യാധിരുപശാമ്യതി||൨൯|| രക്തേ ദുഷ്ടേ ഭിഷക് തസ്മാദ്രക്തമേവാവസേചയേത്| |൩൦|

സ൦-യസ്മാത് ശീതാദിഭിരുപക്രമൈരുപക്രാന്തോऽര്ശോവ്യാധിര്ന ശാമ്യതി രക്തേ ദുഷ്ടേ സതി, തസ്മാദ്ധേതോ രക്തമേവാവസേചയേത്-ന തു ശീതാദിര്യോജ്യഃ|

Adhikarana arshonAshakaM takram (30-31) · Śloka 31

| യോ ജാതോ ഗോരസഃ ക്ഷീരാദ്വഹ്നിചൂര്ണാവചൂര്ണിതാത്||൩൦|| പിബംസ്തമേവ തേനൈവ ഭുഞ്ജാനോ ഗുദജാന് ജയേത്| |൩൧|

സ൦-യോ ഗോരസഃ ക്ഷീരാജ്ജാതഃ-ഉത്പന്നഃ| കിമ്ഭുതാത് ? വഹ്നിചൂര്ണാവചൂര്ണിതാത്-ചിത്രകചൂര്ണാവകീര്ണാത്| തമേവ-ഗോരസം, പിബന്നരസ്തേനൈവ ച-ഗോരസേന, ഭുഞ്ജാനോ ഗുദജാന് ജയേത്| 'ബഹുമൂലാവചൂര്ണിതാത്' ഇതി ക്വ(കേ)ചിത് പഠന്തി| ബഹുമൂലാ-ശതാവരീ|

Adhikarana arshonAshakaM cUrNam (31-32) · Śloka 32

കോവിദാരസ്യ മൂലാനാം മഥിതേന രജഃ പിബന്||൩൧|| അശ്വന് ജീര്ണേ ച പഥ്യാനി മുച്യതേ ഹതനാമഭിഃ|൩൨|

സ൦-കോവിദാരമൂലചൂര്ണം മഥിതേന പിബന് ജീര്ണേ ച തസ്മിന് പഥ്യാന്യശ്ര്നന് ദുര്നാമഭിര്മുച്യതേ-നശ്യന്തി താന്യസ്യേത്യര്ഥഃ|

Adhikarana gugashvayathushUtai hiDgvAdi gugashvayathushUtai guDaharItakI gugashvayathushUtai pathyAdicUrNam gugashvayathushUtai kali~ggAdicUrNam gugashvayathushUtai tripaTvAdi cUrNam (32-34) · Śloka 34

| ഗുദശ്വയഥുശൂലാര്ഥോ മന്ദാഗ്നിര്ഗൌല്മികാന് പിബേത്||൩൨|| ഹിങ്ഗ്വാദീനനുതക്രം വാ ഖാദേങ്ഗുഡഹരീതകീമ്| തക്രേണ വാ പിബേത്പഥ്യാവേല്ലാഗ്നികുടജത്വചഃ||൩൩|| കലിങ്ഗമഗധാജ്യോതിഃസൂരണാന് വാംऽശവര്ധിതാന്| കോഷ്ണാമ്ബുനാ വാ ത്രിപടുവ്യോഷഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസമ്||൩൪||

സ൦-ഗുദേ ശ്വയഥുശൂലാര്ഥോ മന്ദാഗ്നിര്നരോ ഗൌല്മികാന്-ഗുല്മചികിത്സാഭവാന്, ഹിങ്ഗ്വാദീന് ചൂര്ണാന് (ഹൃ. ചി. അ. ൧൪൧൩൯) പിബേത്| ഇഹ ദ്രവാനിര്ദേശാദനന്തരം ച മഥിതശബ്ദശ്രവണാത് അര്ശോവികാരേ ച ഹിങ്ഗ്വാദീന് ചൂര്ണാന് തക്രേണ വാ പിബേദിതി യോജ്യമ്| അനുതക്രം വാ-തക്റനുപാനാത്, ഗുഡഹരീതകീം ഭക്ഷയേത്| അഥവാ, പഥ്യാദീംസ്തക്രേണ പിബേത്| അഥവാ, കലിങ്ഗാദീന് അംശവര്ധിതാന് മൂലദ്രവ്യാപേക്ഷയാ ഭാഗേന യഥോത്തരം വര്ധിതാന്, തക്രേണ പിബേത്| ജ്യോതിഃ-ചിത്രകഃ| അഥവാ, ഉഷ്ണജലേന ത്രിപട്വാദി പിബേത്|

Adhikarana gudashvayathushUlArte takratarpaNam gudashvayathushUlArte hapuShAdi cUrNam gudashvayathushUlArte pIluPalAni gudashvayathushUlArte nirannena takrapAnam (35-37) · Śloka 37

യുക്തം ബില്വകപിത്ഥാഭ്യാം മഹൌഷധബിഡേന വാ| അരുഷ്കരൈര്യവാന്യാ വാ പ്രദദ്യാത്തക്രതര്പണമ്||൩൫|| ദദ്യാദ്വാ ഹപുഷാഹിങ്ഗുചിത്രകം തക്രസംയുതമ്| മാസം തക്രാനുപാനാനി ഖാദേത്പീലുഫലാനി വാ||൩൬|| പിബേദഹരഹസ്തക്രം നിരന്നോ വാ പ്രകാമതഃ| |൩൭|

സ൦-തക്രേണ തര്പണം-യവസക്തൂന്, ദദ്യാത്| കിമ്ഭൂതമ് ? ബില്വകപിത്ഥാഭ്യാം യുക്തമഥവാ മഹൌഷധബിഡേന യുക്തം ഭല്ലാതകൈര്വാ യുക്തമഥവാ യവാന്യാ വാ യുക്തം പ്രദദ്യാത്| തക്രതര്പണമേവ ബില്വാദിഭിര്യഥോക്തൈഃ സഹ ഭുഞ്ജീത| നാന്യത്കിഞ്ചിദിതി സൂചയിതും പ്രശബ്ദോऽത്ര ന്യസ്തഃ| അഥവാ, ഹപുഷാദികം തക്രാന്വിതം ദദ്യാത്| മാസം പീലുഫലാനി തക്രാനുപാനാനി വാ ഖാദേത്| അഥവാ, ഇച്ഛയാऽഹരഹരനന്നാശീ തക്രം പിബേത്|

Adhikarana atyarthaM mandAgnau takropacAra eva (37) · Śloka 37

| അത്യര്ഥം മന്ദകായാഗ്നേസ്തക്രമേവാവചാരയേത്||൩൭||

സ൦-അത്യര്ഥം മന്ദകായാഗ്നേര്നരസ്യ സായം പ്രാതര്വാ തക്രമേവാവചാരയേദ്വൈദ്യോ-നത്വന്നമ്, അത ഏവൈവകാരോऽത്ര നിര്ദിഷ്ടഃ|

Adhikarana takropacArakAlaH ashaktau avalehikA peyA ca ataH paraM shAlyannam (38-40) · Śloka 40

സപ്താഹം വാ ദശാഹം വാ മാസാര്ധം മാസമേവ വാ| ബലകാലവികാരജ്ഞോ ഭിഷക് തക്രം പ്രയോജയേത്||൩൮|| സായം വാ ലാജസക്തൂനാം ദദ്യാത്തക്രാവലേഹികാമ്| ജീര്ണേ തക്രേ പ്രദദ്യാദ്വാ തക്രപേയാം സസൈന്ധവമ്||൩൯|| തക്രാനുപാനം സസ്നേഹം തക്രൌദനമതഃ പരമ്| യൂശൈ രസൈര്വാ തക്രാഡ്യൈഃ ശാലീന് ഭുഞ്ജീത മാത്രയാ||൪൦||

സ൦-സപ്താഹം ദശാഹം മാസാര്ധം മാസം വാ യാവത് ബലാദിവിദ്വൈദ്യോ മഥിതം യോജയേത്| അഥവാ, കേവലേന തക്രേണാശിതുമശക്തസ്തദാ സായം-ദിനാന്തേ, ലാജസക്തൂനാം സമ്ബന്ധിനീം തക്രാവലേഹികാം ദദ്യാത്| അഥവാ, തക്രേ ജീര്ണേ തക്രസിദ്ധാം പേയാം സൈന്ധവാന്വിതാം ദദ്യാത്| സൈന്ധവശബ്ദസ്യാന്തേ ശ്രുതത്വാദുഭയോരപ്യവലേഹികാപേയയോഃ സൈന്ധവേനയോഗോ വേദ്യഃ| അതഃ പരം-അവലേഹികാപേയാതോऽനന്തരം, തക്രേണ സഹൌദനമീഷത്സ്നേഹം തക്രാനുപനം ദദ്യാത്| അഥവാ, യൂഷൈ രസൈര്വാ തക്രഭൂയിഷ്ഠൈഃ ശാലീന് മാത്രയാ ഭുഞ്ജീത| കാര്യേ ഭക്താദൌ കാരണത്വേനോപചാരാത് ശാലീന്-ഭക്തത്വേന പരിണതാന്, ദദ്യാദിതി വേദ്യമ്| സര്വഥാऽത്ര തക്രപ്രയോഗഃ പ്രായേണ പൂജിത ഇത്യത ഏവാഹ-

Adhikarana takraprakArAH (41) · Śloka 41

രൂക്ഷമര്ധോദ്ധൃതസ്നേഹം യതശ്ചാനുദ്ധൃതം ഘൃതമ്| തക്രം ദോഷാഗ്നിബലവിത്രിവിസ്ത്രിവിധം തത്പ്രയോജയേത്||൪൧||

സ൦-യഥായോഗം കദാചിദ്രൂക്ഷം-നിഃശേഷമുദ്ധൃതസ്നേഹം, അഥവാऽര്ധോദ്ധൃതസ്നേഹം, കദാചിദനുദ്ധൃതം യസ്മാദ്ധൃതമ്, കാരണേ നവനീതേ കാര്യോപചാരാദേവമുക്തമ്, തത്-ഏതത്രിവിധിം, തക്രം ദോഷാദിവിത് പ്രയോജയേത്| തക്രപ്രയോഗേ കൃതേ കോ ഗുണഃ ? ഇത്യാഹ-

Adhikarana takraprayoge guNAH (42) · Śloka 42

ന വിരോഹന്തി ഗുദജാഃ പുനസ്തക്രസമാഹതാഃ| നിഷിക്തം തദ്ധി ദഹതി ഭൂമാവപി തൃണോലുപമ്||൪൨||

സ൦-തക്രേണ സമാഹതാഃ-ഉന്മൂലിതാഃ, ഗുദജാഃ പുനര്ന പ്രരോഹന്തി, സമൂലാ നശ്യന്തീത്യര്ഥഃ| കഥമേതദവഗമ്യതേ ? ഇത്യാശങ്ക്യാഹ-ഹി-യസ്മാത്, തത്-തക്രം, ഭൂമാവപി നിഷിക്തം തൃണോലുപം വിശേഷേണ ദഹത്യപുനരുത്പാദനാത്| ഭൂമാവപീത്യപിശബ്ദോ ന കേവലം ശരീരേ, ബാഹ്യായാമപി ഭുവീതി സന്ദര്ശനാര്ഥഃ| സൃണോലുപം കഠിനം യദ്ദഹതി തദവശ്യമര്ശാസി മൃദൂനി മാംസപ്രായാണി ദഹത്യേവ|

Adhikarana tatropapattiH (43-45) · Śloka 45

സ്രോതഃസു തക്രശുദ്ധേഷു രസോ ധാതൂനുപൈതി യഃ| തേന പുഷ്ടിര്ബലം വര്ണഃ പരം തുഷ്ടിശ്ച ജായതേ||൪൩|| വാതശ്ലേഷ്മവികാരാണാം ശതം ച വിനിവര്തതേ| |൪൫|

സ൦-വാതശ്ലേഷ്മാവൃതേഷു സ്രോതഃസു തക്രേണ ശുദ്ധേഷു സത്സു യോ രസഃ-ആഹാരരസോ, ധാതൂന് ഉപൈതി-സമ്പ്രാപ്നോതി, തേന-രസേന പ്രാപ്തേന, പുഷ്ട്യാദയോ ജായന്തേ| തഥാ, വാതശ്ലേഷ്മവികാരാണാം ശതം വിനിവര്തതേ-ശാമ്യതി|

Adhikarana mathitavisheShapAne~arshaHkShayaH (44-45) · Śloka 45

| മഥിതം ഭാജനേ ക്ഷുദ്രബൃഹതീഫലലേപിതേ||൪൪|| നിശാം പര്യുഷിതം പേയമിച്ഛദ്ഭിര്ഗുദജക്ഷയമ്| |൪൫|

സ൦-കണ്ടകാരികാഫലലേപിതേ ഭാജനേ മഥിതം നിശാം സ്ഥിത ഗുദജക്ഷയമിച്ഛുഭിഃ പേയമ്|

Adhikarana takrAriShTam (45-48) · Śloka 48

| ധാന്യോപകുഞ്ചികാജാജീഹപുഷാപിപ്പലീദ്വയൈഃ||൪൫|| കാരവീഗ്രന്ഥികശഠീയവാന്യഗ്നിയവാനകൈഃ| ചൂര്ണിതൈര്ഘൃതപാത്രസ്ഥം നാത്യമ്ലം തക്രമാസുതമ്||൪൬|| തക്രാരിഷ്ടം പിബേജ്ജാതം വ്യക്താമ്ലകടു കാമിതഃ| ദീപനം രോചനം വര്ണ്യംകഫവാതാനുലോമനമ്||൪൭|| ഗുദശ്വയഥുകണ്ഡ്വര്തിനാശനം ബലവര്ധനമ്| |൪൮|

സ൦-ധാന്യോപകുഞ്ചികാദിഭിശ്ചൂര്ണിതൈര്ഘൃതപാത്രസ്ഥം നാത്യമ്ലം തക്രമാസുതം കൃത്വാऽനന്തരം വ്യക്താവമ്ലകടൂ യസ്യ തദ് വ്യക്താമ്ലകടു, ജാതം സത്തക്രാരിഷ്ടം കാമതഃ പിബേത്| തച്ച പീതം ദീപനാദിഗുണം സ്യാത്| അത്ര ച തക്രേ പലശതമാത്രേ ധാന്യകാദീനി പാലികാനി ദേയാനീതി വൃദ്ധവൈദ്യവ്യവഹാരഃ|

Adhikarana kumBavisheShe jAtaM takramarshauharam (48-49) · Śloka 49

| ത്വചം ചിത്രകമൂലസ്യ പിഷ്ട്വാ കുമ്ഭം പ്രലേപയേത്||൪൮|| തക്രം വാ ദധി വാ തത്ര ജാതമര്ശോഹരം പിബേത്| |൪൯|

സ൦-ചിത്രകമൂലസ്യ ത്വചം ജലേന പിഷ്ട്വാ കുമ്ഭം പ്രലേപയേത്| തക്രം തത്ര ജാതമഥവാ ദധി ജാതമര്ശോഹരം പിബേത്|

Adhikarana BArgyAdiShvapyeSha vidhiH (49) · Śloka 49

| ഭാര്ങ്ഗ്യാസ്ഫോതാമൃതാപഞ്ചകോലേഷ്വപ്യേഷ സംവിധിഃ||൪൯||

സ൦-ഭാര്ങ്ഗ്യാദിഷ്വപ്യേഷ സംവിധിഃ-ഏതത്ത്വഗാദിഭാജനലേപനാദികം കാര്യമിത്യര്ഥഃ

Adhikarana gajakaNAdiBiH saMskRutAH PalAmlAdayo dIpanAH (50-51) · Śloka 51

പിഷ്ടൈര്ഗജകണാപാഠാകാരവീപഞ്ചകോലകൈഃ| തുമ്ബര്വജാജീധനികാബില്വമധ്യൈശ്ച കല്പയേത്||൫൦|| ഫലാമ്ലാന് യമകസ്നേഹാന് പേയായൂഷരസാദികാന്| ഏഭിരേവൌഷധൈഃ സാധ്യം വാരി സര്പിശ്ച ദീപനമ്||൫൧||

സ൦-ഹസ്തിപിപ്പല്യാദിഭിഃ പിഷ്ടൈഃ-കല്കിതൈഃ, തഥാ ഫലഃ-ബീജപൂരാദിഭിഃ, അമ്ലാന് യമകസ്നേഹാംസ്തഥാ പേയാദികാന് കുര്യാത്| ഏഭിരേവ-ഹസ്തിപിപ്പല്യാദിഭിഃ, വാരി സാധ്യം-ശ്രപണീയമ്, സര്പിശ്ച സാധ്യമ്, തച്ച ദ്വയം വഹ്നേര്ദീപനം സ്യാത്|

Adhikarana bhinnashakRutAmayaM kramaH (52) · Śloka 52

ക്രമോऽയം ഭിന്നശകൃതാം| |൫൨|

സ൦-അയം-പൂര്വോക്തഃ, ക്രമോ ഭിന്നശകൃതാമ്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM kramo vakShayamANaH (52) · Śloka 52

വക്ഷ്യതേ ഗാഢവര്ചസാമ്| |൫൨|

സ൦-കഠിനപുരീഷാണാം തു വക്ഷ്യതേ-ഭണിഷ്യതേ| തമേവാഹ-

Adhikarana kaThina salavaNAvArUNIpAnamkaThina salavaNallavaBakShaNam (52-53) · Śloka 53

| സ്നേഹാഡ്യൈഃ സക്തുഭിര്യുക്താം ലവണാം വാരുണീം പിബേത്||൫൨|| ലവണാ ഏവ വാ തക്രസീധുധാന്യാമ്ലവാരുണീഃ| |൫൩|

സ൦-സ്നേഹാഡ്യൈഃ-ബഹുസ്നേഹസമ്പൃക്തൈഃ, സക്തുഭിര്യുക്താം ലവണാം വാരുണീം പിബേത്| തക്രാദീന് വാ ലവണാന് പൃഥക് പൃഥക് യഥായോഗം പിബേത്| ഏവശബ്ദോऽത്ര കേവലാനേവൈതാന് സക്തുരഹിതാന് പിബേദിതി ദ്യോതയതി|

Adhikarana kaThinakara~jjapallavaBakShaNam (53-54) · Śloka 54

| പ്രാഗ്ഭക്താന് യമകേ ഭൃഷ്ടാന് സക്തുഭിശ്ചാവചൂര്ണിതാന്||൫൩|| കരഞ്ജപല്ലവാന് ഖാദേദ്വാതവര്ചോനുലോമനാന്| |൫൪|

സ൦-തഥാ, കരഞ്ജപല്ലവാന് ഭക്ഷയേത്| കിമ്ഭൂതാന് ? പ്രാഗ്ഭക്താന്,- ഭക്താത് പ്രാക്, മയൂരവ്യംസകാദിത്വാത്സമാസഃ, കരഞ്ജപല്ലവാന് ഭുക്ത്വ്യമിത്യര്ഥഃ| കിമ്ഭൂതാന്? യമകേസ്നേഹദ്വയേ, ഭൃഷ്ടാന്-പക്വാന്, തഥാ സക്തുഭിഃ സുഷ്ടു ചൂര്ണിതാന് താംശ്ച ഭുക്ത്വാ വാതവര്ചോനുലോമനാന്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM saguDanAgarAdiyogaH (54-55) · Śloka 55

| സഗുഡം നാഗരം പാഠാം ഗുഡക്ഷാരഘൃതാനി വാ||൫൪|| ഗോമൂത്രാധ്യുഷിതാമദ്യാത്സഗുഡാം വാ ഹരീതകീമ്| |൫൫|

സ൦-തഥാ, ഗുഡേന സഹ ശുണ്ഠീം പാഠാം വാऽശ്നീയാത്| അഥവാ, ഗുഡയവക്ഷാരസര്പീഷ്യദ്യാത്| ഗുഡേന വാ സഹ ഹരീതകീമദ്യാത്| കിമ്ഭൂതാമ് ? ഗോമൂത്രേऽധ്യുഷിതാമ്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM pathyAshatadvayayogAH (55-57) · Śloka 57

| പഥ്യാശതദ്വയാന്മൂത്രദ്രോണേനാമൂത്രസങ്ക്ഷ്യാത്||൫൫|| പക്വാത് ഖാദേത്സമധുനീ ദ്വേ ദ്വേ ഹന്തി കഫോദ്ഭവാന്| ദുര്നാമകുഷ്ഠശ്വയഥുഗുല്മമേഹോദരകൃമീന്||൫൬|| ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദാപചീസ്ഥൌല്യപാണ്ഡുരോഗാഡ്യമാരുതാന്| |൫൭|

സം-പഥ്യാനാം ശതദ്വയം പഥ്യാശതദ്വയമ്, തസ്മാദ്ഗോമൂത്രദ്രോണേന മൂത്രസങ്ക്ഷ്യം യാവത്-മൂത്രക്ഷയാവധി, പക്വാത് ദ്വേ ദ്വേ-പഥ്യാഖ്യേ ഫലേ, ഖാദേത്| കിമ്ഭൂതേ ? സമധുനീ-മാക്ഷികയുക്തേ| പഥ്യാശതദ്വയം ചോപയുക്തം കഫോദ്Vഅവാനാമയാന് ദുര്നാമാദീന് ഹന്തി|

Adhikarana kaThinapurIShANAM ajashRu~ggImUlakalkayogaH (57-58) · Śloka 58

| അജശൃങ്ഗീജടാകല്കമജാമൂത്രേണ യഃ പിബേത്||൫൭|| ഗുഡവാര്താകഭുക് തസ്യ നശ്യന്ത്യാശു ഗുദാങ്കുരാഃ| |൫൮|

സ൦-അജശൃങ്ഗീമൂലകല്കം യഃ പുരുഷോऽജമൂത്രേണ പിബേത്| കിമ്ഭൂതഃ ? ഗുഡവാര്താകഭുക്-ഏതദാഹാരഃ, തസ്യ-പുരുഷസ്യ, ദ്രാക് ദുര്നാമാനി നശ്യന്തി|

Adhikarana kaThinapurIShANAM pathyAtakrayogaH kaThinapurIShANAM pathyApippalIyogaH kaThinapurIShANAM pathyAtrivRuddantIyogaH (58-60) · Śloka 60

| ശ്രേഷ്ഠാരസേന ത്രിവൃതാം പഥ്യാം തക്രേണ വാ സഹ||൫൮|| പഥ്യാം വാ പിപ്പലീയുക്താം ഘൃതഭൃഷ്ടാം ഗുഡാന്വിതാമ്| അഥവാ സത്രിവൃദ്ദന്തീം ഭക്ഷയേദനുലോമനീമ്||൫൯|| ഹതേ ഗുദാശ്രയേ ദോഷേ ഗുദജാ യാന്തി സങ്ക്ഷ്യമ്| |൬൦|

സ൦-ശ്രേഷ്ഠാരസേന-ത്രിഫലാക്വാഥേന, ത്രിവൃതാമദ്യാത്| അഭയാം വാ തക്രേണ സഹാദ്യാത്| പഥ്യാം വാ പിപ്പലീയുക്താം ഘൃതഭൃഷ്ടാം ഗുഡയുക്താം ഭുഞ്ജീത| അഥവാ പഥ്യാം ത്രിവൃദ്ദന്തീഭ്യാം സഹാനുലോമകൃതാം ഭക്ഷയേത്| ഗുദാശ്രയേ ദോഷേ ഹതേ സതി ഗുദജാഃ സങ്ക്ഷയം യാന്തി, ആശ്രയാഭാവ ആശ്രിതാനുപപത്തേഃ| തസ്മദനുലോമനമര്ശഃസു ഹിതമിത്യര്ഥഃ|

Adhikarana kaThinapurIShANAM dADimasvarasAditakrayogaH pAThAtakrayogaH kaThinapurIShANAM citrakashuNThIsIdhuyogaHkaThinapurIShANAM hapuShAdi surAyogaH (60-62) · Śloka 62

| ദാഡിമസ്വരസാജാജീയവാനീഗുഡനാഗരൈഃ||൬൦|| പാഠയാ വാ യുതം തക്രം വാതവര്ചോനുലോമനമ്| സിധും വാ ഗൌഡമഥവാ സചിത്രകമഹൌഷധമ്||൬൧|| പിബേത്സുരാം വാ ഹപുഷാപാഠാസൌവര്ചലാന്വിതാമ്| |൬൨|

സ൦-ദാഡിമാദിഭിര്യുക്തം തക്രം പാഠയാ വാതവര്ചോനുലോമനം സ്യാട്| അഥവാ, സീധും ചിത്രകശുണ്ഠീയുതം പിബേത്| ഗൌഡം വാ ചിത്രകശുണ്ഠീയുതം പിബേത്| അഥവാ, സുരാം ഹപുഷാദിയുക്താം പിബേത്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM vardhamAnapippalItilakShIrayogaH (62-63) · Śloka 63

| ദശാദിദശകൈര്വൃദ്ധാഃ പിപ്പലീര്ദ്വിപിചും തിലാന്||൬൨|| പീത്വാ ക്ഷീരേണ ലഭതേ ബലം ദേഹഹുതാശയോഃ| |൬൩|

സ൦-ദശാദിദശകൈര്വൃദ്ധാഃ പിപ്പലീസ്തഥാ തിലാന് ദ്വിപിചും പീത്വാ ദേഹസ്യ വഹ്നേശ്ച ബലം പ്രാപ്നോതി| ദശപിപ്പല്യ ആദി-പ്രഥമം ദിനം, യേഷാം ദശകാനാം ത ഏവമ്| ദശദയശ്ച തേ ദശകാശ്ച ദശാദിദശകാഃ, തൈര്വൃദ്ധാഃ| പ്രഥമേ ദിനേ ദശപിപ്പലീസ്തിലകര്ഷദ്വയം ച ക്ഷീരേണ പേയാഃ, അനന്തരം പ്രതിദിനം ദശദശ പിപ്പലീഃ പിപ്പലീവര്ധമാന്യായേന വൃദ്ധതി(ദ്ധാസ്തി)ലകര്ഷദ്വയേന സഹ ക്ഷീരേണ പീത്വാ ദേഹസ്യാഗ്നേശ്ച ബലം ലഭതേ| അത്ര കാലസ്യാനിര്ദിഷ്ടത്വാദ്ദേഹാഗ്നയോര്ബലമിച്ഛതാ യഥേഷ്ടകാലഃ പ്രയോഗഃ കാര്യഃ| ക്ഷീരസ്യ ചാത്ര പ്രമാണാനുക്തേഃ സാമാന്യപരിഭാഷയാ "പേഷ്യസ്യ കര്ഷമാലോഡ്യം തദ്ദ്രവസ്യ പലത്രയേ|" (ഹൃ.ക.അ.൬/൧൩) ഇതി പരിമാണം കല്പ്യമ്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM duHsparshakAdipAThAyogaH (63-64) · Śloka 64

| ദുഃസ്പര്ശകേന ബില്വേന യവാന്യാ നാഗരേണ വാ||൬൩|| ഏകൈകേനാപി സംയുക്താ പാഠാ ഹന്ത്യര്ശസാം രുജമ്| |൬൪|

സ൦-ധന്വയവാസകേന ബില്വേന യവാന്യാ ശുണ്ഠ്യാ വൈകൈകേനാപ്യേവം പാഠാ യുക്താ ദുര്നാമ്രാം രുജം ഹന്തി| ഏകൈകേനാപീത്യപിശബ്ദാത് ദ്വാഭ്യാം ത്രിഭിശ്ചതുര്ഭിശ്ച| ഏകൈകേനേത്യേകശബ്ദസ്യ "ഏകം ബഹുവ്രീഹിവത്" ഇതി ദ്വിത്വബഹുവ്രീഹിവദ്ഭാവാത്സുപോ ലുക്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM aBayAriShTaH (64-68) · Śloka 68

| സലിലസ്യ വഹേ പക്ത്വാ പ്രസ്ഥാര്ധമഭയാത്വചാമ്||൬൪|| പ്രസ്ഥം ധാത്ര്യാ ദശപലം കപിത്ഥാനാം തതോऽര്ധതഃ| വിശാലാം രോധ്രമരിചകൃഷ്ണാവേല്ലൈലവാലുകമ്||൬൫|| ദ്വിപലാംശം പൃഥ്കപാദശേഷേ പൂതേ ഗുഡാത്തുലേ| ദത്ത്വാ പ്രസ്ഥം ച ധാതക്യാഃ സ്ഥാപയേദ്ധൃതഭാജനേ||൬൬|| പക്ഷാത്സ ശീലിതോऽരിഷ്ടഃ കരോത്യഗ്നിം, നിഹന്തി ച| ഗുദജഗ്രഹണീപാണ്ഡുകുഷ്ഠോദരഗരജ്വരാന്||൬൭|| ശ്വയഥുപ്ലീഹഹൃദ്രോഗഗുല്മയക്ഷ്മവമികൃമീന്| |൬൮|

സ൦-സലിലസ്യ വഹേ-ദ്രോണചതുഷ്ടയേ, പക്ത്വാ ഹരീതകീത്വചാം പ്രസ്ഥാര്ധം-അഷ്ടപലാനി, ആമലകദലാനാം പ്രസ്ഥം, കപിത്ഥസ്യ പലാനിദശ, തതഃ-കപിത്ഥാത്, അര്ധേന വിശാലം പഞ്ചപലാം, രോധ്രാധികം ദ്വിപലാംശം പൃഥക്പൃഥഗേതത്സര്വം പക്ത്വാ തസ്മിന് പാദശേഷേ-ദ്രോണശേഷേ, പൂതേ ഗാലിതേ ചാസ്മിന് ഗുഡാത്തുലേ ദ്വേ ദത്ത്വാ ധാതക്യാഃ പ്രസ്ഥം ച തതോ ഘൃതരൂഢേ ഭാജനേ സ്ഥാപയേത്| പക്ഷാദൂര്ധ്വം ശീലിതഃ സഃ-അഭയാരിഷ്ടസംജ്ഞഃ, അഗ്നിം കരോതി-ദീപയതി, ഗുദജാദീംശ്ച ഹന്തി|

Adhikarana kaThinapurIShANAM dhanvAriShTaH (68-69) · Śloka 69

| ജലദ്രോണേ പചേദ്ദന്തീദശമൂലവരാഗ്നികാന്||൬൮|| പാലികാന് പാദശേഷേ തു ക്ഷിപേങ്ഗുഡതുലാം പരമ്| പൂര്വവത്സര്വമസ്യ സ്യാദനുലോമിതരസ്ത്വയമ്||൬൯||

സ൦-ജലസ്യ ദ്രോണേ ദന്ത്യാദീന് പ്രത്യേകം പാലികാന് പചേത്| പാദശേഷേ ചാസ്മിന് ഗുഡാത്തുലാം ക്ഷിപേത്| പരം-അന്യത്, സര്വമസ്യ-ദന്ത്യരിഷ്ടസ്യ, പൂര്വവത്-അഭയാരിഷ്ടതുല്യം ധാതകീപരിമാണഘൃതഭാജനസ്ഥാപനപക്ഷോത്തരകാലപാനാദി, സ്യാത്| ആനുലോമീത്യാദി| ആനുലോമീവാതവിബന്ധനുത് അഭയാരിഷ്ടഃ| ആയം പുനസ്തതോऽപ്യാനുലോമിതരഃ|

Adhikarana kaThinapurIShANAM durAlaBAriShTaH (70-71) · Śloka 71

പചേഹുരാലഭാപ്രസ്ഥം ദ്രോണേऽപാം പ്രാസൃതൈഃ സഹ| ദന്തീപാഠാഗ്നിവിജയാവാസാമലകനാഗരൈഃ||൭൦|| തസ്മിന് സിതാശതം ദദ്യാത്പാദസ്ഥേऽന്യച്ച പൂര്വവത്| ലിമ്പേത്കുമ്ഭം തു ഫലിനീകൃഷ്ണാചവ്യാജ്യമാക്ഷികൈഃ||൭൧||

സം-അപാം ദ്രോണേ ധന്വയാസപ്രസ്ഥം ദന്ത്യാദിഭിഃ ദ്വിപലികൈഃ സഹ പചേത്| തസ്മിന്-പാദസ്ഥേ ക്വാഥേ, സിതായാഃ ശതം ക്ഷിപേത്| അന്യത്-ധാതകീപരിമാണാദികം, പൂര്വവത്-അഭയാരിഷ്ടവത്, കാര്യമ്| ലിമ്പേദിത്യാദി| തുര്വിശേഷേ| വിശേഷസ്തു ഫലിന്യാദിഭിഃ കുമ്ഭം ലിമ്പേത്, യത്രായം നിക്ഷിപ്യതേ ദുരാലഭാരിഷ്ട ഇതി|

Adhikarana kaThinapurIShANAM PalAmlAdighRutam (72-73) · Śloka 73

പ്രാഗ്ഭക്തമാനുലോമ്യായ ഫലാമ്ലം വാ പിബേദ്ധൃതമ്| ചവ്യചിത്രകസിദ്ധം വാ യവക്ഷാരഗുഡാന്വിതമ്||൭൨|| പിപ്പലീമൂലസിദ്ധം വാ സഗുഡക്ഷാരനാഗരമ്| |൭൩|

സ൦-പ്രാഗ്ഭക്തം-ഭക്താത് പൂര്വം, ഘൃതം ഫലൈഃ-മാതുലുങ്ഗാദിഭിരനുലോമനപ്രായൈഃ, അമ്ലം തൈഃ പക്വം പിബേത്| ചവ്യചിത്രകാഭ്യാം സിദ്ധം പക്വം യവക്ഷാരഗുഡാഭ്യാം യുക്തം ഘൃതം പിബേത്| അഥവാ, പിപ്പലീമൂലസിദ്ധം ഗുഡയവക്ഷാരനാഗരസഹിതം പിബേത്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM pippalyAdighRutam (73-74) · Śloka 74

| പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലധാനകാദാഡിമൈര്ഘൃതമ്||൭൩|| ദഘ്നാ ച സാധിതം വാതശകൃന്മൂത്രവിബന്ധനുത്| |൭൪|

സ൦-പിപ്പല്യാദിഭിര്ദധിസഹിതൈഃ സാധിതം ഘൃതം വാതശകൃന്മൂത്രവിബന്ധജിത്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM palAshakShArAdighRutam (74-75) · Śloka 75

| പലാശക്ഷാരതോയേന ത്രിഗുണേന പചേദ്ധൃതമ്||൭൪|| വത്സകാദിപ്രതീവാപമര്ശോഘ്നം ദീപനം പരമ്| |൭൫|

സ൦-പലാശക്ഷാരസ്യ ജലേന ത്രിഗുണേന വത്സകാദിപ്രതീവാപം ഘൃതം പചേത്| തച്ചാര്ശോഘ്നം പരം ദീപനം ച|

Adhikarana pa~jcakolAdighRutam (75-77) · Śloka 77

| പഞ്ചകോലാഭയാക്ഷാരയവാനീബിഡസൈന്ധവൈഃ||൭൫|| സപാഠാധാന്യമരിചൈഃ സവില്വൈര്ദധിമദ്ധൃതമ്| സാധയേത് തജ്ജയത്യാശു ഗുദവങ്ക്ഷ്ണവേദനാമ്||൭൬|| പ്രവാഹികാം ഗുദഭ്രംശം മൂത്രകൃച്ഛ്രം പരിസ്രവമ്| |൭൭|

സ൦-പഞ്ചകോലാദിഭിര്ദധിസഹിതം ഘൃതം പചേത്| തച്ച ഗുദാദി വേദനാദീന് ജയതി|

Adhikarana kaThinapurIShANAM cA~ggerIghRutam (77-79) · Śloka 79

| പാഠാജമോദധനികാശ്വദംഷ്ത്രാപഞ്ചകോലകൈഃ||൭൭|| സവില്വൈര്ദനി ചാങ്ഗേരീസ്വരസേ ച ചതുര്ഗുണേ| ഹന്ത്യാജ്യം സിദ്ധമാനാഹം മൂത്രകൃച്ഛ്രം പ്രവാഹികാമ്||൭൮|| ഗുദഭ്രംശാര്തിഗുദജഗ്രഹണീഗദമാരുതാന്| |൭൯|

സ൦-പാഠാദിഭിശ്ചാങ്ഗേരീസ്വരസേ ദഘ്നി ച ചതുര്ഗുണേ ഘൃതം പക്വം ചാങ്ഗേരീഘൃതമ്| ഏതദാനാഹാദീന് ഹന്തി|

Adhikarana kaThinapurIShANAM shikhitittiryAdimAM sarasAH (79-80) · Śloka 80

| ശിഖിതിത്തിരിലാവാനാം രസാനമ്ലാന് സുസംസ്കൃതാന്||൭൯|| ദക്ഷാണാം വര്തകാനാം വാ ദദ്യാദ്വിങ്വാതസങ്ഗ്രഹേ| |൮൦|

സം-മയുരതിത്തിര്യാദീനാം സുസമ്സ്കൃതാനമ്ലാന് മാംസരസാന് വിഡ്വാതസങ്ഗ്രഹനിവൃത്ത്യര്ഥം ദദ്യാത്|

Adhikarana kaThinapurIShANAM vAstukAdi shAkam kaThinapurIShANAM raktashAlyannam kaThinapurIShANAM vya~jjanaM mAMsarasASca (80-85) · Śloka 85

| വസ്തുകാഗ്നിത്രിവൃദ്ദന്തീപാഠാമ്ലീകാദിപല്ലവാന്||൮൦|| അന്യച്ച കഫവാതഘ്നം ശാകം ച ലഘുമേദി ച| സഹിങ്ഗം യമകേ ഭൃഷ്ടം സിദ്ധം ദധിസരൈഃ സഹ||൮൧|| ദഹ്നികാപഞ്ചകോലാഭ്യാം പിഷ്ടാഭ്യാം ദാഡിമാമ്ബുനാ| ആറ്ദ്രികായാഃ കിസലയൈഃ ശകലൈരാദ്രകസ്യ ച||൮൨|| യുക്തമങ്ഗാരധൂപേന ഹൃദ്യേന സുരഭീകൃതമ്| സജീരകം സമരിചം ബിഡസൌവര്ചലോത്കടമ്||൮൩|| വാതോത്തരസ്യ രൂക്ഷസ്യ മന്ദാഗ്നേര്വദ്ധവര്ചസഃ| കല്പയേദ്രക്തശാല്യന്നവ്യഞ്ജനം ശാകവദ്രസാന്||൮൪|| ഗോഗോധാഛഗരോഷ്ട്രാണാം വിശേഷാത്ക്രവ്യഭോജിനാമ്| |൮൫|

സ൦-വാസ്തുകാദീനാംശാകം തഥാऽപരമപി ശാകം യത്കഫവാതഘ്നം കോശാതകാദികം, ലഘു മേദി ച| തച്ച സഹിങ്ഗു ച തഥാ യമകേ ഭൃഷ്ടം-സന്തലിതമ്| തഥാ, ദധിസരേണ ഢനികാപഞ്ചകോലാഭ്യാം പിഷ്ടാഭ്യാം ദാഡിമാമ്ബുനാ ച സിദ്ധമ്| തഥാ, ആര്ദ്രികായാഃ-ധനികായാഃ, കിസലയൈഃ-പല്ലവൈഃ, യുക്തമ്| തഥാ, ആര്ദ്രകസ്യ ശകലൈര്യുക്തമ്| തഥാ, ഹൃദ്യേന-മനഃപ്രിയേണ, അങ്ഗാരധൂപേന-അങ്ഗാരൈര്യോ ധൂപോ ഹിങ്ഗ്വാദിനാ പ്രസിദ്ധസ്തേന, സുരഭീകൃതമ്| തഥാ, സജീരകം സമരിചം ബിഡസൌവര്ചലലവണാഭ്യാമുത്കടം-അധികം, വാതോത്തരസ്യ പവന്ഫാധികസ്യ പുരുഷസ്യ, തഥാ രൂക്ഷസ്യ തഥാ മന്ദാഗ്രേസ്തഥാ വദ്ധവര്ചസഃ കല്പയേത്| രക്തശാലിഭക്തസ്യ വ്യഞ്ജനം-തേമനാഖ്യം, ശാകവത്കല്പയേത്-ശാകസംസ്കാരേണ കുര്യാദിത്യര്ഥഃ| വ്യഞ്ജനാനിതി പാഠേ പുംസ്ത്വം ചിന്ത്യമ്| തഥാ, രസാന്| കേഷാം രസാന് ? ഗോഗോധാദീനാമ്, വിശേഷേണ ക്രവ്യഭോജിനാം-മാംസഭക്ഷിണാമ്| തദേവമാഹാരം നിരുപ്യ പാനം നിരുപയന്നാഹ-

Adhikarana madirAdikaM pAnam (85-87) · Śloka 87

| മദിരാം ശാറ്കരം ഗൌഡം സീധും തക്രം തുഷോദകമ്||൮൫|| അരിഷ്ടം മസ്തു പാനീയം, പാനീയം വാऽല്പകം ശൃതമ്| ധാന്യേന ധാന്യശുണ്ഠീഭ്യാം കണ്ടകാരികയാऽഥവാ||൮൬|| അന്തേ ഭക്തസ്യ മധ്യേ വാ വാതവര്ചോനുലോമനമ്| |൮൭|

സ൦-മദിരാദി പാനീയം-പാതവ്യമ്| അഥവാ, പാനീയം-ജലം, അതിശയേനാല്പം-അല്പകം, ശൃതം യഥായോഗം കദാചിദ്ധാന്യേന കദാചിദ്ധാന്യശുണ്ഠീഭ്യാം കദാചിത്കണ്ടകാരികയാ ശൃതം കദചിത്ഭക്തമ്യാന്തേ കദാചിന്മധ്യേ, യോഗ്യതാവശാദ്യേഷാം മാരുതാവിഷ്ടദിരുപത്വം തേഷാം ഭക്തസ്യ മധ്യേ അന്യേശാന്മന്തേ, മദിരാദിപാനം വാതവര്ചോനുലോമനമ്,-തയോരപ്രവര്തനോപാരുഢയാര്യഥാമാറ്ഗപ്രവര്തനമിത്യര്ഥഃ| വാതസ്യാനുലോമനം ച യത്തത്കഫപിത്തയോരപ്യനുലോമനമ്| പവനോ ഹി ക്രിയാവാനക്രിയാവതാം ദേഹഗതാനാം ഭാവാനാമനുലോമനഃ സമ്ഭാവ്യതേ| തഥാ ച പ്രാഗഭ്യധായി (ഹൃ.സൂ.അ. ൧൯/൮൬)-"വിട്ശ്ലേഷ്മപിത്താദിമലോച്ച്യാനാം വിക്ഷേപസംഹാരകരഃ സ യസ്മാത്|" ഇത്യാദി| അര്ശഃസു ചാനുലോമനം കാര്യമിതി ദശംയിതുമാഹ-

Adhikarana viDvAtAdyanulomanasya Palam (87-88) · Śloka 88

| വിഡ്വാതകഫപിത്താനാമാനുലോമ്യേ ഹി നിര്മലേ||൮൭|| ഗുദേ ശാമ്യന്തി ഗുദജാഃ പാവകശ്ചാഭിവര്ധതേ| |൮൮|

സ൦-യസ്മാദ്വിഡ്വാതാദീനാമാനുലോമ്യേ സതി ഗുദം നിര്മലം ഭവതി| ഗുദേ ച നിര്മലേ ഗുദജാഃ ശാമ്യന്തി| പാവകഃ-കായാഗ്നിശ്ച, അഭിവര്ധതേ യതസ്തസ്മാദര്ശസാം വിഡ്വാതകഫപിത്താനുലോമനം ഭേഷാജാന്നപാനാദി യത്തദ്ദേയമിതി ഭാവഃ|

Adhikarana udAvartAdiShu anuvAsanam (88-89) · Śloka 89

| ഉദാബര്തപരീതാ യേ യേ ചാത്യര്ഥം വിരൂക്ഷിതാഃ||൮൮|| വിലോമവാതാഃ ശൂലാര്താസ്തേഷ്വിഷ്ടമനുവാസനമ്| |൮൯|

സ൦-യേ പുരുഷാ ഉദാവര്തയുക്താ യേ ചാതിശയേന വിരുക്ഷിതാസ്തഥാ വിഗുണപവനാഃ ശൂലപീഡിതാശ്ച തേഷ്വനുവാസനമിഷ്ടമ്, തന്ത്രകൃതാമിതി ശേഷഃ| തദേവാനുവാസനമാഹ-

Adhikarana anuvAsanayogaH (89-93) · Śloka 93

| പിപ്പലീം മദനം ബില്വം ശതാഹ്വാം മധുകം വചാമ്||൮൯|| കുഷ്ഠം ശഠീം പുഷ്കരാഖ്യം ചിത്രകം ദേവദാരു ച| പിഷ്ട്വാതൈലം വിപക്തവ്യം ദ്വിഗുണക്ഷീരസംയുതമ്||൯൦|| അര്ശസാം മൂഢവാതാനാം തച്ഛ്രേഷ്ഠമനുവാസനമ്| ഗുദനിഃസരണം ശൂലം മൂത്രകൃച്ഛ്രം പ്രവാഹികാമ്||൯൧|| കട്യൂരുപൃഷ്ഠദൌര്വല്യമാനാഹം വങ്ക്ഷണാശ്രയമ്| പിച്ഛാസ്രാവം ഗുദേ ശോഫം വാതവര്ചോവിനിഗ്രഹമ്||൯൨|| ഉത്ഥാനം ബഹുശോ യച്ച ജയേത്തച്ചാനുവാസനാത്| |൯൩|

സ൦-പിപ്പല്യാദീനി പിഷ്ട്വാ ജലേന തൈലം ദ്വിഗുണക്ഷീരേണ സംയുക്തം പക്തവ്യമ്| ജലസ്യാത്രാനുക്തസ്യാപി ചതുര്ഗുണോऽശഃ പ്രകല്പ്യഃ| ഏവം ഹി ദ്രവ്യാണി സമ്യക് മുക്തരസാനി സ്യുഃ| തന്ത്രാന്തരേ ചോക്തമ് "സ്നേഹേ സക്ഷീരമാംസാദ്യൈഃ പാകോ യത്രേതിരഃ കചിത്| ജലം ചതുര്ഗുണം തത്ര ബീജാദാനാര്ഥമാവപേത്|| ന മുഞ്ചതി രസം ദ്രവ്യം ക്ഷീരാദിഭിരുപസ്കൃതമ്| സമ്യക്പാകോപ് ന ജായേത തസ്മാത്തോയ വിനിക്ഷിപേത്||" ഇതി| തച്ച-തൈലം, വിഗുണപവനാനാമര്ശസാം ശ്രേഷ്ഠം-ഹിതമ്| അനുവാ സനാച്ച തത്-തൈലം, ഗുദനിഃസാരണാദീന് ജയേത്|

Adhikarana athavA nirUhaH (93-94) · Śloka 94

| നിരുഹം വാ പ്രയുഞ്ജീത സക്ഷീരം പാഞ്ചമൂലികമ്||൯൩|| സമൂത്രസ്നേഹലവണം കല്കൈര്യുക്രം ഫലാദിഭിഃ| |൯൪|

സ൦-അഥവാ നിരുഹം പാഞ്ചമൂലികം സമാനക്ഷീരം മൂത്രസ്നേഹലവണാന്വിതം ഫലാദിഭിഃ-പൂര്വോക്തൈഃ, കല്കൈര്യുക്തം പ്രയുഞ്ജീത| സ ച പൂര്വോക്തഗുണഃ| സമാനം ക്ഷീരം യസ്മിന് തത്സക്ഷീരമ്| "സമാനസ്യ ഛന്ദസി" ഇതി യോഗവിഭാഗാത് സഭാവഃ| സഹ മൂത്രസ്നേഹലവണൈര്വര്തതേ സമൂത്രസ്നേഹലവണസ്തമ്| "വോപസര്ജനസ്യ" ഇതി സഭാവഃ| സഹശബ്ദശ്ചേഷച്ഛബ്ദാര്ഥഃ| അര്ശസാം ശുഷ്കാര്ദ്രത്വേന ദ്വൈവിധ്യമ്| തത്ര ശുഷ്കാര്ശസാം ചികിത്സിതമുക്ത്വാ, അധുനാ ആര്ദ്രാണാം രക്താര്ശസാമാഹ-

Adhikarana raktArshasAM vAtakaPAnubandhe cikitsA (94-95) · Śloka 95

| അഥ രക്താര്ശസാം വീക്ഷ്യ മാരുതസ്യ കഫസ്യ വാ||൯൪|| അനുബന്ധം തതഃ സ്നിഗ്ധം രൂക്ഷം വാ യോജയേദ്ധിമമ്| |൯൫|

സ൦-രക്താര്ശസാമധികാരേ പിത്തസ്യ സര്വദാऽവ്യഭിചാരിത്വാട് കദാചിന്മാരുതാനുബന്ധം കദാചിത്കഫാനുബന്ധം സ്വലിങ്ഗതോ വീക്ഷ്യ ഉപലഭ്യ, സ്നിഗ്ധം രൂക്ഷം വാ പാനാന്നൌഷധം യോജയേത്| ഏതച്ചോഭയമപി ശീതം-ന തൂഷ്ണമ്, പിത്തസ്യാത്ര നിത്യം സന്നിഹിതത്വാത്| വാതാനുബന്ധം വീക്ഷ്യ സ്നിഗ്ധം, കഫാനുബന്ധം വീക്ഷ്യ രൂക്ഷം, ചികിത്സിതം യോജ്യമ്| വാതാനുബന്ധകഫാനുബന്ധയോര്ലക്ഷണമാഹ-

Adhikarana vAtakaPAnubandhalakShaNam (95-97) · Śloka 97

| ശകൃച്ഛയാവം ഖരം രൂക്ഷമധോ നിര്യാതി നാനിലഃ||൯൫|| കട്യൂരുഗുദശൂലം ച ഹേതുര്യദി ച രൂക്ഷണമ്| തത്രാനുബന്ധോ വാതസ്യ ശ്ലേഷ്മണോ യദി വിട് ശ്ലഥാ||൯൬|| ശ്വേതാ പീതാ ഗുരുഃസ്നിഗ്ധാ, സപിച്ഛഃ സ്തിമിതോ ഗുദഃ| ഹേതുഃ സ്നിഗ്ധഗുരുര്വിദ്യാദ്യഥാസ്വം ചാസ്രലക്ഷണാത്||൯൭||

സ൦-ശകൃച്ഛ്യാവാദിശൂലപര്യന്തം ലക്ഷണം യദാ സ്യാത് തത്രാനുബന്ധോ വാതസ്യേത്യവബോധ്യമ്| ഹേതുര്യദി രൂക്ഷണം-രൂക്ഷണം ചേദ്ധേതുരാസേവിതഃ ശകൃച്ഛ്യാവാദിലക്ഷണം ചോത്പന്നം തദാ വാതാനുബന്ധത്വം ജ്ഞേയമ്| തഥൈവ വിട്ശ്ലഥാദിലക്ഷണം സ്നിഗ്ധഗുരുണാ ച സേവിതേന ഹേതുനാ സഹിതം ശ്ലേഷ്മണോऽനുബന്ധസ്യാനുമാപകമ്| അസ്രസ്യ ലക്ഷണാച്ച-സിരാവ്യധവിധ്യുക്താത് "വാതാഛ്ഛ്യാവാരുണം" (ഹൃ.സൂ.അ.൩൭/൪൦) ഇത്യാദികാച്ച ലക്ഷണാത്, വാതസ്യാനുബന്ധം വിദ്യാത്| "കഫാത് സ്നിഗ്ധം" (ഹൃ.സൂ.അ. ൩൭/൪൧) ഇത്യാദികാല്ലക്ഷണാത് കഫസ്യാനുബന്ധം വിദ്യാത്|

Adhikarana duShTe rakte shodhanAdi (98) · Śloka 98

ദുഷ്ടേऽസ്രേ ശോധനം കാര്യം ലങ്ഘനം ച യഥാബലമ്| |൯൮|

സ൦-ദുഷ്ടേ-വാതാദിദൂഷിതേ, അസ്രേ യഥാബലം-ബലാനതിക്രമേണ, കദാചില്ലങ്ഘനം ശോധനം ച കാര്യമ്| ബഹുദോഷസ്യ ശോധനം, ഇതരസ്യ ലങ്ഘനം-ഉപവാസലക്ഷണം, കാര്യമ്|

Adhikarana raktasruterUpekShaNakAlaH (98) · Śloka 98

| യാവച്ച ദോഷൈഃ കാലുപ്യം സ്രുതേസ്താവദുപേക്ഷണമ്||൯൮||

സ൦-യാവച്ച ദോഷേണാസ്രസ്യ കാലുഷ്യം-അനൈര്മല്യം സാമദോഷദുഷ്ടത്വാത്, താവത്സ്രുതേഃ പ്രകൃതത്വാദസ്രസ്യോപേക്ഷണം കാര്യമ്,-തഥാഭൂതായാ രക്തസ്രുതേഃ സങ്ഘ്രഹണായ യത്നോ ന കാര്യ ഇത്യര്ഥഃ|

Adhikarana anantaraM tiktadravyopacAraH (99) · Śloka 99

ദോഷാണാം പാചനര്ഥം ച വഹ്നിസന്ധുക്ഷണായ ച| സങ്ഗ്രഹായ ച രക്തസ്യ പരം തിക്തൈരുപാചരേത്||൯൯||

സ൦-കാലുഷ്യരഹിതായാ രക്തസ്രുതേഃ പരം-അനന്തരം, ദോഷാണാം സാമാനാം പക്ത്യര്ഥ തഥാ വഹ്നേഃ സന്ധുക്ഷണായ തഥാ രക്തസ്യ സങ്ഘ്രഹണാര്ഥം തിക്തൈഃ-തിക്തരസാഘ്രാതൈദ്രവ്യൈഃ, തമര്ശസമുപാചരേത്, ഇതി സാമാന്യോപക്രമോ രക്താര്ശോവികാരശാന്ത്യര്ഥമുപദിഷ്ടഃ|

Adhikarana vAtolbaNe rakte snehaH (100) · Śloka 100

യത്തു പ്രക്ഷീണദോഷസ്യ രക്തം വാതോല്ബണസ്യ വാ| സ്നേഹൈസ്തത്സാധയേദ്യുക്തൈഃ പാനാഭ്യഞ്ജനബസ്തിഷു||൧൦൦||

സ൦-യത്പുനഃ പ്രക്ഷീണദോഷസ്യ നിരാമയസ്യ രക്തം സ്രവേത്, വാതാധികസ്യ വാ പുരുഷസ്യ യദ്രക്തം സ്രവേത്, തത്സ്നേഹൈഃ പാനാദിയുക്തൈഃ-ദത്തൈഃ, ചികിത്സേത്|

Adhikarana pittolbaNe rakte kaShAyAH (101) · Śloka 101

യത്തു പിത്തോല്ബണം രക്തം ഘര്മകാലേ പ്രവര്തതേ| സ്തമ്ഭനീയം തദേകാന്താന്ന ചേദ്വാതകഫാനുഗമ്||൧൦൧||

സ൦-യത്പുനഃ പിത്തോല്ബണം രക്തം ഗ്രീഷ്മതൌ പ്രവര്തതേ തദേകാന്തേന-അവശ്യം, സ്തമ്ഭനീയം-നോപേക്ഷണീയമ്, ശീഘ്രകാരിത്വാത്| കിം സര്വമേവ ഘര്മതൌ രക്തം സ്തമ്ഭനീയമ് ? നേത്യാഹ-ന ചേദ്വാതകഫാനുഗമ്,-വാതകഫാനുബദ്ധം തു ലങ്ഘനാദിഭിരേവ ചികിത്സേത|

Adhikarana kaPolbaNe cUrNakalkau (102-103) · Śloka 103

സകഫേऽസ്രേ പിബേത്പാക്യം ശുണ്ഠീകുടജവല്കമ്| കിരാതതിക്തകം ശുണ്ഠീം ധന്വയാസം കുചന്ദനമ്||൧൦൨|| ദാര്വീത്വങ്ക്ഷിമ്ബസേവ്യാനി ത്വചം വാ ദാഡിമോദ്ഭവാമ്| |൧൦൩|

സ൦-കഫാനുഗതേ രക്തേ ശുണ്ഠീകുടജബല്കലം ക്വഥിതം പിബേത്| കിരാതതിക്തകാദിനാ(കം) വാ ക്വഥിതം പിബേത്| അഥവാ, ദാഡിമജാം ത്വചം പിബേത്|

Adhikarana kaPolbaNe kuTajAvalehaH (103-104) · Śloka 104

| കുടജത്വക്ഫലം താര്ക്ഷ്യം മാക്ഷികം ഘുണവല്ലഭാമ്||൧൦൩|| പിബേത്തണ്ഡുലതോയേന കല്കിതം വാ മയൂരകമ്| |൧൦൪|

സ൦-കുടജത്വചമിന്ദ്രയവാന് രസാഞ്ജനാദീംശ്ച തണ്ഡുലജലേന പിബേത്| ഘുണപിര്യാം(വല്ലഭാം)-അതിവിഷാമ്| അഥവാ, തേനൈവ തണ്ഡുലജലേന പിഷ്ടമപാമാര്ഗം പിബേത്|

Adhikarana kaPolbaNe dvitIyaH kuTajAvalehaH (104-108) · Śloka 108

| തുലാം ദിവ്യാമ്ഭസി പചേദാര്ദ്രായാഃ കുടജത്വചഃ||൧൦൪|| നീരസായാം ത്വചി ക്വാഥേ ദദ്യാത്സൂക്ഷ്മരജീകൃതാന്| സമങ്ഗാഫലിനീമോചരസാന് മുഷ്ട്യംശകാന്സമാന്||൧൦൫|| തൈശ്ച ശക്രയവാന് പൂതേ തതോ ദര്വീപ്രലേപനമ്| പക്ത്വാऽവലേഹം ലീഢ്വാ ച തം യഥാഗ്നിവലം പിബേത്||൧൦൬|| പേയാം മണ്ഡം പയസ്ഛാഗം ഗബ്യം വാ ഛാഗദുഗ്ധഭുക്| ലേഹോऽയം ശമയത്യാശു രക്താതീസാരപായുജാന്||൧൦൭|| ബലവദ്രക്തപിത്തം ച സ്രവദൂര്ധ്വമധോऽപി വാ| |൧൦൮|

സ൦-കുടജത്വച ആര്ദ്രായാസ്തുലാം ദിവ്യേ-ആന്തരിക്ഷേ ജലേ, പചേത്| ദിവി ഭവം ദിവ്യമ്, ദിഗാദിത്വാദ്യത്| ഏതച്ച ദ്രവ്യം സാമാന്യപരിഭാഷാപരിമാണകല്പനയൈവ ക്വാഥസാമാന്യപരിമാണേന ച ക്വഥിതമേകത്വം പ്രാപ്തമിതി തദപവാദാര്ഥമാഹ-നീരസായാമിത്യാദി| താവത്പചേദ്യാവദേഷാ കുടജസ്യ ത്വക് നീരസാ സ്യാത്| നീരസത്വം ച പ്രായേണാഷ്ടാംശശേഷേ ക്വാഥേ ഭവതി| തസ്യാം ച നീരസായാം സത്യാം യത്പരിമാണഃ ക്വാഥോऽവശിഷ്യതേ തസ്മിന് ക്വാഥേ ശ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണീകൃതാന് സമങ്ഘാദീന് സുഷ്ഠ്യംശകാന്-പലപരിമാണാന്, ദദ്യാത്| തൈശ്ച സമങ്ഗാദിഭിഃ സര്വൈഃ സമാനിന്ദ്രയവാന് ദദ്യാത്| തതഃ-അനന്തരം, പൂതം,ദര്വീപ്രലേപനം പക്ത്വാ ലീഢ്വാ ച തം-അവലേഹം, അനന്തരം യഥാഗ്നിബലംബലാനുസാരേണ, പേയാദികം പിബേത്| കിമ്ഭൂതഃ സന് ? ഛാഗദുഗ്ധഭോജനഃ| അയം ലേഹോ രക്താതീസാരം രകാര്ശാസി ച ശമയതി| രക്തപിത്തം ച പ്രവൃദ്ധമൂര്ധ്വമധോ വാ സ്രവത് ജയേത്|

Adhikarana kaPolbaNe rodhrAdiyogaH (108-113) · Śloka 113

| കുടജത്വക് തുലാം ദ്രോണേ പചേദഷ്ടാംശശോഷിതമ്||൧൦൮|| കല്കീകൃത്യ ക്ഷിപേത്തത്ര താറ്ക്ഷ്യശൈലം കടുത്രയമ്| രോധ്രദ്വയം മോചരസം ബലാം ദാഡിമജാം ത്വചമ്||൧൦൯|| ബില്വകര്കടികാം മുസ്തം സമങ്ഗാം ധാതകീഫലമ്| പലോന്മിതം ദശപലം കുടജസ്യൈവ ച ത്വചഃ||൧൧൦|| ത്രിംശത്പലാനി ഗുഡതോ ഘൃതാത്പൂതേ ച വിംശതിഃ| തത്പക്വം ലേഹതാം യാതം ധാന്യേ പക്ഷസ്ഥിതം ലിഹന്||൧൧൧|| സര്വാര്ശോഗ്രഹണീദോഷശ്വാസകാസാന്നിയച്ഛതി| |൧൧൩|

സ൦-വത്സകത്വക് തുലാം ജലദ്രോണേ പചേദഷ്ടാംശശേഷിതം യാവച്ച| തത്ര-ആഷ്ടാംശശേഷിതേ ക്വാഥേ പൂതേ സതി, കല്കയിത്വാ താറ്ക്ഷ്യശൈലാദീന് പലപ്രമാണാന് ക്ഷിപേത്| ഏവം ത്രികടൂനി| ബില്വകര്കടികാ ലഘൂനി ബില്വഫാലാനീ| കുടജത്വചശ്ച ദശപലാനി| ഗുഡപലാനി ത്രീമ്ശത്| ഘൃതസ്യ പലാനി വിംശതിഃ| ഏതത്സര്വം ലേഹതാം യാതം പക്വം സത് ധാന്യരാശിമധ്യേ മാസാര്ധം സ്ഥിതം തം ലിഹന് സര്വാനര്ശഃപ്രമൃതീന് ജയേത്|

Adhikarana kaPolbaNe Ajadugdhena shAlyannam (112-113) · Śloka 113

| രോധ്രം തിലാന്മോചരസം സമങ്ഗാം ചന്ദനോത്പലമ്||൧൧൨|| പായയിത്വാऽऽജദുഗ്ധേന ശാലീംസ്തേനൈവ ഭോജയേത്| |൧൧൩|

സ൦-രോധ്രാദിനജാദുഗ്ധേന പായയിത്വാऽऽതുരം ശാലീസ്തേനാജക്ഷീരേണ ഭോജയേത്| ഏതച്ചോപയുക്തം പൂര്വഗുണമ്|

Adhikarana kaPolbaNe yaShTacAhvAdicUrNam (113-115) · Śloka 115

| യഷ്ട്യാഹ്വപദ്മകാനന്താപയസ്യാക്ഷീരമോരടമ്||൧൧൩|| സസിതാമധു പാതവ്യം ശീതതോയേന തേന വാ| |൧൧൫|

സ൦-യഷ്ട്യാഹ്നാദി സശര്കരാമാക്ഷികം ശീതജലേന തേനാജപയസാ വാ പാതവ്യമ്| ക്ഷീരമോരടാ-മധുരസ്രവാ|

Adhikarana kaPolbaNe rodhrAdi cUrNam (114-115) · Śloka 115

| രോധ്രകട്വങ്ഗകുടജസമങ്ഗാശാല്മലീത്വചമ്||൧൧൪|| ഹിമകേസരയഷ്ട്യാഹ്വസേവ്യം വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| |൧൧൫|

സ൦-ലോധ്രാദികം തണ്ഡുലാമ്ബുനാ രക്താര്ശഃസു പാതവ്യമ്| അഥവാ, ചന്ദനനാഗകേസരമധുകോശീരം തണ്ഡുലാമ്ബസാ പാത്വയം പൂര്വോക്തനുഗുണമ്|

Adhikarana kapholbaNe atipravRutte shUle shoNite ca yavAnyAdicUrNam,kapholbaNe dugvikAdidhRutam kapholbaNe ghAtakyAdidhRutam kapholbaNe yavakShArAdidhRutam (115-117) · Śloka 117

| യവാനീന്ദ്രയവാഃ പാഠാ ബില്വം ശുണ്ഠീ രസാഞ്ജനമ്||൧൧൫|| ചൂര്ണശ്ചലേ ഹിതഃ ശൂലേ പ്രവൃത്തേ ചാതി ശോണിതേ| ദുഗ്ധികാകണ്ടകാരീഭ്യാം സിദ്ധം സര്പിഃ പ്രശസ്യതേ||൧൧൬|| അഥവാ ധാതകീരോധ്രകുടജത്വക്ഫലോത്പലൈഃ| സകേസരൈര്യവക്ഷാരദാഡിമസ്വരസേന വാ||൧൧൭||

സ൦-യവാന്യാദീനാം ചൂര്ണോ ജലേന പീതോ വാതേ ശൂലേ പ്രവൃത്തേ ചാതിശയേന രക്തേ ഹിതഃ| ദുഗ്ധികാകണ്ടകാരീഭ്യാം പക്വം സര്പിരസ്മിന്വിഷയേ പ്രശസ്യതേ| അഥവാ, ധാതക്യാദിഭിഃ സിദ്ധം ഘൃതം ഹിതമ്| യവക്ഷാരദാഡിമസ്വരസേന വാ സിദ്ധം ഘൃതം ഹിതമ്|

Adhikarana kaPolbaNe sharkarAdinavanItam (118) · Śloka 118

ശര്കരാമ്ഭോജകിഞ്ജില്കസഹിതം സഹ വാ തിലൈഃ| അഭ്യസ്തം രക്തഗുദജാന് നവനീതം നിയഛ്ഛതി||൧൧൮||

സ൦-ശര്കരാപദ്മകേസരസഹിതമഭ്യസ്തം-ബഹൂന്യഹാനി ഭുക്തം, നവനീതം രക്താര്ശാസി ശമയതി| തിലൈര്വാ സഹാഭ്വസ്തം നവനീതം രക്താര്ശാസി ശമയതി|

Adhikarana kaPolbaNe shoNite shreShThmauShadham CAganavanItAdi (119-120) · Śloka 120

ഛാഗാനി നവനീതാജ്യക്ഷീരമാംസാനി, ജാങ്ഗലഃ| അനമ്ലോ വാ കദമ്ലോ വാ സവാസ്തുകരസോ രസഃ||൧൧൯|| രക്തശാലിഃ സരോ ദഘ്നഃ ഷഷ്ടികസ്തരുണീ സുരാ| തരുണശ്ച സുരാമണ്ഡഃ ശോണിതസ്യൌഷധം പരമ്||൧൨൦||

സ൦-ഛാഗസമ്ബന്ധീനി നവനീതാദീന തഥാ ജാങ്ഗലരസാദീനി രക്തസ്യ പരമൌഷധമ്| ജാങലോ വാ രസഃ സ-വാസ്തുകരസേന വര്തത ഇതി സവാസ്തുകരസഃ, അനമ്ലഃ-അമ്ലരഹിതഃ, കദമ്ലഃ-ഈഷദമ്ലോ വാ, ആമ്യസ്തോ രക്തഗുദജാന്നിയഛ്ഛതി| രക്തശാലിഃ-തജ്ജോ ഭക്ത ഇത്യര്ഥഃ| ദഘ്നഃ സരോ-ദപ്യുത്തരഃ| ഷഷ്ടികോ വ്രീഹിഃ| തരുണീ സഞ്ജാതമധുരപ്രായാ സുരാ, [തരുണോ സുരാ]മണ്ഡശ്ച| ഏതദ്രക്തജ്ഞാല്യാദി ശോണിതസ്യ പരമൌഷധമ്|

Adhikarana kapholbaNe palANDuH (121) · Śloka 121

പേയായൂഷരസാദ്യേഷു പലാണ്ഡുഃ കേവലോऽപി വാ| സ ജയത്യുല്ബണം രക്തം മാരുതം ച പ്രയോജിതഃ||൧൨൧||

സ൦-പേയാദിഷു പ്രയോജിതഃ പലാണ്ഡുഃ, കേവലോ വാ രക്തമത്യുല്ബണം വാതം ച ജയതി|

Adhikarana vAtajaye yatnaH (122) · Śloka 122

വാതോല്ബണാനി പ്രായേണ ഭവന്ത്യസ്നേऽതിനിഃസൃതേ| അര്ശാസി തസ്മാദധികം തജ്ജയേ യത്നമാചരേത്||൧൨൨||

സ൦-പ്രായേണരക്തേऽതിസ്രുതേ വാതാധികാനി ദുര്നാമാനി മതോ ഭവന്തി, തസ്മാദ്ധേതോസ്തജ്ജയേ-പവനയേ, യത്നം കുര്യാത്|

Adhikarana prabale raktapitte shItopacAraH (123) · Śloka 123

ദൃഷ്ട്വാऽസ്രപിത്തം പ്രബലമബലൌ ച കഫാനിലൌ| ശീതോപചാരഃ കര്തവ്യഃ സര്വഥാ തത്പ്രശാന്തയേ||൧൨൩||

സ൦-രക്തപിത്തം പ്രവൃദ്ധം ദൃഷ്ട്വാ കഫനിലൌ ചാബലാവുപലഭ്യ തത്പ്രശാന്തയര്ഥം ശീതോപചാരഃ കര്തവ്യഃ|

Adhikarana evamashame rasairghRutaishca tarpaNaM tailAdinAsecanaM ca (124-125) · Śloka 125

ന ചേദേവം ശമസ്തസ്യ സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈസ്തര്പയേത്തതഃ| രസൈഃ, കോഷ്ണൈശ്ച സര്പിര്ഭിരവാപീഡകയോജിതൈഃ||൧൨൪|| സേചയേത്തം കവോഷ്ണൈശ്ച കാമം തൈലപയോഘൃതൈഃ| |൧൨൫|

സ൦-യദ്യേവം ശമോ ന സ്യാത്തദാ രസൈസ്തര്പയേത്| "രസ ഇത്യവിശേഷോക്തൌ യോജ്യോ മാംസഭവോ രസഃ|" കിമ്ഭൂതൈഃ ? സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈഃ| തഥാ, കോഷ്ണൈര്ഘൃതൈശ്ച പുനസ്തര്പയേത്| കിമ്ഭൂതൈഃ ? അവപീഡകേനരോഗാനുത്പാദനീയോക്തേന (ഹൃ. സൂ. അ. ൪/൬), പ്രയോജിതൈഃ| തം ച കവോഷ്ണൈര്യഥായോഗം തൈലപയോഘൃതൈഃ സേചയേത്|

Adhikarana siddhaH picCAbastiH (125-129) · Śloka 129

| യവാസകുശകാശാനാം മൂലം പുഷ്പം ച ശാല്മലേഃ||൧൨൫|| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥശുങ്ഗാശ്ച ദ്വിപലോന്മിതാഃ| ത്രിപ്രസ്ഥേ സലിലസ്യൈതത്ക്ഷീരപ്രസ്ഥേ ച സാധയേത്||൧൨൬|| ക്ഷീരശേഷേ കഷായേ ച തസ്മിന് പൂതേ വിമിശ്രയേത്| കല്കീകൃതം മോചരസം സമങ്ഗാ ചന്ദനോത്പലമ്||൧൨൭|| പ്രിയങ്ഗും കൌടജം ബീജം കമലസ്യ ച കേസരമ്| പിച്ഛാബസ്തിരയം സിദ്ധഃ സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരഃ||൧൨൮|| പ്രവാഹികാഗുദഭ്രം ശരക്തസ്രാവജ്വരാപഹഃ| |൧൨൯|

സ൦-യവാസാദീനാം മൂലം ശാല്മലേഃ പുഷ്പം തഥാ ന്യഗ്രോധാദീനാം ച ശുങ്ഗാ ഏതദ് ദ്രവ്യകദമ്ബകം പ്രത്യേകം ദ്വിപലപ്രമാണം ജലപ്രസ്ഥത്രയേ ക്ഷീരപ്രസ്ഥേ ച പാചയേത്| ക്ഷീരശേഷേ ച കഷായേ തസ്മിന് പൂതേ സതി കല്കീകൃതം മോചരസാദി മിശ്രയേത്| മോചരസാദയോऽത്ര സത്രിഭാഗമാത്രശാണകര്ഷമാത്രാ ഗ്രാഹ്യാ. (?), ബസ്തികല്പേ കോശാതകാദൌ നിരുഹേ (ഹൃ. ക. അ. ൪/൧൭) വിംശതിപലപ്രമാണേ കാര്ഷികാണാമേവ ദ്രവ്യാണാമഭ്യനുജ്ഞാനാത്| അയം പിച്ഛാബസ്തിഃ സിദ്ധോ ഘൃതമാക്ഷികശര്കരാന്വിതഃ പ്രവാഹികാദിഹരഃ| അല്പയാ മാത്രയാ നിരുഹോ ബസ്തിരേവ പിച്ഛാബസ്തിരുച്യതേ|

Adhikarana anuvAsane snehaH (129-130) · Śloka 130

| യഷ്ട്യാഹ്വപുണ്ഡരീകേണ തഥാ മോചരസാദിഭിഃ||൧൨൯|| ക്ഷീരദ്വിഗുണിതഃ പക്വോ ദേയഃ സ്നേഹോऽനുവാസനമ്| |൧൩൦|

സ൦-മധുയഷ്ടികയാ പ്രപൌണ്ഡരീകേണ തഥാ മോചരസാദിഭിഃ-പൂര്വോക്തൈഃ (ശ്ലോ.൧൨൭) കല്കീകൃതൈഃ, ക്ഷീരദ്വിഗുണിതഃ പക്വഃ സന് സ്നേഹോऽനുവാസനം ദേയഃ|

Adhikarana cA~ggerIghRutam (130-133) · Śloka 133

| മധുകോത്പലരോധ്നാമ്ബു സമങ്ഗാ ബില്വചന്ദനമ്||൧൩൦|| ചവികാऽതിവിഷാ മുസ്തം പാഠാ ക്ഷാരോ യവാഗ്രജഃ| ദാര്വീത്വങ്ക്ഷാഗരം മാംസീ ചിത്രകോ ദേവദാരു ച||൧൩൧|| ചാങ്ഗേരീസ്വരസേ സര്പിഃ സാധിതം തൈസ്ത്രിദോഷജിത്| അര്ശോതിസാരഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗജ്വരാരുചൌ||൧൩൨|| മൂത്രകൃച്ഛ്രേ ഗുദഭ്രംശേ ബസ്ത്യാനാഹേ പ്രവാഹണേ| പിച്ഛാസ്രാവേऽര്ശസാം ശൂലേ ദേയം തത്പരമൌഷധമ്||൧൩൩||

സ൦-മധുകാദിദ്രവ്യൈഃ സ്നേഹചതുര്ഥഭാഗപ്രമാണൈശ്ചാങ്ഗേരീസ്വരസേ ഘൃതാച്ചതുര്ഗുണേ ഘൃതം സാധിതം ത്രിദോഷജിത്| അര്ശഃപ്രഭൃതിഷ്വേതദ് ഘൃതം ദേയമ്| യതഃ പരമൌഷധമ്|

Adhikarana madhurAmlAdInAM vyatAsena prayojanam (134) · Śloka 134

വ്യാത്യാസാന്മധുരാമ്ലാനി ശീതോഷ്ണാനി ച യോജയേത്| നിത്യമഗ്നിബലാപേക്ഷീ ജയത്യര്ശഃകൃതാന് ഗദാന്||൧൩൪||

സ൦-വ്യത്യാസേന-വിപര്യയേണ, മധുരാണ്യമ്ലാനി ച ശീതാന്യുഷ്ണാനി ച നിത്യമഗ്നിബലാപേക്ഷീ യോജയേത്| ഏവം ചാര്ശഃകൃതാമതിശയിനീം രുജം ജയതി|

Adhikarana udAvarte svedaH udAvarte vartiH (135-137) · Śloka 137

ഉദാവര്താര്തമഭ്യജ്യ തൈലൈഃ ശീതജ്വരാപഹൈഃ| സുസ്നിഗ്ധൈഃ സ്വേദയേത്പിണ്ഡൈര്വര്തിമസ്മൈ ഗുദേ തതഃ||൧൩൫|| അഭ്യക്താം തത്കരാങ്ഗുഷ്ഠസന്നിഭാമനുലോമനീമ്| ദദ്യാച്ഛ്യാമാത്രിവൃദ്ദന്തീപിപ്പലീനീഫലൈഃ||൧൩൬|| വിചൂര്ണിതൈര്ദ്വിലവണൈര്ഗുഡഗോമൂത്രസംയുതൈഃ| തദ്വന്മാഗധികാരാഠഗൃഹധൂമൈഃ സസര്ഷപൈഃ||൧൩൭||

സ൦-ഉദാവര്തേനാര്തം നരം തൈലൈഃ ശീതജ്വരാപഹൈഃ-തഗരാഗുരുകുങ്കുമാദിദ്രവ്യസാധിതൈഃ, അഭ്യജ്യ സുസ്നിഗ്ധൈഃ പിണ്ഡൈഃ സ്വേദയേത്| തതഃ-സ്വേദാദനന്തരമ്, അസ്മൈ-ഉദാവര്തവതേ, ഗുദേऽഭ്യക്തേऽഭ്യക്താം വര്തി ദദ്യാത്| തത്കരാങ്ഗുഷ്ഠസന്നിഭാം-ആതുരഹസ്താങ്ഗുഷ്ഠസദൃശീമ്| തഥാ, അനുലിമകരീം ദദ്യാത്-ക്ഷിപേത്| കൈഃ കൃതാം വര്തിമ് ? ഇത്യാഹ ശ്യാമേത്യാദി| ശ്യാമാദിഭിഃ സൈന്ധവാക്ഷലവണയുക്തൈഃ സൂക്ഷ്മരജീകൃതൈര്ഗുഡഗോമൂത്രസംയുക്തൈഃ കൃതാം വര്തി ക്ഷിപേത്| തഥൈവ മാഗധികാമദനഫലഗൃഹധൂമസര്ഷപൈര്ഗുഡഗോമൂത്രാന്ബിതൈര്വര്തി ക്ഷിപേത്|

Adhikarana udAvarte cUrNam (138) · Śloka 138

ഏതേഷാമേവ വാ ചൂര്ണം ഗുദേ നാഡ്യാ വിനിര്ധമേത്| |൧൩൮|

സ൦-അഥവാ, ഏതേഷാമേവ-പൂര്വോക്താനാം, ചൂര്ണം നാദ്യാ ഗുദേ വിനിര്ധമേത്|

Adhikarana udAvarte snehabastiH (138-140) · Śloka 140

| തദ്വിഘാതേ സുതീക്ഷ്ണം തു ബസ്തിം സ്നിഗ്ധം പ്രപീഡയേത്||൧൩൮|| ഋജൂ കുര്യാ-ദശിരാവിണ്മൂത്രമരുതോऽസ്യ സഃ| ഭൂയാऽനുബന്ധേ വാതഘ്നേര്വിരേച്യഃ സ്നേഹരേചനൈഃ||൧൩൯|| അനുവാസ്യശ്ച രൌക്ഷ്യാദ്ധി സങ്ഗോ മാരുതവര്ചസോഃ| |൧൪൦|

സ൦-തദ്വിവാതേ-കാര്യം കര്തുമശക്തേ തസ്മിംശ്രൂര്ണേ, ബസ്തി സ്നിഗ്ധം സ്നേഹബസ്തിം, സുതീക്ഷ്ണം ദദ്യാത്| സഃ-ബസ്തിഃ, അസ്യ-ആതുരസ്യ, ഗുദശിരാവിണ്മൂത്രവാതാനനുലോമയേത്| പുനരനുബന്ധേ സതി സ്നേഹരേചനൈര്വിരേചനീയശ്ചാനുവാസനീയശ്ച| ഹി-യസ്മാത്, രൌക്ഷ്യാദ്ധേതോര്മരുതസ്യ പുരീഷസ്യ ച സങ്ഗോ ഭവതി|

Adhikarana udAvarte kalyANakakShAraH (140-143) · Śloka 143

| ത്രിപടുചികടുശ്രേഷ്ഠാദന്ത്യരുഷ്കരചിത്രകമ്||൧൪൦|| ജര്ജരം സ്നേഹമൂത്രാക്തമന്തര്ധൂമം വിപാചയേത്| ശരാവസന്ധൌ മൃല്ലിപ്തേ ക്ഷാരഃ കല്യാണകാഹ്വയഃ||൧൪൧|| സ പീതഃ സര്പിഷാ യുക്തോ ഭക്തേ വാ സ്നിഗ്ധഭോജിനാ| ഉദാവര്തവിബന്ധാര്ശോഗുല്മപാണ്ഡൂദരകൃമീന്||൧൪൨|| മൂത്രസങ്ഗാശ്മരീശോഫഹൃദ്രോഗഗ്രഹണീഗദാന്| മേഹപ്ലീഹരുജാനാഹശ്വാസകാസാംശ്ച നാശയേത്||൧൪൩||

സ൦-ത്രിപട്വാദി ജര്ജരീകൃതം-സൂക്ഷ്മീകൃതം, സ്നേഹമൂത്രാഭ്യാമക്ത മന്തര്ധൂമം കൃത്വാ വിപാചയേച്ഛരാവസമ്പുടേ| അത ഏവാഹ-ശരാവസന്ധൌ മൃല്ലിപ്ത ഇതി| അയം ച കല്യാണകോ നാമ ക്ഷാരഃ സര്പിഷാ പീതഃ സ്നേഹഭോജിനാ വാ ഭക്തേ യുക്തഃ സന്നുദാവര്താദീന് നാശയേത്|

Adhikarana udAvarte gADhavarcArshasAM proktaM cikitsitamapi (144) · Śloka 144

സര്വം ച കുര്യാദ്യത്പ്രോക്തമര്ശസാം ഗാഢവര്ചസാമ്| |൧൪൪|

സ൦-യച്ച ഗാഢവര്ചസാമര്ശസാം പ്രോക്തം തച്ച സര്വം കുര്യാത്|

Adhikarana pUtikara~jjashuktam (144) · Śloka 144

ദ്രോണേऽപാം പൂതിവല്കദ്വിതുലമഥ പചേ- ത്പാദശേഷേ ച തസ്മിന് ദേയാऽശീതിരുഗുഡസ്യ പ്രതനുകരജസോ വ്യോഷതോऽഷ്ടൌ പലാനി| ഏതന്മാസേന ജാതം ജനയതി പരമാ- മൂഷ്മണഃ പക്തിശക്തിം ശുക്തം കൃത്വാऽऽനുലോമ്യം പ്രജയതി ഗുദജ- പ്ലീഹഗുല്മോദരാണി||൧൪൪||

സ൦-ദ്വയോസ്തുലയോഃ സമാഹരോ ദ്വിതുലമ്| പൂതികരഞ്ജസ്യ ത്വചസ്തുലാദ്വയം-പലശതദ്വയം, ജലദ്രോണേ പചേത്| തസ്മിംശ്ച പാദശേഷേ സതി ഗുഡസ്യാശീതിഃ പലാനി ക്ഷേപ്തവ്യാനി| ത്രികടുകസ്യ സൂക്ഷ്മചൂര്ണസ്യാഷ്ടൌ പലാനി ദേയാനി| ഏതത്സര്വം മാസേന ശുക്തം ജാതം പ്രബലമഗ്നി കുരുതേ| ആനുലോമ്യം കൃത്വാ ഗുദജാദിണ് ജയതി| സ്രഗ്ധരാവൃത്തമ്|

Adhikarana pUtikara~jjacukram (145-148) · Śloka 148

പചേത്തുലാം പൂതികരഞ്ജവല്കാദ് ദ്വേ മൂലതശ്ചിത്രകകണ്ടകാര്യോഃ| ദ്രോണത്രയऽപാം ചരണാവശേഷേ പൂതേ ശതം തത്ര ഗുഡസ്യ ദദ്യാത്||൧൪൫|| പലികം ച സൂചിര്ണിതം ത്രിജാത ത്രികടുഗ്രന്ഥികദാഡിമാശ്മഭേദമ്| പുരപുഷ്കരമൂലധാന്യചവ്യം ഹപുഷാമാറ്ദ്രകമമ്ലവേതസം ച||൧൪൬|| ശീതീഭുതം ക്ഷൌദ്രവിംശത്യുപേത- മാര്ദ്രദ്രാക്ഷാബീജപൂരാദ്രകൈശ്ച| യുക്തം കാമം ഗണ്ഡികാഭിസ്തഥേക്ഷോഃ സര്പിഃപാത്രേ മാസമാത്രേണ ജാതമ്||൧൪൭|| ചുക്രം ക്രകചമിവേദം ദുര്ദാമ്നാം വഹ്നിദീപനം പരമമ്| പാണ്ഡുഗരോദരഗുല്മപ്ലീഹാനാഹാശ്മകൃച്ഛ്രഘ്നമ്||൧൪൮||

സ൦-പൂതികരഞ്ജത്വചസ്തുലാമേകാം ദ്വേ ച തുലേ ചിത്രകകണ്ടകാരീമൂലയോര്ജലദ്രോണത്രയേ പചേത്| പാദശേഷേ ച തസ്മിന് പൂതേ ഗുഡസ്യ പലശതം ദദ്യാത്| ഉപജാതിവൃത്തമ്| ത്രിജാതകാദി സൂക്ഷ്മരജീകൃതം പ്രത്യേകം പലപ്രമാണം നിഃക്ഷിപേത്| ഏതത്സര്വം ചൂര്ണിതം ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടം ദദ്യാത്| ഔപച്ഛന്ദസികം വൃത്തമ്| ഏതച്ച ശീതീഭുതം സത് ക്ഷൌദ്രവിംശത്യോപേതമാര്ദ്രദ്രാക്ഷാദിഭിശ്ചോപേതമിക്ഷുഗണ്ഡികാഭിശ്ശ്ച യഥേച്ഛം യുക്തം സര്പിഃപാത്രേ മാസമാത്രേണ ജാതം ചുക്രമിതി വക്ഷ്യമാണേന സമ്ബന്ധഃ| ശുക്തമിദമര്ശസാം ക്രകചമിവ-കരപത്രതുല്യം, കര്തനശക്തിസാമാര്ഥ്യാത്| തഥാ പരം വഹ്നിദീപനം പാണ്ഢ്വാദിഘ്നം ച| ശാലിനീവൃത്തമ്, ആര്യാ ച|

Adhikarana pIluPalashuktam (150) · Śloka 150

ദ്രോണം പീലുരസസ്യ വസ്ത്രഗലിതം ന്യസ്തം ഹവിര്ഭാജനേ യുഞ്ജീത ദ്വിപലൈര്മദാമധുഫലാഖര്ജൂരധാത്രീഫലൈഃ| പാഠാമാദ്രിദുരാലഭാമ്ലവിദുലവ്യോഷത്വഗേലോല്ലകൈഃ സ്പൃക്കാകോലലവങ്ഗവേല്ലചപലാമൂലാഗ്നികൈഃ പാലികൈഃ| ഗുഡപലശതരോജിതം നിവാതേ നിഹിതമിദം പ്രപിബംശ്ച പക്ഷമാത്രാത്| നിശമയതി ഗുദാങ്കുരാന് സുഗുല്മാ- നനലബലം പ്രബലം കരോതി ചാശു||൧൫൦||

സ൦-പീലുഫലാനാം രസസ്യ ദ്രോണം വസ്ത്രപൂതം സര്പിര്ഭാണ്ഡേ ന്യസ്തം മദാദിഭിര്ദ്വിപലപ്രമാണൈഃ പാഠാദിഭിശ്ച പാലികൈര്യുഞ്ജീത| മദാധാതകീ| മധുഫലാ-ദ്രാക്ഷാ| മാദ്രീ-രേണുകാ| വിദുലോ-വേതസഃ| ശാര്ദൂലവിക്രീഡിതമ്| തഥാ ഗുഡപലശതേന യോജിതം നിവാതേ ധൃതം പക്ഷമാത്രാദനന്തരം പ്രപിബന്നര ഇദമര്ശാസി ഗുല്മം ച ശമയതി| ദ്രാഗഗ്നിബലം ച പ്രകൃഷ്ടം വിധത്തേ| പുഷ്പിതാഗ്രാ|

Adhikarana dashamUlAdiguDaH (151-152) · Śloka 152

കൈകശോ ദശപലേ ദശമൂലകുമ്ഭ പാഠാദ്വയാര്കൌണവല്ലഭകട്ഫലഘ്നാമ്| ദഗ്ധേ സ്രുതേऽനു കലശേന ജലേന പക്വേ പാദാസ്ഥതേ ഗുഡതുലാം, പലപഞ്ചകം ച||൧൫൧|| വഹ്നര്മുഷ്ടീ ദ്വേ യവക്ഷാരതശ്ച| ദര്വീമാലിമ്പന് ഹന്തി ലീഢോ ഗുഡോऽയം ഗുല്മപ്ലീഹാര്ശഃകുഷ്ഠമേഹാഗ്നിസാദാന്||൧൫൨||

സ൦-ദശമൂലാദീനാം പ്രത്യേകം ദശപലേ ദഗ്ധേ ജലദ്രോണേന സ്രുതേ ജലേ പക്വേ പാദശേഷേ ചാസ്മിന് ഗുഡതുലാം വ്യോഷാദീനാം ച പ്രത്യേകം പലപഞ്ചകം ദദ്യാത്| ചിത്രകസ്യ പലദ്വയം യവക്ഷാരസ്യ ച പലദ്വയം ദദ്യാത്| ദര്വീമാലിമ്പന് ദര്വീലേപീ സന്നയം ഗുഡോ ലീഢോ-ഭക്ഷിതോ, ഗുല്മാദീന് പരാകരോതി| വസന്തതിലകം വൈശ്വദേവീയം വൃത്തം ച|

Adhikarana citrakAvalehaH (153-154) · Śloka 154

തോയദ്രോണേ ചിത്രകമൂലതുലാര്ധം സാധ്യം യാവത്പാദദലസ്ഥമഥേദമ്| അഷ്ടൌ ദത്വാ ജീര്ണഗുഡസ്യ പലാനി ക്വാഥ്യം ഭുയഃ സാന്ദ്രതയാ സമമേതത്||൧൫൩|| ത്രികടുകമിസിപഥ്യാകുഷ്ടമുസ്താവരാങ്ഗ കൃമിരിപുദഹനൈലാചൂര്ണകീര്ണോऽവലേഹഃ| ജയതി ഗുദജകുഷ്ഠപ്ലീഹഗുല്മോദരാണി പ്രബലയതി ഹുതാശം ശശ്വദഭ്യസ്യമാനഃ||൧൫൪||

സ൦-തോയസ്യ ദ്രോണേ ചിത്രകമൂലസ്യ തുലാര്ധം സാധ്യം യാവദഷ്ടാംശശേഷമിദം സ്യാത്| തതഃ പുരാണഗുദപലാന്യഷ്തൌ ദത്ത്വാ പുനരപി ക്വാഥ്യം യാവത്സാന്ദ്രത്വം ഗതമ്| "മ്തൌ ജ്യോ ഭദ്രാ വേദവസൂ ച വിരാമഃ|" ത്രികടുകാദിചൂര്ണയുക്തോऽയം ലേഹോ നിത്യമഭ്യസ്യമാനോ ദാരുണ(ദുര്നാമ) കുഷ്ഠാദീനി ജയതി| അഗ്നിം ച പ്രകൃഷ്ടം കുരുതേ| മാലിനീവൃത്തമ്|

Adhikarana guDAdiguTikA (155) · Śloka 155

ഗുഡവ്യോഷവരാവേല്ലതിലാരുഷ്കരചിത്രകൈഃ| അര്ശാംസി ഹന്തി ഗുലികാ ത്വഗ്വികാരം ച ശീലിതാ||൧൫൫||

സ൦-ഗുഡാദിഭിര്ഗുലികാ കൃതാऽഭ്യസ്താ ദുര്നാമാനി ഹന്തി ത്വഗ്വികാരം ച|

Adhikarana sUraNapuTapAkaH (156) · Śloka 156

മൃല്ലിപ്തം സൌരണം കന്ദം പക്ത്വാऽഗ്നൌ പുടപാകവത്| അദ്യാട്സതൈലലവണം ദ്രുനാമവിനിവൃത്തയേ||൧൫൬||

സ൦-സൌരണം കന്ദം മൃദാ ലിപ്തമഗ്നൌ പുടപാകവത് പക്വം തൈലലവണാന്വിതമശ്നീയാദ് ദുര്നാമോപശമായ|

Adhikarana anyA sUraNaguTikA (157-158) · Śloka 158

മരിചപിപ്പലിനാഗരചിത്രകാന് ക്രമവിവര്ധിതഭാഗസമാഹൃതാന്| ശിഖിചതുര്ഗുണസൂതണയോജിതാന് കുരു ഗുഡേന ഗുഡാന് ഗുദജച്ഛിദഃ||൧൫൭|| ചൂര്ണികൃതാഃ ഷോഡശ സൂരണസ്യ ഭാഗാസ്തതോऽര്ധേന ച ചിത്രകസ്യ| മഹൌഷധാദ്ദ്വൌ മരിചസ്യ ചൈകോ ഗുഡേന ദുര്നാമജയായ പിണ്ഡീ||൧൫൮||

സ൦-മരിചാദീന് ക്രമവര്ധിതഭാഗാന് ചിത്രകചതുര്ഗുണസൂരണയോജിതാന് ഗുഡാന് ഗുഡേന കുരു ഗുദാങ്കുരച്ഛിദഃ| ദ്രുതവിലമ്ബിതമ്| സ൦-സൂക്ഷ്മരജീകൃതാഃ സൂരണഭാഗാഃ ഷോഡശ, ചിത്രകഭാഗാ അഷ്ടൌ, നാഗരസ്യ ദ്വൌ, മരിചസ്യ ചൈകോ, ഗുഡേനൈഷാം പിണ്ഡീ *കൃതാ ദുര്നാമജയായ സ്യാത്| ഉപജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana vaDavAmukhaScUrNaH (159) · Śloka 159

പഥ്യാനാഗരകൃഷ്ണാകരഞ്ജവേല്ലാഗ്നിഭിഃ സിതാതുല്യൈഃ| വഡവാമുഖ ഇവ ജരയതി ബഹുഗുര്വപി ഭോജനം ചൂര്ണഃ||൧൫൯||

സ൦-പഥ്യാദിഭിഃ സിതാതുല്യൈശ്ചൂര്ണൌ ബഹു ഗുരു ച ഭോജനം വഡവാമുഖ ഇവ ജരയതി| "ആര്യായാഃ പൂര്വാര്ധേ യഥോക്തമാത്രാദതോമയാ ലക്ഷ്മ| ഗീതിം [ തത്ര ] വിധിവിദോ വദന്തി സംവീക്ഷ്യ തദിതരത്രാപി||"

Adhikarana kali~ggAdivaTikA (160) · Śloka 160

കലിങ്ഗലാങ്ഗലീകൃഷ്ണാവഹ്ന്യപാമാര്ഗതണ്ഡുലൈഃ| ഭൂനിമ്ബസൈന്ധവഗുഡൈര്ഗുഡാ ഗുദജനാശനാഃ||൧൬൦||

സ൦-കലിങ്ഗകാദിഭിര്ഗുഡാഃ-വടികാഃ, അര്ശോഘ്നാഃ|

Adhikarana saindhavAdicUrNam (161) · Śloka 161

ലവണോത്തമവഹ്നികലിങ്ഗയവാം- ശ്ചിരിബില്വമഹാപിചുമന്ദയുതാന്| പിബി സപ്തദിനം മഥിതാലുഡിതാന് യദി മര്ദിതുമിച്ഛാസ പായുരുഹാമ്||൧൬൧||

സ൦-സൈന്ധവാദീനി തക്രാലോഡിതാനി പിബ യദ്യര്ശാസി ജിഘാംസസി| "അഥ തോടകമബ്ധിസകാരചിതമ്|"

Adhikarana shuShkArshaH su shreShThamauShadham ArdrArshaHsu shreShmauShadham sarvArshaHsu shreShmauShadham (162) · Śloka 162

ശുഷ്കേഷു ഭല്ലാതകമഗ്ന്യമുക്തം ഭൈഷജ്യമാര്ദ്രേഷു തു വത്സകത്വക്| സര്വേഷു സര്വര്തുഷു കാലശേയ- മര്ശഃസു ബല്യം ച മലാപഹം ച||൧൬൨||

സ൦-ശുഷ്കേഷ്വര്ശഃസു ഭല്ലാതകം ഭൈഷജ്യം അഗ്ന്യം-പ്രധാനമുദിതമ്| ആറ്ദ്രേഷു പുനരര്ശഃസു കുടജത്വഗ്ഭൈഷജ്യമഗ്ന്യം കഥിതമ്| സര്വേഷ്വര്ശഃസു-ശുഷ്കഷ്വാര്ദ്രേഷു ച, സര്വര്തുഷു-സര്വകാലം, കാലശേയം-മഥൈതം, അഗ്ന്യം ബല്യം-ബലാവഹം, മലാപഹം-ദോഷാപഹം ച| ഇന്ദ്രവജ്രാവൃത്തമ്|

Adhikarana arshaHsu sevyAsevyam (163) · Śloka 163

ഭിത്ത്വാ വിബന്ധാനനുലോമനായ യന്മാരുതസ്യാഗ്നിബലായ യച്ച| തദന്നപാനൌശധമര്ശസേന സേവ്യം, വിവര്ജ്യം വിപരീതമസ്മാത്||൧൬൩||

സ൦-വിബന്ധാന്-സ്ത്യാനകഫദിരുപാന്, ഭിത്ത്വാ യത്-അന്നപാനൌഷധമാസേവിതം, മാരുതസ്യാനുലോമനായ-സ്വവര്ത്മപ്രവര്തനായ, തഥാ യച്ചാഗ്നിബലായ-അഗ്നിവര്ധനായ സമ്പദ്യതേ, തദേവാന്നപാനൌഷധം ദുര്നാമവതാ സേവ്യമ്| അസ്മാത്-യഥോക്താത്, വിപരീതം-യദന്നപാനൌഷധം മാരുതസ്യ വിബന്ധകരമഗ്നിസാദനം ച തത്, തേന വിവര്ജ്യ-ന സേ-വ്യമ്| ഉപജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana arshAdau visheSheNAgnirakShaNam (8) · Śloka 8

അര്ശോതിസാരഗ്രഹണീവികാരാഃ പ്രായേണ ചാന്യോന്യനിദാനഭൂതാഃ| സന്നേऽനലേ സന്തി, ന സന്തി ദീപ്തേ, രക്ഷേദതസ്തേഷു വിശേഷതോऽഗ്നിമ്||൧൬൪|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതാ യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിത- സ്ഥാനേऽര്ശശ്ചികിത്സിതം നാമാ ഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||

സ൦-അര്ശോതിസാരഗ്രഹണ്യോന്യനിദാനഭൂതാഃ-പരസ്പരം ഹേതുഭൂതാഃ, പ്രായേണ-ബാഹുല്യേന, അനലേ ച സന്ന ഏതേ രോഗാ ഭവന്തി| ദീപ്തേ ത്വഗ്നൌ ന സന്തി, യതസ്തതഃ-അസ്മാത്കാരണാത്, തേഷു വിശേഷേഷാഗ്നി രക്ഷേദിതി| ഇന്ദ്രവജ്രാവൃത്തമ്| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്ര ശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീ- കായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേऽര്ശ- ശ്ചികിത്സിതം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൮||