6. cardihr̥drōgatr̥ṣṇācikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಛರ್ದ್ಯಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾರಭ್ಯತೇ| ಯತೋ ಯಕ್ಷ್ಮಣ ಏವ ಪ್ರಾಯೇಣೈತ ಉಪದ್ರವಭೂತಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ಅತ ಏತದಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana CardihradrogatRuShNAcikitsitAdhyAyaH CardiShu prAk la~gghanam,tato vamanam (2) · Śloka 2

ಅಥಾತ-ಛರ್ದಿಹೃದ್ರೋಗತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಆಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಭವಾಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ್ಛರ್ದ್ಯೋ ಹಿತಂ ತತಃ| ಲಙ್ಘನಂ ಪ್ರಾಗೃತೇ ವಾಯೋರ್ವಮನಂ ತತ್ರ ಯೋಜಯೇತ್||೧|| ಬಲಿನೋ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ವಮತಃ ಪ್ರತತಂ ಬಹು| |೨|

ಸ೦-ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಂ-ಉತ್ಕ್ಲೇಶೋ,-ದೋಷಾಣಾಮುಚ್ಛೂನಾವಸ್ಥೈವ| ಆಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಾತ್ ಸಮ್ಭವೋ-ಜನ್ಮ, ಯಾಸಾಂ ತಾ ಆಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಭವಾಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚ್ಛರ್ದ್ಯೋ ಯತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಕ್-ಪ್ರಥಮಂ, ಲಙ್ಘನಂ ಹಿತಮ್| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಂ ವಾತಜಾಯಾಂ ಛರ್ದ್ಯಾಮಾಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಾಸಮ್ಭವಾರ್ಥಂ ವಾಯೋರೃತೇ ತದ್ಯೋಜಯೇತ್| ಕಾರ್ಯೇ ಕಾರಣೋಪಚಾರಾದೇವಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್| ವಾತಜಾಂ ಹಿ ಛರ್ದಿ ಮುಕ್ತ್ವಾಽನ್ಯಾಸು ಛರ್ದಿಷು ಲಙ್ಘನಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಲಙ್ಘನೇ ಕೃತೇಽಪ್ಯನು ಪಶಾನ್ತವೇಗಾಸು ತತ್ರ-ತಾಸು ಛರ್ದಿಷು, ವಮನಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಬಲಿನಃ ಪುಂಸೋ-ನ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ, ಅಥವಾ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ, ತಥಾ ಪ್ರತತಂ-ಅನಾರತಂ, ಬಹು ವಮತೋ ವಮನಂ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana tato hRudyaM virecanam virecanaPalam tataH shamanauShadham rUkShadurbalasya shamanameva (2-3) · Śloka 3

| ತತೋ ವಿರೇಕಂ ಕ್ರಮಶೋ ಹೃದ್ಯಂ ಮದ್ಯೈಃ ಫಲಾಮ್ಬುಭಿಃ||೨|| ಕ್ಷೀರೈರ್ವಾ ಸಹ ಸ ಹ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಗತಂ ದೋಷಂ ನಯತ್ಯಧಃ| ಶಮನಂ ಚೌಷಧಂ ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಸ್ಯ ತದೇವ ತು||೩||

ಸ೦-ತತೋ-ವಮನಾದನನ್ತರಂ ವಿರೇಕೌಷಧಂ ಕ್ರಮಶೋ-ನ ಸಹಸಾ, ಯೋಜಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ವಿರೇಕದ್ರವ್ಯಮ್ ? ಹೃದ್ಯಂ-ಹೃದಯಾಯ ಹಿತಮ್| ಕೈಃ ಸಹ ? ಮದ್ಯೈಃ-ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾದಿಭಿಃ| ತಥಾ, ಫಲಾಮ್ಬುಭಿಃ-ಶೋಭನದ್ರಾ ಕ್ಷಾದಿಫಲನಿಷ್ಪಾದಿತವಾರಿಭಿಃ| ಅಥವಾ, ಕ್ಷೀರೈಃ-ಗೋಕ್ಷೀರಾದಿಭಿಃ ಸಹ| ಕಿಮೇವಂ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸ ಹ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ಸಃ-ವಿರೇಕಃ, ಊರ್ಧ್ವಂ ಗತಂ ದೋಷಂ ಛರ್ದ್ಯನುಗಮಧೋ ನಯತಿ| ನ ಕೇವಲಂ ಶೋಧನಂ-ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ವಾ, ತತ್ರ ಯೋಜಯೇತ್| ಯಾವಚ್ಛಮನಮಪಿ ಯದೌಷಧಂ ತದಪಿ ತತ್ರ ಯೋಜಯೇತ್| ರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಪುನಃ ಪುಂಸಸ್ತದೇವ-ಶಮನಮೇವ, ಯೋಜಯೇತ್, ಶೋಧನಾಸಹತ್ವಾತ್|

Adhikarana CardiShu annashAkaPalAdikam (4-6) · Śloka 6

ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ಪ್ರಿಯಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮನ್ನಂ ಲಘು ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಉಪವಾಸಸ್ತಥಾ ಯೂಷಾ ರಸಾಃ ಕಾಮ್ಬಲಿಕಾಃ ಖಲಾಃ||೪|| ಶಾಕಾನಿ ಲೇಹಾ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ರಾಗಷಾಡವಪಾನಕಾಃ| ಭಕ್ಷ್ಯಾಃ ಶುಷ್ಕಾ ವಿಚಿತ್ರಾಶ್ಚ ಫಲಾನಿ ಸ್ನಾನಘರ್ಷಣಮ್||೫|| ಗನ್ಧಾಃ_ ಸುಗನ್ಧಯೋ ಗನ್ಧಫಲಪುಷ್ಪಾನ್ನಪಾನಜಾಃ| ಭುಕ್ತಮಾತ್ರಸ್ಯ ಸಹಸಾ ಮುಖೇ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಚನಮ್||೬||

ಸ೦-ತತ್ರ ಸರ್ವಾಸ್ವಪಿ ಛರ್ದಿಷು ಪರಿಶುಷ್ಕಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಶಸ್ಯತೇ| ಕಾಮ್ಬಲಿಕಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಕೃತಾನ್ನವರ್ಗೇ ಕಥಿತಮ್| ತಥಾ ಫಲಾನಿ, ಸ್ನಾನಮುದ್ವರ್ತನಾದಿರೂಪೇಣ ಘರ್ಷಣಂ ಸುಗನ್ಧಯಃ-ಶೋಭನಗನ್ಧಾಃ, ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಪುಷ್ಪಫಲಾನ್ನಪಾನಜಾಃ ಶಸ್ಯನ್ತೇ| ತತ್ರ ಗನ್ಧಶಬ್ದೇನ ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ| ಭುಕ್ತಮಾತ್ರಸ್ಯ ಸಹಸಾ-ಝಟಿತ್ಯೇವಾಜ್ಞಾತಸಙ್ಕೇತಸ್ಯ, ಮುಖೇ ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಚನಮ್| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಛರ್ದೀನಾಮುಪಕ್ರಮಾಃ|

Adhikarana vAtajAyAM CardyAM ghRutam, vAtajAyAM vyoShAdyaM ghRutam, vAtajAyAM dADimAdyaM ghRutam, vAtajAyAM tulyAmbukShIram, vAtajAyAM vaiShkiro rasaH, vAtajAyAM snigdhaM Bojanam, vAtajAyAM snehavirecanam (7-10) · Śloka 10

ಅಧುನಾ ವಿಶೇಷೇಣಾಹ ಹನ್ತಿ ಮಾರುತಜಾಂ ಛರ್ದಿಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪೀತಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್| ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಸಕಾಸಹೃದಯದ್ರವಾಮ್||೭|| ವ್ಯೋಷತ್ರಿಲವಣಾಢ್ಯಂ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುನಾ| ಸಶುಣ್ಠೀದಧಿಧಾನ್ಯೇನ ಶೃತಂ ತುಲ್ಯಾಮ್ಬು ವಾ ಪಯಃ||೮|| ವ್ಯಕ್ತಸೈನ್ಧವಸರ್ಪಿರ್ವಾ ಫಲಾಮ್ಲೋ ವೈಷ್ಕಿರೋ ರಸಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಭೋಜನಂ ಶುಣ್ಠೀದಧಿದಾಡಿಮಸಾಧಿತಮ್||೯|| ಕೋಷ್ಣಂ ಸಲವಣಂ ಚಾತ್ರ ಹಿತಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್| |೧೦|

ಸ೦-ವಾತಜಾಂ ಛರ್ದಿಷಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪೀತಂ ಸೈನ್ಧವಾನ್ವಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಹನ್ತಿ| ಪೀತಂ-ನ ತು ಲೀಢಮ್, ಅಶಕ್ತತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೩/೧೧೧)-"ಆಕ್ರಾಮತ್ಯನಿಲಂ ಪೀತಂ" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪೀತಂ ಘೃತಂ ಛರ್ದಿಂ ಹನ್ತೀತಿ ಯುಕ್ತಮ್| ಅಥವಾ ತ್ರಿಕಟುತ್ರಿಲವಣೋತ್ಕಟಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪೀತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಮ್| ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುನ ವಾ ಶುಣ್ಠೀ ದಧಿಧಾನ್ಯೇನ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯಕಲ್ಪನಯಾ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಪೀತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಮ್| ಜಲತುಲ್ಯಂ ವಾ ಪಯಃ ಶೃತಂ ಪೂರ್ವವತ್| ಅಥವಾ, ವೈಷ್ಕಿರಃ-ಕುಕ್ಕುಟಾದಿಜೋ, ರಸೋ ಬಹುಸರ್ಪಿಃಸೈನ್ಧವೋ ಮಾರುತಜಾಂ ಛರ್ದಿಂ ಹನ್ತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಫಲೇನ-ದಾಡಿಮಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿನಾ, ಅಮ್ಲಃ-ಅಮ್ಲತಾಂ ಪ್ರಾಪಿತಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಭೋಜನಂ-ಅಶನಂ, [ಶುಣ್ಠೀ]ದಧಿದಾಡಿಮೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ತು ಹಿತಂ-ಛರ್ದಿಂ ಹನ್ತಿ| ಅತ್ರ ಚ-ಮಾರುತಚ್ಛರ್ದಿಷಿ, ಸ್ನೇಹೇನ-ಏರಣ್ಡತೈಲಾದಿನಾ, ವಿರೇಚನಂ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ಕೋಷ್ಣಂ ಸಲವಣಂ ಚ ಹಿತಮ್|

Adhikarana pittajAyAM CardyAM drAkShAdi virecanam, pittajAyAM tailvakaM dhRutam, pittajAyAM shleShmasthAnagate pitte vamanam, pittajAyAM shuddhau annapAnam, pittajAyAM jambAmrAdikkAthaH, pittajAyAM sacandano dhAtrIrasaH, pittajAyAM mugdadalakvAtaH, pittajAyAM kolAdilehaH, pittajAyAMpathyAdilehatrayam (10-17) · Śloka 17

| ಪಿತ್ತಜಾಯಾಂ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಸ್ವರಸೈಸ್ತ್ರಿವೃತ್||೧೦|| ಸರ್ಪಿರ್ವಾ ತೈಲ್ವಕಂ ಯೋಜ್ಯಂ ವೃದ್ಧಂ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಧಾಮಗಮ್| ಊರ್ಧ್ವಮೇವ ಹರೇತ್ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತೈರ್ವಿಶುದ್ಧಿಮಾನ್||೧೧|| ಪಿಬೇನ್ಮನ್ಥಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಲಾಜೈಃ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾಮ್| ಮುದ್ಗಜಾಙ್ಗಲಜೈರದ್ಯಾದ್ವ್ಯಞ್ಜನೈಃ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮ್||೧೨|| ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಪ್ರಭವಂ ಸುಶೀತಂ ಸಲಿಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಮುದ್ಗೋಶೀರಕಣಾಧಾನ್ಯೈಃ ಸಹ ವಾ ಸಂಸ್ಥಿತಂ ನಿಶಾಮ್||೧೩|| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಂ ರಸಂ ವೇಕ್ಷೋರ್ಗುಡೂಚ್ಯಮ್ಬು ಪಯೋಽಪಿ ವಾ| ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಪಲ್ಲವೋಶೀರವಟಶುಙ್ಗಾವರೋಹಜಃ||೧೪|| ಕ್ವಾಥಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಃ ಪೀತಃ ಶೀತೋ ವಾ ವಿನಿಯಚ್ಛತಿ| ಛರ್ದಿಂ ಜ್ವರಮತೀಸಾರಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಚ ದುರ್ಜಯಾಮ್||೧೫|| ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ವಾ ಶೀತಂ ಪಿಬೇನ್ಮುದ್ಗದಲಾಮ್ಬು ವಾ| ಕೋಲಮಜ್ಜಸಿತಾಲಾಜಾಮಕ್ಷಿಕಾವಿಟ್ಕಣಾಞ್ಜನಮ್||೧೬|| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಪಥ್ಯಾಂ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ವಾ ಬದರಾಣಿ ವಾ| |೧೭|

ಸ೦-ಪಿತ್ತಜಾಯಾಂ ಛರ್ದ್ಯಾಂ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ-ವಿರೇಕಪ್ರಯೋಜನಾಯ, ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಸ್ವರಸೈಸ್ತ್ರಿವೃದ್ದೇಯಾ| ತೈಲ್ವಕಂ ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪಿತ್ತಜೇ ಛರ್ದಿಷಿ ವೃದ್ಧಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಧಾಮಗಂ ಪಿತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಮೇವ ಹರೇತ್-ವಮನಂ ತತ್ರ ದೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ? ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತೈಃ| ಆತುರೋ ವಿಶುದ್ಧಿಮಾನ್-ಕೃತವಮನವಿರೇಕೋ ಲಾಜೈರ್ಮನ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಸಮಧುಶರ್ಕರಮ್, ಅಥವಾ ಯವಾಗೂಂ ಲಾಜೈಃ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಸಮಧುಶರ್ಕರಶ್ಚ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾ ಚೇತಿ "ಪುಮಾನ್ ಸ್ತ್ರಿಯಾ" ಇತ್ಯೇಕಶೇಷಃ| ತಥಾ, ಮುದ್ಗಜೈರ್ವ್ಯಞ್ಜನೈರ್ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸೈ (ಮಾಂಸಜೈ)ಶ್ಚ ವ್ಯಞ್ಜನೈಃ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮದ್ಯಾತ್| ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಜಂ ಸುಶೀತಲಂ ಜಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಮುದ್ಗಾದಿಭಿರ್ವಾ ಸಹ ನಿಶಾಂ ಸ್ಥಿತಂ ಜಲಂ ಪಿಬೇತ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಾದಿಂ ವಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪಿಬೇತ್| ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾದಿಜಃ ಕ್ವಾಥಃ ಕ್ಷೌದ್ರಾನ್ವಿತಃ ಶೀತೋ ವಾ-ಶೀತಕಷಾಯಃ, ಪೀತಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಶ್ಛರ್ದ್ಯಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಮುದ್ಗದಲೈಃ ಶೃತಮಮ್ಬು ಮುದ್ಗದಲಾಮ್ಬು, ತದ್ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ಸಹ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಮುದ್ಗದಲಾನಾಮಮ್ಬು ಮುದ್ಗದಲಾಮ್ಬು, ಶೀತಂ-ಶೀತಕಷಾಯಂ, ಪಿಬೇತ್| ಕೋಲಾದಿಕಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಪಥ್ಯಾಂ ವಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ವಾ ಬದರಾಣಿ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana kaPajAyAM CardyAM nimbAdi vamanam, kaPajAyAM upavAsaH, kaPajAyAM AragvadhAdiniryUhaH, kaPajAyAM manthAH, annaM rAgAH, kaPajAyAM manaHshilAdilehaH, kaPajAyAM kapitthayogaH, kaPajAyAM durAlaBAlehaH, kaPajAyAM maricAdilehaH (17-21) · Śloka 21

| ಕಫಜಾಯಾಂ ವಮೇನ್ನಿಮ್ಬಕೃಷ್ಣಾಪಿಣ್ಡೀತಸರ್ಷಪೈಃ||೧೭|| ಯುಕ್ತೇನ ಕೋಷ್ಣತೋಯೇನ, ದುರ್ಬಲಂ ಚೋಪವಾಸಯೇತ್| ಆರಗ್ವಧಾದಿನಿರ್ಯೂಹಂ ಶೀತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಂ ಪಿಬೇತ್||೧೮|| ಮನ್ಥಾನ್ ಯವೈರ್ವಾ ಬಹುಶಶ್ಚ್ಛರ್ದಿಘ್ನೌಷಧಭಾವಿತೈಃ| ಕಫಘ್ನಮನ್ನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಚ ರಾಗಾಃ ಸಾರ್ಜಕಭೂಸ್ತೃಣಾಃ||೧೯|| ಲೀಢಂ ಮನಃಶಿಲಾಕೃಷ್ಣಾಮರಿಚಂ ಬೀಜಪೂರಕಾತ್| ಸ್ವರಸೇನ ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ಸಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಮಿಂ ಜಯೇತ್||೨೦|| ಖಾದೇತ್ಕಪಿತ್ಥಂ ಸವ್ಯೋಷಂ, ಮಧುನಾ ವಾ ದುರಾಲಭಾಮ್| ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮರಿಚಚೋಚೈಲಾಗೋಶಕೃದ್ರಸಮಾಕ್ಷಿಕಮ್||೨೧||

ಸ೦-ಕಫಜಾಯಾಂ ಛರ್ದ್ಯಾಂ ನಿಮ್ಬಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೇನ ಕೋಷ್ಣಜಲೇನ ವಮೇತ್| ದುರ್ಬಲಂ ಚ ನರಮುಪವಾಸಯೇತ್| ಆರಗ್ವಧಾದಿನಿರ್ಯೂಹಂ ಶೀತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಾನ್ವಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ಬಹೂನ್ ವಾರಾನ್ ಛರ್ದಿಘ್ನೌಷಧಭಾವಿತೈರ್ಯವೈರ್ಮನ್ಥಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಕಫಘ್ನಮನ್ನಂ ಹೃದ್ಯಂ ಚ ಭುಕ್ತಂ ಸದ್ವಮಿಂ ಜಯೇತ್| ರಾಗಾಃ ಸಕುಠೇರಕಭೂಸ್ತೃಣಾ ವಮಿಂ ಜಯನ್ತಿ ಪೀತಾಃ| ಮನಃಶಿಲಾದಿಕಂ ಬೀಜಪೂರಕರಸೇನ ಸಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಮಿಂ ಜಯೇತ್| ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ವಾ ರಸೇನ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತೇನ ಮನಃಶಿಲಾದಿಕಂ ಲೀಢಂ ವಮಿಂ ಜಯೇತ್| ಕಪಿತ್ಥಂ ವಾ ಸತ್ರಿಕಟುಕಂ ಮಧುನಾ ಖಾದೇತ್| ಧನ್ವಯವಾಸಂ ವಾ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana dviShTArthajAyAmauShadham (22) · Śloka 22

ಅನೂಕೂಲೋಪಚಾರೇಣ ಯಾತಿ ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಜಾ ಶಮಮ್| |೨೨|

ಸ೦-ದ್ವಿಷಾರ್ಥಜಾ ಛರ್ದಿರ್ಮನಸೋಽನುಕೂಲೋಪಚಾರೇಣ ಶಾಮ್ಯತಿ|

Adhikarana kRumijAyAmauShadham, sheShacCardirogANAmauShadham, CardyupadravANAmauShadham (22-23) · Śloka 23

| ಕೃಮಿಜಾ ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಗದಿತೈಶ್ಚ ಭಿಷಗ್ಜಿತೈಃ||೨೨|| ಯಥಾಸ್ವಂ ಪರಿಶೇಷಾಶ್ಚ, ತತ್ಕೃತಾಶ್ಚ ತಥಾಽಽಮಯಾಃ| |೨೩|

ಸ೦-ಕೃಮಿಭ್ಯೋ ಜಾತಾ ಛರ್ದಿಃ ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಗದಿತೈರೌಷಧೈಃ ಶಮಂ ಯಾತಿ| ನ ಕೇವಲಂ ಕೃಮಿಜಾ ಛರ್ದಿರೇವ ಶಮಂ ಯಾತಿ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಪರಿಶೇಷಾ ಅಪ್ಯಾಮಯಾಃ-ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಕೃತಾಃ, ತೇಽಪಿ ಕೃಮಿಹೃದ್ರೋಗಗದಿತೈರ್ಭೇಷಜೈಃ ಶಮಂ ಯಾನ್ತಿ|

Adhikarana prasaktAyAM CardyAmauShadham (23-25) · Śloka 25

ಛರ್ದಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಹಿ ಮಾತರಿಶ್ವಾ ಧಾತುಕ್ಷಯಾತ್ಕೋಪಮುಪೈತ್ಯವಶ್ಯಮ್| ಕುರ್ಯಾದತೋಽಸ್ಮಿನ್ ವಮನಾತಿಯೋಗ- ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಂ ಸ್ತಮ್ಭನಬೃಂಹಣೀಯಮ್||೨೩|| ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾ ಮಾಂಸರಸಾ ಘೃತಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಕತ್ರ್ಯೂಷಣಜೀವನಾನಿ| ಪಯಾಂಸಿ ಪಥ್ಯೋಪಹಿತಾನಿ ಲೇಹಾಶ್ಛರ್ದಿಂ ಪ್ರಸಕ್ತಾಂ ಪ್ರಶಮಂ ನಯನ್ತಿ||೨೪|| ಇತಿ ಛರ್ದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|೨೫|

ಸ೦-ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಛರ್ದಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ-ಅನುಬನ್ಧೇನ, ಯೋ ಧಾತುಕ್ಷಯಃ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರ್ಮಾತರಿಶ್ವಾ ಅವಶ್ಯಂ ಕೋಪಮಾಯಾತಿ| ಅತೋ ಹೇತೋರ್ವಮನಾತಿಯೋಗಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಂ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್, ನ ಪುನಸ್ತದುಕ್ತಮನ್ಯಂ ವಿಧಿಮ್| ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾವೃತ್ತಮ್| ತಥಾ, ಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಾದಯೋ ದೋಷದೂಷ್ಯಾನುರೋಧತೋ ಯಥಾಕಾಲಮುಪಯುಕ್ತಾಶ್ಛರ್ದಿಂ ಪ್ರಸಕ್ತಾಂ ಶಮಯನ್ತಿ| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ(?)ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಕ.ಅ.೩/೨೫)-"ಅಞ್ಜನಂ ಚನ್ದನೋಶೀರಮಜಾಸೃಕ್ಶರ್ಕರೋದಕಮ್| ಲಾಜಚೂರ್ಣೈಃ ಪಿಬೇನ್ಮನ್ಥಮತಿಯೋಗಹರಂ ಪರಮ್||" ಇತಿ|

Adhikarana vAtaje hradroge mastvAdi tailam (25-26) · Śloka 26

ಛರ್ದಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಹೃದ್ರೋಗಸಾಧನಮುಚ್ಯತೇ, ಹೃದ್ರೋಗಶಬ್ದಶ್ರವಣಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್| ಅಥ ಹೃದ್ರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| | ಹೃದ್ರೋಗೇ ವಾತಜೇ ತೈಲಂ ಮಸ್ತುಸೌವೀರತಕ್ರವತ್||೨೫|| ಪಿಬೇತ್ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಸಬಿಡಂ ಗುಲ್ಮಾನಾಹಾರ್ತಿಜಿಚ್ಚ ತತ್| |೨೬|

ಸ೦-ವಾತಜೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ತೈಲಂ ಸುಖೋಷ್ಣಂ-ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣಂ, ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಮಸ್ತುಸೌವೀರತಕ್ರಾಣಿ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತದೇವಮ್| ತಥಾ ಸಹ ಬಿಡಲವಣೇನ ಸಬಿಡಂ, ಗುಲ್ಮಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana vAtaje hRudroge lavaNatailam (26) · Śloka 26

| ತೈಲಂ ಚ ಲವಣೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸಮೂತ್ರಾಮ್ಲಂ ತಥಾಗುಣಮ್||೨೬||

ಸ೦-ಲವಣೈಃ-ಪಞ್ಚಭಿಃ ಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿಃ, ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಕಾಞ್ಜಿಕೇನ ಚ ತೈಲಂ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಪಕ್ವಂ ತಥಾಗುಣಂ-ಗುಲ್ಮಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana vAtaje hRudroge bilvAditailam (27-28) · Śloka 28

ಬಿಲ್ವಂ ರಾಸ್ನಾಂ ಯವಾನ್ ಕೋಲಂ ದೇವದಾರುಂ ಪುನರ್ನವಾಮ್| ಕುಲತ್ಥಾನ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ಪಚೇಜ್ಜಲೇ||೨೭|| ತೈಲಂ ತನ್ನಾವನೇ ಪಾನೇ ಬಸ್ತೌ ಚ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್| |೨೮|

ಸ೦-ಬಿಲ್ವಾದೀನಿ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಜಲೇ ಕ್ವಾಥೀಭೂತೇ ತೈಲಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ತೈಲಂ ನಸ್ಯೇ ಪಾನೇಽನುವಾಸನೇ ಚ ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಪೂರ್ವಸಮಮ್|

Adhikarana vAtaje hRudroge shuNThyAdighRutam (28-29) · Śloka 29

| ಶುಣ್ಠೀವಯಸ್ಥಾಲವಣಕಾಯಸ್ಥಾಹಿಙ್ಗುಪೌಷ್ಕರೈಃ||೨೮|| ಪಥ್ಯಯಾ ಚ ಶೃತಂ ಪಾರ್ಶ್ವಹೃದ್ರುಜಾಗುಲ್ಮಜಿದ್ಘೃತಮ್| |೨೯|

ಸ೦-ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಂ ಚ ಘೃತಂ ಪಾರ್ಶ್ವಹೃದ್ರುಜಾದಿಜಿತ್| ವಯಸ್ಥಾ-ಆಮಲಕೀ| ಕಾಯಸ್ಥಾ-ಕಾಕೋಲೀ|

Adhikarana vAtaje hRudroge sauvarcalAdighRutam (29-30) · Śloka 30

| ಸೌವರ್ಚಲಸ್ಯ ದ್ವಿಪಲೇ ಪಥ್ಯಾಪಞ್ಚಾಶದನ್ವಿತೇ||೨೯|| ಘೃತಸ್ಯ ಸಾಧಿತಃ ಪ್ರಸ್ಥೋ ಹೃದ್ರೋಗಶ್ವಾಸಗುಲ್ಮಜಿತ್| |೩೦|

ಸ೦-ಸೌವರ್ಚಲಸ್ಯ ಪಲದ್ವಯೇ ಪಥ್ಯಾಪಞ್ಚಾಶದ್ಯುಕ್ತೇ ಸಾಧಿತೋ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥೋ ಹೃದ್ರೋಗಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana vAtaje dADimAdicUrNam (30-31) · Śloka 31

| ದಾಡಿಮಂ ಕೃಷ್ಣಲವಣಂ ಶುಣ್ಠೀ ಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಮ್||೩೦|| ಅಪತನ್ತ್ರಕಹೃದ್ರೋಗಶ್ವಾಸಘ್ನಂ ಚೂರ್ಣಮುತ್ತಮಮ್| |೩೧|

ಆ೦ ರ೦- ಚೂರ್ಣಮಾಹ-ದಾಡೀಮಮಿತಿ| ಅಪತನ್ತ್ರಕೋ-ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿದಾನೋಕ್ತಃ|

Adhikarana vAtaje puShkarAdikalkaH (31-32) · Śloka 32

| ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಶಠೀಶುಣ್ಠೀಬೀಜಪೂರಜಟಾಭಯಾಃ||೩೧|| ಪೀತಾಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತಾಃ ಕ್ಷಾರಘೃತಾಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುತಾಃ| ವಿಕರ್ತಿಕಾಶೂಲಹರಾಃ|೩೨|

ಸ೦-ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಾದಯಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತಾಃ-ಪಿಷ್ಟಾಃ, ತಥಾ ಘೃತಾದಿಯುಕ್ತಾಃ ಪೀತಾ ವಿಕರ್ತಿಕಾಶೂಲಹರಾಃ| ವಿಕರ್ತಿಕಾ-ಹೃದಯಸ್ಯಾವರ್ತಚ್ಛೇದನಿಕಾ ಇವ ರುಗ್ವಿಶೇಷಃ| ಹೃದ್ರೋಗಪ್ರಸಙ್ಗಾದೇತಚಿಕಿತ್ಸಾಽಪ್ಯುಕ್ತಾ|

Adhikarana vAtaje yavAnyAdikvAthaH,vAtaje yavakShArAdipAnam (32-1.5) · Śloka 1

ಕ್ವಾಥಃ ಕೋಷ್ಣಶ್ಚ ತದ್ಗುಣಃ||೩೨|| ಯವಾನೀಲವಣಕ್ಷಾರವಚಾಜಾಜ್ಯೌಷಧೈಃ ಕೃತಃ| ಸಪೂತಿದಾರುಬೀಜಾಹ್ವಪಲಾಶಶಠಿಪೌಷ್ಕರೈಃ||೩೩|| (ಯವಕ್ಷಾರೋ ಯವಾನೀ ಚ ಪಿಬೇದುಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ| ಏತೇನ ವಾತಜಂ ಶೂಲಂ ಗುಲ್ಮಂ ಚೈವ ಚಿರೋತ್ಥಿತಮ್||೧|| ಭಿದ್ಯತೇ ಸಪ್ತರಾತ್ರೇಣ ಪವನೇನ ಯಥಾ ಘನಃ| )||೧.೫||

ಸ೦-ಕ್ವಾಥಶ್ಚ ಕೋಷ್ಣೋ ಯವಾನ್ಯಾದಿಭಿರ್ದೇವದಾರುಸಹಿತೈಸ್ತದ್ಗುಣೋ ವಿಕರ್ತಿಕಾಶೂಲಹರಃ| ಔಷಧಂ-ಶುಣ್ಠೀ| ಬೀಜಹ್ವಃ-ಬೀಜಸಾರಮ್, ಬೀಜಪೂರಕಮಿತ್ಯನ್ಯೇ|

Adhikarana vAtaje pa~jjakolAdicUrNam (34-35) · Śloka 35

ಪಞ್ಚಕೋಲಶಠೀಪಥ್ಯಾಗುಡಬೀಜಾಹ್ವಪೌಷ್ಕರಮ್| ವಾರುಣೀಕಲ್ಕಿತಂ ಭೃಷ್ಟಂ ಯಮಕೇ ಲವಣಾನ್ವಿತಮ್||೩೪|| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಯೋನಿಶೂಲೇಷು ಖಾದೇದ್ಗುಲ್ಮೋದರೇಷು ಚ| |೩೫|

ಸ೦-ಪಞ್ಚಕೋಲಾದಿಕಂ ವಾರುಣ್ಯಾ-ಪ್ರಸನ್ನಯಾ ಸುರಯಾ, ಕಲ್ಕಿತಂಪಿಷ್ಟಂ, ಯಮಕೇ ಭೃಷ್ಟಂ ಸೈನ್ಧವಯುತಂ ಹೃದಾದಿಶೂಲೇಷು ಗುಲ್ಮಾದಿಷು ಚ ಖಾದೇತ್|

Adhikarana vAtaje snehasvedau (35) · Śloka 35

| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚೇಹ ಹಿತಾಃ ಸ್ವೇದಾಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚ||೩೫||

ಸ೦-ಇಹ-ವಾತಜೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ, ಸ್ವೇದಾಶ್ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಹಿತಾಃ| ಘೃತಾನಿ ಪಕ್ವಾನಿ ವಾ (ಚ)|

Adhikarana vAtaje pa~jcamUlAdipAnapa~jcakaM (36) · Śloka 36

ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಶುಣ್ಠ್ಯಾ ವಾ ಸಾಧಿತಂ ಜಲಮ್| ವಾರುಣೀದಧಿಮಣ್ಡಂ ವಾ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ತೃಷಿ||೩೬||

ಸ೦-ತೃಷಿ ಸತ್ಯಾಂ ಹ್ರಸ್ವೇನ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಶುಣ್ಠ್ಯಾ ವಾ ಸಾಧಿತಂ ಜಲಂ ಪಿಬೇತ್| ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಂ ವಾ ದಧಿಮಣ್ಡಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana uktAnAmauShadhAnAM viShayaH (37) · Śloka 37

ಸಾಯಾಮಸ್ತಮ್ಭಶೂಲಾಮೇ ಹೃದಿ ಮಾರುತದೂಷಿತೇ| ಕ್ರಿಯೈಷಾ|೩೭|

ಸ೦-ಆಯಾಮಃ-ಆಕ್ಷೇಪಃ, ಸಹ ಆಯಾಮಾದಿಭಿರ್ವರ್ತತೇ ಯದ್ ಹೃದಯಂ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾವಿಧೇ ಹೃದಿ ತಥಾ ಮಾರುತದೂಷಿತೇ ಸತಿ ಕ್ರಿಯೈಷಾಚಿಕಿತ್ಸೇಯಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ|

Adhikarana sadravAyAmapramohe vAtahRudroge tittiryAdirasAH (37-38) · Śloka 38

| ಸದ್ರವಾಯಾಮಪ್ರಮೋಹೇ ತು ಹಿತಾ ರಸಾಃ||೩೭|| ಸ್ನೇಹಾಢ್ಯಾಸ್ತಿತ್ತಿರಿಕ್ರೌಞ್ಚಶಿಖಿವರ್ತಕದಕ್ಷಜಾಃ| |೩೮|

ಸ೦-ಸದ್ರವಾಯಾಮಪ್ರಮೋಹೇ ಪುನಃ ಹೃದಿ ಮಾರುತದೂಷಿತೇ ರಸಾಸ್ತಿತ್ತಿರ್ಯಾದಿಜಾಃ| ಸ್ನೇಹಾದ್ಯಾಃ-ಬಹುಸ್ನೇಹಾಃ, ಹಿತಾಃ|

Adhikarana sadravAyAmapramohe balAtailAdisnehacatuShkam (38-39) · Śloka 39

| ಬಲಾತೈಲಂ ಸಹೃದ್ರೋಗಃ ಪಿಬೇದ್ವಾ ಸುಕುಮಾರಕಮ್||೩೮|| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಶತಪಾಕಂ ವಾ ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ತಥೋತ್ತಮಮ್| |೩೯|

ಸ೦-ಸಹೃದ್ರೋಗೋ ನರೋ ಬಲಾತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಸುಕುಮಾರಕಂ ವಾ-ಪ್ರಮೇಹೋಕ್ತಂ ಘೃತಂ, ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ ಚ ತಚ್ಛತಪಾಕಂ ಚ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಶತಪಾಕಂ-ಶತಕೃತ್ವಃ ಪಕ್ವಂ ತತ್ತೈಲಂ ವಾತಶೋಣಿತೋಕ್ತಂ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೨೨/೪೧) ಪಿಬೇತ್| ಮಹಾಸೇನ್ಹಂ ತಥೋತ್ತಮಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana sadravAyAmapramohe rAsnAdimahAsnehaH (39-41) · Śloka 41

ತದೇವ ಚಾಹ | ರಾಸ್ನಾಜೀವಕಜೀವನ್ತೀಬಲಾವ್ಯಾಘ್ರೀಪುನರ್ನವೈಃ||೩೯|| ಭಾರ್ಙ್ಗೀಸ್ಥಿರಾವಚಾವ್ಯೋಷೈರ್ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ದಧಿಪಾದಂ ತಥಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ಲಾಭತಃ ಸ ನಿಷೇವಿತಃ||೪೦|| ತರ್ಪಣೋ ಬೃಂಹಣೋ ಬಲ್ಯೋ ವಾತಹೃದ್ರೋಗನಾಶನಃ| |೪೧|

ಸ೦-ರಾಸ್ನಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ದಧಿಪಾದಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ದಧಿಪಾದಂ ಚ ದಘ್ನಃ ಪಾದಃ-ಚತುರ್ಥಭಾಗಪ್ರಮಾಣೋ, ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾಭೂತಮ್| ತಥಾ, ಅಮ್ಲೈಃ-ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿಭಿಃ, ಲಾಭತೋ-ಯಥಾಲಾಭಮ್| ಅನಯೈವ ಕಲ್ಪನಯಾ ಸಃ-ಮಹಾಸ್ನೇಹೋ, ನಿಷೇವಿತಸ್ತರ್ಪಣೋ ಬೃಂಹಣೋ ಬಲ್ಯೋ ವಾತಹೃದ್ರೋಗಘ್ನಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana dIpte~angau kShIrAdi hitam (41-42) · Śloka 42

| ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ಸದ್ರವಾಯಾಮೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ವಾತಿಕೇ ಹಿತಮ್||೪೧|| ಕ್ಷೀರಂ ದಧಿಗುಡಃ ಸರ್ಪಿರೌದಕಾನೂಪಮಾಮಿಷಮ್| |೪೨|

ಸ೦-ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ಸತಿ ವಾತಹೃದ್ರೋಗೇ ಸದ್ರವಾಯಾಮೇ ಸಹ ದ್ರವೇಣ-ಕಮ್ಪನೇನ, ಆಯಾಮೇನ ಚ ವರ್ತತೇ ಯಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾಭೂತೇ ಕ್ಷೀರಾದಿ ಹಿತಮ್| ಔದಕಾಮಿಷಂ-ಮತ್ಸ್ಯಾದಿಮಾಂಸಮ್, ಆನೂಪಾಮಿಷಂ-ಗ್ರಾಮ್ಯವರಾಹಾದಿಜಂ ಮಾಂಸಮ್|

Adhikarana sheSheShu hRudrogeShvetadahitam (42-43) · Śloka 43

| ಏತಾನ್ಯೇವ ಚ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ ಹೃದ್ರೋಗೇಷು ಚತುರ್ಷ್ವಪಿ||೪೨|| ಶೇಷೇಷು, ಸ್ತಮ್ಭಜಾಡ್ಯಾಮಸಂಯುಕ್ತೇಽಪಿ ಚ ವಾತಿಕೇ| |೪೩|

ಸ೦-ವಾತಹೃದ್ರೋಗಂ ಮುಕ್ತ್ವಾಽನ್ಯೇಷು-ಶೇಷೇಷು, ಚತುರ್ಷು ಹೃದ್ರೋಗೇಷ್ವೇತಾನಿ-ಕ್ಷೀರಾದೀನಿ, ವರ್ಜ್ಯಾನಿ-ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾನಿ| ನ ಕೇವಲಮೇಷ್ವೇತಾನಿ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ, ಯಾವತ್ಸ್ತಮ್ಭಜಾಡ್ಯಾಮಸಂಯುಕ್ತೇ ವಾತಿಕೇಽಪಿ ಹೃದ್ರೋಗ ಏತಾನಿ ವರ್ಜ್ಯಾನಿ|

Adhikarana sakaPe hRudroge virecanam (43) · Śloka 43

| ಕಫಾನುಬನ್ಧೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಾಮಾಚರೇತ್ಕ್ರಿಯಾಮ್||೪೩||

ಸ೦-ತಸ್ಮಿನ್-ವಾತಿಕೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ, ಕಫಾನುಬನ್ಧೇ ತು ಸತಿ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಸೇವೇತ|

Adhikarana pittaje virecanAnantaraM peyAdikramaH, pittajekShatapittajvaroktaM shodhanam, pittaje kaTvImadhukakalkaH (44-45) · Śloka 45

ಪೈತ್ತೇ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುನಿರ್ಯಾಸಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಪರೂಷಕೈಃ| ಯುಕ್ತೋ ವಿರೇಕೋ ಹೃದ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ರಮಃ ಶುದ್ಧೇ ಚ ಪಿತ್ತಹಾ||೪೪|| ಕ್ಷತಪಿತ್ತಜ್ವರೋಕ್ತಂ ಚ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಪರಿಮಾರ್ಜನಮ್| ಕಟ್ವೀಮಧುಕಕಲ್ಕಂ ಚ ಪಿಬೇತ್ಸಸಿತಮಮ್ಭಸಾ||೪೫||

ಸ೦-ಪೈತ್ತೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುನಿರ್ಯಾಸಾದಿಯುಕ್ತೋ ವಿರೇಕೋ ಹೃದ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ಶುದ್ಧೇ ಸತ್ಯನನ್ತರಂ ಕ್ರಮಃ ಪಿತ್ತಹಾ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ತು ಪೇಯಾದಿಕಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಕ್ಷತೇ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಚ ಯಾ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಶುದ್ಧಿರುಕ್ತಾ ಸಾ ಚಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ| ಕಟುಕೀಮಧುಕಕಲ್ಕಂ ಶರ್ಕರಾನ್ವಿತಮಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pittaje shreyasyAdighRutam (46-47) · Śloka 47

ಶ್ರೇಯಸೀಶರ್ಕರಾದ್ರಾಕ್ಷಾಜೀವಕರ್ಷಭಕೋತ್ಪಲೈಃ| ಬಲಾಖರ್ಜೂರಕಾಕೋಲೀಮೇದಾಯುಗ್ಮೈಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್||೪೬|| ಸಕ್ಷೀರಂ ಮಾಹಿಷಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತಹೃದ್ರೋಗನಾಶನಮ್| |೪೭|

ಸ೦-ಶ್ರೇಯಸ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಕ್ಷೀರಾನ್ವಿತಂ ಮಾಹಿಷಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿತ್ತಹೃದ್ರೋಗಘ್ನಮ್| ಶ್ರೇಯಸೀ-ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ| ಮಾಹಿಷಘೃತಸ್ಯಾತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಃ ಶೀತತಮತ್ವಾತ್|

Adhikarana pittaje prapauNDarIkAdi, pittaje svAduvargakRutaM ghRutam, pittaje anuvAsanabastiH (47-49) · Śloka 49

| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಧುಕಬಿಸಗ್ರನ್ಥಿಕಸೇರುಕಾಃ||೪೭|| ಸಶುಣ್ಠೀಶೈವಲಾಸ್ತಾಭಿಃ ಸಕ್ಷೀರಂ ವಿಪಚೇದ್ಘೃತಮ್| ಶೀತಂ ಸಮಧು ತಚ್ಚೇಷ್ಟಂ ಸ್ವಾದುವರ್ಗಕೃತಂ ಚ ಯತ್||೪೮|| ಬಸ್ತಿಂ ಚ ದದ್ಯಾತ್ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತೈಲಂ ಮಧುಕಸಾಧಿತಮ್| |೪೯|

ಸ೦-ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀರಯುತಂ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಶೀತೀಭುತಂ ಸನ್ಮಾಕ್ಷಿಕೋಪೇತಂ ತಚ್ಚೇಷ್ಟಮತ್ರ ರೋಗೇ| ಸ್ವಾದುವರ್ಗೇಣ-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿನಾ, ಯಚ್ಚ ಕೃತಂ ತಚ್ಚ ಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಬಸ್ತಿಂ ಮಧುಕಸಾಧಿತಂ-ಮಧುಕೇನ ಪಕ್ವಂ, ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಂ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana pittaje picumandAdinA vamanam,pittaje kulatthAdi annapAnam (49-50) · Śloka 50

| ಕಫೋದ್ಭವೇ ವಮೇತ್ಸ್ವಿನ್ನಃ ಪಿಚುಮನ್ದವಚಾಮ್ಭಸಾ||೪೯|| ಕುಲತ್ಥಧನ್ವೋತ್ಥರಸತೀಕ್ಷ್ಣಮದ್ಯಯವಾಶನಃ| |೫೦|

ಸ೦-ಕಫೋದ್ಭವೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಸ್ವಿನ್ನೋ ನಿಮ್ಬವಚಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ವಥಿತೇನ ಜಲೇನ ವಮೇತ್ ಕುಲತ್ಥಜಾಙ್ಗಲಾದಿರಸ(ಲರಸಾದಿ)ಭುಕ್|

Adhikarana pittaje vacAdicUrNam, pittaje puShkarAdicUrNam, pittaje aBayAdikvAthaH (50-52) · Śloka 52

| ಪಿಬೇಚ್ಚೂರ್ಣಂ ವಚಾಹಿಙ್ಗುಲವಣದ್ವಯನಾಗರಾತ್||೫೦|| ಸೈಲಾಯವಾನಕಕಣಾಯವಕ್ಷಾರಾತ್ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ| ಫಲಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಕೌಲತ್ಥಯೂಷಮೂತ್ರಾಸವೈಸ್ತಥಾ||೫೧|| ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಾಭಯಾಶುಣ್ಠೀಶಠೀರಾಸ್ನಾವಚಾಕಣಾತ್| ಕ್ವಾಥಂ ತಥಾಽಭಯಾಶುಣ್ಠೀಮಾದ್ರೀಪೀತದ್ರುಕಟ್ಫಲಾತ್||೫೨||

ಸ೦-ಚೂರ್ಣಂ ವಚಾದಿಭ್ಯ ಉಷ್ಣೋದಕೇನ ಪಿಬೇತ್| ಯವಾನಕೋ-ಯವಾನೀಭೇದಃ| ತಥಾ, ಫಲಧಾನ್ಯಾಮ್ಲದಿಭಿರ್ವೈಕತರೇಣ(ಮೇನ)ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ಪುಷ್ಕರಾದೇಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರುಷ್ಣಾ(ಮ್ಬ್ವಾ)ದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ಹರೀತಕ್ಯಾದೇಃ ಕ್ವಾಥಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pittaje rohitakAdilehaH (53-54) · Śloka 54

ಕ್ವಾಥೇ ರೋಹಿತಕಾಶ್ವತ್ಥಖದಿರೋದುಮ್ಬರಾರ್ಜುನೇ| ಸಪಲಾಶವಟೇ ವ್ಯೋಷತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಾನ್ವಿತೇ ಕೃತಃ||೫೩|| ಸುಖೋದಕಾನುಪಾನಶ್ಚ ಲೇಹಃ ಕಫವಿಕಾರಹಾ| |೫೪|

ಸ೦-ರೋಹಿತಕಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ತ್ರಿಕಟುತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಯುತೇ ಕೃತೋ ಲೇಹ ಉಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಃ ಕಫವಿಕಾರಹಾ| ಅರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೮/೧೦೪)-"ತುಲಾಂ ದಿವ್ಯಾಮ್ಭಸಿ ಪಚೇತ್" ಇತಿ ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರೇಣ ಪರಿಮಾಣಮತ್ರ ನಿರೂಪಿತಮ್|

Adhikarana pittaje shleShmagulmoktaghRutAdIni, pittaje shilAhvAdirasAyanAni (54-55) · Śloka 55

| ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮೋದಿತಾಜ್ಯಾನಿ ಕ್ಷಾರಾಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ಪಿಬೇತ್||೫೪|| ಪ್ರಯೋಜಯೇಚ್ಛಿಲಾಹ್ವಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವಾಽತ್ರ ರಸಾಯನಮ್| ತಥಾಽಽಮಲಕಲೇಹಂ ವಾ ಪ್ರಾಶಂ ವಾಽಗಸ್ತ್ಯನಿರ್ಮಿತಮ್||೫೫||

ಸ೦-ಕಫಹೃದ್ರೋಗೇ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮೇ ಯಾನಿ ಗದಿತಾನ್ಯಾಜ್ಯಾನಿ-ಸರ್ಪೀಷಿ, ತತ್ರೈವೋಕ್ತಾನ್ ಕ್ಷಾರಾಂಶ್ಚ ನಾನಾವಿಧಾಂಸ್ತಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಶಿಲಾಜತು ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ರಸಾಯನಂ-ರಸಾಯನಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಉ.ಅ.೩೯/೧೫)| ತಥಾ, ಆಮಲಕಲೇಹಂ ವಾ-ರಸಾಯನೋಕ್ತಮೇವ ಚ್ಯವನಪ್ರಾಶಾಖ್ಯಮ್ (ಹೃ.ಉ.ಅ.೩೯/೩೩)| ಅಥವಾ, ಪ್ರಾಶಂ-ಲೇಹಂ, ಅಗಸ್ತ್ಯನಿರ್ಮಿತಂ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೩/೧೨೭), ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana shUlacikitsA, ajIrNashUlasya auShadham (56-57) · Śloka 57

ಸ್ಯಾಚ್ಛೂಲಂ ಯಸ್ಯ ಭುಕ್ತೇಽತಿ, ಜೀರ್ಯತ್ಯಲ್ಪಂ, ಜರಾಂ ಗತೇ| ಶಾಮ್ಯೇತ್ಸ ಕುಷ್ಠಕೃಮಿಜಿಲ್ಲವಣದ್ವಯತಿಲ್ವಕೈಃ||೫೬|| ಸದೇವದಾರ್ವತಿವಿಷೈಶ್ಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| |೫೭|

ಸ೦-ಯಸ್ಯ-ಪುಂಸೋ, ಭುಕ್ತೇ-ತತ್ಕಾಲ ಏವ, ಅತಿ ಶೂಲಂ ಸ್ಯಾತ್| ಜೀರ್ಯತ್ಯನ್ನೇ-ಮಧ್ಯಮಾಯಾಂ ಪಾಕಾವಸ್ಥಾಯಾಂ, ಅಲ್ಪಂ ಶೂಲಂ ಸ್ಯಾತ್| ಜರಾಂ ಗತೇ-ಕಿಟ್ಟಸಾರತಯಾ ಪರಿಣತೇಽನ್ನೇ, ತು ಶಾಮ್ಯೇತ್| ಸಃ-ನರಃ, ಕುಷ್ಠಾದಿಭಿಶ್ಚೂರ್ಣಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana jIrNashUlasya auShadham, jIryacchUlasya auShadham (57-58) · Śloka 58

| ಯಸ್ಯ ಜೀರ್ಣೇಽಧಿಕಂ ಸ್ನೇಹೈಃ ಸ ವಿರೇಚ್ಯಃ, ಫಲೈಃಪುನಃ||೫೭|| ಜೀರ್ಯತ್ಯನ್ನೇ, ತಥಾ ಮೂಲೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಶೂಲೇ ಸದಾಽಧಿಕೇ| |೫೮|

ಸ೦-ಯಸ್ಯ-ಪುಂಸೋ, ಜೀರ್ಣೇ ಸತ್ಯಧಿಕಂ ಶೂಲಂ ಭವೇತ್, ಸ ಸ್ನೇಹೈಃ-ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೈಃ, ವಿರೇಚನೀಯಃ| ಜೀರ್ಯತ್ಯನ್ನೇ-ಪಚ್ಯಮಾನಾವಸ್ಥಾಯಾಂ, ಅಧಿಕಂ ಶೂಲೇ ಸತಿ ಫಲೈರ್ವಿರೇಚ್ಯಃ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ(?)-"ಮೃದ್ವೀಕಾಽಥ ವಿಡಙ್ಗಾನಿ ಖರ್ಜೂರಾಣಿ ಪರೂಷಕಮ್| ಆರಗ್ವಧೋಽಥಾಮಲಕಂ ಹರೀತಕ್ಯೋ ಬಿಭೀತಕಮ್|| ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋಪಚಿತ್ರೇ ಚ ತ್ರಪುಸಂ ಚ ಮುಕೂಲಕಮ್| ನೀಲಿಕಾ ಕುವಲಂ ಪೀಲು ಭವೇತ್ಫಲವಿರೇಚನಮ್||" ಇತಿ| ಯಸ್ಯ ಪುನಃ ಸದಾಽಧಿಕಮೇವ ಶೂಲಂ-ಕೇವಲಂ ನ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಜೀರ್ಣೇ ಜೀರ್ಯತಿ ವಾ, ಸಃ-ಪುರುಷೋ, ಮೂಲೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ-ಮೂಲವಿರೇಚನೈರ್ದನ್ತೀತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾಸಪ್ತಲಾದಿದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಮನ್ವಿತೈಃ, ವಿರೇಚ್ಯಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್-"ಸಪ್ತಲಾಶಙ್ಖಿನೀದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಃ| ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮೋದಕೀರ್ಯಾ ಚ ಪ್ರಕೀರ್ಯಾ ಕ್ಷೀರಿಣೀ ತಥಾ|| ಛಗಲಾಣ್ಡೀ ಗವಾಕ್ಷೀ ಚ ಕುಚಾಕ್ಷೀ ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ| ಮಸೂರವಿದಲಾ ಚೈವ ಭವೇನ್ಮೂಲವಿರೇಚನಮ್||" ಇತಿ|

Adhikarana rUddhagatAvanile anulomanam (58-59) · Śloka 59

| ಪ್ರಾಯೋಽನಿಲೋ ರುದ್ಧಗತಿಃ ಕುಪ್ಯತ್ಯಾಮಾಶಯೇ ಗತಃ||೫೮|| ತಸ್ಯಾನುಲೋಮನಂ ಕಾರ್ಯಂ ಶುದ್ಧಿಲಙ್ಘನಪಾಚನೈಃ| |೫೯|

ಸ೦-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಮಾರುತೋ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗ ಆಮಾಶಯಂ(ಯೇ) ಗತಃ ಕುಪ್ಯತಿ| ತಸ್ಯ-ಮರುತಃ, ಶುದ್ಧ್ಯಾದಿಭಿಃ-ಅವಸ್ಥಾವಶಾದ್ವಯಸ್ತೈಃ ಸಮಸ್ತೈರ್ವಾ, ಅನುಲೋಮನಂ ಕಾರ್ಯಮ್|

Adhikarana kRumije hRudroge auShadham (59-60) · Śloka 60

| ಕೃಮಿಘ್ನಮೌಷಧಂ ಸರ್ವಂ ಕೃಮಿಜೇ ಹೃದಯಾಮಯೇ||೫೯|| ಇತಿ ಹೃದ್ರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|೬೦|

ಸ೦-ಕೃಮಿಜೇ ಹೃದ್ರೋಗೇ ಸರ್ವಮೇವ ಚ ಕೃಮಿಘ್ನಮೌಷಧಮ್|

Adhikarana tRuShNAcikitsA, sarvAsu tRuShNAsu sAmAnyamauShadham (60-67) · Śloka 67

ಅಥ ತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ತೃಷ್ಣಾಸು ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನೋ ವಿಧಿಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಶಸ್ಯತೇ| ಸರ್ವಾಸು ಶೀತೋ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತಸ್ತಥಾ ಶಮನಶೋಧನಃ||೬೦|| ದಿವ್ಯಾಮ್ಬು ಶೀತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತದ್ವದ್ಭೋಮಂ ಚ ತದ್ಗುಣಮ್| ನಿರ್ವಾಪಿತಂ ತಪ್ತಲೋಷ್ಟಕಪಾಲಸಿಕತಾದಿಭಿಃ||೬೧|| ಸಶರ್ಕರಂ ವಾ ಕ್ವಥಿತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ವಾ ಜಲಮ್| ದರ್ಭಫೂರ್ವೇಣ ಮನ್ಥಶ್ಚ ಪ್ರಶಸ್ತೋ ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ||೬೨|| ವಾಟ್ಯಶ್ಚಾಮಯವೈಃ ಶೀತಃ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಃ| ಯವಾಗೂಃ ಶಾಲಿಭಿಸ್ತದ್ವತ್ಕೋದ್ರವೈಶ್ಚ ಚಿರನ್ತನೈಃ||೬೩|| ಶೀತೇನ ಶೀತವೀರ್ಯೈಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಿದ್ಧೇನ ಭೋಜನಮ್| ಹಿಮಾಮ್ಬುಪರಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ಪಯಸಾ ಸಸಿತಾಮಧು||೬೪|| ರಸೈಶ್ಚಾನಮ್ಲಲವಣೈರ್ಜಾಙ್ಗಲೈರ್ಘೃತಭರ್ಜಿತೈಃ| ಮುದ್ಗಾದೀನಾಂ ತಥಾ ಯೂಷೈರ್ಜೀವನೀಯರಸಾನ್ವಿತೈಃ||೬೫|| ನಸ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಶೀತೈರಿಕ್ಷೋಸ್ತಥಾ ರಸಃ| ನಿರ್ವಾಪಣಾಶ್ಚ ಗಣ್ಡೂಷಾಃ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋದಿತಾ ಹಿತಾಃ||೬೬|| ದಾಹಜ್ವರೋಕ್ತಾ ಲೇಪಾದ್ಯಾ ನಿರೀಹತ್ವಂ ಮನೋರತಿಃ| ಮಹಾಸರಿದ್ಧ್ರದಾದೀನಾಂ ದರ್ಶನರುಮರಣಾನಿ ಚ||೬೭||

ಸ೦-ತೃಷ್ಣಾಸು ಸರ್ವಾಸು ವಾತಪಿತ್ತಹರಃ ಸರ್ವೋಽಪಿ ವಿಧಿರಿಷ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಬಾಹ್ಯತೋಽಭ್ಯನ್ತರೇ ಚ ಶೀತೋ ವಿಧಿಃ| ತಥಾ, ಶಮನಂ ಶೋಧನಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ದಿವ್ಯಾಮ್ಬು-ಆನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಜಲಂ, ಶೀತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಸಹ ಶಸ್ಯತೇ| ಭೌಮಂ ಚ ಜಲಂ ತದ್ಗುಣಂ-ದಿವ್ಯಾಮ್ಬುಸಮಾನಗುಣಂ "ಶುಚಿಪೃಥ್ವಸಿತಶ್ಚೇತೇ ದೇಶೇ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೫|೫) ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಲಕ್ಷಿತಮ್, ತಚ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ತಸ್ಯ-ದಿವ್ಯಜಲಸ್ಯೇವ ಗುಣಾ ಯಸ್ಯ ತತ್ತದ್ಗುಣಮ್| ತಪ್ತಲೋಷ್ಟಕಕಪಾಲಸಿಕತಾದಿಭಿಸ್ತಪ್ತಂ ತನ್ನಿರ್ವಾಪಿತಂ-ಶೀತೀಕೃತಂ ಶಸ್ಯತೇ| ಅಥವಾ, ತದೇವ ಸಮಶರ್ಕರಂ ಶಸ್ಯತೇ| ಅಥವಾ, ದರ್ಭಪೂರ್ವೇಣ-ತೃಣಾಖ್ಯೇನ, ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಕ್ವಥಿತಂ ನಿರ್ವಾಪಿತಂ ಶಸ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ ಕೃತೋ ಮನ್ಥಃ ಪ್ರಶಸ್ತಃ| ತಥಾ, ಆಮೈಃ-ಅಭೃಷ್ಟೈಃ, ಯವೈರ್ವಾಟ್ಯಃ ಪ್ರಶಸ್ತಃ ಶೀತೀಭೂತಃ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತಃ| ಯವಾಗೂಃ ಶಾಲಿಭಿಸ್ತಥೈವ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಾ ಶಸ್ತಾ| ತಥಾ, ಚಿರನ್ತನೈಃ ಕೋದ್ರವೈಃ ಶರ್ಕರಾಮಧುಯುಕ್ತಾ ಯವಾಗೂಃ ಶಸ್ತಾ| ತಥಾ, ಶೀತೇನ-ಶೀತೀಕೃತೇನ ದ್ರವ್ಯೇಣ, ಶೀತವೀರ್ಯೈಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಿದ್ಧೇನ ಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್| ಅಥವಾ, ಶೀತಜಲೈಃ ಪರಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಪಯಸಾ ಸಶರ್ಕರಾಮಾರ್ದ್ವೀಕಂ ಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್| ಅಥವಾ ನ ಕೇವಲಂ ಪಯಸಾ ಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾನ್ಮಾಂಸರಸೈರ್ಜಾಙ್ಲೈಃ ಕಿಞ್ಚಿದಮ್ಲಲವಣೈರೃತಭರ್ಜಿತೈರ್ಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಮುದ್ಗಮಸೂರಾದಿಕಾನಾಂ ಯೂಷೈರ್ಜೀವನೀಯರಸಯುಕ್ತೈರ್ಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಶೀತೈಃ-ಶೀತವೀರ್ಯೈಶ್ಚನ್ದನಾದಿಭಿಃ, ತಥೇಕ್ಷುರಸೇ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಂ ನಸ್ಯಂ ಹಿತಮ್| ಕ್ಷೀರೋದ್ಭವಂ ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಮ್| ತಥಾ, ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋದಿತಾಃ (ಅ.೨೨) ನಿರ್ವಾಪಣಾಃ-ರೋಪಣಾಃ, ಗಣ್ಡೂಷಾ ಹಿತಾಃ| ತಥಾ, ದಾಹಜ್ವರೇ ಯ ಉಕ್ತಾ ಲೇಪಾದ್ಯಾಃ-"ದೂರ್ವಾದಿಭಿರ್ವಾ ಪಿತ್ತಘ್ನೈಃ" (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೧/೧೩೧) ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ, ತೇ ಚ ಹಿತಾಃ| ತಥಾ, ನಿರೀಹತ್ವಂ-ನಿರ್ವ್ಯಾಪಾರತ್ವಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಮನಸೋರತಿಃ-ನಿರ್ವೃತತ್ವಮ್| ತಥಾ, ಮಹಾಸರಿತಾಂ ಮಹಾಹ್ರದಾನಾಂ-ಮಹಾತಡಾಗಾನಾಂ, ಚ ದರ್ಶನಸ್ಮರಣಾನಿ ಹಿತಾನಿ|

Adhikarana vAtajAyAM tRuShNAyAmauShadham (68) · Śloka 68

ಇತಿ ತೃಷ್ಣಾಸು ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಮ್| ವಿಶೇಷೇಣಾಹ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಪವನೋತ್ಥಾಯಾಂ ಸಗುಡಂ ದಧಿ ಶಸ್ಯತೇ| ರಸಾಶ್ಚ ಬೃಂಹಣಾಃ ಶೀತಾ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಾಮ್ಬು ಚ||೬೮||

ಸ೦-ಪವನೋತ್ಥಾಯಾಂ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ದಧಿ ಗುಡೇನ ಸಹ ಶಸ್ಯತೇ| ಮಾಂಸರಸಾಶ್ಚ ಬೃಂಹಣಾಃ ಶಸ್ತಾಃ| ತಥಾ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಾಮ್ಬು "ವಿದಾರಿಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫/೯)ಇತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶೃತಂ ತೋಯಂ-ಪಾನೀಯಂ, ಶಸ್ತಮ್|

Adhikarana pittajAyAM auShadham (69-72) · Śloka 72

ಪಿತ್ತಾಜಾಯಾಂ ಸಿತಾಯುಕ್ತಃ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಜೋ ರಸಃ| ತತ್ಕ್ವಾಥೋ ವಾ ಹಿಮಸ್ತದ್ವತ್ಸಾರಿವಾದಿಗಣಾಮ್ಬು ವಾ||೬೯|| ತದ್ವಿಧೈಶ್ಚ ಗಣೈಃ ಶೀತಕಷಾಯಾನ್ ಸಸಿತಾಮಧೂನ್| ಮಧುರೈರೌಷಧೈಸ್ತದ್ವತ್ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷೈಶ್ಚ ಕಲ್ಪಿತಾನ್||೭೦|| ಬೀಜಪೂರಕಮೃದ್ವೀಕಾವಟವೇತಸಪಲ್ಲವಾನ್| ಮೂಲಾನಿ ಕುಶಕಾಶಾನಾಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ ಚ ಜಲೇ ಶೃತಮ್||೭೧|| ಜ್ವರೋದಿತಂ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿ ಪಞ್ಚಸಾರಾಮ್ಬು ವಾ ಪಿಬೇತ್| |೭೨|

ಸ೦-ಪಿತ್ತೋತ್ಥಾಯಾಂ ಶರ್ಕರಾನ್ವಿತಃ ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರಫಲಜೋ ರಸಃ, ತೇಷಾಂ-ಉದುಮ್ಬರಾಣಾಂ ವಾ ಕ್ವಾಥೋ ಹಿಮಃ, ತದ್ವತ್-ಸಿತಾಯುಕ್ತಃ, ಶಸ್ಯತೇ| ತಥೈವ ಸಾರಿವಾದಿಗಣಾಮ್ಬು-"ಸಾರಿವೋಶೀರ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫|೧೧) ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ತದ್ವಿಧೈಃ-ಶೀತವೀರ್ಯೈಶ್ಚ, ಗಣೈಃ ಕೃತಾನ್ ಶೀತಕಷಾಯಾನ್ ಸಸಿತಾಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ತಥೈವ ಮಧುರೈಃ-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ, ಕಲ್ಪಿತಾನ್| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷೈಶ್ಚ-ಅಶ್ವತ್ಥನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಭಿಃ, ಕಲ್ಪಿತಾನ್ ಶೀತಕಷಾಯಾನ್ ಸಶರ್ಕರಾಮಧೂನ್ ಪಿಬೇತ್| ಬೀಜಪೂರಕಾದಿಪಲ್ಲವಾನ್ ಕುಶಕಾಶಾನಾಂ ಮೂಲಾನಿ ಮಧುಕಂ ಚೈತಜ್ಜಲೇ ಶೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಶೀತಮಿತಿ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದ್ಯೋಗ್ಯತ್ವಾಚ್ಚಾತ್ರ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅಥವಾ, ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ [ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿ-] "ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂಕ" (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೧|೫೫) ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಫಾಣ್ಟಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ [ವಾ] ಪಿಬೇತ್| ಪಞ್ಚಸಾರಾಮ್ಬು ವಾ-"ಮಧುಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾ" (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೨/೧೪) ಇತ್ಯಾದಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಪಠಿತಂ, ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana kaPajAyAM auShadham (72-74) · Śloka 74

| ಕಫೋದ್ಭವಾಯಾಂ ವಮನಂ ನಿಮ್ಬಪ್ರಸವವಾರಿಣಾ||೭೨|| ಬಿಲ್ವಾಢಕೀಪಞ್ಚಕೋಲದರ್ಭಪಞ್ಚಕಸಾಧಿತಮ್| ಜಲಂ ಪಿಬೇದ್ರಜನ್ಯಾ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಮ್||೭೩|| ಮುದ್ಗಯೂಷಂ ಚ ಸವ್ಯೋಷಪಟೋಲೀನಿಮ್ಬಪಲ್ಲವಮ್| ಯವಾನ್ನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಕವಲನಸ್ಯಲೇಹಾಂಶ್ಚ ಶೀಲಯೇತ್||೭೪||

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಯಾಂ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಪಾನೀಯೇನ ವಮನಂ ಶಸ್ತಮ್| ಬಿಲ್ವಾದಿಭಿರ್ಜಲಂ ಸಾಧಿತಂ ಕಫತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ರಜನ್ಯಾ-ಹರಿದ್ರಯಾ, ಜಲಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇತ್| ಸಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಂ ಕಫತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಮುದ್ಗಯೂಷಂ ಚ ತ್ರಿಕಟುಪಟೋಲನಿಮ್ಬಪಲ್ಲವಾನ್ವಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ಯವಾನ್ನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಕವಲಂ ತೀಕ್ಷ್ಣನಸ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಲೇಹಂ ಚ ಶೀಲಯೇತ್| ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯಮ್| ಕಚ್ಛಕಃ-ತುಮು(ತೂಣೀ)ಕಃ| ವಙ್ಗಸೇನೇ (ತೃಷಾ-ಶ್ಲೋ.೨೨)-"ಬಿಲ್ವಾಢಕೀಧಾತಕೀಪಞ್ಚಕೋಲದರ್ಭೇಷು ಸಿದ್ಧಂ ಕಫಜಾಂ ನಿಹನ್ತಿ| "ಇತಿ| ಯೋಗರತ್ನೇ-"ಬಿಲ್ವಾಢಕೀ[ಕನ್ಯಕ] ಪಞ್ಚಮೂಲದರ್ಭೇಷು ಸಿದ್ಧಂ ಕಫಜಾಂ ನಿಹನ್ತಿ|" ಇತಿ| ಕಚ್ಛಕ(ಧಾತಕಿ)-ಪಞ್ಚಕೋಲಯೋಃ ಸ್ಥಾನೇ ಲಘು [ಪಞ್ಚಮೂಲಮ್]| ವಙ್ಗಸೇನೇ(ತೃಷಾ. ಶ್ಲೋ.೨೩)-"ಸಜೀರಕಾಣ್ಯಾರ್ದ್ರಕಶೃಙ್ಗಬೇರಸೌವರ್ಚಲಾನ್ಯರ್ಧಜಲಪ್ಲುತಾನಿ| ಮದ್ಯಾನಿ ಹೃದ್ಯಾನಿ ಚ ಗನ್ಧವನ್ತಿ ಪೀತಾನಿ ಸದ್ಯಃ ಶಮಯನ್ತಿ ತೃಷ್ಣಾಮ್||" ಇತಿ|

Adhikarana sannipAtajAyAM auShadham,AmrajAyAM auShadham (75) · Śloka 75

ಸರ್ವೈರಾಮಾಚ್ಚ ತದ್ಧನ್ತ್ರೀ ಕ್ರಿಯೇಷ್ಟಾ ವಮನಂ ತಥಾ| ತ್ರ್ಯೂಷಣಾರುಷ್ಕರವಚಾಫಲಾಮ್ಲೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಮಸ್ತುಭಿಃ||೭೫||

ಸ೦-ಸರ್ವೈರಾಮಾಚ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ತದ್ಧನ್ತ್ರೀ ಸನ್ನಿಪಾತಘ್ನ್ಯಾಮಘ್ನೀ ಚ ಕ್ರಿಯೇಷ್ಟಾ| ತಥಾ ಚ ವಮನಮಿಷ್ಟಮ್| ತ್ರ್ಯೂಷಣಾರುಷ್ಕರವಚಾದಿಯುಕ್ತೇನ ಫಲಾಮ್ಲೇನೋಷ್ಣಜಲೇನ ವಾ ಮಸ್ತುನಾ ವಾ ಇಷ್ಟಮ್|

Adhikarana upavAsajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

ಅನ್ನಾತ್ಯಯಾನ್ಮಣ್ಡಮುಷ್ಣಂ ಹಿಮಂ ಮನ್ಥಂ ಚ ಕಾಲವಿತ್| |೭೬|

ಸ೦-ಅನ್ನಾತ್ಯಯಾತ್-ಅನ್ನವಿರಹಾತ್, ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ಮಣ್ಡಮುಷ್ಣಂ ಶೀತಂ ಮನ್ಥಂ ಚ ಕಾಲಪ್ರಕೃತಿಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಿತ್ ಪಿಬೇತ್| ವಾತಕಫಪ್ರಕೃತಿನಾ ಉಷ್ಣೋ ಮಣ್ಡಃ ಪೇಯಃ| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಕೃತಿನಾ ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿನಾ ಚ ಹಿಮೋ ಮನ್ಥಃ ಪೇಯಃ| ಏವಂ ಕಾಲಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿಷು ನಿರುಪ್ಯಮ್| "ಸಕ್ತವಃ ಸರ್ಪಿಷಾಽಭ್ಯಕ್ತಾಃ ಶೀತೋದಕಪರಿಪ್ಲುತಾಃ| ನಾತಿದ್ರವಾ ನಾತಿ ಸಾನ್ದ್ರಾ ಮನ್ಥ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ||" ಇತಿ|

Adhikarana shramajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

| ತೃಷಿ ಶ್ರಮಾನ್ಮಾಂಸರಸಂ ಮನ್ಥಂ ವಾ ಸಸಿತಂ ಪಿಬೇತ್||೭೬||

ಸ೦-ಶ್ರಮಾತ್ತೃಷಿ ಜಾತಾಯಾಂ ಮಾಂಸರಸಂ ಮದ್ಯಂ ವಾ ಸಶರ್ಕರಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana AtapajAyAM tRuShNAyAmau (77) · Śloka 77

ಆತಪಾತ್ಸಸಿತಂ ಮನ್ಥಂ ಯವಕೋಲಜಸಕ್ತುಭಿಃ| ಸರ್ವಾಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಲಿಮ್ಪೇಚ್ಚ ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕಕಾಞ್ಜಿಕೈಃ||೭೭||

ಸ೦-ಆತಪಾತ್ತೃಷಿ ಯವಕೋಲೋದ್ಭವೈಃ ಸಕ್ತುಭಿಃ ಸಶರ್ಕರಂ ಮನ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್| ಸರ್ವಾಣಿ ಚಾಙ್ಗಾನಿ ತಿಲಪಿಣ್ಯಾಕಕಾಞ್ಜಿಕೈರ್ಲಿಮ್ಪೇತ್|

Adhikarana shItasnAnajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

ಶೀತಸ್ನಾನಾಚ್ಚ ಮದ್ಯಾಮ್ಬು ಪಿಬೇತ್ತೃಣ್ಮಾನ್ ಗುಡಾಮ್ಬು ವಾ| |೭೮|

ಸ೦-ಶೀತಸ್ನಾನಾಚ್ಚ ತೃಣ್ಮಾನ್ ಮದ್ಯಾಮ್ಬು ಪಿಬೇತ್| ತೃಣ್ಮಾನಿತಿ ಮತುಪಿ ಮಯ ಇತಿ ಣತ್ವೇ ರೂಪಮ್| ಗುಡಜಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana madyajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

| ಮದ್ಯಾದರ್ಧಜಲಂ ಮದ್ಯಂ ಸ್ನಾತೋಽಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುತಮ್||೭೮||

ಸ೦-ಮದ್ಯಾತ್ತೃಣ್ಮಾನರ್ಧಜಲಂ ಮದ್ಯಂ ಸ್ನಾತಶ್ಚಾಮ್ಲಲವಣಾಭ್ಯಾಂ ಯುತಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana snehatIkShNAgnijAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

ಸ್ನೇಹತೀಕ್ಷ್ಣತರಾಗ್ನಿಸ್ತು ಸ್ವಭಾವಶಿಶಿರಂ ಜಲಮ್| |೭೯|

ಸ೦-ಸ್ನೇಹೇನ ತೀಕ್ಷ್ಣತರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ನರಸ್ತೃಣ್ಮಾನ್ನಿಸರ್ಗಶೀತಲಂ ಜಲಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana ajIrNasnehajAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

| ಸ್ನೇಹಾದುಷ್ಣಾಮ್ಬ್ವಜೀರ್ಣಾತ್ತು ಜೀರ್ಣಾನ್ಮಣ್ಡಂ ಪಿಪಾಸಿತಃ||೭೯||

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಾತ್ ಪುನರಜೀರ್ಣಾತ್ ಪಿಪಾಸಿತ ಉಷ್ಣಾಮ್ಬು ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಜೀರ್ಣಾತ್ತು ಸ್ನೇಹತ್ತೃಷಿ ಮಣ್ಡಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana snigdhAnnajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

ಪಿಬೇತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ನತೃಷಿತೋ ಹಿಮಸ್ಪರ್ಧಿ ಗುಡೋದಕಮ್| |೮೦|

ಸ೦-ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ನೇನ ಭುಕ್ತೇನ ತೃಷಿತೋ ಹಿಮಸ್ಪರ್ಧಿ-ತುಹಿನಶೀತಲಂ, ಗುಡೋದಕಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana gurvAdyannajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

| ಗುರ್ವಾದ್ಯನ್ನೇನ ತೃಷಿತಃ ಪೀತ್ವೋಷ್ಣಾಮ್ಬು ತದುಲ್ಲಿಖೇತ್||೮೦||

ಸ೦-ಗುರ್ವಾದ್ಯನ್ನೇನ ಭುಕ್ತೇನ ತೃಷಿತಃ ಪೀತ್ವೋಷ್ಣಾಮ್ಬು ತತ್-ಗುರ್ವಾದ್ಯನ್ನಂ, ಉದ್ವಮೇತ್|

Adhikarana rasakShayajAyAM tRuShNAyAmau (81) · Śloka 81

ಕ್ಷಯಜಾಯಾಂ ಕ್ಷಯಹಿತಂ ಸರ್ವಂ ಬೃಂಹಣಮೌಷಧಮ್| |೮೧|

ಸ೦-ಕ್ಷಯಜಾಯಾಂ ತೃಷಿ ಕ್ಷಯೇ ಹಿತಂ ಯದ್ ಬೃಂಹಣಮೌಷಧಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಹಿತಂ-ಶಸ್ತಮ್|

Adhikarana kRushAdijAyAM tRuShNAyAmauShadham (81) · Śloka 81

| ಕೃಶದುರ್ಬಲರೂಕ್ಷಾಣಾಂ ಕ್ಷೀರಂ ಛಾಗೋ ರಸೋಽಥವಾ||೮೧||

ಸ೦-ಕೃಶಾದೀನಾಂ ತೃಷಿ ಜಾತಾಯಂ ಕ್ಷೀರಂ ಹಿತಮ್| ಅಥವಾ ಛಾಗೋ ರಸೋ ಹಿತಃ|

Adhikarana sordhvavAtAyAM tRuShNAyAmauShadham (82) · Śloka 82

ಕ್ಷೀರಂ ಚ ಸೋರ್ಧ್ವವಾತಾಯಾಂ ಕ್ಷಯಕಾಸಹರೈಃ ಶೃತಮ್| |೮೨|

ಸ೦-ಸೋರ್ಧ್ವವಾತಾಯಾಂ ತೃಷಿ ಕ್ಷಯಕಾಸಹರೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಹಿತಮ್| ಚಶಬ್ದಾನ್ಮಾಂಸರಸಶ್ಚ|

Adhikarana rogopasargajAyAM tRuShNAyAmauShadham (82-83) · Śloka 83

| ರೋಗೋಪಸರ್ಗಾಜ್ಜಾತಾಯಾಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ಸಸಿತಾಮಧು||೮೨|| ಪಾನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಸರ್ವಾ ಚ ಕ್ರಿಯಾ ರೋಗಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| |೮೩|

ಸ೦-ರೋಗೋಪಸರ್ಗಾಜ್ಜಾತಾಯಾಂ ತೃಷಿ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ಸಸಿತಾಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಪಾನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಮ್| ಸರ್ವಾ ಚ ಕ್ರಿಯಾ ರೋಗಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಶಸ್ತಾ|

Adhikarana pUrvAmayakShINajAyAM tvaritaM auShadham (6) · Śloka 6

| ತೃಷ್ಯನ್ ಪೂರ್ವಾಮಯಕ್ಷೀಣೋ ನ ಲಭೇತ ಜಲಂ ಯದಿ||೮೩|| ಮರಣಂ ದೀರ್ಘರೋಗಂ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ತ್ವರಿತಂ ತತಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯಾನ್ನಪಾನಭೈಷಜ್ಯೈಸ್ತೃಷ್ಣಾಂ ತಸ್ಯ ಜಯೇತ್ಪುರಾ||೮೪|| ತಸ್ಯಾಂ ಜಿತಾಯಾಮನ್ಯೋಽಪಿ ವ್ಯಾಧಿಃ ಶಕ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಮ್| ೮೪ ೧/೨| ಇತಿ ತೃಷ್ಣಾರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರಿವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಛರ್ದಿಹೃದ್ರೋಗತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೬||

ಸ೦-ಪೂರ್ವಾಮಯೇನ ಕ್ಷೀಣಃ ಸನ್ ತೃಷ್ಣಕ್-ಪಿಪಾಸಿತೋ, ಯದಿ ಜಲಂ ನ ಲಭೇತ ತದಾ ಮರಣಂ ದೀರ್ಘರೋಗಂ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್| ತತಶ್ಚ ಹೇತೋಸ್ತ್ವರಿತಂ-ಶೀಘ್ರತರಂ, ತಸ್ಯ-ನರಸ್ಯ, ಪೂರ್ವಮನ್ಯೇಭ್ಯೋ ರೋಗೇಭ್ಯಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಾನ್ನ ಪಾನಭೇಷಜೈಸ್ತೃಷಂ ಜಯೇತ್, ತತೋಽಪರಂ ರೋಗಮ್| ಕಿಮೇವಂ ಕ್ರಿಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ತಸ್ಯಾಂ ತೃಷಿ ಜಿತಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಮನ್ಯೋಽಪಿ ರೋಗ ಉಪಕ್ರಮಿತುಂ ಶಕ್ಯಃ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಛರ್ದಿಹೃದ್ರೋಗತೃಷ್ಣಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೬||