14. gulmacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾರಭ್ಯತೇ| ಸಮ್ಬನ್ಧಶ್ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರಾಯೇಣೈಕಯೋಗಕ್ಷೇಮತ್ವಮ್, ವಾತಕಾರಣತ್ವಾತ್|

Adhikarana gulmacikitsAdhyAyaH vAtagulme baddhashakRudvAtAdau snigdhaM kRutvA svedaH vAtagulme svedasya Palam (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತೋ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಗುಲ್ಮಂ ಬದ್ಧಶಕೃದ್ವಾತಂ ವಾತಿಕಂ ತೀವ್ರವೇದನಮ್| ರೂಕ್ಷಶೀತೋದ್ಭವಂ ತೈಲೈಃ ಸಾಧಯೇದ್ವಾತರೋಗಿಕೈಃ||೧|| ಪಾನಾನ್ನಾನ್ವಾಸನಾಭ್ಯಙ್ಗೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಆನಾಹವೇದನಾಸ್ತಮ್ಭವಿಬನ್ಧೇಷು ವಿಶೇಷತಃ||೨|| ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮಾರ್ದವಂ ಕೃತ್ವಾ ಜಿತ್ವಾ ಮಾರುತಮುಲ್ಬಣಮ್| ಭಿತ್ವಾ ವಿಬನ್ಧಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಸ್ವೇದೋ ಗುಲ್ಮಮಪೋಹತಿ||೩||

ಸ೦-[ವಾತಿಕಂ ಗುಲ್ಮಂ ತೀವ್ರರುಜಂ ಪುರೀಷವಾತಗ್ರಹಂ ರೂಕ್ಷಶೀತೋದ್ಭೂತಂ ವಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತೈಸ್ತೈಲೈಃ ಸಾಧಯೇತ್| ಪಾನಾನ್ನಾನ್ವಾಸನಾಭ್ಯಙ್ಗೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಿನಃ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್|] ಪಾನಶಬ್ದೇನ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ವೇದ್ಯಮ್, ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯೇತಿ ವಚನಾತ್| ಆನಾಹಾದಿಷು ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಯಸ್ಮಾತ್ಸ್ವೇದಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಪುಂಸಃ ಸ್ರೋತೋಮೃದುತ್ವಂ ವಿಧಾಯ ಮಾರುತಮುಲ್ಬಣಂ ಚ ಜಿತ್ವಾ ತಥಾ ವಿಬನ್ಧಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಗುಲ್ಮಮಪೋಹತಿ|

Adhikarana gulme snehapAnaM hitamUrdhvanABije gulme visheSheNa snehapAnam pakvAshayagate bastiH jaTharAshraye snehA bastiSca (4) · Śloka 4

ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಹಿತಂ ಗುಲ್ಮೇ ವಿಶೇಷೇಣೋರ್ಧ್ವನಾಭಿಜೇ| ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಬಸ್ತಿರುಭಯಂ ಜಠರಾಶ್ರಯೇ||೪||

ಸ೦-ಗುಲ್ಮೇ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಹಿತಮ್| ಊರ್ಧ್ವನಾಭಿಜೇ ಗುಲ್ಮೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಹಿತಮ್| ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಬಸ್ತಿರ್ಹಿತಃ| ಜಠರಾಶ್ರಿತ ಉಭಯಂ-ಸ್ನೇಹಪಾನಬಸ್ತ್ಯಾಖ್ಯಂ, ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAtagulme dIptAgnyAdau bRuMhaNAnyannapAnAni snehAnirUhA anuvAsanASca (5-6) · Śloka 6

ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ವಾತಿಕೇ ಗುಲ್ಮೇ ವಿಬನ್ಧೇಽನಿಲವರ್ಚಸೋಃ| ಬೃಂಹಣಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನಿ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೫|| ಪುನಃಪುನಃ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ನಿರೂಹಾಃ ಸಾನುವಾಸನಾಃ| ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ವಾತಜೇ ಗುಲ್ಮೇ ಕಫಪಿತ್ತಾನುರಕ್ಷಿಣಃ||೬||

ಸ೦-ವಾತಿಕೇ ಗುಲ್ಮೇ ವಹ್ನೌ ಸಮಿದ್ಧೇ ಸತಿ ವಾತಶಕೃತೋಶ್ಚ ವಿಬನ್ಧೇ ಸತಿ ಬೃಂಹಣಾನ್ಯನ್ನಾದೀನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನಿ ಚ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ, ಪುನಃಪುನಃ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ನಿರೂಹಾಶ್ಚ ಸಹಾನುವಾಸನಾ ವಾತಿಕೇ ಗುಲ್ಮೇ ಕಫಪಿತ್ತಾನುರಕ್ಷಿಣೋ ನರಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ|

Adhikarana bastikarma paraM gulmaghnam tasya hetuH ato vAtapittakaPagulmeShu sAnuvAsanA nirUhAH (7-8) · Śloka 8

ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಪರಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಗುಲ್ಮಘ್ನಂ, ತದ್ಧಿ ಮಾರುತಮ್| ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಥಮಂ ಜಿತ್ವಾ ಸದ್ಯೋ ಗುಲ್ಮಮಪೋಹತಿ||೭|| ತಸ್ಮಾದಭೀಕ್ಷ್ಣಶೋ ಗುಲ್ಮಾ ನಿರೂಹೈಃ ಸಾನುವಾಸನೈಃ| ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನೈಃ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾತ್ಮಕಾಃ||೮||

ಸ೦-ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಪರಂ-ಅತಿಶಯೇನ, ಗುಲ್ಮಘ್ನಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಯಸ್ಮಾತತ್-ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ, ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ-ಪಕ್ವಾಶಯಾಖ್ಯೇ, ಪ್ರಥಮಂ ಪವನಂ ಜಿತ್ವಾ ಸದ್ಯಃ-ಶೀಘ್ರಂ, ಗುಲ್ಮಂ ಜಯತಿ| ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಗುಲ್ಮಾ ನಿರೂಹೈಃ ಸಾನುವಾಸನೈಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನೈಃ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೋತ್ಥಾಃ|

Adhikarana vAtagulme shUlAnAhaharaM hi~ggvAdisarpiH (9-10) · Śloka 10

ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲವ್ಯೋಷಬಿಡದಿಮದೀಪ್ಯಕೈಃ| ಪುಷ್ಕರಾಜಾಜಿಧಾನ್ಯಾಮ್ಲವೇತಸಕ್ಷಾರಚಿತ್ರಕೈಃ||೯|| ಶಠೀವಚಾಗನ್ಧೈಲಾಸುರಸೈರ್ದಧಿಸಂಯುತೈಃ| ಶೂಲಾನಾಹಹರಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಾಧಯೇದ್ವಾತಗುಲ್ಮಿನಾಮ್||೧೦||

ಸ೦-ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿರ್ದಧಿಯುಕ್ತೈರ್ಘೃತಂ ಸಾಧಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಪೀತಂ ವಾತಗುಲ್ಮವತಾಂ ಶೂಲಾದಿಜಿತ್| ದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯಶ್ಚತುರ್ಗಣಂ ಘೃತಮ್, ಘೃತಸಮಂ ದಧಿ, ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಮ್, ಇತ್ಯತ್ರ ಪಾಕಕ್ರಮಃ|

Adhikarana vAtagulme udarAnAhAdau ca hapuShAdisarpiH (11-13) · Śloka 13

ಹಪುಷೋಷಣಪೃಥ್ವೀಕಾಪಞ್ಚಕೋಲಕದೀಪ್ಯಕೈಃ| ಸಾಜಾಜೀಸೈನ್ಧವೈರ್ದಧ್ನಾ ದುಗ್ಧೇನ ಚ ರಸೇನ ಚ||೧೧|| ದಾಡಿಮಾನ್ಮೂಲಕಾತ್ಕೋಲಾತ್ಪಚೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ನಿಹನ್ತಿ ತತ್| ವಾತಗುಲ್ಮೋದರಾನಾಹಪಾರ್ಶ್ವಹೃತ್ಕೋಷ್ಠವೇದನಾಃ||೧೨|| ಯೋನ್ಯರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಕಾಸಶ್ವಾಸಾರುಚಿಜ್ವರಾನ್| |೧೩|

ಸ೦-ಹಪುಷಾದಿಭಿರ್ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಶೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃರ್ದಧಿದುಗ್ಧಾಭ್ಯಾಂ ದಾಡಿಮಮೂಲಕಬದರರಸೈಃ ಸಮೈಃ ಸರ್ಪಿಃ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚ ವಾತಗುಲ್ಮಾದೀನ್ ಪರಾಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAtagulme dAdhikaM ghRutam (13-21) · Śloka 21

| ದಶಮೂಲಂ ಬಲಾಂ ಕಾಲಾಂ ಸುಷವೀಂ ದ್ವೌ ಪುನರ್ನವೌ||೧೩|| ಪೌಷ್ಕರೈರಣ್ಡರಾಸ್ನಾಶ್ವಗನ್ಧಾಭಾರ್ಗ್ಯಮೃತಾಶಠೀಃ| ಪಚೇದ್ಗನ್ಧಪಲಾಶಂ ಚ ದ್ರೋಣೇಽಪಾಂ ದ್ವಿಪಲೋನ್ಮಿತಮ್||೧೪|| ಯವೈಃ ಕೋಲೈಃ ಕುಲತ್ಥೈಶ್ಚ ಮಾಷೈಶ್ಚ ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕೈಃ ಸಹ| ಕ್ವಾಥೇಽಸ್ಮಿನ್ದಧಿಪಾತ್ರೇ ಚ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧೫|| ಸ್ವರಸೈರ್ದಾಡಿಮಾಮ್ರಾತಮಾತುಲುಙ್ಗೋದ್ಭವೈರ್ಯುತಮ್| ತಥಾ ತುಷಾಮ್ಬುಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಶುಕ್ತೈಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚ ಕಲ್ಕಿತೈಃ||೧೬|| ಭಾರ್ಗೀತುಮ್ಬುರುಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಗ್ರನ್ಥಿರಾಸ್ನಾಗ್ನಿಧಾನ್ಯಕೈಃ| ಯವಾನಕಯವಾನ್ಯಮ್ಲವೇತಸಾಸಿತಜೀರಕೈಃ||೧೭|| ಅಜಾಜೀಹಿಙ್ಗುಹಪುಷಾಕಾರವೀವೃಷಕೋಷಕೈಃ| ನಿಕುಮ್ಭಕುಮ್ಭಮೂರ್ವೇಭಪಿಪ್ಪಲೀವೇಲ್ಲದಾಡಿಮೈಃ||೧೮|| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಬೀಜಹಿಂಸ್ರಾಶ್ಮಭೇದಕೈಃ| ಮಿಸಿದ್ವಿಕ್ಷಾರಸುರಸಸಾರಿವಾನೀಲಿನೀಫಲೈಃ||೧೯|| ತ್ರಿಕಟುತ್ರಿಪಟೂಪೇತೈರ್ದಾಧಿಕಂ ತಹ್ಯಪೋಹತಿ| ರೋಗಾನಾಶುತರಾನ್ ಪೂರ್ವಾನ್ ಕಷ್ಟಾನಪಿ ಚ ಶೀಲಿತಮ್||೨೦|| ಅಪಸ್ಮಾರಗದೋನ್ಮಾದಮೂತ್ರಾಘಾತಾನಿಲಾಮಯಾನ್| |೨೧|

ಸ೦-ದಶಮೂಲಾದೀನ್ ಪೃಥಗ್ ದ್ವಿಪಲಪ್ರಮಾಣಾನ್ ಯವಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಸ್ಥಪ್ರಮಾಣೈಃ ಸಹ ಜಲದ್ರೋಣೇ ಪಚೇತ್| ಕಾಲಾ-ನೀಲಿನೀ| ಸುಷವೀ-ಸ್ಥೂಲಜೀರಕಃ| ಗನ್ಧಪಲಾಶೋ-ಗನ್ಧಪತ್ರಮ್| ಅಸ್ಮಿನ್ ಕ್ವಾಥೇ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಕೃತೇ ದಧಿಪಾತ್ರೇ ಚ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ದಾಡಿಮಾದಿಜೈ ಸ್ವರಸೈಸ್ತಥಾ ತುಷಾಮ್ಬ್ವಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸರ್ಪಿಃಸಮೈರ್ಯುತಮ್| ತಥಾ ಭಾರ್ಗ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರುಪೇತಮ್| ಯವಾನಕೋ-ಯವಾನೀಭೇದಃ| ಕಾರವೀ-ಅಜಮೋದಾ| ವೃಷಕೋ-ವಾಸಕಃ| ಊಷಕಃ-ಕಲ್ಲರಃ| ಇಭಪಿಪ್ಪಲೀ-ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀ| ಅಶ್ಮಭೇದಃ-ಪಾಷಾಣಭೇದಃ| ತತ್-ಏತತ್, ದಾಧಿಕಂ ನಾಮ ಘೃತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಮಯಾನ್ ದ್ರಾಕ್ತಾರಂ ಹನ್ತಿ| ಅಪಸ್ಮಾರಾದೀಂಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನಪ್ಯಭ್ಯಸ್ತಂ ಹನ್ತಿ| ಯದಿ ಚಾತ್ರ ಸ್ವರಸಾಲಾಭಸ್ತದಾ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೋಕ್ತಾ ಕಲ್ಪನಾ ಕಾರ್ಯಾ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಚೋಕ್ತಮ್-"ಪ್ರಸ್ಥಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ತೋಯಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಮಾವಪೇತ್| ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ಥಿತಂ ಪೂತಂ ತತ್ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವರಸವದ್ಗುಣೈಃ||" ಮುನಿರಪ್ಯೂಚೇ (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧ ಪಾದಃ ೨|೧೨)- "ಸ್ವರಸಾನಾಮಲಾಭೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ,-ಚೂರ್ಣಾನಾಮಾಢಕಮಾಢಕಮುದಕಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಸ್ಥಿತಂ ಮೃದಿತಪೂತಮಾವಪೇತ್ ತತ್ಸ್ವರಸವತ್ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್|" ಇತಿ|

Adhikarana vAtagulme tryUShaNAdi ghRutam (21-22) · Śloka 22

| ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಾಧಾನ್ಯಚವಿಕಾವೇಲ್ಲಚಿತ್ರಕೈಃ||೨೧|| ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ಘೃತಂ ಪಕ್ವಂ ಸಕ್ಷೀರಂ ವಾತಗುಲ್ಮನುತ್| |೨೨|

ಸ೦-ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ಘೃತಂ ಸಮಾನಕ್ಷೀರಂ ಚತುರ್ಗುಣಜಲಪಕ್ವಂ ವಾತಗುಲ್ಮಂ ನುದತಿ|

Adhikarana vAtagulme lashunAdighRutam (22-25) · Śloka 25

| ತುಲಾಂ ಲಶುನಕನ್ದಾನಾಂ ಪೃಥಕ್ಪಞ್ಚಪಲಾಂಶಕಮ್||೨೨|| ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಮಹಚ್ಚಾಮ್ಬುಭಾರಾರ್ಧೇ ತದ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಪಾದಶೇಷಂ ತದರ್ಧೇನ ದಾಡಿಮಸ್ವರಸಂ ಸುರಾಮ್||೨೩|| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ದಧಿ ಚಾದಾಯ ಪಿಷ್ಟಾಂಶ್ಚಾರ್ಧಪಲಾಂಶಕಾನ್| ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಾಹಿಙ್ಗುಯವಾನೀಚವ್ಯದೀಪ್ಯಕಾನ್||೨೪|| ಸಾಮ್ಲವೇತಸಸಿನ್ಧೂತ್ಥದೇವದಾರೂನ್ ಪಚೇದ್ಧೃತಾತ್| ತೈಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ತತ್ಪರಂ ಸರ್ವವಾತಗುಲ್ಮವಿಕಾರಜಿತ್||೨೫||

ಸ೦-ಲಶುನಮೂಲತುಲಾಂ ಪಲಶತಂ ಮಹತ್ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಪಲದಘ್ನಮ್| ತದೇತತ್ತೋಯಾದೃಶಶತೇ ಪಾದಶೇಷಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಪಾದಶೇಷಾದರ್ಧೇನ ದಾಡಿಮಸ್ವರಸಂ ಸುರಾಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ದಧಿ ಚ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದೀಂಶ್ಚ ದ್ವಿಕಾರ್ಷಿಕಾನಾದಾಯ ತೈರ್ಘೃತಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ತತ್-ಘೃತಂ, ಸರ್ವವಾತಗುಲ್ಮವಿಕಾರಜಿತ್|

Adhikarana vAtagulme ShaTpalaM ghRutamapi (26-27) · Śloka 27

ಷಟ್ಪಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಯದುಕ್ತಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಿ| ಪ್ರಸನ್ನಯಾ ವಾ ಕ್ಷೀರಾರ್ಥಃ ಸುರಯಾ ದಾಡಿಮೇನ ವಾ||೨೬|| ಘೃತೇ ಮಾರುತಗುಲ್ಮಘ್ನಃ ಕಾರ್ಯೋ ದಧ್ನಃ ಸರೇಣ ವಾ| |೨೭|

ಸ೦-ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ (ಶ್ಲೋ. ೨೨) ಯದುಕ್ತಂ ಷಟ್ಪಲಂ ಘೃತಂ ತದ್ವಾ ಪಿಬೇತ್| ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣೀತಿ ವಿಶೇಷಣಂ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಮ್| ಘೃತೇ ಷಟ್ಪಲಾಖ್ಯೇ ಕ್ಷೀರಾರ್ಥಃ ಪ್ರಸನ್ನಯಾ ವಾ ಕಾರ್ಯಃ| ಅಥವಾ ಸುರಯಾ ದಾಡಿಮೇನ ವಾ| ದಧಿಸಾರೇಣ ವಾ| ಏವಂ ಕ್ಷೀರಂ ಹಿತ್ವಾ ಪ್ರಸನ್ನಾದ್ಯನ್ಯತಮೇನ ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಷಟ್ಪಲಂ ವಾತಗುಲ್ಮಜಿತ್ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAtagulme vRuddhaM kaPamullikhet (27-28) · Śloka 28

| ವಾತಗುಲ್ಮೇ ಕಫೋ ವೃದ್ಧೋ ಹತ್ವಾಽಗ್ನಿಮರುಚಿಂ ಯದಿ||೨೭|| ಹೃಲ್ಲಾಸಂ ಗೌರವಂ ತನ್ದ್ರಾಂ ಜನಯೇದುಲ್ಲಿಖೇತ್ತು ತಮ್| |೨೮|

ಸ೦-ವಾತಜೇ ಗುಲ್ಮೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ವೃದ್ಧಃ ಸನ್ನಗ್ನಿಂ ಹತ್ವಾ ಯದ್ಯರುಚ್ಯಾದೀನ್ ಜನಯೇತ್ತದಾ ತಂ-ಕಫಂ, ಉಲ್ಲಿಖೇತ್-ಉದ್ವಮೇತ್|

Adhikarana vAtagulme shUlAdiShu kvAthacUrNa vaTakAH (28-29) · Śloka 29

| ಶೂಲಾನಾಹವಿಬನ್ಧೇಷು ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸಸ್ನೇಹಮಾಶಯಮ್||೨೮|| ನಿರ್ಯೂಹಚೂರ್ಣವಟಕಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ಘೃತಭೇಷಜೈಃ| |೨೯|

ಸ೦-ಶೂಲಾದಿಷು ಸತ್ಸು ಸಸ್ನೇಹಮಾಶಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಘೃತೋಕ್ತೈರೌಷಧೈಃ (ಘೃತಭೇಷಜೈಃ)- ಅನನ್ತರೋಕ್ತಾನಾಂ ಘೃತಾನಾಮೌಷಧೈಃ, ಕ್ವಾಥಚೂರ್ಣಗುಟಿಕಾ ವಾ ಸಹ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ|

Adhikarana vAtagulme shUlA cUrNAnAmanupAnam (29-30) · Śloka 30

| ಕೋಲದಾಡಿಮಘರ್ಮಾಮ್ಬುತಕ್ರಮದ್ಯಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕೈಃ||೨೯|| ಮಣ್ಡೇನ ವಾ ಪಿಬೇತ್ಪ್ರಾತಶ್ಚೂರ್ಣಾನ್ಯನ್ನಸ್ಯ ವಾ ಪುರಃ| |೩೦|

ಸ೦-ಕೋಲಾದ್ಯಮ್ಬುಭಿಸ್ತಕ್ರಾದಿಭಿರ್ವಾ ಪ್ರಾತಶ್ಚೂರ್ಣಾನಿ-ಘೃತೌಷಧೀನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೀನಿ, ಮಣ್ಡೇನ ಸಹ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಅನ್ನಸ್ಯ-ಆಹಾರಸ್ಯ, ಪುರಃ-ಪೂರ್ವಂ, ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana vAtagulme kaPayukte vaTakAH (30-31) · Śloka 31

| ಚೂರ್ಣಾನಿ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಭಾವಿತಾನ್ಯಸಕೃದ್ರಸೇ||೩೦|| ಕುರ್ವೀತ ಕಾರ್ಮುಕತರಾನ್ ವಟಕಾನ್ ಕಫವಾತಯಃ| |೩೧|

ಸ೦-ಚೂರ್ಣಾನಿ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೇನ ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಭಾವಿತಾನಿ ವಟಕಾನ್ ಕರ್ಮಕರಣಸಮರ್ಥಾನ್ ಕುರ್ವೀತ| ಕಫವಾತಯೋಃ-ಕಫವಾತಿಕೇ ಗುಲ್ಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana vAtagulme hiDgvAdi cUrNaM hRucCUlakRucCragulmAdiharam (31-33) · Śloka 33

ಹಿಙ್ಗುವಚಾವಿಜಯಾಪಶುಗನ್ಧಾ- ದಾಡಿಮದೀಪ್ಯಕಧಾನ್ಯಕಪಾಠಾಃ| ಪುಷ್ಕರಮೂಲಶಠೀಹಪುಷಾಗ್ನಿ- ಕ್ಷಾರಯುಗತ್ರಿಪಟುತ್ರಿಕಟೂನಿ||೩೧|| ಸಾಜಾಜಿಚವ್ಯಂ ಸಹತಿತ್ತಿಡೀಕಂ ಸವೇತಸಾಮ್ಲಂ ವಿನಿಹನ್ತಿ ಚೂರ್ಣಮ್| ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಬಸ್ತಿತ್ರಿಕಯೋನಿಪಾಯು- ಶೂಲಾನಿ ವಾಯ್ವಾಮಕಫೋದ್ಭವಾನಿ||೩೨|| ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ ಗುಲ್ಮಾನ್ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಂ ಕಣ್ಠೇ ಬನ್ಧಂ ಹೃದ್ಗ್ರಹಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಮ್| ಅನ್ನಾಶ್ರದ್ಧಾಪ್ಲೀಹದುರ್ನಾಮಹಿಧ್ಮಾ- ವರ್ಧ್ಮಾಧ್ಮಾನಶ್ವಾಸಕಾಸಾಗ್ನಿಸಾದಾನ್||೩೩||

ಸ೦-ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಕಮೇತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಹೃಚ್ಛೂಲಾದೀನ್ನಿಹನ್ತಿ ತಥಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಗುಲ್ಮಾದೀಂಶ್ಚ| ದೋಧಕೋಪಜಾತಿಶಾಲಿನ್ಯಃ|

Adhikarana vAtagulme vaishvAnaraScUrNaH (34) · Śloka 34

ಲವಣಯವಾನೀದೀಪ್ಯಕ- ಕಣನಾಗರಮುತ್ತರೋತ್ತರಂ ವೃದ್ಧಮ್| ಸರ್ವಸಮಾಂಶಹರೀತಕೀ- ಚೂರ್ಣಂ ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್||೩೪||

ಸ೦-ಲವಣಾದಿಕಂ ಕ್ರಮೇಣೋತ್ತರಂ ಭಾಗವೃದ್ಧಂ ಸರ್ವಸಮಭಾಗಾ ಹರಿತಕೀತಿ ಚೂರ್ಣಮೇತತ್ಸಾಕ್ಷಾದ್ವೈಶ್ವಾನರಃ, ದೀಪನಗುಣಸಾಮಾನ್ಯಾತ್| ಆರ್ಯಾವೃತಮ್|

Adhikarana vAtagulme trikaTukAdi cUrNam (35) · Śloka 35

ತ್ರಿಕಟುಕಮಜಮೋದಾ ಸೈನ್ಧವಂ ಜೀರಕೇ ದ್ವೇ ಸಮಧರಣಧೃತಾನಾಮಷ್ಟಮೋ ಹಿಙ್ಗುಭಾಗಃ| ಪ್ರಥಮಕವಲಭೋಜ್ಯಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಂಪ್ರಯುಕ್ತೋ ಜನಯತಿ ಜಠರಾಗ್ನಿಂ ವಾತಗುಲ್ಮಂ ನಿಹನ್ತಿ||೩೫||

ಸ೦-ತ್ರಿಕಟುಕಾದೀನಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಸಮಧರಣಧೃತಾನಾಂ-ಸಮಪ್ರಮಾಣಸ್ಥಾಪಿತಾನಾಂ, ಹಿಙ್ಗುಭಾಗೋಽಷ್ಟಮೋ 'ದೇಯಃ' ಇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್| ಕೇಚಿತ್ತ್ವೇವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ| ಧರಣಶಬ್ದೇನ ಪಲಸ್ಯ ದಶಮೋ ಭಾಗ ಉಚ್ಯತೇ| ಧರಣೇ ಧೃತಾ ಧರಣಧೃತಾಃ, ಸಮಾಶ್ಚ ತೇ ಧರಣಧೃತಾಶ್ಚ, ತೇಷಾಂ ಸಮಧರಣಧೃತಾನಾಂ ತ್ರಿಕಟುಕಾದೀನಾಮಷ್ಟಮೋ ಹಿಙ್ಗುಭಾಗೋ ದೇಯಃ| ಸ ಚ ಪ್ರಥಮಕವಲೇ ಭೋಜ್ಯೋ-ಭಕ್ಷಣೀಯಃ| ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯುಕ್ತೋ-ಮಿಶ್ರಿತೋ, ಜಠರಾಗ್ನಿಂ ಜನಯತಿ, ವಾತಗುಲ್ಮಂ ಚ ಹನ್ತಿ| ಮಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana vAtagulme shArdUlaScUrNaH (36) · Śloka 36

ಹಿಙ್ಗೂಗ್ರಾಬಿಡಶುಣ್ಠ್ಯಜಾಜಿವಿಜಯಾವಾಟ್ಯಾಭಿಧಾನಾಮಯೈ- ಶ್ಚೂರ್ಣಃ ಕುಮ್ಭನಿಕುಮ್ಭಮೂಲಸಹಿತೈರ್ಭಾಗೋತ್ತರಂ ವರ್ಧಿತೈಃ| ಪೀತಃ ಕೋಷ್ಣಜಲೇನ ಕೋಷ್ಠಜರುಜೋ ಗುಲ್ಮೋದರಾದೀನಯಂ ಶಾರ್ದೂಲಃ ಪ್ರಸಭಂ ಪ್ರಮಥ್ಯ ಹರತಿ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಮೃಗೌಘಾನಿವ||೩೬||

ಸ೦-ಹಿಙ್ಗೂಗ್ರೇತ್ಯಾದಿಭಿರ್ಭಾಗೋತ್ತರಮಂಶಾಧಿಕಂ ವರ್ಧಿತೈಶ್ಚೂರ್ಣಃ ಕೋಷ್ಣಜಲೇನ ಪೀತೋ ಜಠರರುಜಾದೀನ್ ಪರಾಕರೋತಿ| ಅಯಂ ಶಾರ್ದೂಲಾಖ್ಯಶ್ಚೂರ್ಣೋ ಹಠಾತ್ ಪ್ರಮಥ್ಯ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಮೃಗೌಘಾನಿವ ಶಾರ್ದೂಲಃ-ಸಿಂಹಃ| ಅಪ್ಯತ ಏವ ಶ್ಲೇಷೋಪಮಾಽಯಮಲಙ್ಕಾರಃ| ತಥಾ ಭೀಮಶಬ್ದೇನ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತಂ ವೃತ್ತಮುಪಲಕ್ಷ್ಯತೇ| ಯಥಾ ಶಾರ್ದೂಲಶಬ್ದೇನ ಭೀಮಸೇನ ಇತಿ| ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತಂ ವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana vAtagulme sindhUtthAdicUrNam (37) · Śloka 37

ಸಿನ್ಧೂತ್ಥಪಥ್ಯಾಕಣದೀಪ್ಯಕಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ತೋಯೈಃ ಪಿಬತಾಂ ಕವೋಷ್ಣೈಃ| ಪ್ರಯಾತಿ ನಾಶಂ ಕಫವಾತಜನ್ಮಾ ನಾರಾಚನಿರ್ಭಿನ್ನ ಇವಾಮಯೌಘಃ||೩೭||

ಸ೦-ಸಿನ್ಧೂತ್ಥಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಕೋಷ್ಣೈಸ್ತೋಯೈಃ ಪಿಬತಾಂ ಕಫವಾತಜೋ ರೋಗಸಙ್ಘೋ ನಾಶಂ ಯಾತಿ| ಕ ಇವ ? ನಾರಾಚೇನ ನಿರ್ಭಿನ್ನ ಇವೇತ್ಯುಪಮಾ| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana vAtagulme pUtIkAdiBasma (38) · Śloka 38

ಪೂತಿಕಪತ್ರಗಜಚಿರ್ಭಟಚವ್ಯವಹ್ನಿ- ವ್ಯೋಷಂ ಚ ಸಂಸ್ತರಚಿತಂ ಲವಣೋಪಧಾನಮ್| ದಗ್ಧ್ವಾ ವಿಚೂರ್ಣ್ಯ ದಧಿಮಸ್ತುಯುತಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಗುಲ್ಮೋದರಶ್ವಯಥುಪಾಣ್ಡುಗುದೋದ್ಭವೇಷು||೩೮||

ಸ೦-ಪೂತಿಕಾದಿದ್ರವ್ಯಂ ಸಂಸ್ತರಚಿತಂ ಯಥಾಕ್ರಮನಿರ್ದಿಷ್ಟಮುಪರ್ಯುಪರಿಭಾವೇನ ಸಂಸ್ತೀರ್ಣಂ ತಥಾ ಲವಣೋಪಧನಂ ಲವಣಂ ಸರ್ವೋಪರ್ಯುಪಧಾನಂ ದತ್ತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ತತೋ ದಧಿಮಸ್ತುನಾ ಯುತಂ ಗುಲ್ಮಾದಿಷು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ವಸನ್ತತಿಲಕಾವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana vAtagulme hi~ggvAdi (39-40) · Śloka 40

| ಹಿಙ್ಗುತ್ರಿಗುಣಂ ಸೈನ್ಧವಮಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಗುಣಂ ಚ ತೈಲಮೈರಣ್ಡಮ್||೩೯|| ತತ್ತ್ರಿಗುಣರಸೋನರಸಂ ಗುಲ್ಮೋದರವರ್ಧ್ಮಶೂಲಘ್ನಮ್| |೪೦|

ಸ೦-ಸೈನ್ಧವಂ ಹಿಙ್ಗುತಸ್ತ್ರಿಗುಣಮ್| ಅಸ್ಮಾಚ್ಚ-ಸೈನ್ಧವಾತ್, ಐರಣ್ಡತೈಲಂ ತ್ರಿಗುಣಮ್| ತಸ್ಮಾಚ್ಚ-ಐರಣ್ಡತೈಲಾತ್, ತ್ರಿಗುಣಂ ರಸೋನಸ್ಯ ರಸಮ್| ತದೇತದ್ಗುಲ್ಮಾದಿಘ್ನಮ್| ಆರ್ಯಾವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana vAtagulme mAtulu~ggarasAdi (40-41) · Śloka 41

| ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೋ ಹಿಙ್ಗು ದಾಡಿಮಂ ಬಿಡಸೈನ್ಧವಮ್||೪೦|| ಸುರಾಮಣ್ಡೇನ ಪಾತವ್ಯಂ ವಾತಗುಲ್ಮರುಜಾಪಹಮ್| |೪೧|

ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾದಿಕಂ ಸುರಾಮಣ್ಡೇನ ಪಾತವ್ಯಂ ವಾತಗುಲ್ಮಪೀಡಾಹರಮ್|

Adhikarana vAtagulme shuNThyAdicUrNam (41-42) · Śloka 42

| ಶುಣ್ಠ್ಯಾಃ ಕರ್ಷಂ ಗುಡಸ್ಯ ದ್ವೌ ಧೌತಾತ್ಕೃಷ್ಣತಿಲಾತ್ಪಲಮ್||೪೧|| ಖಾದನ್ನೇಕತ್ರ ಸಞ್ಚೂರ್ಣ್ಯ ಕೋಷ್ಣಕ್ಷೀರಾನುಪೋ ಜಯೇತ್| ವಾತಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಯೋನಿಶೂಲಶಕೃದ್ಗ್ರಹಾನ್||೪೨||

ಶುಣ್ಠ್ಯಾಃ ಕರ್ಷೋ ಗುಡಸ್ಯ ದ್ವೌ ಕರ್ಷೌ ಲುಞ್ಚಿತಕೃಷ್ಣತಿಲಾತ್ಪಲಮಿತ್ಯೇಕತ್ರ ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ ಕೋಷ್ಣಕ್ಷೀರಾನುಪಃ ಸನ್ ವಾತಹೃದ್ರೋಗಾದೀನ್ ಜಯೇತ್|

Adhikarana vAtagulme sakaPe eraNDatailaM prasannayA,vAtagulme sapite eraNDatailaM payasA (43) · Śloka 43

ಪಿಬೇದೇರಣ್ಡತೈಲಂ ತು ವಾತಗುಲ್ಮೀ ಪ್ರಸನ್ನಯಾ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ್ಯನುಬಲೇ ವಾಯೌ, ಪಿತ್ತೇ ತು ಪಯಸಾ ಸಹ||೪೩||

ಸ೦-ವಾತಕಫಾನುಗೇ ಸತ್ಯೇರಣ್ಡತೈಲಂ ಪ್ರಸನ್ನಯಾ ಸಹಸಾ ಗುಲ್ಮವಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಪಿತ್ತೇ ತ್ವನುಗತೇ ಪಯಸಾ ಸಹೈರಣ್ಡತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana vAtagulme sasantApe sasneho virekaH vAtagulme sasantApe raktamokShaH (44-45) · Śloka 45

ವಿವೃದ್ಧಂ ಯದಿ ವಾ ಪಿತ್ತಂ ಸನ್ತಾಪಂ ವಾತಗುಲ್ಮಿನಃ| ಕುರ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನೀಯೋಽಸೌ ಸಸ್ನೇಹೈರಾನುಲೋಮಿಕೈಃ||೪೪|| ತಾಪಾನುವೃತ್ತಾವೇವಂ ಚ ರಕ್ತಂ ತಸ್ಯಾವಸೇಚಯೇತ್| |೪೫|

ಸ೦-ವಾತಗುಲ್ಮಿನಃ ಪಿತ್ತಂ ವಿವೃದ್ಧಂ ಯದಿ ಸನ್ತಾಪಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ತದಾಽಸೌ-ವಾತಗುಲ್ಮೀ, ವಿರೇಚನೀಯೋ-ವಿರೇಚನಾರ್ಹಃ| ಕೈಃ ? ಆನುಲೋಮಿಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸ್ನೇಹಯುತೈಃ| ಏವಂ [ಚ]-ವಿರಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ, ತಾಪಾನುವರ್ತನೇ ಸತಿ ತಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ರಾವಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAtagulme lashunakShIraM udAvartAdiharam (45-47) · Śloka 47

| ಸಾಧಯೇಚ್ಛುದ್ಧಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಲಶುನಸ್ಯ ಚತುಷ್ಪಲಮ್||೪೫|| ಕ್ಷೀರೋದಕೇಽಷ್ಟಗುಣಿತೇ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಚ ಪಾಚಯೇತ್| ವಾತಗುಲ್ಮಮುದಾವರ್ತಂ ಗೃಧ್ರಸೀಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್||೪೬|| ಹೃದ್ರೋಗಂ ವಿದ್ರಧಿಂ ಶೋಷಂ ಸಾಧಯತ್ಯಾಶು ತತ್ಪಯಃ| |೪೭|

ಸ೦-ಕ್ಷೀರಂ ಚೋದಕಂ ಚ ಕ್ಷೀರೋದಕಮ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಲಶುನಾದಷ್ಟಗುಣೇ ಶುದ್ಧಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಲಶುನಸ್ಯ ಚತುಷ್ಪಲಂ ಸಾಧಯೇತ್| ತತಃ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ವಾತಗುಲ್ಮಾದೀನ್ಯ(ನ)ಭಿಭವತಿ|

Adhikarana vAtagulme tailAdimishraNam (47-48) · Śloka 48

| ತೈಲಂ ಪ್ರಸನ್ನಾ ಗೋಮೂತ್ರಮಾರನಾಲಂ ಯವಾಗ್ರಜಃ||೪೭|| ಗುಲ್ಮಂ ಜಠರಮಾನಾಹಂ ಪೀತಮೇಕತ್ರ ಸಾಧಯೇತ್| |೪೮|

ಸ೦-ತೈಲಾದಿಕಮೇಕತ್ರ-ಮಿಲಿತಂ, ಪೀತಂ ಗುಲ್ಮಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana vAtagulme citrakAdikvAthaH (48-49) · Śloka 49

| ಚಿತ್ರಕಗ್ರನ್ಥಿಕೈರಣ್ಡಶುಣ್ಠೀಕ್ವಾಥಃ ಪರಂ ಹಿತಃ||೪೮|| ಶೂಲಾನಾಹವಿಬನ್ಧೇಶು ಸಹಿಙ್ಗುಬಿಡಸೈನ್ಧವಃ| |೪೯|

ಸ೦-ಚಿತ್ರಕಾದಿಕ್ವಾಥೋ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಯುತಃ ಪರಂ ಶೂಲಾದಿಷು ಹಿತಃ|

Adhikarana vAtagulme puShkarAdikvAthaH (49-50) · Śloka 50

| ಪುಷ್ಕರೈರಣ್ಡಯೋರ್ಮೂಲಂ ಯವಧನ್ವಯವಾಸಕಮ್||೪೯|| ಜಲೇನ ಕ್ವಥಿತಂ ಪೀತಂ ಕೋಷ್ಠದಾಹರುಜಾಪಹಮ್| |೫೦|

ಸ೦-ಪುಷ್ಕರೈರಣ್ಡಮೂಲಾದಿಕಂ ಜಲೇನ ಕ್ವಥಿತಂ ಪೀತಂ ಕೋಷ್ಠದಾಹಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana vAtagulme vATyAdikvAthaH (50-51) · Śloka 51

| ವಾಟ್ಯಾಹ್ವೈರಣ್ಡದರ್ಭಾಣಾಂ ಮೂಲಂ ದಾರು ಮಹೌಷಧಮ್||೫೦|| ಪೀತಂ ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ತೋಯೇನ ಕೋಷ್ಠಪೃಷ್ಠಾಂಸಶೂಲಜಿತ್| |೫೧|

ಸ೦-ವಾಟ್ಯಾಹ್ವಾದೀನಾಂ ಮೂಲಂ ದೇವದಾರ್ವಾದಿ ಚ ತೋಯಕ್ವಥಿತಂ ಪೀತಂ ಕೋಷ್ಠಾದಿಶೂಲಜಿತ್|

Adhikarana vAtagulme shilAjatu payasA (51-52) · Śloka 52

| ಶಿಲಾಜಂ ಪಯಸಾಽನಲ್ಪಪಞ್ಚಮೂಲಶ್ರೃತೇನ ವಾ||೫೧|| ವಾತಗುಲ್ಮೀ ಪಿಬೇತ್| |೫೨|

ಸ೦-ಶಿಲಾಜತು ವಾ ಮಹತ್ಪಞ್ಚಮೂಲಕ್ವಥಿತೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ವಾತಗುಲ್ಮೀ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana vAtagulme udAvarte vATyaBojanam (52) · Śloka 52

ವಾಟ್ಯಮುದಾವರ್ತೇ ತು ಭೋಜಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪೈಪ್ಪಲಿಕೈರ್ಯೂಷೈರ್ಮೂಲಕಾನಾಂ ರಸೇನ ವಾ||೫೨||

ಸ೦-ಉದಾವರ್ತೇ ಸತಿ ವಾಟ್ಯಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಸಸ್ನೇಹಂ, ಪಿಪ್ಪಲೀಸಂಸ್ಕೃತೈರ್ಯೂಷೈಃ ಸಹ ಭೋಜಯೇತ್| ಅಥವಾ, ಮೂಲಕರಸೇನಾಶ್ನೀಯಾತ್|

Adhikarana vAtagulme baddhaviNmArUte yavAnnaM kulmAshA vA (53) · Śloka 53

ಬದ್ಧವಿಣ್ಮಾರುತೋಽಶ್ರ್ನೀಯಾತ್ಕ್ಷೀರೇಣೋಷ್ಣೇನ ಯಾವಕಮ್| ಕುಲ್ಮಾಷಾನ್ ವಾ ಬಹುಸ್ನೇಹಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇಲ್ಲವಣೋತ್ತರಾನ್||೫೩||

ಸ೦-ಬದ್ಧವಿಣ್ಮಾರುತ ಉಷ್ಣೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಯಾವಕಮಶ್ರ್ನೀಯಾತ್| ಅಥವಾ, ಕುಲ್ಮಾಷಾನ್ ಬಹುಸ್ನೇಹಾನ್ ಲವಣಪ್ರಧಾನಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್|

Adhikarana vAtagulme samale nIlinyAdi ghRutam (54) · Śloka 54

ನೀಲಿನೀತ್ರಿವೃತಾದನ್ತೀಪಥ್ಯಾಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೈಃ ಸಹ| ಸಮಲಾಯ ಘೃತಂ ದೇಯಂ ಸಬಿಡಕ್ಷಾರನಾಗರಮ್||೫೪||

ಸ೦-ನೀಲಿನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಸದೋಷಾಯ ನರಾಯ ಬಿಡಾದಿಯುತಂ ಘೃತಂ ದೇಯಮ್|

Adhikarana vAtagulme kukkuTAdimAMsam (55-58) · Śloka 58

ನೀಲಿನೀಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ರಾಸ್ನಾಂ ಬಲಾಂ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀಮ್| ಪಚೇದ್ವಿಡಙ್ಗಂ ವ್ಯಾಘ್ರೀಂ ಚ ಪಾಲಿಕಾನಿ ಜಲಾಢಕೇ||೫೫|| ರಸೇಽಷ್ಟಭಾಗಶೇಷೇ ತು ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ದಧ್ನಃ ಪ್ರಸ್ಥೇನ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಪಲೇನ ಚ||೫೬|| ತತೋ ಘೃತಪಲಂ ದದ್ಯಾದ್ಯವಾಗೂಮಣ್ಡಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಜೀರ್ಣೇ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಂ ಚ ಭೋಜಯೇದ್ರಸಭೋಜನಮ್||೫೭|| ಗುಲ್ಮಕುಷ್ಠೋದರವ್ಯಙ್ಗಶೋಫಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಜ್ವರಾನ್| ಶ್ವಿತ್ರಂ ಪ್ಲೀಹಾನಮುನ್ಮಾದಂ ಹನ್ತ್ಯೇತನ್ನೀಲಿನೀಘೃತಮ್||೫೮||

ಸ೦-ನೀಲಿನ್ಯಾದೀನ್ ಪಲಿಕಾನ್ ಜಲಾಢಕೇ ಪಚೇತ್| ಅಷ್ಟಭಾಗಶೇಷೇ ಚ ರಸೇ ದಧಿಪ್ರಸ್ಥೇನ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಪಲೇನ ಚ ಮಿಶ್ರಯಿತ್ವಾ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತತೋ ಘೃತಪಲಂ ಯವಾಗೂಮಣ್ಡಮಿಶ್ರಿತಂ ದದ್ಯಾತ್| ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಘೃತೇ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಂ ನರಂ ರಸಯುತಂ ಭೋಜನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಏತಚ್ಚ ನೀಲಿನೀಘೃತಂ ಗುಲ್ಮಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana vAtagulme shAlyannaM madirA ghRutam (59) · Śloka 59

ಕುಕ್ಕುಟಾಶ್ಚ ಮಯೂರಾಶ್ಚ ತಿತ್ತಿರಿಕ್ರೌಞ್ಚವರ್ತಕಾಃ| ಶಾಲಯೋ ಮದಿರಾ ಸರ್ಪಿರ್ವಾತಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೫೯||

ಸ೦-ಕುಕ್ಕುಟಾದಯೋ ವಾತಗುಲ್ಮೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ-ಉಪಕ್ರಮಃ|

Adhikarana vAtagulme annapAnaM ca (60) · Śloka 60

ಮಿತಮುಷ್ಣಂ ದ್ರವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಭೋಜನಂ ವಾತಗುಲ್ಮಿನಾಮ್| ಸಮಣ್ಡಾ ವಾರುಣೀ ಪಾನಂ ತಪ್ತಂ ವಾ ಧಾನ್ಯಕೈರ್ಜಲಮ್||೬೦||

ಸ೦-ವಾತಗುಲ್ಮಿನಾಂ ಚ ಭೋಜನಂ ಮಿತಮುಷ್ಣಂ ದ್ರವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ವಾರುಣೀ ಸಮಣ್ಡಾ ಧಾನ್ಯಕೈಃ ಶೃತಂ ಜಲಂ ವಾ ಪಾನಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana pittagulme snigdhoShNaje virekaH (61) · Śloka 61

ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೇನೋದಿತೇ ಗುಲ್ಮೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಸ್ರಂಸನಂ ಹಿತಮ್| |೬೧|

ಸ೦-ಪೈತ್ತಿಕೇ ಗುಲ್ಮೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೇನೋತ್ಥಿತೇ ಸತಿ ಸ್ರಂಸನಂ ಹಿತಮ್| ತದೇವ ವಿರೇಚನಮಾಹ-

Adhikarana pittagulme drAkShAdivirecanam (61-62) · Śloka 62

ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಯಾಗುಡರಸಂ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಂ ವಾ ಮಧುದ್ರುತಮ್||೬೧|| ಕಲ್ಪೋತ್ಕಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತಂ| |೬೨|

ಸ೦-ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಯಾಗುಡರಸಂ ಸ್ರಂಸನಂ ಹಿತಮ್| ಅಥವಾ, ಮಧುದ್ರುತಂ ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಂ ಸ್ರಂಸನಂ ಹಿತಮ್| ಕಲ್ಪೋಕ್ತಂ ವಿರೇಚನಂ-ವಿರೇಚನಕಲ್ಪವಿಹಿತಂ, (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೨) , ಅಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತಂ-"ತ್ರಿವೃತಾ ತ್ರಿಫಲಾ" (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೨|೧೦) ಇತ್ಯಾದಿಕಂ, ಹಿತಮ್|

Adhikarana pittagulme rUkShoShNaje saMshamanam,pittarUkSho tiktAdighRutam pittarUkSho tRuNapa~jcamUlAdi kShIram (62-63) · Śloka 63

ಗುಲ್ಮೇ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಜೇ ಪುನಃ| ಪರಂ ಸಂಶಮನಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತಿಕ್ತಂ ವಾಸಾಘೃತಂ ಶ್ರೃತಮ್||೬೨|| ತೃಣಾಖ್ಯಪಞ್ಚಾಕ್ವಾಥೇ ಜೀವನೀಯಗಣೇನ ವಾ| ಶ್ರೃತಂ ತೇನೈವ ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣೇನ ವಾ||೬೩||

ಸ೦-ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಜೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಗುಲ್ಮೇ ಸರ್ಪಿಸ್ತಿಕ್ತಂ-ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೯|೨) , ತಥಾ ವಾಸಾಘೃತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೨|೪೨) ಸಂಶಮನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮ್| ತೃಣಾಖ್ಯಂ ಪಞ್ಚಕಂ-"ದರ್ಭಕಾಸೇಕ್ಷು" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೬|೧೭೧) ಇತ್ಯಾದಿ, ತಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇ ಶ್ರೃತಂ ಘೃತಂ ಹಿತಮ್| ಅಥವಾ, ಜೀವನೀಯಗಣೇನ ಶ್ರೃತಂ ಘೃತಂ ಹಿತಮ್| ತೇನೈವ-ಜೀವನೀಯಗಣೇನ, ಶ್ರೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಹಿತಮ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣೇನ ವಾ ಶ್ರೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana pittagulme rUkShoShNaje Atyayike virek (64) · Śloka 64

ತತ್ರಾಪಿ ಸ್ರಂಸನಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾಚ್ಛೀಘ್ರಮಾತ್ಯಯಿಕೇ ಭಿಷಕ್| |೬೪|

ಸ೦-ತತ್ರಾಪಿ-ನ ಕೇವಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಜೇ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಜೇಽಪಿ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಸಾಮಾನ್ಯತೋ ವಾ ಸಮುತ್ಪನ್ನೇ ಗುಲ್ಮೇ, ಆತ್ಯಯಿಕೇ ಶೀಘ್ರಂ ಸ್ರಂಸನಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಕೇನ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana pittagulme rUkShoShNaje Atyayike virekadravyaghRutaM kShIraM vAhNaje (64) · Śloka 64

| ವೈರೇಚನಿಕಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪಯಸಾಽಪಿ ವಾ||೬೪||

ಸ೦-ವಿರೇಚನವಿಹಿತದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ವಾ|

Adhikarana pittagulme AmalakAdighRutam (65-66) · Śloka 66

ರಸೇನಾಮಲಕೇಕ್ಷೂಣಾಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಪಥ್ಯಾಪಾದಂ ಪಿಬೇತ್ಸರ್ಪಿಸ್ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮನುತ್||೬೫|| ಪಿಬೇದ್ವಾ ತೈಲ್ವಕಂ ಸರ್ಪಿರ್ಯಚ್ಚೋಕ್ತಂ ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧೌ| |೬೬|

ಸ೦-ಆಮಲಕಸ್ಯೇಕ್ಷೋಶ್ಚ ರಸೇನ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಿತೇನಾಢಕಮಾನೇನ ಪಥ್ಯಾಪಾದಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಂ ಹನ್ತಿ| ತೈಲ್ವಕಮಥವಾ ಸರ್ಪಿಃ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೨೧|೩೨) ಪಿಬೇತ್| ಯಚ್ಚ ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಾವುಕ್ತಂ ಘೃತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೩|೪) ತಚ್ಚ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pittagulme drAkShAdikalkaH (66-67) · Śloka 67

| ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಪಯಸ್ಯಾಂ ಮಧುಕಂ ಚನ್ದನಂ ಪದ್ಮಕಂ ಮಧು||೬೬|| ಪಿಬೇತ್ತಣ್ಡುಲತೋಯೇನ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೋಪಶಾನ್ತಯೇ| |೬೭|

ಸ೦-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿ ತಣ್ಡುಲಜಲೇನ ಸಹ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಶಾನ್ತಯೇ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pittagulme trAyamANAkvAthaH (67-69) · Śloka 69

| ದ್ವಿಪಲಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಯಾ ಜಲದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಸಾಧಿತಮ್||೬೭|| ಅಷ್ಟಭಾಗಸ್ಥಿತಂ ಪೂತಂ ಕೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಪಿಬೇದುಪರಿ ತಸ್ಯೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಯಥಾಬಲಮ್||೬೮|| ತೇನ ನಿರ್ಹೃತದೋಷಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಃ ಶಾಮ್ಯತಿ ಪೈತ್ತಿಕಃ| |೬೯|

ಸ೦-ತ್ರಾಯನ್ತ್ಯಾ ದ್ವಿಪಲಂ ಜಲದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಸಾಧಿತಮಷ್ಟಭಾಗಾವಶೇಷಂ ಪಟೇನ ಪೂತಂ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಪಿಬೇತ್| ತಸ್ಯೋಪರಿ ಕೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪಿಬೇತ್-ನಾನ್ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್| ತೇನ-ಕ್ಷೀರೇಣ, ಅಪಹೃತದೋಷಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಃ ಪೈತ್ತಿಕಃ ಶಾಮ್ಯತಿ|

Adhikarana pittagulme dAhe shItairghRutAdibhirabhya~ggalepasparshAdiShu raktaharaNamulme (69-70) · Śloka 70

| ದಾಹೇಽಭ್ಯಙ್ಗೋ ಘೃತೈಃ ಶೀತೈಃ ಸಾಜ್ಯೈರ್ಲೇಪೋ ಹಿಮೌಷಧೈಃ||೬೯|| ಸ್ಪರ್ಶಃ ಸರೋರುಹಾಂ ಪತ್ರೈಃ ಪಾತ್ರೈಶ್ಚ ಪ್ರಚಲಜ್ಜಲೈಃ| |೭೦|

ಸ೦-ಪೈತ್ತಿಕೇ ಗುಲ್ಮೇ ದಾಹೇ ಸತಿ ಘೃತೈಃ ಶೀತೈಃ-ಶೀತವೀರ್ಯಸಾಧಿತೈಃ ಸ್ಪರ್ಶತಶ್ಚ ಶೀತೈಃ, ಅಭ್ಯಙ್ಗಸ್ತಥಾ ಲೇಪಃ ಶೀತವೀರ್ಯೌಷಧೈಃ ಸಘೃತೈಃ ಸ್ಯಾತ್| ಪದ್ಮಪತ್ರೈಃ ಪಾತ್ರೈಶ್ಚ ಪ್ರಚಲಜ್ಜಲೈಃ ಸ್ಪರ್ಶಃ|

Adhikarana pittagulme raktasruteH phalamulme (70-72) · Śloka 72

| ವಿದಾಹಪೂರ್ವರೂಪೇಷು ಶೂಲೇ ವಹ್ನೇಶ್ಚ ಮಾರ್ದವೇ||೭೦|| ಬಹುಶೋಽಪಹರೇದ್ರಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೇ ವಿಶೇಷತಃ| ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ವಿದಹ್ಯನ್ತೇ ನ ಗುಲ್ಮಾ ಯಾನ್ತಿ ಚ ಕ್ಷಯಮ್||೭೧|| ರಕ್ತಂ ಹಿ ವ್ಯಮ್ಲತಾಂ ಯಾತಿ, ತಚ್ಚ ನಾಸ್ತಿ ನ ಚಾಸ್ತಿ ರುಕ್| |೭೨|

ಸ೦-ವಿದಾಹಪೂರ್ವರೂಪೇಷು ಗುಲ್ಮೇಷು ತಥಾ ಶೂಲೇ ವಹ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯೇ ಚ ಸತಿ ಬಹೂನ್ ವಾರಾನ್ ರಕ್ತಂ ಹರೇತ್| ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೇ ವಿಶೇಷೇಣಾಸ್ರಂ ಹರೇತ್| ಸ೦-ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ಗುಲ್ಮಾ ನ ವಿದಹ್ಯನ್ತೇ-ನ ಪಾಕಂ ಯಾನ್ತಿ| ಚ-ಪುನಃ, ಕ್ಷಯಂ ಯಾನ್ತಿ| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ರಕ್ತಮನ್ತಃಸ್ಥಿತಂ ವ್ಯಮ್ಲೀಭಾವಂ ಯಾತಿ| ತಚ್ಚ-ರಕ್ತಂ, ನಾಸ್ತಿ ತತಸ್ತದುತ್ಥಾ ರುಗಪಿ ನಾಸ್ತಿ|

Adhikarana pittagulme mlAnatve jA~ggalarasaH pitta sasheShArtau sarpiH (72-73) · Śloka 73

| ಹೃತದೋಷಂ ಪರಿಮ್ಲಾನಂ ಜಾಙ್ಗಲೈಸ್ತರ್ಪಿತಂ ರಸೈಃ||೭೨|| ಸಮಾಶ್ವಸ್ತಂ ಸಶೋಷಾರ್ತಿಂ ಸರ್ಪಿರಭ್ಯಾಸಯೇತ್ಪುನಃ| |೭೩|

ಸ೦-ಹೃತದೋಷಂ ಪರಿಮ್ಲಾನಂ ನರಂ ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸರಸೈಸ್ತರ್ಪಿತಂ ಸಮಾಶ್ವಸ್ತಂ ಸನ್ತಂ ಸಶೇಷಾರ್ತಿಂ ಸರ್ಪಿರಭ್ಯಾಸಯೇತ್|

Adhikarana pittagulme pAkonmukhe pittavidradhivat kriyA (73-74) · Śloka 74

| ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿವೃದ್ಧತ್ವಾತ್ಕ್ರಿಯಾಮನುಪಲಭ್ಯ ವಾ||೭೩|| ಗುಲ್ಮೇ ಪಾಕೋನ್ಮುಖೇ ಸರ್ವಾ ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿವತ್ಕ್ರಿಯಾ| |೭೪|

ಸ೦-ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿವೃದ್ಧತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ ಕ್ರಿಯಾಂ ವಾಽನುಪಲಭ್ಯ-ಅನಾಸಾದ್ಯ, ಗುಲ್ಮೇ ಪಾಕೋನ್ಮುಖೇ ಸತಿ ಸರ್ವಾ ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿತುಲ್ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana pittagulme annaM pAnaM ca (74-75) · Śloka 75

| ಶಾಲಿರ್ಗವ್ಯಾಜಪಯಸೀ ಪಟೋಲೀ ಜಾಙ್ಗಲಂ ಘೃತಮ್||೭೪|| ಧಾತ್ರೀ ಪರೂಷಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಖರ್ಜೂರಂ ದಾಡಿಮಂ ಸಿತಾ| ಭೋಜ್ಯಂ, ಪಾನೇಽಮ್ಬು ಬಲಯಾ ಬೃಹತ್ಯಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಸಾಧಿತಮ್||೭೫||

ಸ೦-ಶಾಲ್ಯಾದಿ ಭೋಜ್ಯಮ್| ಪಾನೇ ಬಲಯಾ ಸಾಧಿತಂ ಜಲಂ ಬೃಹತ್ಯಾದಿನಾ ವಾ|

Adhikarana shleShmagulme pUrvaM vamanam shleShmAvamye upavAsaH shleShma tiktAdisaMsargyA hi~ggvAdiBiSca vanhisandhukShaNam (76-77) · Śloka 77

ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇ ವಾಮಯೇತ್ಪೂರ್ವಮವಮ್ಯಮುಪವಾಸಯೇತ್| ತಿಕ್ತೋಷ್ಣಕಟುಸಂಸರ್ಗ್ಯಾ ವಹ್ನಿಂ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯೇತ್ತತಃ||೭೬|| ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿಶ್ಚ ದ್ವಿಗುಣಕ್ಷಾರಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸೈಃ| |೭೭|

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇ ಗುಲ್ಮೇ ಪೂರ್ವಂ ವಾಮಯೇತ್| ಅವಮನಾಹ ತು ಲಙ್ಘಯೇತ್| ಕೃತೋಪವಾಸಸ್ಯ ತಿಕ್ತೋಷ್ಣಕಟುದ್ರವ್ಯಯುತಯಾ ಸಂಸರ್ಗ್ಯಾ ವಹ್ನಿಂ ದೀಪಯೇತ್| ತಥಾ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಭಿರಗ್ನಿಂ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ದ್ವಿಗುಣಾನಿ ಕ್ಷಾರಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಾನಿ ಯೇಷು ತೈಃ|

Adhikarana shleShmagulme nigUDhatvAdiyute svedanaM ghRutapAnaM ca (77-78) · Śloka 78

| ನಿಗೂಢಂ ಯದಿ ವೋನ್ನದ್ಧಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಕಠಿನಂ ಸ್ಥಿರಮ್||೭೭|| ಆನಾಹಾದಿಯುತಂ ಗುಲ್ಮಂ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ವಿನಯೇದನು| ಘೃತಂ ಸಕ್ಷಾರಕಟುಕಂ ಪಾತವ್ಯಂ ಕಫಗುಲ್ಮಿನಾಮ್||೭೮||

ಸ೦-ನಿಗೂಢಾದಿಧರ್ಮಯುಕ್ತಂ ಗುಲ್ಮಂ ಸಂಶೋಧ್ಯ(ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ) ವಿನಯೇತ್-ಉಪಶಮಯೇತ್| ಪಶ್ಚಾತ್ ಕಫಗುಲ್ಮಿನಾಂ ಘೃತಂ ಕ್ಷಾರಕಟುಕಯುತಂ ಪಾತವ್ಯಮ್|

Adhikarana shleShmagulme dashamUlaghRutam (79) · Śloka 79

ಸವ್ಯೋಷಕ್ಷಾರಲವಣಂ ಸಹಿಙ್ಗುಬಿಡದಾಡಿಮಮ್| ಕಫಗುಲ್ಮಂ ಜಯತ್ಯಾಶು ದಶಮೂಲಶ್ಘೃತಂ ಋತಮ್||೭೯||

ಸ೦-ವ್ಯೋಷಾದಿಯುತಂ ದಶಮೂಲಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕಫಗುಲ್ಮಂ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana shleShmagulme bhallAtakaghRutam (80-83) · Śloka 83

ಭಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ದ್ವಿಪಲಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪಲೋನ್ಮಿತಮ್| ಅಲ್ಪಂ ತೋಯಾಢಕೇ ಸಾಧ್ಯಂ ಪಾದಶೇಷೇಣ ತೇನ ಚ||೮೦|| ತುಲ್ಯಂ ಘೃತಂ ತುಲ್ಯಪಯೋ ವಿಪಚೇದಕ್ಷಸಮ್ಮಿತೈಃ| ವಿಡಙ್ಗಹಿಙ್ಗುಸಿನ್ಧೂತ್ಥಯಾವಶೂಕಶಠೀಬಿಡೈಃ||೮೧|| ಸದ್ವೀಪಿರಾಸ್ನಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಕಣನಾಗರೈಃ| ಏತದ್ಭಲ್ಲಾತಕಘೃತಂ ಕಫಗುಲ್ಮಹರಂ ಪರಮ್||೮೨|| ಪ್ಲೀಹಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಶ್ವಾಸಗ್ರಹಣೀರೋಗಕಾಸಜಿತ್| |೮೩|

ಸ೦-ಭಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ದ್ವಿಪಲಂ ಅಲ್ಪಂ-ಹ್ರಸ್ವಂ, ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪೃಥಕ್ ಪಲಪ್ರಮಾಣಂ ತೋಯಾಢಕೇ ಸಾಧನೀಯಮ್| ಪಾದಶೇಷೇಣ ಚ ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಮಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತುಲ್ಯಕ್ಷೀರಂ ವಿಡಙ್ಗಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೀಭೂತೈಃ ಕಾರ್ಷಿಕೈರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಏತಚ್ಚ ಭಲ್ಲಾತಕಘೃತಂ ಪರಂ-ಸುಷ್ಠು, ಕಫಗುಲ್ಮಹರಂ ಪ್ಲೀಹಾದಿಜಿಚ್ಚ|

Adhikarana shleShmagulme sarvadehe ca svedaH (83) · Śloka 83

| ತತೋಽಸ್ಯ ಗುಲ್ಮೇ ದೇಹೇ ಚ ಸಮಸ್ತೇ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್||೮೩||

ಸ೦-ತತೋ-ಘೃತಪಾನಾದನನ್ತರಂ, ಗುಲ್ಮೇ ದೇಹೇ ಚಾಸ್ಯ ಸಮಸ್ತೇ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್|

Adhikarana shleShmagulme snehasvedaphalam (84) · Śloka 84

ಸರ್ವತ್ರ ಗುಲ್ಮೇ ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪಾದಿತೇ| ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಯಾತಿ ಸಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ನ ವಿರೂಕ್ಷಿತೇ||೮೪||

ಸ೦-[ಸರ್ವತ್ರ-] ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಷ್ಟವಿಧೇ ಚ, ಗುಲ್ಮೇ ಪ್ರಥಮಂ-ಆದೌ, ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮುಪಪಾದಿತೇ ಸತಿ ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಸಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ| ಯಾ ತು ವಿರೂಕ್ಷಿತೇ ಸತಿ ಕ್ರಿಯಾ ಸಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ನ ಯಾತಿ|

Adhikarana shleShmagulme ghaTikAyojanam shleShma tato gulmavidAraNam shleShma tataH prapIDanaM mraMkShaNaM ca (85-87) · Śloka 87

ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಸ್ಯ ಗುಲ್ಮೇ ಶೈಥಿಲ್ಯಮಾಗತೇ| ಯಥೋಕ್ತಾಂ ಘಟಿಕಾಂ ನ್ಯಸ್ಯೇದ್ಗೃಹೀತೇಽಪನಯೇಚ್ಚ ತಾಮ್||೮೫|| ವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಂ ತತಃ ಕೃತ್ವಾ ಛಿನ್ದ್ಯಾದ್ಗುಲ್ಮಂ ಪ್ರಮಾಣವಿತ್| ವಿಮಾರ್ಗಾಜಪದಾದರ್ಶೈರ್ಯಥಾಲಾಭಂ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್||೮೬|| ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾದ್ಗುಲ್ಮಮೇವೈಕಂ ನ ತ್ವನ್ತ್ರಹೃದಯಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್| |೮೭|

ಸ೦-ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಸ್ಯ ಗುಲ್ಮೇ ಶೈಥಿಲ್ಯಂ ಯಾತೇ ಸತಿ ಯನ್ತ್ರವಿಧ್ಯುದಿತಾಂ ಘಟಿಕಾಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಗೃಹೀತೇ ಚ ಗುಲ್ಮೇ ತಾಮಪಸಾರಯೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ವಸ್ತ್ರವ್ಯವಹಿತಂ ಗುಲ್ಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಮಾಣವಿತ್ ವಿಮಾರ್ಗಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಲಾಭಂ ಭಿನ್ದ್ಯಾತ್-ವಿದಾರಯೇತ್ ಸೂಚಿಕಾದಿನಾ| ವಿಮಾರ್ಗೋ-ದಾರುಮಯಃ ಶಸ್ತ್ರಕೃತಿರ್ವಸ್ತುವಿಶೇಷಶ್ಚರ್ಮಕಾರಸಮ್ಬನ್ಧೀ| ತಥಾ, ಗುಲ್ಮಮೇವ ಕೇವಲಂ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್ ಪ್ರಮೃಜ್ಯಾಚ್ಚ| ನ ಪುನರನ್ತ್ರಂ ಹೃದಯಂ [ಚ] ಸ್ಪೃಶೇತ್|

Adhikarana shleShmagulme tato lepaH svedashca (87-88) · Śloka 88

| ತಿಲೈರಣ್ಡಾತಸೀಬೀಜಸರ್ಷಪೈಃ ಪರಿಲಿಪ್ಯ ಚ||೮೭|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮಮಯಸ್ಪಾತ್ರೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್ತತಃ| |೮೮|

ಸ೦-ಅಥವಾ ಕಫಗುಲ್ಮಂ ತಿಲಾದಿಭಿಃ ಪರಿಲಿಪ್ಯಾನನ್ತರಂ ಲೋಹಭಾಜನೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅಯಸ್ಪಾತ್ರೈರಿತಿ "ಅತಃಕೃಕಮಿ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾದೇಶಃ|

Adhikarana shleShmagulme evaM sthAnAccalite virecanairbastibhishca shodhanam (88-89) · Śloka 89

| ಏವಂ ಚ ವಿಸೃತಂ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಕಫಗುಲ್ಮಂ ವಿರೇಚನೈಃ||೮೮|| ಸಸ್ನೇಹೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಶ್ಚೈನಂ ಶೋಧಯೇದ್ದಾಶಮೂಲಿಕೈಃ| |೮೯|

ಸ೦-ಏವಂ-ಅಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಕಾರೇ ಕೃತೇ ಸತಿ, ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಲಿತಂ ಕಫಗುಲ್ಮಂ ಸ್ನೇಹಯುಕ್ತೈರ್ವಿರೇಚನೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಶ್ಚ ದಾಶಮೂಲಿಕೈಃ (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೪|೪) ಶೋಧಯೇತ್|

Adhikarana shleShmagulme miSrakaH sneha sraMsanaH (89-91) · Śloka 91

| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕದ್ರಾಕ್ಷಾಶ್ಯಾಮಾದ್ಯೈಃ ಪಾಲಿಕೈಃ ಪಚೇತ್||೮೯|| ಏರಣ್ಡತೈಲಹವಿಷೋಃ ಪ್ರಸ್ಥೌ ಪಯಸಿ ಷಡ್ಗುಣೇ| ಸಿದ್ಧೋಽಯಂ ಮಿಶ್ರಕಃ ಸ್ನೇಹೋ ಗುಲ್ಮಿನಾಂ ಸ್ರಂಸನಂ ಹಿತಮ್||೯೦|| ವೃದ್ಧಿವಿದ್ರಧಿಶೂಲೇಷು ವಾತವ್ಯಾಧಿಷು ಚಾಮೃತಮ್| |೯೧|

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈರಣ್ಡತೈಲಸರ್ಪಿಷೋಃ ಪ್ರಸ್ಥೌ ದ್ವೌ ಷಡ್ಗುಣೇ ಕ್ಷೀರೇ ಪಚೇತ್| ಅಯಂ ಮಿಶ್ರಕಾಖ್ಯಃ ಸ್ನೇಹೋ ಗುಲ್ಮಿನಾಂ ಪರಂ ಸ್ರಂಸನಂ ವೃದ್ಧ್ಯಾದಿಷು ಚಾಮೃತತುಲ್ಯಮ್|

Adhikarana shleShmagulme nIlinIghRutaM straMsanam shleShma sukumAraM ghRutaM straMsanam (91-92) · Śloka 92

| ಪಿಬೇದ್ವಾ ನೀಲಿನೀಸರ್ಪಿರ್ಮಾತ್ರಯಾ ದ್ವಿಪಲೀನಯಾ||೯೧|| ತಥೈವ ಸುಕುಮಾರಾಖ್ಯಂ ಘೃತಾನ್ಯೌದರಿಕಾಣಿ ವಾ| |೯೨|

ಸ೦-ಅಥವಾ ನೀಲಿನೀಘೃತಂ-ಪ್ರಾಗುಕ್ತಂ (ಶ್ಲೋ. ೫೫) , ಸ್ರಂಸನಂ ದ್ವಿಪಲಮಾತ್ರಯಾ ಪಿಬೇತ್| ತಥೈವ ದ್ವಿಪಲಮಾತ್ರಯಾ ಸುಕುಮಾರಾಖ್ಯಂ ಘೃತಂ-ವಿದ್ರಧ್ಯುಕ್ತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ೧೩|೪೧) , ಸ್ರಂಸನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇತ್| ಉದರಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಾನಿ ವಾ ಘೃತಾನಿ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana shleShmagulme udaroktaghRutAni sraMsanam shleShma dantIharItakyaH straMsanam (92-97) · Śloka 97

| ದ್ರೋಣೇಽಮ್ಭಸಃ ಪಚೇದ್ದನ್ತ್ಯಾಃ ಪಲಾನಾಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಮ್||೯೨|| ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ತಥಾ ಪಥ್ಯಾಸ್ತಾವತೀಸ್ತದ್ರಸೇ ಸ್ರುತೇ| ದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥೇ ಸಾಧಯೇತ್ಪೂತೇ ಕ್ಷಿಪೇದ್ದನ್ತೀಸಮಂ ಗುಡಮ್||೯೩|| ತೈಲಾತ್ಪಲಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ತ್ರಿವೃತಾಯಾಶ್ಚ ಚರ್ಣತಃ| ಕಣಾಕರ್ಷೌ ತಥಾ ಶುಣ್ಠ್ಯಾಃ ಸಿದ್ಧೇ ಲೇಹೇ ತು ಶೀತಲೇ||೯೪|| ಮಧು ತೈಲಸಮಂ ದದ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಜಾತಾಚ್ಚತುರ್ಥಿಕಾಮ್| ಅತೋ ಹರೀತಕೀಮೇಕಾಂ ಸಾವಲೇಹಪಲಾಮದನ್||೯೫|| ಸುಖಂ ವಿರಿಚ್ಯತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ದೋಷಪ್ರಸ್ಥಮನಾಮಯಃ| ಗುಲ್ಮಹೃದ್ರೋಗದುರ್ನಾಮಶೋಫಾನಾಹಗರೋದರಾನ್||೯೬|| ಕುಷ್ಠೋತ್ಕ್ಲೇಶಾರುಚಿಪ್ಲೀಹಗ್ರಹಣೀವಿಷಮಜ್ವರಾನ್| ಘ್ನನ್ತಿ ದನ್ತೀಹರೀತಕ್ಯಃ ಪಾಣ್ಡುತಾಂ ಚ ಸಕಾಮಲಾಮ್||೯೭||

ಸ೦-ಜಲದ್ರೋಣೇ ದನ್ತೀಪಲಾನಾಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಂ, [ತಥಾ] ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ಪಲಾನಾಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಂ, [ತಥಾ] ಹರಿತಕೀಸ್ತಾವತೀಃ-ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಂ, ಪಚೇತ್|ತದ್ರಸೇ ಸ್ರುತೇ ದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥದಘ್ನೇ ಪೂತೇ ಪಥ್ಯಾಸಹಿತೇ ದನ್ತೀತುಲ್ಯಂ ಗುಡಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತೈಲಪಲಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ, ತ್ರಿವೃತ್ಪಲಾನಿ ಚ ಚತ್ವಾರಿ| ಕಣಾಯಾಃ ಕರ್ಷೌ ದ್ವೌ ಶುಣ್ಟ್ಯಾಶ್ಚ| ಸಿದ್ಧೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಲೇಹೇ ತು ಸುಶೀತೇ ತೈಲತುಲ್ಯಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ದದ್ಯಾತ್| ಚತುರ್ಜಾತಾತ್ ಸಮುದಿತಾಚ್ಚತುರ್ಥಿಕಾಂ-ಪಲಾಪರಸಂಜ್ಞಾಂ, ದದ್ಯಾತ್| ಅತೋ-ಲೇಹಾತ್, ಪಥ್ಯಾಮೇಕಾಂ ಸಾವಲೇಹಪಲಯುತಾಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ನರಃ ಸುಖಂ ದೋಷಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿರಿಚ್ಯತೇ ನಿರಾಮಯಃ| ಏತಾ ದನ್ತೀಹರೀತಕ್ಯಃ ಪ್ಲೀಹಾ(ಗುಲ್ಮಾ)ದೀನ್ ಘ್ನನ್ತಿ|

Adhikarana shleShmagulme trivRutAcUrNam straMsanam (98) · Śloka 98

ಸುಧಾಕ್ಷೀರದ್ರವಂ ಚೂರ್ಣಂ ತ್ರಿವೃತಾಯಾಃ ಸುಭಾವಿತಮ್| ಕಾರ್ಷಿಕಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಲೀಢ್ವಾ ಸಾಧು ವಿರಿಚ್ಯತೇ||೯೮||

ಸ೦-ಸುಧಾಕ್ಷೀರೇಣ ದ್ರವಂ ತ್ರಿವೃತಾಯಾಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ಸುಧಾಕ್ಷೀರೇಣೈವ ಸುಭಾವಿತಂ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಲೀಢ್ವಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಚ್ಯತೇ|

Adhikarana shleShmagulme kuShThAdicUrNam sraMsanam (99) · Śloka 99

ಕುಷ್ಠಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀವಿಜಯಾಕ್ಷಾರಗುಗ್ಗುಲೂನ್| ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇದಕಂ ತೇನ ಗುಗ್ಗುಲುಮೇವ ವಾ||೯೯||

ಸ೦-ಕುಷ್ಠಾದೀನ್ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ತೇನ-ಗೋಮೂತ್ರೇಣ, ಗುಗ್ಗುಲುಮೇಕಮೇವ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana shleShmagulme gugguluH sraMsanam shleShma kalpasidhyuktA nirUhAH (100) · Śloka 100

ನಿರೂಹಾನ್ ಕಲ್ಪಸಿಧ್ದ್ಯುಕ್ತಾನ್ ಯೋಜಯೇದ್ಗುಲ್ಮನಾಶನಾನ್| |೧೦೦|

ಸ೦-ಕಲ್ಪಸಿಧ್ದ್ಯುಕ್ತಾನ್ನಿರೂಹಾನ್ ಗುಲ್ಮನಾಶನಾನ್ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana shleShmagulme kRutamUlatvAdiyute kShArAriShTAgnikarmANi (100-102) · Śloka 102

| ಕೃತಮೂಲಂ ಮಹಾವಾಸ್ತುಂ ಕಠಿನಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಗುರುಮ್||೧೦೦|| ಗೂಢಮಾಂಸಂ ಜಯೇದ್ಗುಲ್ಮಂ ಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಾಗ್ನಿಕರ್ಮಭಿಃ| ಏಕಾನ್ತರಂ ದ್ವ್ಯ್ನ್ತರಂ ವಾ ವಿಶ್ರಮಯ್ಯಾಥ ವಾ ತ್ರ್ಯಹಮ್||೧೦೧|| ಶರೀರದೋಷಬಲಯೋರ್ವರ್ಧನಕ್ಷಪಣೋದ್ಯತಃ| |೧೦೨|

ಸ೦-ಕೃತಮೂಲಾದಿಧರ್ಮಯುಕ್ತಂ ಗುಲ್ಮಂ ಕ್ಷಾರಾದಿಭಿರ್ಜಯೇತ್| ಏಕಾನ್ತರಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ವಾ ತ್ರ್ಯಹಂ ವಾ ವಿಶ್ರಮಯ್ಯ ಶರೀರದೋಷಬಲಯೋರ್ಯಥಾಕ್ರಮಂ ವರ್ಧನಕ್ಷಪಣಯೋರುದ್ಯತಃ ಸನ್|

Adhikarana shleShmagulme arshoshmarIgrahaNyuktAHkShArAH (102) · Śloka 102

| ಅರ್ಶೋಶ್ಮರೀಗ್ರಹಣ್ಯುಕ್ತಾಃ ಕ್ಷಾರಾ ಯೋಜ್ಯಾಃ ಕಫೋಲ್ಬಣೇ||೧೦೨||

ಸ೦-ಕಫಾಧಿಕೇ ಗುಲ್ಮೇಽರ್ಶೋಶ್ಮರೀಗ್ರಹಣೀಷೂಕ್ತಾ ಯೇ ಕ್ಷಾರಾಸ್ತೇ ಯೋಜ್ಯಾಃ|

Adhikarana shleShmagulme kShAraH CedanaBedanapAtanakRut (103-108) · Śloka 108

ದೇವದಾರುತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಕಟುಕಾಪಞ್ಚಕೋಲಕಮ್| ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಯಾವಶೂಕಾಖ್ಯೌ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಪಾಠೋಪಕುಞ್ಚಕಮ್||೧೦೩|| ಕುಷ್ಠಂ ಸರ್ಪಸುಗನ್ಧಾಂ ಚ ದ್ವ್ಯಕ್ಷಾಂಶಂ ಪಟುಪಞ್ಚಕಮ್| ಪಾಲಿಕಂ ಚೂರ್ಣಿತಂ ತೈಲವಸಾದಧಿಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್||೧೦೪|| ಘತಸ್ಯಾನ್ತಃ ಪಚೇತ್ಪಕ್ವಮಗ್ನಿವರ್ಣೇ ಘಟೇ ಚ ತಮ್| ಕ್ಷಾರಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಕ್ಷೀರಾಜ್ಯತಕ್ರಮದ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್||೧೦೫|| ಗುಲ್ಮೋದಾವರ್ತವರ್ಧ್ಮಾರ್ಶೋಜಠರಗ್ರಹಣೀಕೃಮೀನ್| ಅಪಸ್ಮಾರಗರೋನ್ಮಾದಯೋನಿಶುಕ್ರಾಮಯಾಶ್ಮರೀಃ||೧೦೬|| ಕ್ಷಾರಾಗದೋಽಯಂ ಶಮಯೇದ್ವಿಷಂ ಚಾಖುಭುಜಙ್ಗಜಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರಸಕ್ಷೀರಘೃತಾಶಿನಃ||೧೦೭|| ಛಿತ್ತ್ವಾ ಭಿತ್ತ್ವಾಽಽಶಯಾತ್ ಕ್ಷಾರಃ ಕ್ಷರತ್ವಾತ್ಕ್ಷಾರಯತ್ಯಧಃ| |೧೦೮|

ಸ೦-ದೇವದಾರ್ವಾದಿಸರ್ಪಸುಗನ್ಧಾಪರ್ಯನ್ತಂ ದ್ವಿಕಾರ್ಷಿಕಂ ಲವಣಪಞ್ಚಕಂ ಪಾಲಿಕಮೇತತ್ಸಮಸ್ತಂ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಂ ತೈಲವಸಾದಧಿಘೃತೈರಾಪ್ಲುತಂ-ಆಲೋಡಿತಂ, ಘಟಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇಽನ್ತರ್ಧೂಮಂ ಪಚೇತ್| ಸರ್ಪಸುಗನ್ಧಾ-ನಾಕುಲೀ| ಅಗ್ನಿವರ್ಣೇ ಚ ಘಟೇ ಸತಿ ಪಕ್ವಂ ತಂ ಕ್ಷಾರಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಯಥಾದೋಷಂ ಕ್ಷೀರಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್| ಗುಲ್ಮಾದೀನ್ ಜಯೇತ್ ಅಯಂ ಕ್ಷಾರಾಗದ ಆಖುಜಂ ಭುಜಙ್ಗಜಂ ಚ ವಿಷಂ ದ್ರಾಕ್ ಶಮಯೇತ್| ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಾಂಸರಸಾದ್ಯಾಶಿನಃ ಕ್ಷಾರಃ ಕ್ಷಾ(ಕ್ಷ)ರತ್ವಾದಾಶಯಂ(ಯಾತ್) ಛಿತ್ತ್ವಾ ಭಿತ್ತ್ವಾಽಧಸ್ತಾತ್ ಪಾತಯತಿ|

Adhikarana shleShmagulme mandAgnyAdiyute AsavAriShTayojanA (108-109) · Śloka 109

| ಮನ್ದೇಽಗ್ನಾವರುಚೌ ಸಾತ್ಮಯೈರ್ಮದ್ಯೈಃ ಸಸ್ನೇಹಮಶ್ನತಾಮ್||೧೦೮|| ಯೋಜಯೇದಾಸವಾರಿಷ್ಟಾನ್ನಿಗದಾನ್ ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧಯೇ| |೧೦೯|

ಮನ್ದೇಽಗ್ನಾವರುಚೌ ಚ ಸತ್ಯಾಂ ಮದ್ಯೈಃ ಸಾತ್ಮ್ಯೈಃ ಸಹಸ್ನೇಹಮಾಹಾರಮಶ್ರ್ನತಾಮಾಸವಾದೀನ್ ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧಯೇ ಯೋಜಯೇತ್| ಅಧುನಾಽನ್ನಪಾನಮಾಹ-

Adhikarana shleShmagulme shAlyAdyannam shleShma vArUNyAdipAnam (109-112) · Śloka 112

| ಶಾಲಯಃ ಷಷ್ಟಿಕಾ ಜೀರ್ಣಾಃ ಕುಲತ್ಥಾ ಜಾಙ್ಗಲಂ ಫಲಮ್||೧೦೯|| ಚಿರಿಬಿಲ್ವಾಗ್ನಿತರ್ಕಾರೀಯವಾನೀವರುಣಾಙ್ಕುರಾಃ| ಶಿಗ್ರುಸ್ತರುಣಬಿಲ್ವಾನಿ ಬಾಲಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಮೂಲಕಮ್||೧೧೦|| ಬೀಜಪೂರಕಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಕ್ಷಾರದಾಡಿಮಮ್| ವ್ಯೋಷಂ ತಕ್ರಂ ಘೃತಂ ತೈಲಂ ಭಕ್ತಂ, ಪಾನಂ ತು ವಾರುಣೀ||೧೧೧|| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಮಸ್ತು ತಕ್ರಂ ಚ ಯವಾನೀಬಿಡಚೂರ್ಣಿತಮ್| ಪಞ್ಚಮೂಲಶ್ರೃತಂ ವಾರಿ ಜೀರ್ಣಂ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮೇವ ವಾ||೧೧೨||

ಸ೦-ಶಾಲಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಭಕ್ತಾನ್ತಂ ಭಕ್ತಮ್| ಪಾನಂ ತು ವಾರುಣ್ಯಾದಿ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾನ್ತಮ್|

Adhikarana shleShmagulme surA jagalaSca (113) · Śloka 113

ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚಿತ್ರಕಾಜಾಜಿಸೈನ್ಧವೈಃ| ಸುರಾ ಗುಲ್ಮಂ ಜಯತ್ಯಾಶು ಜಗಲಶ್ಚ ವಿಮಿಶ್ರಿತಃ||೧೧೩||

ಸ೦-ಪಿಪ್ಯಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಹ ಸುರಾ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಗುಲ್ಮಂ ಜಯತಿ| ಜಗಲಶ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಿಮಿಶ್ರಿತೋ ಗುಲ್ಮಂ ಜಯತಿ|

Adhikarana shleShmagulme vamanAdiBirashame dAhaH (114-115) · Śloka 115

ವಮನೈರ್ಲಙ್ಘನೈಃ ಸ್ವೇದೈಃ ಸರ್ಪಿಃಪಾನೈರ್ವಿರೇಚನೈಃ| ಬಸ್ತಿಕ್ಷಾರಾಸವಾರಿಷ್ಟಗುಲಿಕಾಪಥ್ಯಭೋಜನೈಃ||೧೧೪|| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಬದ್ಧಮೂಲತ್ವಾದ್ಯದಿ ಗುಲ್ಮೋ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ| ತಸ್ಯ ದಾಹಂ ಹೃತೇ ರಕ್ತೇ ಕುರ್ಯಾದನ್ತೇ ಶರಾದಿಭಿಃ||೧೧೫||

ಸ೦-ವಮನಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಯುಕ್ತೈಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೋ ಗುಲ್ಮೋ ಬದ್ಧಮೂಲತ್ವಾದ್ಯದಿ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ, ತಸ್ಯ-ಗುಲ್ಮಸ್ಯ, ಹೃತೇ ರಕ್ತೇಽನ್ತೇ ದಾಹಂ ಶರಾದಿಭಿಃ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಥ ದಾಹವಿಧಾನಂ ಪ್ರಸ್ತೂಯತೇ-

Adhikarana shleShmagulme dAhavidhAnam (116-118) · Śloka 118

ಅಥ ಗುಲ್ಮಂ ಸಪರ್ಯನ್ತಂ ವಾಸಸಾಽನ್ತರಿತಂ ಭಿಷಕ್| ನಾಭಿಬಸ್ತ್ಯನ್ತ್ರಹೃದಯಂ ರೋಮರಾಜೀಂ ಚ ವರ್ಜಯನ್||೧೧೬|| ನಾತಿಗಾಢಂ ಪರಿಮೃಶೇಚ್ಛರೇಣ ಜ್ವಲತಾಽಥವಾ| ಲೋಹೇನಾರಣಿಕೋತ್ಥೇನ ದಾರುಣಾ ತೈನ್ದುಕೇನ ವಾ||೧೧೭|| ತತೋಽಗ್ನಿವೇಗೇ ಶಮಿತೇ ಶೀತೈರ್ವ್ರಣ ಇವ ಕ್ರಿಯಾ| |೧೧೮|

ಸ೦-ಗುಲ್ಮಂ ಪರ್ಯನ್ತೈಃ ಸಹ ವಸ್ತ್ರೇಣಾನ್ತರಿತಂ-ಆಚ್ಛಾದಿತಂ, ನಾಭ್ಯಾದಿ ವರ್ಜಯನ್ನಾತಿಶಯೇನ ಪರಾಮೃಶೇದ್ವೈದ್ಯಃ| ಶರೇಣ ಲೋಹೇನ ವಾ ಜ್ವಲತಾ| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ ? ಆರಣಿಕೋತ್ಥೇನ| ಅಥವಾ, ತೈನ್ದುಕೇನ ಕಾಷ್ಠೇನ| ಅನನ್ತರಮಗ್ನಿವೇಗೇ ಶಮಿತೇ ಸತಿ ಶೀತೈಃ ಪ್ರದೇಹಾದಿಭಿರ್ವ್ರಣ ಇವ ಕ್ರಿಯಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana shleShmagulme AmAnvaye la~gghanAdi dvidoShaje tridoShaje ca gulme mishraH kramaH (118-119) · Śloka 119

| ಆಮಾನ್ವಯೇ ತು ಪೇಯಾದ್ಯೈಃ ಸನ್ಧುಷ್ಯಾಗ್ನಿಂ ವಿಲಙ್ಘಿತೇ||೧೧೮|| ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಕ್ರಮಂ ಮಿಶ್ರಂ ಮಿಶ್ರದೋಷೇ ಚ ಕಾಲವಿತ್| |೧೧೯|

ಆಮಾನ್ವಯೇ ಚ ಸತಿ ವಹ್ನಿಂ ಪೇಯಾದ್ಯೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷ್ಯ ವಿಲಙ್ಘಿತೇ ಸತಿ ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಕ್ರಮಂ-ಯಥಾದೋಷಂ, ಕುರ್ಯಾತ್| ಮಿಶ್ರದೋಷೇ ಮಿಶ್ರಂ ಕ್ರಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಾಲವಿತ್-ವೈದ್ಯಃ|

Adhikarana raktagulme snehavirecanam (119-12) · Śloka 12

| ಗತಪ್ರಸವಕಾಲಾಯೈ ನಾರ್ಯೈ ಗುಲ್ಮೇಽಸ್ರಸಮ್ಭವೇ||೧೧೯|| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಾಯೈ ದದ್ಯಾತ್ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್| ||೧೨||

ಸ೦-ನಾರ್ಯೈ ಅಸ್ರಸಮ್ಭವೇ ಗುಲ್ಮೇ ಸತಿ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಯೈ ? ಗತಃ ಪ್ರಸವಕಾಲೋ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯೈ ಇತಿ| ಏವಂ ಹಿ ಪುರಾಣತ್ವೇ ಸುಖಸಾಧ್ಯತಾ ರಕ್ತಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಸ್ಯಾತ್ ಸುನಿಶ್ಚಿತತ್ವಂ ಚ| ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಶರೀರಂ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯೈ|

Adhikarana raktagulme tilakvAthaH (120-121) · Śloka 121

| ತಿಲಕ್ವಾಥೋ ಘೃತಗುಡವ್ಯೋಷಭಾರ್ಗೀರಜೋನ್ವಿತಃ||೧೨೦|| ಪಾನಂ ರಕ್ತಭವೇ ಗುಲ್ಮೇ ನಷ್ಟೇ ಪುಷ್ಪೇ ಚ ಯೋಷಿತಃ| |೧೨೧|

ಸ೦-ರಕ್ತೋತ್ಥೇ ಗುಲ್ಮೇ ತಿಲಕ್ವಾಥೋ ಘೃತಾದಿಯುಕ್ತಃ ಪಾನಂ ಯೋಷಿತಃ| ಪುಷ್ಪೇ ಚ ನಷ್ಟೇ ಪಾನಂ ಭವೇತ್|

Adhikarana raktagulme BAr~ggyAdicUrNam (121-122) · Śloka 122

| ಭಾರ್ಙ್ಗೀಕೃಷ್ಣಾಕರಞ್ಜತ್ವಗ್ಗ್ರನ್ಥಿಕಾಮರದಾರುಜಮ್||೧೨೧|| ಚೂರ್ಣಂ ತಿಲಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಪೀತಂ ಗುಲ್ಮರುಜಾಪಹಮ್| |೧೨೨|

ಸ೦-ಭಾರ್ಙ್ಗ್ಯಾದಿಜಂ ಚೂರ್ಣಂ ತಿಲಕ್ವಾಥೇನ ಪೀತಂ ಗುಲ್ಮರುಜಾಹೃತ್|

Adhikarana raktagulme palAshakShArasiddho yamakasnehaH (122-123) · Śloka 123

| ಪಲಾಶಕ್ಷಾರಪಾತ್ರೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪಾತ್ರೇ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೋಃ||೧೨೨|| ಗುಲ್ಮಶೈಥಿಲ್ಯಜನನೀಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| |೧೨೩|

ಸ೦-ಪಲಾಶಕ್ಷಾರಪಾತ್ರೇ ದ್ವೇ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೋರ್ದ್ವೇ ಪಾತ್ರೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಗುಲ್ಮಶೈಥಿಲ್ಯಜನನೀಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಸ್ನೇಹಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ತೋಯಮತ್ರ ಕ್ಷೇಪ್ತವ್ಯಮ್|

Adhikarana raktagulme evamaBidyamAne yonivirecanam (123) · Śloka 123

| ನ ಪ್ರಭಿದ್ಯೇತ ಯದ್ಯೇವಂ ದದ್ಯಾದ್ಯೋನಿವಿರೇಚನಮ್||೧೨೩||

ಸ೦-ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತಿ ಯದಿ ನ ಪ್ರಭಿದ್ಯೇತ ರಕ್ತಗುಲ್ಮಸ್ತದಾ ಯೋನಿವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತದಾಹ-

Adhikarana raktagulme yonivirecanayogAH (124-127) · Śloka 127

ಕ್ಷಾರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಪಲಲಂ ಸುಧಾಕ್ಷೀರೇಣ ವಾ ತತಃ| ತಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಭಾವಿತಾನ್ದದ್ಯಾದ್ಯೋನೌ ಕಟುಕಮತ್ಸ್ಯಕಾನ್||೧೨೪|| ವರಾಹಮತ್ಸ್ಯಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ನಕ್ತಕಾನ್ ವಾ ಸುಭಾವಿತಾನ್| ಕಿಣ್ವಂ ವಾ ಸಗುಡಕ್ಷಾರಂ ದದ್ಯಾದ್ಯೋನೌ ವಿಶುದ್ಧಯೇ||೧೨೫|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ಕ್ಷಾರಂ ಲೇಹಯೇನ್ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ| ಲಶುನಂ ಮದಿರಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯೈ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೨೬|| ಬಸ್ತಿಂ ಸಕ್ಷೀರಗೋಮೂತ್ರಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ದಾಶಮೂಲಿಕಮ್| |೧೨೭|

ಸ೦-ಕ್ಷಾರಯುಕ್ತಂ ಭೃಷ್ಟತಿಲಚೂರ್ಣಂ ತತಸ್ತಸ್ಯಾ ಯೋನೌ ದದ್ಯಾತ್| ಸುಧಾಕ್ಷೀರೇಣ ವಾಽನ್ವಿತಂ ಪಲಲಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಾಭ್ಯಾಂ-ಕ್ಷಾರಸುಧಾಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಂ, ಭಾವಿತಾನ್ ಕಟುಕಮತ್ಸ್ಯಕಾನ್ ಯೋನೌ ದದ್ಯಾತ್| ವರಾಹಮತ್ಸ್ಯಯೋಃ ಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕಟುಕಮತ್ಸ್ಯಕಾನ್ ಸುಭಾವಿತಾನ್ ನಕ್ತಕಾನ್ ವಾ ಸುಭಾವಿತಾನ್ ಯೋನೌ ದದ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ, ಕಿಣ್ವಂ ಗುಡಕ್ಷಾರಾನ್ವಿತಂ ಯೋನಿವಿಶುಧ್ದ್ಯರ್ಥಂ ಯೋನೌ ದದ್ಯಾತ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ಕ್ಷಾರಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ ಲೇಹಯೇತ್| ಲಶುನಂ ಮದಿರಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯೈ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ದಾಶಮೂಲಿಕಂ ಬಸ್ತಿಂ-ಕಲ್ಪೋಕ್ತಂ (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೪|೪) , ಕ್ಷೀರಗೋಮೂತ್ರಸಹಿತಂ ಕ್ಷಾರಾನ್ವಿತಮಸ್ಯೈ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana raktagulme apravRutte rakte gulmaBedanam (127) · Śloka 127

| ಅವರ್ತಮಾನೇ ರುಧಿರೇ ಹಿತಂ ಗುಲ್ಮಪ್ರಭೇದನಮ್||೧೨೭||

ಸ೦-ರಕ್ತೇಽಪ್ರವರ್ತಮಾನೇ ಸತಿ ಗುಲ್ಮಪ್ರಭೇದನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana raktagulme pravRutte rakte upekShaNam rakta pravRutte mAMsarasApAnam rakta pravRutte tarUNIsurApAnam (128) · Śloka 128

ಯಮಕಾಭ್ಯಕ್ತದೇಹಾಯಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಸಮುಪೇಕ್ಷಣಮ್| ರಸೌದನಸ್ತಥಾಽಽಹಾರಃ ಪಾನಂ ಚ ತರುಣೀ ಸುರಾ||೧೨೮||

ಸ೦-ಪ್ರವೃತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಸತಿ ಯಮಕಾಭ್ಯಕ್ತಗಾತ್ರಾಯಾಃ ಸಮುಪೇಕ್ಷಣಂ-ಸಮ್ಯಗುಪೇಕ್ಷಣಂ ಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಆಹಾರೋ ರಸೌದನೋ ಹಿತಃ| ತರುಣೀ ಸುರಾ ಚ ಪಾನಮ್|

Adhikarana raktagulme atipravRutte rakte rakta pittaharakriyA, rakta vAtau vAtaharA kriyA, rakta AnAhAdau udAvartabalAsaghnIkriyA (14) · Śloka 14

ರುಧಿರೇಽತಿಪ್ರವೃತ್ತೇ ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ| ಕಾರ್ಯಾ ವಾತರುಗಾರ್ತಾಯಾಃ ಸರ್ವಾ ವಾತಹರಾಃ ಪುನಃ||೧೨೯|| ಆನಾಹಾದಾವುದಾವರ್ತಬಲಾಸಘ್ನೋ ಯಥಾಯಥಮ್| ೧೨೯ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೪||

ಸ೦-ರುಧಿರೇಽತಿಪ್ರವೃತ್ತೇ ಪುನಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ| ವಾತರುಗಾರ್ತಾಯಾಃ ಪುನಃ ಸರ್ವಾ ವಾತಹರಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ| ಆನಾಹಾದೌ ಸತ್ಯುದಾವರ್ತಬಲಾಸಜಿತಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಕಾರ್ಯಾ ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೪||