1. jvaracikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಶ್ರೀಗಣೇಶಾಯ ನಮಃ| ಶ್ರೀಸರಸ್ವತ್ಯೈ ನಮಃ| ಶ್ರೀಗುರುಭ್ಯೋ ನಮಃ| ಅಥೇದಾನೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನಸ್ಯಾರಮ್ಭಃ| ತಸ್ಯ ಚಾಯಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ರೋಗಪರೀಕ್ಷಾ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಗದಿತಾ| ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಕ್ತುಂ ಯುಕ್ತಾ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ. ಸೂ. ಅ.೨೦/೨೦)- "ರೋಗಮಾದೌ ಪರೀಕ್ಷೇತ ತತೋಽನನ್ತರಮೋಷಧಮ್|" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನಾರಮ್ಭೋ ನ್ಯಾಯ್ಯಃ| ತತ್ರ ಯಥೋದ್ದೇಶೋ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ, ತೇನೈವ ಕ್ರಮೇಣಾಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಸ್ಯ ವಿರಚನಾ ಯುಕ್ತೇತಿ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮೇವ ವಿವಕ್ಷುರಾಹ-

Adhikarana jvaracikitsitAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨|

ಸ೦-ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯ ಇತ್ಯನೇನಾಗಮಶರಣತ್ವಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ|

Adhikarana jvarasaMprAptiHla~gghanakAraNam la~gghanAvasthA (1-2) · Śloka 2

ಆಮಾಶಯಸ್ಥೋ ಹತ್ವಾಽಗ್ನಿಂ ಸಾಮೋ ಮಾರ್ಗಾನ್ ಪಿಧಾಯ ಯತ್| ವಿದಧಾತಿ ಜ್ವರಂ ದೋಷಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕುರ್ವೀತ ಲಙ್ಘನಮ್||೧|| ಪ್ರಾಗೂಪೇಷು ಜ್ವರಾದೌ ವಾ, ಬಲಂ ಯತ್ನೇನ ಪಾಲಯನ್| ಬಲಾಧಿಷ್ಠಾನಮಾರೋಗ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಾರ್ಥಃ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ||೨||

ಸ೦-ಆಮಾಶಯಸ್ಥೋ ದೋಷೋ ವಹ್ನಿಂ ಹತ್ವಾ| ಸಹಾಮೇನ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಾಮಃ| ತಥ, ಮಾರ್ಗಾನ್ ಪಿಧಾಯ-ಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ಸ್ಥಗಯಿತ್ವಾ, ಯತ್ಯಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ, ಜ್ವರಂ ವಿದಧಾತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾಲ್ಲಙನಂ ಕುರ್ವೀತ| ಲಙ್ಘನಮತ್ರೋಪವಾಸಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್| "ಲಙ್ಘನಸ್ಯಾವಿಶೇಷೋಕ್ತಾವುಪವಾಸಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್|" ಇತಿ| ಅತ ಏವಾಯಮಪಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ. ೧೦)- "ತಸ್ಮಾದಾದೋಷಪಚನಾಜ್ಜ್ವರಿತಾನುಪವಾಸಯೇತ್|" ಇತಿ| ಕದಾ ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ವೀತ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಪ್ರಾಗೂಪೇಷು-ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣೇಷೂತ್ಪನ್ನಮಾತ್ರೇಷ್ವೇವ, ಜ್ವರಾದೌ ವಾ-ಉತ್ಪನ್ನಮಾತ್ರೇ ಜ್ವರೇ ಸತಿ| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ವೀತ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಬಲಂ ಯತ್ನೇನ ಪಾಲಯನ್,- ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತಾತ್ಪರ್ಯೇಣ ರಕ್ಷನ್, ತದವಿರೋಧೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನನು, ಕುತ ಏವಂ ವಿಧೀಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಬಲಾಧಿಷ್ಠಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾದಾರೋಗ್ಯಂ-ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ, ಬಲಾಧಿಷ್ಠಾನಮ್| ಬಲಮಧಿಷ್ಠಾನಂ-ಆಶ್ರಯೋ, ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ತಥಾ, ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮ ಆರೋಗ್ಯಾರ್ಥಃ-ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಪ್ರಯೋಜನಃ|ಘ್

Adhikarana la~gghanaPalam (3) · Śloka 3

ಲಙ್ಘನೈಃ ಕ್ಷಪಿತೇ ದೋಷೇ ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ಲಾಘವೇ ಸತಿ| ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಕ್ಷುತ್ತೃಡ್ ರುಚಿಃ ಪಕ್ತಿರ್ಬಲಮೋಜಶ್ಚ ಜಾಯತೇ||೩||

ಸ೦-ಲಙ್ಘನೈಃ-ಉಪವಾಸೈಃ, ದೋಷೇ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇ, ಕ್ಷಪಿತೇ-ಕ್ಷಯಂ ನೀತೇ, ತಥಾಽಗ್ನೌ ದೀಪ್ತೇ-ಸಮಿದ್ಧೇ ಸತಿ, ತಥಾ ಲಾಘವೇಽಙ್ಗಾನಾಂ ಸತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಾದಿ ಜಾಯತೇ| ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ-ಯಥಾಪ್ರಕೃತಿತ್ವಮ್| ರುಚಿಃ-ಅನ್ನಾಭಿಲಾಷಃ| ಪಕ್ತಿಃ-ಪಾಕ ಆಮಸ್ಯ| ಬಲಂ-ಉತ್ಸಾಹಃ| ಓಜಃ-ಪರಂ ಧಾತುತೇಜಃ| ಕ್ಷಪಿಧಾತುರನುಕ್ತೋ~ಪಿ ಧಾತುಗಣೇ ಶಿಷ್ಟಪ್ರಯೋಗತವಶಾದಙ್ಗೀಕೃತಃ| ಲಙ್ಘನೈರಿತಿ ಜಾತೌ ಬಹುವಚನಮ್(?)| ತೇನ ಕದಾಚಿದೇಕೇನೈವ ಲಙ್ಘನೇನ ಕದಾಚಿದನೇಕೈರ್ದೋಷಕ್ಷಯೋ ಜಾಯತ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್|

Adhikarana jvaravisheShe vamanam (4-5) · Śloka 5

ತತ್ರೋತ್ಕೃಷ್ಟೇ ಸಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ಕಫಪ್ರಾಯೇ ಚಲೇ ಮಲೇ| ಸಹೃಲ್ಲಾಸಪ್ರಸೇಕಾನ್ನದ್ವೇಷಕಾಸವಿಷೂಚಿಕೇ||೪|| ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯ ಸಞ್ಜಾತೇ ಜ್ವರೇ ಸಾಮೇ ವಿಶೇಷತಃ| ವಮನಂ ವಮನಾರ್ಹಸ್ಯ ಶಸ್ತಂ|೫|

ಸ೦-ತತ್ರ-ತಸ್ಮಿನ್ಮಲೇ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟೇ-ಸ್ವಜನ್ಮಗುಣಕರ್ಮಲಕ್ಷಣತೋಽಧಿಕೇ| ತಥಾ, ಕಫಪ್ರಾಯೇ-ಕಫಬಹುಲೇ ವಾತಾಖ್ಯೇ ಪಿತ್ತಾಖ್ಯೇ ವೇತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದ್ಗಮ್ಯತೇ| ಸಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ-ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಲಿತೇ ಬಹಿರೇನಿರ್ಯಾತೇ| ತಥಾ, ಚಲೇ-ಶಿಥಿಲೇ, ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇಽಪಿ ಹಿ ಕದಾಚಿತ್ ಸ್ಥಾನಾವಷ್ಟಮ್ಭಾದಚಲಃ ಸ್ಯಾತ್| ಏತದೇವ ಕಫೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಾದಿಕಂ ದರ್ಶಯತಿ-ಸಹೃಲ್ಲಾಸೇಸ್ಯಾದಿ| ಹೃಲ್ಲಾಸಾದೀನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಸಹ ತೈರ್ವರ್ತತೇ ಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್| ಹೃಲ್ಲಾಸಃ-ಉದ್ವಮನಮಿವಾನುಭವಃ| ಉದ್ವಮನಂ-ಹೃದಯಸ್ಯ| ಪ್ರಸೇಕಃ-ಪಾನೀಯಸ್ಯೇವ ನಿಷ್ಠೀವನಮ್| ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಈದೃಶೋ ಮಲೇ ಸತಿ ಸದ್ಯಃ ಕೃತಾಹಾರಸ್ಯ ಜ್ವರೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಸಾಮೇ ಜ್ವರೇ ವಮನಾರ್ಹಸ್ಯ ವಮನಂ ಶಸ್ತಮ್| ವಮನಾರ್ಹಾಃ-ವಮನವಿರೇಚನವಿಧೌ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ|

Adhikarana anyathAvamane doShaH (5-6) · Śloka 6

| ಕುರ್ಯಾತ್ತದನ್ಯಥಾ||೫|| ಶ್ವಾಸಾತೀಸಾರಸಮ್ಮೋಹಹೃದ್ಗೋಗವಿಷಮಜ್ವರಾನ್| |೬|

ಸ೦-ಅನ್ಯಥಾ-ಉಕ್ತವಿಧಿವಿಪರ್ಯಯೇಣ, ತತ್-ವಮನಂ ಕೃತಂ, ಶ್ವಾಸಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ,-ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಕಫಪ್ರಧಾನಃ ಸ್ಥಿರೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಾದಿರಹಿತೋ-ವಿಪರೀತಃ|

Adhikarana vamanayogAH (6-8) · Śloka 8

| ಪಿಪ್ಪ್ಪಲೀಭಿರ್ಯುತಾನ್ ಗಾಲಾನ್ ಕಲಿಙ್ಗೈರ್ಮಧುಕೇನ ವಾ||೬|| ಉಷ್ಣಾಮ್ಭಸಾ ಸಮಧುನಾ ಪಿಬೇತ್ಸಲವಣೇನ ವಾ| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಕರ್ಕೋಟವೇತ್ರಪತ್ರೋದಕೇನ ವಾ||೭|| ತರ್ಪಣೇನ ರಸೇನೇಕ್ಷೋರ್ಮದ್ಯೈಃ ಕಲ್ಪೋದಿತಾನಿ ವ| ವಮನಾನಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಬಲಕಾಲವಿಭಾಗವಿತ್||೮||

ಸ೦-ಗಾಲೋ-ಮದನಫಲಮ್, ಅಸ್ಯ ನಿರಪಾಯತ್ವಾಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠತ್ವಾಚ್ಚಪಿಪ್ಪ್ಪಲ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯೋಽನೇನ ಸಹೋಪಯೋಗಿಭ್ಯೋ ಬಹೂಪಯೋಗಿತಯಾ ಪ್ರಧಾವವಿಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಾಗುಪನ್ಯಾಸಃ| ಅನ್ಯಥಾ "ಕಲ್ಪಯೇತ್ಸದೃಶಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ಪ್ರಮಾಣಂ ಯತ್ರ ನೋದಿತಮ್|" (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೬/೨೪) ಇತಿ ಮದನಫಲೇನ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ ತುಲ್ಯಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಭಿರ್ಯುತಾನ್ ಗಾಲಾನಥವಾ ಶಕ್ರಯವೈರ್ಯುತಾನಥವಾ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಯಾ ವಾ ಯುತಾನಥವೋಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಯುತೇನ ವಾ ಸಹ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಪಟೋಲಾದೀನಾಂ ಪತ್ರೋದಕೇನ ವಾ ಸಹ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ತರ್ಪಣಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಕಲ್ಪೋದಿತಾನಿ-ವಮನಕಲ್ಪೋಕ್ತಾನಿ ವಮನಾನಿಯೋಗ್ಯಾನಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಬಲಕಾಲವಿಭಾಗವಿದಿತಿ ಅಸ್ಯಾಂ ದೇಹಬಲಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ತಥಾ ವ್ಯಾಧಿಬಲಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಚೇದಂ ವಮನಂ ದಾತುಂ ಯೋಗ್ಯಮಿತಿ ಯೋ ವಿಭಾಗಂ ವೇತ್ತಿ ಸ ಬಲಕಾಲವಿಭಾಗವಿತ್|

Adhikarana annavarjanam (9) · Śloka 9

ಕೃತೇಽಕೃತೇ ವಾ ವಮನೇ ಜ್ವರೀ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಶೋಷಣಮ್| ದೋಷಾಣಾಂ ಸಮುದೀರ್ಣಾನಾಂ ಪಾಚನಾಯ ಶಮಾಯ ಚ||೯||

ಸ೦-ವಮನೇ ಯೋಗ್ಯೋ ಯೋ ಜ್ವರೀ ಸ ಕೃತೇ ವಮನೇ, ಅಪರಸ್ತು ವಮನೇಽಯೋಗ್ಯಃ ಸೋಽಕೃತೇ ವಮನೇ, ವಿಶೋಷಣಂ-ಉಪವಾಸಲಕ್ಷಣಂ, ಕುರ್ಯಾತ್| ಏವಂ ಕೃತವಮನೋಽಕೃತವಮನೋ ವಾ ಜ್ವರೀ ಸರ್ವಥಾ ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಿಮರ್ಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೋಷಾಣಾಂ-ವಾತಾದೀನಾಂ, ಸಮುದೀರ್ಣಾನಾಂ-ಸಮನ್ತಾತ್ಸಮುತ್ಥಾನಾಂ, ಪಾಚನಾಯ-ಪಕ್ತ್ಯರ್ಥಂ, ಶಮಾಯ-ಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಚ| ನಿರಮಾಣಾಂ ಪುನಃ ಸಮುದೀರ್ಣಾನಂ ಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಮೇವ|

Adhikarana annavarjane yuktiH (10) · Śloka 10

ದೋಷೇಣ ಭಸ್ಮನೇವಾಗ್ನೌ ಛನ್ನೇಽನ್ನಂ ನ ವಿಪಚ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾದಾದೋಷಪಚನಾಜ್ಜ್ವರಿತಾನುಪವಾಸಯೇತ್||೧೦||

ಸ೦-ದೋಷೇಣ-ಆಮಾಖ್ಯೇನ ವಾತಾದಿನಾ ವಾ ಸಹೈಕಲೋಲೀಭೂತೇನ, ಅಗ್ನೌ ಛನ್ನೇ-ಚ್ಛಾದಿತೇ, ಅನ್ನಮಾಮಾಶಯಸ್ಥಂ ನ ವಿಪಚ್ಯತೇ ಭಸ್ಮನೇವ| ಯಥಾ ಬಾಹ್ಯೋಽಗ್ನೌ ಸ್ಥಗಿತೇ ತೋಯತಣ್ಡುಲಾದಿಕಂ ಸ್ಥಾಲೀಸ್ಥಂ ನ ವಿಪಚ್ಯತೇ, ತಥೈವಾಮಾಶಯಸ್ಥಮನ್ನಮಾಮೇನ ಛನ್ನೇಽಗೌ ನ ವಿಪಚ್ಯತೇ| ಯತಶ್ಚೈವಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರಾಮದೋಷಸ್ಯ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಸ್ಯ, ಪಚನಂ-ಪಾಕಮವಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ, ಜ್ವರಿತಾನ್ನರಾನುಪವಾಸಯೇತ್|

Adhikarana udakavarjanam uShNAmbudoShAH shItAmbudoShAH (11-13) · Śloka 13

ತೃಷ್ಣಗಲ್ಪಾಲ್ಪಮುಷ್ಣಮ್ಬು ಪಿಬೇದ್ವಾತಕಫಜ್ವರೇ| ತತ್ಕಫಂ ವಿಲಯಂ ನೀತ್ವಾ ತೃಷ್ಣಾಮಾಶು ನಿವರ್ತಯೇತ್||೧೧|| ಉದೀರ್ಯ ಚಾಗ್ನಿಂ ಸ್ತ್ರೋತಾಂಸಿ ಮೃದೂಕೃತ್ಯ ವಿಶೋಧಯೇತ್| ಲೀನಪಿತ್ತಾನಿಲಸ್ವೇದಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಾನುಲೋಮನಮ್||೧೨|| ನಿದ್ರಾಜಾಡ್ಯಾರುಚಿಹರಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಮವಲಮ್ಬನಮ್| ವಿಪರೀತಮತಃ ಶೀತಂ ದೋಷಸಙ್ಘಾತವರ್ದ್ಧನಮ್||೧೩||

ಸ೦-[ ತೃಷ್ಣಕ್- ] ತೃಷ್ಣಾವಾನ್ನರಃ, ಅಲ್ಪಾಲ್ಪಂ-ಸ್ತೋಕಂ ಸ್ತೋಕಂ, ವಾತಕಫಜ್ವರೇ ಉಷ್ಣಾಮ್ಬು ಪಿಬೇತ್| ತೃಷ್ಣಗಿತಿ " ಸ್ವಪಿತೃಷೋರ್ನಜಿಙ್" ಇತಿ ನಜಿಙ್| ಅಲ್ಪಾಲ್ಪಮಿತಿ "ಪ್ರಕಾರೇ ಗುಣವಚನಸ್ಯ" ಇತಿ ದ್ವಿತ್ವಮ್| ತತ್-ಉಷ್ಣಾಮ್ಬು ಪೀತಂ, ಕಫಂ-ವಾತಸ್ತ್ಯಾನಂ, ವಿಲಯಂ ನೀತ್ವಾ-ವಿಲೀನವಿಗ್ರಹತಾಮಾಪಾದ್ಯ, ತೃಷ್ಣಾಮಾಶು ನಿವರ್ತಯೇತ್, ತರ್ಪಣ ಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್| ತಥಾ, ಅಗ್ನಿಮುದೀರ್ಯ-ಸಮಿದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾ, ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ವಿಶೋಧಯೇತ್| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಮೃದೂಕೃತ್ಯ,-ತೇಷಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮಾರ್ದವಮುತ್ಪಾದ್ಯ| ತಥಾ, ಲೀನಾನಿ-ಅಪ್ರವೃತ್ತಸ್ವರೂಪಾಣಿ ಛ, ತಾನಿ ಪಿತ್ತಾನಿಲಸ್ವೇದಶಕೃನ್ಮೂತ್ರಾಣಿ ಚ, ತೇಷಾಮನುಲೋಮನಂ-ಪ್ರವರ್ತನಮ್| ತಥಾ, ಪ್ರಾಣಾನಾಂ-ಜೀವಿತಾಖ್ಯಾನಾಂ, ಅವಲಮ್ಬನಮ್| ತದುಷ್ಣಂ ಜಲಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ತಥಾ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರವರ್ತನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನೇನ ಚೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಕರ್ಮಕಥನವ್ಯಾಜೇನ ವಾತಕಫಜ್ವರಸ್ವರೂಪಮಪಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ| ಯಥಾ,-ವಾತಶೋಷಿತೇನ ಕಫೇನ ಸ್ತ್ಯಾನೀಭೂತೇನಾತ್ರ ತೃಷ್ಣಾ ಜಾಯತೇ, ತಥಾಽಧಿಕಮಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಮ್, ಸ್ರೋತಸಾಮಶುದ್ಧತ್ವಮ್, ತಥಾ ಲೀನಾನಿ ಪಿತ್ತಾದೀನ್ಯತ್ರ ಸ್ಯುಃ, ಇತಿ|

Adhikarana javaravisheShe uShNAmbuniShedhaH (14-15) · Śloka 15

ಉಷ್ಣಮೇವಂಗುಣತ್ವೇಽಪಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾನ್ನೈಕಾನ್ತಪಿತ್ತಲೇ| ಉದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತೇ ದವಥುದಾಹಮೋಹಾತಿಸಾರಿಣಿ||೧೪|| ವಿಷಮದ್ಯೋತ್ಥಿತೇ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೇಽಸ್ರಪಿತ್ತಿನಿ| |೧೫|

ಸ೦-ಏವಂಗುಣಮಪ್ಯುಷ್ಣಾಮ್ಬು ಏಕಾನ್ತಪಿತ್ತಲೇ-ಕೇವಲಪಿತ್ತಲೇ ಜ್ವರಿಣಿ, ವಾ, ನ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತಿ| ತಥಾ, ಉದ್ರಿಕ್ತಂ-ಅಧಿಕಂ, ಪಿತ್ತಂ ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ನ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ತಥ, ತದುಷ್ಣಾಮ್ಬು ದವಥ್ವಾದಿಮತಿ ನರೇ ನ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಚಕ್ಷುರಾದಿಭ್ಯೋ ಯಸ್ತೀವ್ರ ಊಷ್ಮಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸ ದವಥುಃ| ಸರ್ವಾಙ್ಗೀಣಸ್ತೀವ್ರ ಊಷ್ಮಾ-ದಾಹಃ| ಮೋಹೋ-ಭ್ರಮಃ| ತಥಾ, ವಿಷಮದ್ಯಾಭ್ಯಾಮುತ್ಥಿತೇ-ಜಾತೇ ಜ್ವರೇ| ತಥಾ, ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ| ತಥಾ, ಕ್ಷತಶ್ಚ ಕ್ಷೀಣಶ್ಚ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಃ, ಕ್ಷತಃ-ಉರಃಕ್ಷತಃ, ಕ್ಷೀಣೋ-ಧಾತ್ವಪಚಯವಾನ್, ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾಭೂತೇ ನರೇ ನ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ತಥಾ,ಅಸ್ರಪಿತ್ತನಿ-ರಕ್ತಪಿತ್ತವತಿ [ ನರೇ, ನ ಯುಞ್ಜಯಾತ್ ]|

Adhikarana niShiddhoShNodakAnAM ShaDa~ggAdishrutaM shItodakam (15-16) · Śloka 16

| ಘನಚನ್ದನಶುಣ್ಠ್ಯಮ್ಬುಪರ್ಪಟೋಶೀರಸಾಧಿತಮ್||೧೫|| ಶೀತಂ ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ತೋಯಂ ಪಾಚನಂ ತೃಡ್ಜ್ವರಾಪಹಮ್| |೧೬|

ಸ೦-ತೇಭ್ಯಃ-ಉದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತಾದಿಭ್ಯಃ ಪಿಪಾಸಿತೇಭ್ಯೋ,ಘನಾದಿಸಾಧಿತಂ ಶೀತಂ ತೋಯಂ ಹಿತಮ್| ಪಾನೀಯಸಾಧನೇ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ವಿಧಿರುಕ್ತೋ ಯಥಾ-"ಕರ್ಷಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ತೋಯಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಮಾವಪೇತ್| ಅರ್ಧಾವಶೇಷಂ ತದ್ಭಾಹ್ಯಂ ತೋಯಪಾನೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ||" ಇತಿ|

Adhikarana jvare pittavirUddhaniShedhaH (16-17) · Śloka 17

| ಊಷ್ಮಾ ಪಿತ್ತಾದೃತೇ ನಾಸ್ತಿ ಜ್ವರೋ ನಾಸ್ತ್ಯೂಷ್ಮಣಾ ವಿನಾ||೧೬|| ತಸ್ಮಾತ್ಪಿತ್ತವಿರುದ್ಧಾನಿ ತ್ಯಜೇತ್ ಪಿತ್ತಾಧಿಕೇಽಧಿಕಮ್| |೧೭|

ಸ೦-ಪಿತ್ತಂ ವಿನಾ ಊಷ್ಮಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ, ಜ್ವರಶ್ಚೋಷ್ಮಣಾ ವಿನಾ ನಾಸ್ತಿ, ಸನ್ತಾಪಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್ ಜ್ವರಸ್ಯ| ಯತಶ್ಚೈವಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾನಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ವಿರುದ್ಧಾನ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಾದೀನಿ ತಾನಿ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಜ್ವರೇ ತ್ಯಜೇತ್| ಪಿತ್ತಾಧಿಕೇ ಪುನರಧಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ-ಅತಿಶಯೇನ, ತ್ಯಜೇತ್| ಪಿತ್ತಾಧಿಕ ಇತ್ಯತ್ರಾಧಿಕಗ್ರಹಣೇನೇದಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ,-ಸರ್ವೋ ಜ್ವರಸ್ತ್ರಿದೋಷಜೋ ಭೂಯಸಾ ತು ವ್ಯಪದೇಶ ಇತಿ|

Adhikarana jvare snAnAdiniShedhaH (17) · Śloka 17

| ಸ್ನಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚ ಪರಿಶೇಷಂ ಚ ಲಙ್ಘನಮ್||೧೭||

ಸ೦-ನ ಕೇವಲಂ ಜ್ವರೇ ಪಿತ್ತವಿರುದ್ಧಾನಿ ತ್ಯಜೇತ್| ಯಾವತ್ ಸ್ನಾನಾದೀಂಶ್ಚ ತ್ಯಜೇತ್| ಸ್ನಾನಾದೀನಾಂ ಪಿತ್ತಹರತ್ವಾಶಙ್ಕಯಾ ಸೇವ್ಯತ್ವೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇಽಚಿನ್ತ್ಯಪ್ರಭಾವತ್ವಾತ್ ಜ್ವರೇ ವಿರುದ್ಧಾನೀತಿ ತತ್ಸೇವನಂ ನಿಷೇಧತಿ| ಪ್ರದೇಹಃ ಚನ್ದನಾದ್ಯನುಲೇಪಃ| ಪರಿಶೇಷಂ ಚ ಲಙ್ಘನಂ ತ್ಯಜೇತ್, ಯಲ್ಲಙ್ಘನಮುಪಯುಕ್ತಮುಪವಾಸಲಕ್ಷಣಂ ತತೋ ಯದನ್ಯತ್ತತ್ ಪರಿಶೇಷಮ್,-ಶುಧ್ದ್ಯಾದ್ಯೇಕಾದಶಪ್ರಕಾರಂ ಚ, ತತ್ತ್ಯಜೇತ್| ಉಪವಾಸಲಕ್ಷಣಂ ತು ಲಙ್ಘನಂ ನವಜ್ವರೇ ಕರ್ತವ್ಯಮೇವ|

Adhikarana niShedhe yuktiH (18-19) · Śloka 19

ಅಜೀರ್ಣ ಇವ ಶೂಲಘ್ನಂ ಸಾಮೇ ತೀವ್ರರುಜಿ ಜ್ವರೇ| ನ ಪಿಬೇದೌಷಧಂ ತದ್ಧಿ ಭೂಯ ಏವಾಮಮಾವಹೇತ್||೧೮|| ಆಮಾಭಿಭೂತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಂ ವಿಷಮಹೇರಿವ| |೧೯|

ಸ೦-ಯಥಾಽಜೀರ್ಣೇ ಸಾಮೇ ತೀವ್ರರುಜ್ಯಪಿ ಶೂಲಘ್ನಮೌಷಧಂ ನ ಪಿಬೇತ್, ಪ್ರತ್ಯವಾಯಭಯಾತ್| ತಥೈವ ಸಾಮೇ ಜ್ವರೇ ದಾರುಣಪೀಡಾವತಿ ತದಾನೀಮಾಮಪಕ್ತ್ಯರ್ಥ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದ್ಯೌಷಧಂ ಕ್ವಾಥಾದಿಕಲ್ಪನಾಕಲ್ಪಿತಂ ನ ಪಿಬೇತ್| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತತ್-ಔಷಧಂ ಪೀತಂ, ಅಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಮಾಮಾಭಿಭೂತ ಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಭೂಯ ಏವಾಮಮಾವಹೇತ್| ಅತ್ರ ಚ ಸಾಮ ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ಬಹ್ವಾಮ ಇತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ಅಲ್ಪೇ ಹ್ಯಜೀರ್ಣೇ ಭೇಷಜಮನುಜ್ಞಾತಮೇವ| ತಥಾ ಚೋವಾಚ ತನ್ತ್ರಕಾರಃ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೮/೧೯)-"ಜೀರ್ಣಾಶನೇ ತು ಭೈಷಜ್ಯಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸ್ತಬ್ಧಗುರುದರೇ| ದೋಷಶೇಷಸ್ಯ ಪಾಕಾರ್ಥಮಗ್ನೇಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷಣಾಯ ಚ||" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ಸಾಮೋ ಬಹ್ವಾಮ ಇತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಅಥಾತ್ರ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಮಾಹಕ್ಷೀರಂ ವಿಷಮಹೇರಿವ| ಯಥಾ ಕ್ಷೀರಂ ವಿಷಘ್ನಮಪ್ಯಭಿಹಿತಮಹೀನಾಂ ತದೇವ ವಿಷಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana jvaravisheShe svedaH svedaguNAH (19-20) · Śloka 20

| ಸೋದರ್ದಪೀನಸಶ್ವಾಸೇ ಜಙ್ಘಾಪರ್ವಾಸ್ಥಿಶೂಲಿನಿ||೧೯|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಶಸ್ತಃ, ಸ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಸ್ವೇದಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾತಾನ್ ಕುರ್ಯಾದಗ್ನೇಶ್ಚ ಪಾಟವಮ್||೨೦||

ಸ೦-ಉದರ್ದಾದಯಃ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾಃ| ಉದರ್ದಶ್ಚ ಪೀನಸಶ್ಚ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ತೈಃ ಸಹ ವರ್ತತೇ ಯೋ ಜ್ವರಸ್ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ, ಜಙ್ಘೇ, ಚ ಪರ್ವಾಣಿ ಚಾಸ್ಥೀನಿ ಛ, ತತ್ರ ಶೂಲಂ, ತದ್ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ| ತಥಾ, ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ವಾತಕಫೋದ್ಭವೇ ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಶಸ್ತೋ-ಹಿತಃ| ಸ ಆಚರಿತಃ ಸ್ವೇದಾದೀನ್ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಅಗ್ನೇಶ್ಚ ಪಾಟವಂ-ದೀಪ್ತತರತ್ವಂ, ವಿದಧ್ಯಾತ್|

Adhikarana snehoktAcAravidhipAlanam (21) · Śloka 21

ಸ್ನೇಹೋಕ್ತಮಾಚಾರವಿಧಿಂ ಸರ್ವಶಶ್ಚಾನುಪಲಯೇತ್| |೨೧|

ಸ೦-ತಥಾ, ಸ್ನೇಹೋಕ್ತಂ-ಸ್ನೇಹವಿಧ್ಯಧ್ಯಾಯೇ ಕಥಿತಂ,ಚಾಚಾರವಿಧಿಂ ಚ ಸರ್ವಶೋಽನುಪಾಲಯೇತ್, ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana la~gghanAdInAM prayogakAlaH (21-22) · Śloka 22

| ಲಙ್ಘನಂ ಸ್ವೇದನಂ ಕಾಲೋ ಯವಾಗ್ವಸ್ತಿಕ್ತಕೋ ರಸಃ||೨೧|| ಮಲಾನಾಂ ಪಾಚನಾನಿ ಸ್ಯುರ್ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಕ್ರಮೇಣ ವಾ| |೨೨|

ಸ-ಮಲಾನಾಂ-ಸಾಮಾನಾಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಸಂಸರ್ಗಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಚ, ಸಮರ್ಥ್ಯಾಲ್ಲಙ್ಘನಾದಯಸ್ತಿಕ್ತರಸಾವಸಾನಾಃ ಪಾಚನಾನಿ ಸ್ಯುಃ| ಯಥಾವಸ್ಥಂ-ಅವಸ್ಥಾನತಿಕ್ರಮೇಣ| ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿಜ್ಜ್ವರಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಲಙ್ಘನಂ-ಉಪವಾಸಲಕ್ಷಣಂ, ಮಲಾನಾಂ ಪಾಚನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿತ್ ಸ್ವೇದನಂ ಸ್ಯಾತ್| [ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿತ್ ] ಕಾಲಃ ಷಡಹಾಖ್ಯಃ| ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿದ್ಯವಾಗ್ವಃ-ಪೇಯಾಃ| ಕಸ್ಯಾಞ್ಚಿತ್ತಿಕ್ತಕೋ ರಸಃ-ತಿಕ್ತರಸಾಗ್ಜ್ರಾತದ್ರವ್ಯೋಪಯೋಗಃ| ಏವಮವಸ್ಥಾವಶಾತ್ ಲಙ್ಘನಾದಯಸ್ತಿಕ್ತರಸಾನ್ತಾ ಮಲಾನಾಮೇಕೈಕಶಃ ಪಾಚನಾನಿ ಸ್ಯುಃ| ಅಥವಾ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಪಾಚನಾನಿ ಸ್ಯುಃ, ಯಥಾ-ಲಙ್ಘನಂ ಸ್ವೇದನಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ ಷಡಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಯವಾಗ್ವಸ್ತಿಕ್ತಕೋ ರಸಃ ಪಾಚನಾನ್ಯವಿಪಕ್ವಾನಾಂ ಮಲಾನಾಂ ತರುಣೇ ಜ್ವರೇ ಸ್ಯುಃ| ತತ್ರ "ಆಮಾಶಯಸ್ಥಃ" (ಶ್ಲೋ.೧) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಲಙ್ಘನಯೋಗ್ಯಾವಸ್ಥಾ, "ಸೋದರ್ದಪೀನಸ" (ಶ್ಲೋ. ೧೯) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಚ ಸ್ವೇದನಯೋಗ್ಯಾವಸ್ಥಾ, "ಇತ್ಯಯಂ ಷಡಹೋ ನೇಯಃ" (ಶ್ಲೋ. ೩೮) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಕಾಲಯೋಗ್ಯಾವಸ್ಥಾ, "ಯುಕ್ತಂ ಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗೈಸ್ತುತಂ" (ಶ್ಲೋ. ೨೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೇಯಾಯೋಗ್ಯಾವಸ್ಥಾ, "ಉದ್ರಿಕ್ತಪಿತ್ತೇ" (ಶ್ಲೋ. ೧೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಚ ತಿಕ್ತರಸೋಪಯೋಗಯೋಗ್ಯಾವಸ್ಥಾ, ಇತಿ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಕ್ರಮಸ್ತು ಯಥಾ,-ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಕೇ ಸಾಮೇ ಜ್ವರೇ ಪ್ರಥಮಂ ಲಙ್ಘನಂ ಕುರ್ವನ್ನೇವ ಸ್ವೇದನಂ ದ್ವಿತ್ರಾದಿದಿನಲಕ್ಷಣಂ ಚ ಕಾಲಂ ಲಙ್ಘಿತಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಸ್ಯ ಯವಾಗ್ವಾದಿಪೇಯಾದ್ಯನ್ನಭುಕ್ತಸ್ಯಾನನ್ತರಂ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಿತಿಕ್ತರಸೋಪಯೋಗಃ, ಇತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ| ಅಸ್ಯವಿಶಿಷ್ಟವಿಷಯೇಽಪವಾದಮಾಹ-

Adhikarana jvaraviSheSe la~gghananiShedhaH (22-23) · Śloka 23

| ಶುದ್ಧವಾತಕ್ಷಯಾಗನ್ತುಜೀರ್ಣಜ್ವರಿಷು ಲಙ್ಘನಮ್||೨೨|| ನೇಷ್ಯತೇ| |೨೩|

ಸ೦-ಶುದ್ಧೇನ ವಾತೇನ-ಆಮದೋಷಾದ್ಯದುಷ್ಟೇನ, ಯೋ ಜ್ವರಃ ಸ ಶುದ್ಧವಾತಜ್ವರಃ| ಕ್ಷಯೇಣ-ಧಾತ್ವಪಚಯಾದಿಲಕ್ಷಣೇನ, ಯೋ ಜ್ವರಃ ಸ ಕ್ಷಯಜ್ವರಃ| ಯಶ್ಚ ಭೂತವಿಷವಾಯ್ವಗ್ನಿಸಮ್ಪ್ರಹಾರಾದಿಸಮುದ್ಭವಃ ಸ ಆಗನ್ತುಜ್ವರಃ| ತಥಾ, ಅತರುಣೋ ಜ್ವರಃ ಸ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಃ| ತೇ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಂಭೂತಾಃ| ತೇಷು ಲಙ್ಘನಂ ನೇಷ್ಯತೇ| ತೇಷು ತರ್ಹಿ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana tatra bRuMhaNarUpaM shamanam (23) · Śloka 23

ತೇಷು ಹಿ ಹಿತಂ ಶಮನಂ ಯನ್ನ ಕರ್ಶನಮ್| |೨೩|

ಸ೦-ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತೇಷು-ಶುದ್ಧವಾತಾದಿಜ್ವರೇಷು, ಶಮನಂ ಹಿತಮ್| ಶಮನಸ್ಯ ಸನ್ತರ್ಪಣಾಪತರ್ಪಣರೂಪೇಣ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಾತ್ ಕಿಂ ತಚ್ಛಮನಂ ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯನ್ನ ಕರ್ಶನಮ್, ಬೃಂಹಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಯದ್ಯೇವಂ ತತ್ಸ್ಪಷ್ಟಮೇವ ಬೃಂಹಣಮಿತ್ಯೇತದೇವ ಕಸ್ಮಾನ್ನ ಕೃತಮ್ ? ಕಿಂ ಶಮನಂ ಯನ್ನ ಕರ್ಶನಮಿತಿ ಪದದ್ವಯೋಪಾದಾನೇನ ? ಬ್ರೂಮಃ| ಅರ್ಥಾನ್ತರದ್ಯೋತನಾರ್ಥಮೇತದುಕ್ತಮ್| ತಥಾ ಚಾಯಮರ್ಥೋ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಭಯಯೋರುಪಾದಾನೇನ ಪ್ರಕಾಶ್ಯತೇ| ಯಥಾ-ನ ಸರ್ವಸರ್ವಿಕಯಾ ಯದ್ಬೃಂಹಣಂ ಶಮನಂ ತತ್ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಮ್| ಕಿನ್ತರ್ಹಿ ? ಕಿಞ್ಚಿದ್ಬೃಹಣಂ ಶಮನಂ ತತ್ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಮಿತಿ|

Adhikarana ala~gghitalakShaNam (23-24) · Śloka 24

| ತತ್ರ ಸಾಮಜ್ವರಾಕೃತ್ಯಾ ಜಾನೀಯಾದವಿಶೋಷಿತಮ್||೨೩|| ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಜ್ಞಾನಮವೇಕ್ಷೇತ ಚ ಲಙ್ಘನೇ| |೨೪|

ಸ೦-[ ತತ್ರ- ] ತೇಷು ಜ್ವರೇಷು, ಮಧ್ಯೇ, ಸಾಮಜ್ವರಸ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣೇನ "ಜ್ವರೋಪದ್ರವತೀಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ" (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೨/೫೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ, ಅವಿಶೋಷಿತಂ-ಅಲಙ್ಘಿತಂ, ವಿದ್ಯಾತ್| ಲಙ್ಘನೇ-ಲಙ್ಘನಲಕ್ಷಣಾಪೇಕ್ಷಯಾ, ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಜ್ಞಾನಂ-ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಣೀಯಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಂ, ಚವೇಕ್ಷೇತ| ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ-ಚ-"ವಿಮಲನ್ದ್ರಿಯತಾ ಸರ್ಗೋ ಮಲಾನಾಂ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೪/೧೭) ಇತ್ಯಾದಿ| "ಅತಿಕಾರ್ಶ್ಯ" (ಹೃ,ಸೂ.ಅ. ೧೪/೨೯) ಇತ್ಯಾದಿಭಿರತಿ ಲಙ್ಘಿತಂ ಚ|

Adhikarana peyopacAraH peyopacAraPalam (24-26) · Śloka 26

| ಯುಕ್ತಂ ಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗೈಸ್ತು ತಂ ಪೇಯಾಭಿರುಪಾಚರೇತ್||೨೪|| ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಸಿದ್ಧಾಭಿರ್ಮಣ್ಡಪೂರ್ವಾಭಿರಾದಿತಃ| ಷಡಹಂ ವಾ ಮೃದುತ್ವಂ ವಾ ಜ್ವರೋ ಯಾವದವಾಪ್ನುಯಾತ್||೨೫|| ತಸ್ಯಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ತಾಭಿಃ ಸಮಿದ್ಭಿರಿವ ಪಾವಕಃ| |೨೬|

ಸ೦-ಲಙ್ಘಿತಲಿಙ್ಗೈಃ-ವಿಶೋಷಿತಲಕ್ಷಣೈಃ, ಯುಕ್ತಂ ಜ್ವರಿತಂ ನರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಂ ಪೇಯಾಭಿರುಪಾಚರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಭಿಃ ? ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಸಿದ್ಧಾಭಿಃ| ಯದ್ಯತ್ಸ್ವಂ ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ ವೀಪ್ಸಾಯಾಮವ್ಯಯೀಭಾವಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ತದೌಷಧಂ ಚ ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಮ್| ವಾತಾದೇಃ ಪೃಥಗ್ರೂಪಸ್ಯ ಸಂಸೃಷ್ಟಸ್ಯ ಸನ್ನಿಪತಿತಸ್ಯ ಯದ್ಯಸ್ಯ ಯೋಗ್ಯಮೌಷಧಂ ತೇನ ಸಿದ್ಧಾಭಿಃ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ ಪೇಯಾದಿದ್ರವ್ಯೈರ್ಯಥಾಯಥಂ ಯೋಗ್ಯೈಃ ಕೃತಾಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಭಿಃ ? ಮಣ್ಡಃ ಪೂರ್ವಃ-ಪ್ರಧಾನಃ, ಅಚ್ಛತಯಾ ಯಾಭ್ಯಸ್ತಾಭಿರಿತಿ ಸಮಾಸಃ| ಏವಂ ಮಣ್ಡಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಧನಾಃ ಪೇಯಾಃ ಕಾರ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥೋಽವತಿಷ್ಠತೇ| ನ ತು ಮಣ್ಡಃ ಪೂರ್ವಃ-ಪ್ರಥಮೋಽಭ್ಯವಹಾರೋ, ಯಾಸಾಂ ತಾ ಮಣ್ಡಪೂರ್ವಾ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಏವಂ ಹಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಮಾನೇ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಪೇಯಾನಾಂ ಮಣ್ಡಪೂರ್ವಾಣಾಂ ಜ್ವರೇಽಭ್ಯವಹಾರಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ತತಶ್ಚ (ಶ್ಲೋ.೨೭)-"ಸೃಷ್ಟವಿಡ್ಬಹುಪಿತ್ತೋ ವಾ ಸಶುಣ್ಠೀಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಹಿಮಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್|" ತಾಮಪಿ ಮಣ್ಡಪೂರ್ವಾ ಪಿಬೇತ್, ನ ಕೇವಲಾಮಿತಿ| ಏತಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಕ್ವಥಿತಾಮಲಕೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಪಿತ್ತಶಮನೇ ಕ್ವ ಮಣ್ಡಃ ? ತಥಾ ಕ್ವ ಬಹುಪಿತ್ತೋ ಜ್ವರೀ ವಾ ಮಣ್ಡಃ "ಶೃತಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಶುಣ್ಠೀಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತೋ ಲಾಜಾಮ್ಬುದಾಡಿಮೈಃ|" (ಚ.ಸೂ.ಅ. ೨೭/೨೫೬) ಇತ್ಯೇವಂಸ್ವರೂಪಃ ? ಪೇಯಾಯಾಶ್ಚ ಜ್ವರಘ್ನತ್ವಮುಕ್ತಮ್| ತಥಾ ಕ್ಷುಧಿತೇ ಸಮ್ಯಗ್ಲಙ್ಘಿತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮಣ್ಡಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಧನಾಭಿಃ ಪೇಯಾಭಿರಸಾವುಪಾಚರಣೀಯಃ| ತಸ್ಯ-ಜ್ವರಿಣಃ, ತಾಭಿಃ-ಪೇಯಾಭಿಃ, ಅಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ-ಸಮಿಧ್ಯತೇ, ಸಮಿದ್ಭಿಃ-"ಏಧೈಃ, ಯಥಾ ಬಾಹ್ಯಃ ಪಾವಕಃ| ಮುನಿನಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಚ.ಚಿ.ಅ.೩/೧೪೯)-"ತಾಶ್ಚ ಭೇಷಜಸಂಯೋಗಾಲ್ಲಘುತ್ವಾಚ್ಚಾಗ್ನಿದೀಪನಾಃ| ಚೋಕ್ತಮ್ (ಚ.ಚಿ.ಅ.೩/೧೪೯)-"ತಾಶ್ಚ ಭೇಷಜಸಂಯೋಗಾಲ್ಲಘುತ್ವಾಚ್ಚಾಗ್ನಿದೀಪನಾಃ| ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾಣಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಚಾನುಲೋಮನಾಃ| ಸ್ವೇದನಾಯ ದ್ರವೋಷ್ಣತ್ವಾದ್ದ್ರವತ್ವಾತ್ತೃಟ್ಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ| ಆಹಾರಭಾವಾತ್ ಪ್ರಾಣಾಯ ಸರತ್ವಾಲ್ಲಾಘವಾಯ ಚ|| ಜ್ವರಧ್ಯೋ ಜ್ವರಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೇಯಾಭಿರಾದಿತಃ| ಜ್ವರಾನುಪಾಚರೇದ್ಧೀಮಾನ್" ಇತಿ| ಖರನಾದೇನಾಪ್ಯುಕ್ತಮ್-"ಪಿಬೇದ್ಚ್ಚಾಂ ಸಸಿಕ್ಥಾಂ ವಾ ಸ್ವಾಂ ಸ್ವಾಂ ಪೇಯಾ ನವಜ್ವರೇ|" ಇತಿ| ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಂ ಜ್ವರಿಣಂ ಪೇಯಾಭಿರುಪರೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಷಡಹಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪೇಯಾಭಿರ್ಜ್ವರಿಣಂ ಷಡಹಂ ಯಾವದುಪಾಚರೇತ್| ಷಣ್ಣಾಮಹ್ನಾಂ ಸಮಾಹಾರಃ, "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮಾಸಃ, "ರಾಜಾಹಃಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್" ಇತಿ ಟಚ್, ನ ಸಙ್ಖ್ಯಾದೇಃ ಸಮಾಹಾರೇ" ಇತ್ಯಹ್ನಾದೇಶೋ ಯದಿ ಶಾನ್ತೋ ಜ್ವರಸ್ತದಾ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಭಕ್ತಯೂಷಾದಿಭಿರುಪಾಚರೇದಿತಿ ವಾಶಾಬ್ದೇನ ಗಮಯತಿ| ಮೃದುತ್ವಂ ವೇತಿ| ಅಥವಾ ಷಡಹೇಽತೀ ತೇಽಪಿ ಯಾವಜ್ಜ್ವರೋ ಮಾರ್ದವಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಾವತ್ಪೇಯಾಭಿರುಪಾಚರೇತ್| ನನು, ತರ್ಹಿ ಕಿಂ ಷಡಹಂ ವೇತ್ಯನೇನ ? ಅತ್ರ ಕೇಚಿದೇವಮಾಹುಃ| ಷಡಹಾದರ್ವಾಕ್ಪ್ರಾಯೇಣ ಮೃದುತಾಯಾಮಪಿ ಜಾತಾಯಾಂ ಷಡಹಂ ಯಾವತ್ ಜ್ವರಿಣಂ ಪೇಯಾಭಿರುಪಾಚರೇದಿತಿ ದ್ಯೋತನಾರ್ಥಂ ಷಡಹಂ ವೇತಿ ಕೃತಮ್| ಅಪರೇ ತು ಕಾಲ ಏವ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಜ್ವರಮಾರ್ದವಸ್ಯೇತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮಿದಂ ಕೃತಮಿತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಜ್ವರಮಾರ್ದವೇ ತು ಜಾತೇ ಪಾಚನಾದಿಯೋಗಃ ಕಾರ್ಯಃ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೩೯)- "ತತಃ ಪಕ್ವೇಷು ದೋಷೇಷು ಲಙ್ಘನಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಕಷಾಯಃ" ಇತಿ| ಅಥ ತಾ ಏವ ಪೇಯಾ ವಕ್ತುಮುಪಕ್ರಮತೇ

Adhikarana lAjapeyA prathamaM yojyA amlArthinaH peyA (26-27) · Śloka 27

| ಪ್ರಾಗ್ಲಾಜಪೇಯಾಂ ಸುಜರಾಂ ಸಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಪಿಪ್ಪಲೀಮ್||೨೬|| ಸಸೈನ್ಧವಾಂ, ತಥಾಽಮ್ಲಾರ್ಥೀ ತಾಂ ಪಿಬೇತ್ಸಹದಾಡಿಮಾಮ್| |೨೭|

ಸ೦-ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ ಸರ್ವಾಭ್ಯಃ ಪೇಯಾಭ್ಯೋ, ಲಾಜಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್, ನ ತು ಯವಾದಿಪ್ರಕೃತಿಜಾಂ ಪೇಯಾಮ್| ಕೀದೃಶೀಮ್ ? ಸುಜರಾಮ್, ಅಲ್ಪಜತ್ವಾದ್ಯಾಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಜರಾಂ ಯಾತಿ ತಾಮ್| ತಥಾ, ಸಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಪಿಪ್ಪಲೀಂಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶೃತಾಮಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಅತ ಏವ ಸಸೈನ್ಧವಾಮಿತಿ ಪೃಥಗ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್| ಅನ್ಯಥಾ ಸಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಾಮಿತಿ ನಿರ್ದೇಶಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಮುನಿರಪ್ಯಾಹ (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೩/೧೭೭)- "ಲಾಜಪೇಯಾಂ ಚ ಸುಜರಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರೈಃ ಶೃತಾಮ್" ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಸೈನ್ಧವಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಸಶಬ್ದಸ್ಯೇಷತ್ಪರ್ಯಾಯತ್ವಾತ್ ಅಲ್ಪಸೈನ್ಧವಾಮಿತಿಬೋಧ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಅಮ್ಲಾರ್ಥೀ-ಯೋ ಜ್ವರ್ಯಮ್ಲ ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ ಸಃ, ತಾಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಂ ಪೇಯಾಂ, ಸಹದಾಡಿಮಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಃ ಪೇಯಾಯಾಃ ಸದಾಡಿಮತ್ವಮೇವಾಸ್ಯಾ ವಿಶೇಷಃ| "ವೋಪಸರ್ಜನಸ್ಯ" ಇತಿ ಸಹಶಬ್ದಸ್ಯ ಸಭಾವಃ|

Adhikarana shithilamalapittottarayo peyA (27) · Śloka 27

| ಸೃಷ್ಟವಿಡ್ ಬಹುಪಿತ್ತೋ ವಾ ಸಶುಣ್ಠೀಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಹಿಮಾಮ್||೨೭||

ಸ೦-ಪಿಬೇದಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಸೃಷ್ಟವಿಟ್-ಭಿನ್ನವರ್ಚಾ ಜ್ವರೀ, ಬಹುಪಿತ್ತೋ ವಾ ಸಶುಣ್ಠೀಮಾಕ್ಷಿಕಾಂ ಹಿಮಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್, ನೋಷ್ಣಾಂ ನಾನ್ಯಥಾ ಯೋ ಜ್ವರೀ| ಧಾನ್ಯಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾವತ್ರಾಪಾಸ್ಯೇ, ಶುಣ್ಠೀಗ್ರಹಣಾತ್| ಅತ್ರ ಚ ಶುಣ್ಠ್ಯಾ ದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯೋಽಸಂಯೋಗಾನ್ಮಧುರಪಾಕತ್ವಾದಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯೋತ್ಸಾರಣೋಪಕ್ಷೀಣಶಕ್ತಿತ್ವಾದ್ ಯುಕ್ತಃ ಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಶುಣ್ಠ್ಯಾಃ ಪ್ರಯೋಗೇ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್| ಸೈನ್ಧವಂ ತು ತಾವನ್ಮಾತ್ರಂ ಸರ್ವತ್ರಾವಿರುದ್ಧಮೇವ|

Adhikarana bastyAdishUlinaH (28) · Śloka 28

ಬಸ್ತಿಪಾರ್ಶ್ವಶಿರಃಶೂಲೀ ವ್ಯಾಘ್ರೀಗೋಕ್ಷುರಸಾಧಿತಾಮ್| |೨೮|

ಸ೦-ಬಸ್ತ್ಯಾದಿಶೂಲೀ ವ್ಯಾಘ್ರೀಗೋಕ್ಷುರಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana jvarAtisAriNaH peyA (28-29) · Śloka 29

| ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಬಲಾಬಿಲ್ವನಾಗರೋತ್ಪಲಧಾನ್ಯಕೈಃ||೨೮|| ಸಿದ್ಧಾಂ ಜ್ವರಾತಿಸಾರ್ಯಮ್ಲಾಂ ಪೇಯಾಂ ದೀಪನಪಾಚನೀಮ್| |೨೯|

ಸಂ-ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಾದಿಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ದೀಪನಪಾಚನೀಂ ಜ್ವರಾತಿ ಸಾರವಾನ್ ಅಮ್ಲಾಂ ಪಿಬೇತ್| ದೀಪನೀ ಚಾಸೌ ಪಾಚನೀ ಚೇತಿ ಪುಂವತ್ಕರ್ಮಧಾರಯೇತಿ ಪುಂವದ್ಭಾವಃ| ಅತ್ರಾಮ್ಲಗ್ರಹಣಂ ನ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಯತಃ ಸರ್ವತ್ರಪೇಯಾಪ್ರಸಙ್ಗೇಽಮ್ಲಾರ್ಥೀ ಯೋ ಜ್ವರೀ ಸ ಸದಾಡಿಮಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ಕಿಮನೇನ ? ಬ್ರೂಮಃ| ಅಮ್ಲಾಭಿಲಾಷೀ ಭವತು ವಾ ಮಾ ಭವತು| ತಥಾಽಪ್ಯಮ್ಲಾಮೇವ ಜ್ವರಾತಿಸಾರೀ ಪಿಬೇದಿತ್ಯಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ದ್ಯೋತನಾರ್ಥಮಮ್ಲಾಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್|

Adhikarana hidhmAdiyuktasya peyA (29) · Śloka 29

| ಹ್ರಸ್ವೇನ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಹಿಕ್ಕಾರುಕ್ಶ್ವಾಸಕಾಸವಾನ್||೨೯||

ಸ೦-ಪಿಬೇತ್ಸಿದ್ಧಾಮಿತ್ಯತ್ರಾನುವರ್ತತೇ| ಹ್ರಸ್ವೇನ-ಬೃಹತ್ಯಾದಿನಾ, ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸಿದ್ಧಾಂ ಪೇಯಾಂ ಹಿಧ್ಮಾದಿವಾನ್ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana kaPArtasya peyA (30-31) · Śloka 31

ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಮಹತಾ ಕಫಾರ್ತೋ ಯವಸಾಧಿತಮ್| ವಿಬದ್ಧವರ್ಛಾಃ ಸಯವಾಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕೈಃ ಕೃತಾಮ್||೩೦|| ಯವಾಗೂಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ಭೃಷ್ಟಾಂ ಮಲದೋಷಾನುಲೋಮನೀಮ್| |೩೧|

ಸ-ಕಫಾರ್ತೋ ನರೋ ಬಿಲ್ವಾದಿನಾ-ಮಹತಾ, ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಸಹ ಯವಸಾಧಿತಾಂ ಪಿಬೇತ್| ತಣ್ಡುಲಾ ಏವಾತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿತ್ವೇನ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ಯವಾಸ್ತುಕ್ವಾಥ ಏವ| ವಿಬದ್ಧಂ-ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ, ವರ್ಚಃ-ಪುರೀಷಂ, ಯಸ್ಯ-ನರಸ್ಯ, ಸ ನರಃ ಸಯವಾಂ-ಯವಪ್ರಧಾನಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಮಲಕೈಃ ಕೃತಾಮ್| ತಥಾ, ಸರ್ಪಿಷಾ ಭೃಷ್ಟಾಂ-ಸಮ್ಯಗಾಜ್ಯೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಾಮ್| ತಥಾ, ಮಲಃ-ಪುರೀಷಾದಿಃ, ದೋಷೋ-ವಾತಾದಿಃ, ತೇಷಾಮನುಲೋಮನೀಂ-ಸ್ವಮಾರ್ಗಪ್ರವರ್ತಿನೀಮ್|

Adhikarana vibaddhashUlayuktasya peyA (31-32) · Śloka 32

| ಚವಿಕಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲದ್ರಾಕ್ಷಾಮಲಕನಾಗರೈಃ||೩೧|| ಕೋಷ್ಠೇ ವಿಬದ್ಧೇ ಸರುಜಿ| |೩೨|

ಸ೦-ಕೋಷ್ಠೇ ವಿಬದ್ಧೇ-ವಿಬದ್ಧದೋಷಾಧಿಷ್ಠಾನೇ, ತಥಾ ಸರುಜಿ ಚವಿಕಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana parikartinaH peyA (32) · Śloka 32

ಪಿಬೇತ್ತು ಪರಿಕರ್ತಿನಿ| ಕೋಲವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಕಲಶೀಧಾವನೀಶ್ರೀಫಲೈಃ ಕೃತಾಮ್||೩೨||

ಸ೦-ತುಃ ಪುನರರ್ಥೇ| ಪರಿಕರ್ತನಂ-ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ ಛೇದನಮಿವಾನುಭವಃ, ಸ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಸ ಪರಿಕರ್ತೀ ಕೋಷ್ಠಃ, ತಸ್ಮಿನ್ಪರಿಕರ್ತಿನಿ ತು ಕೋಷ್ಠೇ, ಕೋಲಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಶ್ರೀಫಲಂ-ಬಿಲ್ವಫಲಮ್|

Adhikarana asvedanidrAtRuShNArtasya peyA (33-34) · Śloka 34

ಅಸ್ವೇದನಿದ್ರಸ್ತೃಷ್ಣಾರ್ತಃ ಸಿತಾಮಲಕನಾಗರೈಃ| ಸಿತಾಬದರಮೃದ್ವೀಕಾಸಾರಿವಾಮುಸ್ತಚನ್ದನೈಃ||೩೩|| ತೃಷ್ಣಾಛ್ಛರ್ದಿಪರೀದಾಹಜ್ವರಘ್ನೀಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಾಮ್| |೩೪|

ಸ೦-ಅಸ್ವೇದನಿದ್ರೋ ನರಸ್ತೃಷ್ಣಾರ್ತಶ್ಚ ಸಿತಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana peyauShadhairevarasayUShAdikAnapi kuryAt (34) · Śloka 34

| ಕುರ್ಯಾತ್ಪೇಯೌಷಧೈರೇವ ರಸಯೂಷಾದಿಕಾನಪಿ||೩೪||

ಸಂ-ಪೇಯೋದ್ದಿಷ್ಟೈರೇವೌಷಧೈರ್ಮಾಂಸರಸಾದಯೋಽಪಿ ಯಥೋಪಯೋಗಂ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ| [ ತಥಾ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಧ್ಯಗೀಷ್ಟ-(ಚಿ. ಅ. ೧)-"ಕುರ್ಯಾತ್ ಪೇಯೌಷಧರೇವ ರಸಯೂಷಾದಿಕಾನಪಿ|" ] ರಸೋಽತ್ರ ಮಾಂಸರಸಃ| ಯೂಷಾಃ-ಮುದ್ಗಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನಃ ಕ್ವಾಥಾಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಪಾನಿಯಮಸ್ತುತಕ್ರವ್ಯಞ್ಜನಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಪೇಯಾದಿಷು ಚ ದ್ರವ್ಯಪರಿಮಾಣಾದಿಕಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಸೂಪಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಭ್ಯೋ ವಾಽವಗನ್ತವ್ಯಮ್| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ-"ಪೇಯಾಯೂಷರಸಾದ್ಯೇಷು ರಸಾಲಾಪಾನಕಾದಿಷು| ದ್ರವ್ಯಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಲೋಕಸಿದ್ಧಾಂ ಯಥಾರ್ಹತಃ||" ಇತಿ|| ಯಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಯತ್ಪರಿಮಾಣೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಮಾತ್ರಾ ಯೋಗ್ಯಾ ತಸ್ಯ ತತ್ಪರಿಮಾಣೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರೇವ ಪೇಯಾದಯಃ ಕಾರ್ಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ,-ಪೇಯಾಯೂಷರಸಾದ್ಯೇಷು ದ್ರವ್ಯಪರಿಮಾಣಮಲ್ಪಮೇವ ಕಲ್ಪಯಿತವ್ಯಮ್| ಪಾನಾರ್ಥೇ ಚ ಯದ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಧಿತಂ ತೋಯಮುಕ್ತಂ ತದಲ್ಪಪರಿಮಾಣದ್ರವ್ಯೈರೇವ ಸಧನೀಯಮ್| ಅಲ್ಪಪರಿಮಾಣೇನೈವ ದ್ರವ್ಯೇಣ ತತ್ತೋಯಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪಾಚ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚ ಖಾರಣಾದಿರಪಾಠೀತ್-"ಬಹುದ್ರವ್ಯೋ ಘನಃ ಕ್ವಾಥಃ ಸ್ವಚ್ಛಮಲ್ಪೌಷಧಂ ಜಲಮ್|" ಇತಿ| ಶ್ರಪಣಕ್ರಿಯಾಸಾಮಾನ್ಯೇಽಪ್ಯಸ್ಯೋಭಯಸ್ಯ ಪೃಥಕ್ಸಂಜ್ಞಾವಿನಿರ್ದೇಶೋ ದ್ರವ್ಯಪರಿಮಾಣಭೇದಾದಯಂ ಕ್ವಾಥ ಇದಂ ಜಲಮಿತಿ| ಜ್ವರಿಣಾಂ ಚ ಪ್ರಥಮಂ ಯಥಾಽಚ ಪೇಯಾ ದೇಯಾಸ್ತಥಾ ಯೂಷರಸಾ ಅಪ್ಯಚ್ಛಾ ಏವ ದೇಯಾಃ, ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಭಯಾತ್| ಕ್ವಾಥೋಽಪ್ಯತ ಏವ ಬಹುಪರಿಮಾಣದ್ರವ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಾದ್ಧನತಯಾ ತಿಕ್ತರಸದ್ರವ್ಯಕೃತೋಽಪಿ ಪ್ರಥಮಂ ಜ್ವರೇ ನಿಷಿದ್ಧಃ| ಕಿಂ ಸರ್ವತ್ರ ಜ್ವರೇ ಸರ್ವಾಃ ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ದೇಶೇ ಪೇಯಾ ದೇಯಾ ನ ? ಇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ-

Adhikarana jvaravisheShe peyAniShedhaH (35-36) · Śloka 36

ಮದ್ಯೋದ್ಭವೇ ಮದ್ಯನಿತ್ಯೇ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಗತೇ ಕಫೇ| ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತಯೋರ್ವಾಽಧಿಕಯೋಸ್ತೃಟ್ಛರ್ದಿರ್ದಾಹಪೀಡಿತೇ||೩೫|| ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಚ ಪೇಯಾಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| |೩೬|

ಸ೦-ಮದ್ಯೋದ್ಭವ ಇತ್ಯಾದಿಷ್ವರ್ಥೇಷು ಪೇಯಾಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ, ಮುನಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಮದ್ಯೇನೋದ್ಭವೋ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ಮದ್ಯೋದ್ಭವೇ ಜ್ವರೇ, ತಥಾ ಮದ್ಯನಿತ್ಯೇ ಪುರುಷೇ, ತಥಾ ಕಫೇ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಗತೇ ಸತಿ, ತಥಾ ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲೇ, ತಥಾ ತಯೋರ್ವಾಽಧಿಕಯೋಃ, ತಯೋರಿತಿ ಪಿತ್ತಕಫೌ ಪರಾಮೃಶ್ಯೇತೇ, ಪಿತ್ತಕಫಯೋಶ್ಚಾಧಿಕಯೋಃ, ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಗತೇ ಕಫ ಇತ್ಯಸ್ತಯೋರೇವ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್, ತಥಾ ತೃಟ್ಛರ್ದಿರ್ದಾಹೈಃ ಸಮುದಿತೈಃ ಪೀಡಿತೇ ಪುರುಷೇ ಯೋ ಜ್ವರಸ್ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ, ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತು ತೃಡಾರ್ತೇಽನುಜ್ಞಾತೈವ, ಆಸ್ವೇದನಿದ್ರಸ್ತೃಷ್ಣಾತ್ರ್ತ ಇತ್ಯುಕ್ತೇಃ, ದಾಹಾರ್ತೇಽಪಿ ಸೃಷ್ಟವಿಡ್ಬಹುಪಿತ್ತೋ ವೇತ್ಯಾಹ, ತಥಾ ಯಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಜ್ವರಸ್ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಪೇಯಾಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ| ತೇಷು ತರ್ಹಿ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana niShiddhapeyasya tarpaNam (36-37) · Śloka 37

ತೇಷು ತು| ಜ್ವರಾಪಹೈಃ ಫಲರಸೈರದ್ಭಿರ್ವಾ ಲಾಜತರ್ಪಣಾನ್||೩೬|| ಪಿಬೇತ್ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾನ್| |೩೭|

ಸ೦-ತೇಷು ಪುನರ್ವಿಷಯಭೂತೇಷು ಲಾಜತರ್ಪಣಾನ್-ಲಾಜಸಕ್ತೂನ್, ಪಿಬೇತ್,-ಪೇಯಾವಸರೇ ನ ತು ಯವಸಕ್ತೂನ್ ಪಿಬೇತ್| ಜ್ವರಾಪಹೈಃ ಫಲರಸೈಃದ್ರಾಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಜ್ವರಘ್ನಾನಾಂ ಫಲಾನಾಂ ರಸೈಃ-ಸ್ವರಸೈಃ, ಅಥವಾ ತದ್ರಸೈಃಕ್ವಾಥೈಃ| ಅಥವಾ, ಅದ್ಭಿಃ-ಜಲೈಃ, ಕ್ವಥಿತಶೀತಲೈರಿತ್ಯರ್ಥಾದ್ಗಮ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ಲಾಜತರ್ಪಣಾನ್ ? ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾನ್|

Adhikarana tato yUShaudananarasaudanau (37-38) · Śloka 38

ತತೋ ಜೀರ್ಣೇ ತು ತರ್ಪಣೇ| ಯವಾಗ್ವಾಂ ವೌದನಂ ಕ್ಷುದ್ವಾನಶ್ನೀಯಾದ್ಭೃಷ್ಟತಣ್ಡುಲಮ್||೩೭|| ದಕಲಾವಣಿಕೈರ್ಯೂಷೈ ರಸೈರ್ವಾ ಮುದ್ಗಲಾವಜೈಃ| |೩೮|

ಸ೦-ತತಃ-ತರ್ಪಣಪಾನಾದನನ್ತರಂ, ಜೀರ್ಣೇ ತರ್ಪಣೇ, ಯವಾಗ್ವಾಂ ವೇತಿ ಯವಾಗೂಪಾನಾರ್ಹೇ ನರೇ ಯವಾಗ್ವಾಂ ಜೀರ್ಣಾಯಾಂ, ಕ್ಷುದ್ವಾನ್ ಪುರುಷೋ-ಜಾತಬುಭುಕ್ಷಃ ಸನ್, ದ್ವಿತೀಯೇಽನ್ನಕಾಲ ಓದನಮಶ್ನೀಯಾತ್-ಭುಞ್ಜೀತ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಭೃಷ್ಟಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾ ಯಸ್ಮಿನ್| ಕಿಂ ಕೇವಲಮೋದನಂ ಭುಞ್ಜೀತ ? ನೇತ್ಯಾಹ-ದಕೇತ್ಯಾದಿ| ದಕಲಾವಣಿಕೈಃ-ಕುಲತ್ಥಾದೀನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಿರ್ಯೂಷಃ-ಕ್ವಾಥೈಃ, ಓದನಮದ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ, ಅವಸ್ಥಾವಶಾತ್ ಮುದ್ಗಲಾವಜೈರೋದನಮದ್ಯಾತ್| ಮುದ್ಗಲಾವಜರಸೈರಿತಿ ವಕ್ತವ್ಯೇ ರಸೈರಿತಿ ಪೃಥಙ್ನಿರ್ದೇಶೋ ಲಾವಜರಸಾನಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಮ್| ತಥಾ ಲಾವಜರಸಾಃ ಸಂಸ್ಕಾರ್ಯಾಃ ಸಂಸ್ಕಾರಕಾಶ್ಚ ಮುದ್ಗಾಃ, ಅತ ಏವ ಬಹುಮಾತ್ರಾಣಾಂ ಲಾವಾನಾಮಲ್ಪಾನಾಂ ಚ ಮುದ್ಗಾನಾಮತ್ರೋಪಯೋಗಃ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ| "ನಾತಿಮಾಂ ಸಾಸ್ತನುರಸಾ ದಕಲಾವಣಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|" ಇತಿ ಕೇಚಿದಾಹುಃ| ಅನ್ಯೇತ್ವಾಚಕ್ಷತೇ,-"ಅಲ್ಪಮಾಂಸಪಟುಸ್ನೇಹಾ ದಕಲಾವಣಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ|" ಇತಿ|

Adhikarana maNDAdyupacArasyopasaMhAraH (38) · Śloka 38

| ಇತ್ಯಯಂ ಷಡಹೋ ನೇಯೋ ಬಲಂ ದೋಷಂ ಚ ರಕ್ಷತಾ||೩೮||

ಸ೦-ಇತಿ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಪ್ರಥಮೋ ಜ್ವರಸ್ಯ ಷಡಹೋ ನೇಯಃ ಅತಿವಾಹ್ಯಃ, ನಾನ್ಯೋ ಜ್ವರಸ್ಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೀ, ಇತ್ಯಯಮಿತಿ ನಿರ್ದೇಶಾಲ್ಲಭ್ಯತೇ- ಕಿಂ ಕುರ್ವತಾ ಭಿಷಜಾ ಷಡಹೋ ನೇಯಃ ? ಬಲಂ ರಕ್ಷತಾ, ತಥಾ ದೋಷಂ ತತ್ಕಾಲೇ ಸಾಮಂ ವಾತಾದ್ಯನ್ಯತಮಂ ಪೃಥಕ್ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ವಾ ತಜ್ಜ್ವರಕಾರಣಂ ರಕ್ಷತಾ,-ತತ್ರ ತದ್ರಕ್ಷಾಂ ಕುರ್ವತಾ, ಯಥಾಽಸೌ ದೋಷಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಾಮಸಾಧ್ಯತಾಂ ವಾ ನ ಯಾತಿ| ಅತ್ರ ಚ ಯದಿ ಕಿಲ ಬಲರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಸನ್ತರ್ಪಣಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತದಾ ಸನ್ತರ್ಪಣಸ್ಯಾಮವೃದ್ಧಿಹೇತುತ್ವಾತ್ ಸಾಮೋ ದೋಷೋ ವರ್ಧೇತ, ಅಥಾಮದೋಷಕ್ಷಪಣಾರ್ಥಮಪತರ್ಪಣಂ ಕುರ್ವೀತ ತದಾ ಬಲಹಾನಿಃ ಸ್ಯಾತ್, ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾಽವಹಿತೇನ ವೈದ್ಯೇನೋಭಯಂ ರಕ್ಷತೋಪಕ್ರಮಃ ಕಾರ್ಯಃ, ನಾತ್ರಾವಹೇಲಾ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana tataH kaShAyaH (39) · Śloka 39

ತತಃ ಪಕ್ವೇಷು ದೋಷೇಷು ಲಙ್ಘನಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಕಷಾಯೋ ದೋಷಶೇಷಸ್ಯ ಪಾಚನಃ ಶಮನೋಽಥವಾ||೩೯||

ಸ೦-ಲಙ್ಘನಾದ್ಯೈಃ-ತಿಕ್ತಸಾವಸಾನೈಸ್ತತ್ಕಾಲೋಚಿತೈರ್ಜ್ವರಕಾರಿಸಾಮಮಲಪಕ್ತೄಹೇತುಭಿಃ, ಪಕ್ವೇಷು ದೋಷೇಷು ತತಃ-ಷಡಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ, ಕಷಾಯಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಿಃ ಪಾಚನಃ, ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಪಾಚನಸಂಜ್ಞಯಾ ವಿಹಿತತ್ವಾತ್| ತಥಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ ಕಲಿಙ್ಗಕಾದಿರರ್ಘಶ್ಲೋಕಸಮಾಪನಃ (ಶ್ಲೋ. ೪೮) ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಃ ಶಮನಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ, ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಶಮನಸಂಜ್ಞಯಾ ವಿಹಿತತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಛಾಧ್ಯೇಷ್ಯತೇ ತನ್ತ್ರಕೃತ್ (ಶ್ಲೋ. ೫೧) "ಪಞ್ಚೈತೇ ಸನ್ತತಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಶಮನಾ ಮತಾಃ|" ಇತಿ| ತದೇತದುಭಯಂ-ಪಾಚನಶಬ್ದಶ್ರುತ್ಯಾಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಮುಸ್ತಾಪಪರ್ಟಕಾದಿಃ ಶಮನಶ್ರುತ್ಯಾಕ್ಷಿಪ್ತಃ ಕಲಿಙ್ಗಕಾದಿಃ, ಕಷಾಯಃ-ಕ್ವಾಥಃ, ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಕಸ್ಯ ಪಾಚನಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೋಷಶೇಷಸ್ಯ| ಅತ ಏವ ಪಕ್ವೇಷು ದೋಷೇಷು ಲಙ್ಘನಾದ್ಯೈರಿತ್ಯಲ್ಪಪಕ್ವೇಷು ಪಕ್ವಪ್ರಾಯೇಷ್ವೀಷದಾಮೇಷು ದೋಷೇಷ್ವಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಅನ್ಯಥಾ ಪಕ್ವಸ್ಯ ಪಾಚನಮಯುಕ್ತಮಿವ ಸ್ಯಾತ್, ಪಿಷ್ಟಪೇಷಣನ್ಯಾಯೇನಾನರ್ಥಕತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚಾಪಕ್ವಂ ಯದ್ವಸ್ತುಜಾತಂ ತದಗ್ನಿಃ ಪಛತಿ, ಪಹನ್ತಮಗ್ನಿಃ ಪಾಚನಃ ಪಾಚಯಾತ| ಏವಂ ಚ ಪಾಕ್ಯಾಭಾವಾತ್ ಕಿಮಗ್ನಿಃ ಪಚತು ? ಕಿಂ ವಾ ಕಷಾಯಃ ಪಾಚಯತು ? ಇತ್ಯನುಪಪನ್ನಮಿವೈತತ್ಸ್ಯಾತ್| ಯದಾ ಪುನರ್ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಿಃ ಕಲಿಙ್ಗಾದಿರನ್ಯೋ ವಾ ಕಶ್ಚಿತ್ ಕಷಾಯಸ್ತಿಕ್ತಾದ್ಯನ್ಯತಮೋ ವಾತಾದಿದೋಷಜ್ವರಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತದಾ ಪಾಚನೋ ಭವನ್ನಪಿ ಶಮನಸಂಜ್ಞಃ, ನ ಪಾಚನಸಂಜ್ಞಃ| ನನು, ಪ್ರಥಮ ಏವ ದಿನೇ ತಿಕ್ತರಸಕಷಾಯಮನುಜಜ್ಞೇ ತನ್ತ್ರಕೃತ್| ತಥಾ ಚೋವಾಛ (ಶ್ಲೋ. ೧೫)- "ಘನಚನ್ದನಶುಣ್ಠ್ಯಮ್ಬುಪರ್ಪಟೋಶೀರಸಾಧಿತಮ್| ಶೀತಂ ತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ತೋಯಂ ಪಾಚನಂ ತೃಡ್ಜ್ವರಾಪಹಮ್||" ಇತಿ| ತತ್ಕಥಮೇತತ್ ? ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಜ್ವರಿಣಃ ಪ್ರಸಕ್ತತೃಷೋಽವಶ್ಯಂ ಪಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿತರಣೀಯಮ್| ನ ಚ (ಪಾನೇ) ಮದ್ಯೇಕ್ಷುರಸದಧಿಮಸ್ತ್ವಾರನಾಲಕ್ಷೀರಾದೀನಾಮತ್ರ ಯೋಗ್ಯತ್ವೇಽಪಿ ಜ್ವರಸ್ಯೈವಂ ವಿಧಾನಿ ನಿಷದ್ಧಾನಿ ತನ್ತ್ರಕೃದ್ಭಿಃ, ಶಿಶಿರಜಲಮಪ್ಯಾಮದೋಷಸ್ರೋತಃಸಂರೋಧಾಗ್ನಿಸಾದಾದೀನಾವಹೇತ್ ಜ್ವರಂ ಗಾಢತರಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಪಾನಾರ್ಥೇ ತಿಕ್ತಸಾಧಿತಮುಕ್ತಮಮ್ಬ್ವನುಮೇನೇ| ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಚಾತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರಯೈವ ಯೋಜ್ಯಾ ನೀತ್ಯನನ್ತರಮೇವ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಿ| ಕಿಞ್ಚ ಜ್ವರಿತಸ್ತೃಷತೋ ಜಲಂ ಬಹೌಷಧಂ ಪಾತುಮಪಿ ನ ಕ್ಷಮೇತ| ಕಿಞ್ಚ ಕತಿಪಯಾನ್ಯೇವ ಘನಾದೀನಿ ಜಲಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಪಾತುಮನುಮತಾನಿ, ನ ಸಕಲಾನ್ಯಪಿ ತಿಕ್ತಾನ್ಯನುಮತಾನಿ| ಕಿಂತರ್ಹಿ ? ವಿಶಿಷ್ಟಪ್ರಭಾವಂ ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಘನಾದೀನ್ಯೇವ| ವಿಶಿಷ್ಟಪ್ರಭಾವತ್ವಂ ಚಾನ್ಯತ್ರಾಪಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ದೃಷ್ಟಮ್| ಯಥಾ-ಶಮೀಫಲಂ ಮಧುರಮಪಿ ಕೇಶಘ್ನಮ್, ತಥಾಽಮ್ಲಮಪ್ಯಾಮಲಕಂ ಪಿತ್ತಕಫಘ್ನಮ್, ಸೈನ್ಧವಂ ಲವಣಮಪಿ ಚಕ್ಷುಷ್ಯಮ್, ಇತ್ಯಾದ್ಯನ್ಯದಪ್ಯೂಹ್ಯಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಘನಾದೀನಾಂ ಪಾನೀಯಸಂಸ್ಕಾರೋಪಯೋಗೋ ನವಜ್ವರೇಽಪಿ ಹಿತಃ|

Adhikarana doShavisheShe kaShAyavisheShaH (40) · Śloka 40

ತಿಕ್ತಃ ಪಿತ್ತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ, ಕಟುಕಃ ಕಫೇ| |೪೦|

ಸ೦-ಕಷಾಯ ಇತಿ ವರ್ತತೇ| ಜ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತೇ-ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ, ತಿಕ್ತಕಷಾಯಕಲ್ಪನಾಪ್ರಕಾರಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ತಿಕ್ತಃ ಪಿತ್ತೇ ವಿಶೇಷೇಣೇತ್ಯತೋ ವಿಶೇಷನಿರ್ದೇಶಾದನ್ಯದೋಷೋತ್ಥೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ ತಿಕ್ತರಸಾಧಿಷ್ಠಿತೋ ದ್ರವ್ಯಕಷಾಯೋ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ, ನ ಕೇವಲಂ ಪಿತ್ತಜ್ವರಾಖ್ಯೇ, ವ್ಯಾಧಿದೋಷಘ್ನತ್ವಾತ್| ತಥಾ ತಿಕ್ತೋ ರಸೋ ನಿಸರ್ಗತ ಏವ ಜ್ವರಘ್ನಃ ಶಾಸ್ತ್ರೇಽಸ್ಮಿನ್ಪಠಿತಃ| ಯಥಾ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೦/೧೪)- "ತಿಕ್ತಃ ಸ್ವಯಮರೋಚಿಷ್ಣುರರುಚಿಂ ಕೃಮಿತೃಡ್ವಿಷಮ್| ಕೂಷ್ಠಮೂರ್ಚ್ಛಾಜ್ವರೋತ್ಕ್ಲೇದದಾಹಪಿತ್ತಕಫಾನ್ ಜಯೇತ್||" ಇತಿ| ಮುನಿರಪ್ಯವೋಚತ್ (ಛ. ಸೂ. ಅ. ೨೬೪೩)- "ತಿಕ್ತೋ ರಸಃ ಸ್ವಯಮರೋಛಿಷ್ಣುರರೋಛಕಘ್ನೋ ವಿಷಘ್ನಃ ಕ್ರಿಮಿಘ್ನೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹಪ್ರಶಮನಸ್ತೃಷ್ಣಾಪ್ರಶಮನಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಯೋಃ ಸ್ಥಿರೀಕರಣೋ ಜ್ವರಘ್ನಃ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾದ್ರಸೇಷು ಯಥಾ ತಿಕ್ತರಸಸ್ಯ ಜ್ವರಘ್ನತ್ವಂ ತಥಾ ನಾನ್ಯೇಷಾಂ ರಸಾನಾಮಿತ್ಯವೇಹಿ| ಗುಡೂಛ್ಯಾದೇಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ತಿಕ್ತರಸತ್ವಾದೇವ ಜ್ವರಘ್ನತ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಿತತ್ವಾತ್ ಪುನರ್ಯಜ್ಜ್ವರಘ್ನತ್ವಮುಕ್ತಂ ತಛ್ಛಕ್ತ್ಯುತ್ಕರ್ಷಾಯೇತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಗುಡೂಛ್ಯಾಶ್ಚ ಮುನಿ(?)ಗುಣಾನಾಹ| ಯಥಾ (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಅ. ೧೨)- "ತಿಕ್ತಾಽಮೃತಾ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನೀ ಗ್ರಾಹಿಣ್ಯುಷ್ಣಾ ರಸಾಯನೀ| ದೀಪನೀ ಜ್ವರ ತೃಡ್ದಾಹಕಾಮಲಾವಾತರಗ್ಕ್ತನುತ್||" ಇತಿ| ಏವಮನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮಾಧೇಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದ್ಯುತ್ಕರ್ಷಸಿದ್ಧಮಪಿ ಯತ್ ಪುನರುಛ್ಯತೇ, ತತ್ತೇಷಾಂ ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಶಕ್ತ್ಯುತ್ಕರ್ಷಾರ್ಥಂ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಕಟುಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಟುಕರಸಾಧಿಷ್ಠಿತೋ ಜ್ವರಘ್ನದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷಜಃ ಕ್ವಾಥಃ ಕಫೇ-ಕಫಜ್ವರೇ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ, ನ ತು ಯಃ ಕಶ್ಛಿತ್ಕಟುಕದ್ರವ್ಯಕಷಾಯಃ, ಸರ್ವಸ್ಯ ಜ್ವರಘ್ನತ್ವಾನುಪಪತ್ತೇಃ| ಯಸ್ಮಾದ್ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವಾದ್ವಿಶಿಷ್ಟಮೇವ ಕಟುರಸಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಕಿಮಪಿ ಯದ್ ದ್ರವ್ಯಂ ತಜ್ಜವರಘ್ನಮಿತಿ ಮನ್ತವ್ಯಮ್| ಏತದೇವ ತಸ್ಮಾಛ್ಛಾಯಂ ಗ್ರನ್ಥಕೃತ್ "ಕಫೇ ಕಟುಕೋ ಯೋಜ್ಯಃ" ಇತಿ ಜಗಾದ|

Adhikarana kaShAyakaShAyasya niShedhaH niShedhAtikrame doShaH (40-41) · Śloka 41

| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರತ್ವೇಽಪಿ ಕಷಾಯಃ ಸ ನ ಶಸ್ಯತೇ||೪೦|| ನವಜ್ವರೇ, ಮಲಸ್ತಮ್ಭಾತ್ಕಷಾಯೋ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್| ಕುರುತೇಽರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸಹಿಧ್ಮಾಧ್ಮಾನಾದಿಕಾನಪಿ||೪೧||

ಸ೦-ಕಷಾಯಃ-ಕಷಾಯರಸಾಧಿಷ್ಠಿತದ್ರವ್ಯಜಃ ಕಷಾಯಃ, ಸ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರತ್ವೇಽಪಿ ನವಜ್ವರೇ,-ತರುಣಜ್ವರೇ, ನ ಶಸ್ಯತೇ| ಕುತಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಮಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕಷಾಯೋ ಹ್ಯತ್ರ ಯೋಜಿತೋ ಮಲಸ್ತಮ್ಭಾತ್ಕಾರಣಾತ್ ವಿಷಮಜ್ವರಂ-ಸತತಾದಿಕಂ, ಕುರುತೇ| ಕಷಾಯಸ್ತಮ್ಭಿತಾ ಹಿ ಮಲಾಃ ಕೋಷ್ಠಮಪ್ರತಿಪನ್ನತ್ವಾತ್ ಸಮ್ಯಕ್ಪಾಕಮಯಾನ್ತಃ ಸನ್ಧಿಸ್ತೋತೋಲೀನಾಃ ಕಷಾಯಪಾನವಿಹಿತವೇಗಾ ಅಶಕ್ತತ್ವಾದ್ವಿಷಮಮೇವ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಯದಿ ಹಿ ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯದಾನೇನ ಶಕ್ತಿಹಾನಿರ್ನ ಕೃತಾ ಸ್ಯಾತ್ ತದಾ ಸನ್ತತಮೇವ ಜ್ವರಂ ಕುರ್ಯುಃ| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಾತ್ ಸತತಾದಿಕಂ ವಿಷಮಜ್ವರಂ ಕರ್ತುಮೇಷಾಂ ಯುಕ್ತಮ್| ನನು, ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರತ್ವೇಪೀತ್ಯನರ್ಥಮ್| ಯತಃ "ಕಷಾಯಃ ಪಿತ್ತಕಫಹಾ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೦೧೨೦) ಇತಿ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಮ್| ಅಸ್ತ್ಯೇವೈತತ್| ಅರ್ಥವಿಶೇಷಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಂ ತು ಪುನರುಕ್ತಮ್| ನವಜ್ವರೇ-ಏಕದೋಷಜೇ ಸನ್ನಿಪಾತಜೇ ವಾತಕಫಜೇ ವಾತಪಿತ್ತಜೇ, ಕೇವಲಂ ಕಷಾಯೋ ನ ಶಸ್ತೋಽಪಿ ತು ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರೇಽಪಿ ನ ಶಸ್ತಃ, ತಸ್ಮಾತ್ ಪಿತ್ತಕಫಜೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ ನಾಯಂ ಯೋಜ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಕಷಾಯೋಽಯಂ ಯೋಜಿತೋ ನ ಕೇವಲಂ ವಿಷಮಜ್ವರಂ ಕರೋತಿ, ಯಾವದರುಚ್ಯಾದೀಶ್ಚ ಕರೋತಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ಮಲಸ್ತಮ್ಭಾದಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇನ ಯದ್ಯಪ್ಯಾದಿಶಬ್ದೇನಾನಿಯತರುಪಾಣಾಮನೇಕಾನಾವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್, ತಥಾಽಪಿ ಮಲಸ್ತಮ್ಭಾದ್ಯೇ ವ್ಯಾಧಯ ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇಽರುಚ್ಯಾದಿರೂಪಾಸ್ತೇಷಾಮೇವೇಹ ಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮೇವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ ಕೃತಃ| ತಥಾ, ವಿಷಮಜ್ವರಾರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸಹಿಧ್ಮಾಧ್ಮಾನಾದಿಕಾನಪೀತ್ಯೇಕವಿಭಕ್ತ್ಯೈವ ನಿರ್ದೇಶಃ ಕರ್ತುಂ ವ್ಯವಚ್ಛದ್ಯ ಪೃಥಙ್ಕ್ನಿರ್ದೇಶೋ ಯಃ ಕೃತಸ್ತೇನೇದಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ,-ಕಷಾಯಃ ಪ್ರಯೋಜಿತೋಽವಶ್ಯಮೇವ ವಿಷಮಜ್ವರಂ ಕುರುತೇ, ಅರುಚ್ಯಾದೀನ್ ಪುನರ್ನಾವಶ್ಯಂ ಕುರುತೇ, ಇತಿ| ತದೇವಂ ಕಷಾಯೋ ರಸವಿಶೇಷೋ ಮಲಸ್ತಮ್ಭಾದೇವ ನವಜ್ವರೇ ನಿಷಿಧ್ಯತೇ, ನ ತು ಕಲ್ಪನಾವಶಾತ್| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೩೧೧೬೦)- "ಯಃ ಕಷಾಯಃ ಕಷಾಯಸ್ತು ಸ ವರ್ಜ್ಯಸ್ತರುಣೇ ಜ್ವರೇ| ನ ತು ಕಲ್ಪನಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಕಷಾಯಃ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ||" ಇತಿ|

Adhikarana uktauShadhakAlasya matAntareNa nirAkaraNam (42) · Śloka 42

ಸಪ್ತಾಹಾದೌಷಧಂ ಕೇಚಿದಾಹುರನ್ಯೇ ದಶಾಹತಃ| ಕೇಚಿಲ್ಲಘ್ವನ್ನಭುಕ್ತಸ್ಯ ಯೋಜ್ಯಮಾಮೋಲ್ಬಣೇ ನ ತು||೪೨||

ಸ೦-ಸಪ್ತಾಹಾದನನ್ತರಮಷ್ಟಮೇಽಹ್ನಯೌಷಧಂ-ಜ್ವರಘ್ನಂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಶೃತಾದಿಕಲ್ಪನಯಾ ಕಲ್ಪಿತಂ, ಯೋಜ್ಯಮಿತಿ ಕಿಚಿದೇವಾಚಾರ್ಯಾ ಆಹುಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ದಶಾಹಾದೂರ್ಧ್ವಮೌಷಧಂ-ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಿಕಂ, ಯೋಜ್ಯಮಾಹುಃ| ಕೇಚಿದಾಚಾರ್ಯಾ ಲಘ್ವನ್ನಭುಕ್ತಸ್ಯ ನರಸ್ಯೌಷಧಂ ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಲಘ್ವನ್ನಶಬ್ದೇನ ಪೇಯಾದಿಕಂ ಭಣ್ಯತೇ, ಓದನತಸ್ತಸ್ಯ ಲಘುತ್ವೋಕ್ತೇಃ| ಲಘ್ವನ್ನಂ ಭುಕ್ತಂ ಯೇನಾಸೌ ಲಘ್ವನ್ನಭುಕ್ತಃ| ಆಹಿತಾಗ್ನ್ಯಾದಿತ್ವಾನ್ನಿಷ್ಠಾನ್ತಸ್ಯ ಪರನಿಪಾತಃ| "ಪರಮತಮಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮನುಮತಮೇವ" ಇತಿ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಪ್ರಮಾಣಮ್, ಅವಸ್ಥಾವಶೇನ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಹತ್ವಾತ್| ಆಮೋಲ್ಬಣೇ ತು ನ-ಆಮಾಧಿಕಜ್ವರಿಣಿ ಪುರುಷೇ ಪುನರೌಷಧಂ ಜ್ವರಘ್ನಂ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಿಕಂ ಷಡಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸಪ್ತಾಹಾತ್ ದಶಾಹಾದ್ವಾ ನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕಿಮಿತಿ ಚೇತ್ ? ಆಹ-

Adhikarana svasiddhAnte yuktiH (43-44) · Śloka 44

ತೀವ್ರಜ್ವರಪರೀತಸ್ಯ ದೋಷವೇಗೋದಯೇ ಯತಃ| ದೋಷೇಽಥವಾಽತಿನಿಚಿತೇ ತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಕಾರಿಣಿ||೪೩|| ಅಪಚ್ಯಮಾನಂ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಭೂಯೋ ಜ್ವಲಯತಿ ಜ್ವರಮ್| |೪೪|

ಸ೦-ತೀವ್ರಜ್ವರೇಣ ಪರೀತಸ್ಯ ಜ್ವರಿಣಃ ಪುಂಸೋ ದೋಷವೇಗೋದಯೇ ದೋಷಸ್ಯ-ಆಮಾದ್ಯಾಖ್ಯಸ್ಯೋಲ್ಬಣಸ್ಯ, ವೇಗೋ-ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಿನೋತ್ಕ್ಲೇಶಾತ್, ದೋಷವೇಗಃ, ತಸ್ಯೋದಯಃ-ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ, ದೋಷವೇಗೋದಯಃ| ಅಥವಾ, ಉಲ್ಬಣಾಮಸ್ಯ ವಾತಾದೇರ್ದೋಷಸ್ಯ ವೇಗೋದಯಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ದೋಷವೇಗೋದಯೇ ಸತಿ| ಅಥವಾ ತಥೈವ ದೋಷೇ-ಆಮಾಖ್ಯೇ, ಅತಿನಿಚಿತೇ-ಅತಿಶಯೇನ ಸಞ್ಚಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ, ವಾತಾದೌ ವ ದೋಷ ಉಲ್ಬಣೇ| ಅತ ಏವ ತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯೇಽವಶ್ಯಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಕಾರಿಣಿ| ಯತೋ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತದಾನೀಮಾಮಚ್ಛನ್ನಪಾವಕೇನಾಪಛ್ಯಮಾನಂ ಭೈಷಜ್ಯಂ-ಔಷಧಂ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಿಶೃತಾದಿಕಲ್ಪನಾಕಲ್ಪಿತಂ, ತದೌಷಧಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಭೂಯಃ-ಪುನರಪಿ, ಜ್ವರಂ ಜ್ವಲಯತಿ-ಉತ್ತೇಜಯತಿ ನ ಶಮಯತಿ| ತಸ್ಮಾದಾಮೋಲ್ಬಣೇ ಜ್ವರೇ ನ ಷಡಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ನಾಪಿ ಸಪ್ತಾಹಾನ್ನ ಚ ದಶಾಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕದಾ ತರ್ಹಿ ಯೋಜ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana auShadhayogyA jvarAvasthA (44-45) · Śloka 45

| ಮೃದುರ್ಜ್ವರೋ ಲಘುರ್ದೇಹಶ್ಚಲಿತಾಶ್ಚ ಮಲಾ ಯದಾ||೪೪|| ಅಚಿರಜ್ವರಿತಸ್ಯಾಪಿ ಭೇಷಜಂ ಯೋಜಯೇತ್ತದಾ| |೪೫|

ಸ೦-ಮೃದುರ್ಜ್ವರಃ-ಉಪದ್ರವಮೃದುತಯಾ| ಲಘುಃ-ಪಟುಃ ದೇಹಃ| ಚಲಿತಾ ಮಲಾಃ-ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದಯಃ| ಮೃದುರ್ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಾವಸ್ಥಾ ಯದಾ ಭವತಿ ತದಾಽಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಮಚಿರಜ್ವರಿತಸ್ಯಾಪಿ-ಅನಿತಿಕ್ರಾನ್ತಷಡಹಸ್ಯಾಪಿ, ಭೈಷಜ್ಯಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಕಿಂ ಪುನಃ ಷಡಹೇಽಪ್ಯತೀತೇ ಜ್ವರಿತಸ್ಯೈವಂಲಕ್ಷಣಾಯಾಮವಸ್ಥಾಯಮುತ್ಪನ್ನಾಯಾಂ ತದೌಷಧಂ ಚ ನ ಯೋಜ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯೇವಂ ವ್ಯಾಧ್ಯವಸ್ಥಾ ಕಾಲತೋ ಗರೀಯಸೀತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಅಥ ತದೌಷಧಮಾಹ-ಘ್

Adhikarana auShadham (45-46) · Śloka 46

| ಮುಸ್ತಯಾ ಪರ್ಪಟಂ ಯುಕ್ತಂ ಶುಣ್ಠ್ಯಾ ದುಃಸ್ಪರ್ಶಯಾಽಪಿ ವಾ||೪೫|| ಪಾಕ್ಯಂ ಶೀತಕಷಾಯಂ ವಾ ಪಾಠೋಶೀರಂ ಸವಾಲಕಮ್| ಪಿಬೇತ್ತದ್ವ್ಚ್ಛಭೂನಿಮ್ಬಗುಡೂಚೀಮುಸ್ತನಾಗರಮ್||೪೬||

ಸಂ-ಮುಸ್ತಯಾ ಸಹ ಪರ್ಪಟಂ ಯುಕ್ತಮಥವಾ ಶುಣ್ಠ್ಯಾ ಧನ್ವಯಾಸೇನ ಯುಕ್ತಂ ಪಾಕ್ಯಂ-ಶೃತಂ, ಶೀತಕಷಾಯಂ-ಶೀತಕಲ್ಪನಾಕಲ್ಪಿತಂ, ವಾ ಕೃತ್ವಾ ಪಿಬೇದಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪಾಠಾ ಚೋಶೀರಂ ಚ ಪಾಠೋಶೀರಂ ವಾಲಕೇನ ಸಹ ಶೃತಂ ಶೀತಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಸ್ವರಸಕಲ್ಕಫಾಣ್ಟಾಖ್ಯಕಲ್ಪನಾಭ್ಯಃ ಶೃತಶೀತಾಖ್ಯಕಲ್ಪನಾದ್ವಯಕಲ್ಪಿತಸ್ಯಾಸ್ಯ ತಥಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಸ್ಯ ದೃಷ್ಟತ್ವಾದೇತತ್ಕಲ್ಪನಾಯುಗಲಮುಪನ್ಯಸ್ತವಾನ್| ವಾ ಸಮುಚ್ಛಯೇ ಭಿನ್ನಕ್ರಮೇ| ತದ್ವದಿತ್ಯಾದಿ| ನ ಕೇವಲಂ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಂ ಪಿಬೇತ್, ತಥಾ ಪಾಠೋಶೀರಂ ಸವಾಲಕಂ ಪಿಬೇತ್, ಯಾವದ್ಭೂನಿಮ್ಬಗುಡೂಚೀಮುಸ್ತನಾಗರಮಪಿ ಪಿಬೇದಿತಿ|

Adhikarana uktauShadhAnAM viShayaM viBAgaM PalaM ca (47) · Śloka 47

ಯಥಾಯೋಗಮಿಮೇ ಯೋಜ್ಯಾಃ ಕಷಾಯಾ ದೋಷಪಾಚನಾಃ| ಜ್ವರಾರೋಚಕತೃಷ್ಣಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಾಪಕ್ತಿನಾಶನಾಃ||೪೭||

ಸಂ-ಇಮೇ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದಯಃ ಕಷಾಯಾಃ, ಯಥಾಯೋಗಂಯೋಗಾನತಿಕ್ರಮೇಣ, ಯೋ ಯಃ ಕಷಾಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಜ್ವರೇ ದಾತುಂ ಯುಕ್ತಃ ಸ ತತ್ರ ಯೋಜ್ಯ ಇತಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ಕಿಂಕ್ರಿಯಾ ಏತೇ ಸ್ಯುಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೋಷಪಾಚನಾಃ, ದೋಷಸ್ಯ-ಆಮಾಖ್ಯಸ್ಯ ಪಕ್ವಪ್ರಾಯಸ್ಯ, ಪಾಚನಾಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಚೋಕ್ತಮ್-"ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಪಾಚಯೇದಾಮಂ ಯತತ್ಪಾಚನ ಮುಚ್ಯತೇ| ಪಿತ್ತಾದಿಜಿನ್ನಿರಾಮಸ್ಯ ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ತಚಮನಂ ಮತಮ್||" ಇತಿ| ಅತ್ರ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಸ್ಯ ಪೂರ್ವಮುಪನ್ಯಾಸೋ ಜ್ವರನಾಶನೇಭ್ಯೋಽನ್ಯೇಭ್ಯೋಽಸ್ಯ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಃ| ತಥಾ ಚಾಚಾರ್ಯೋಽಗ್ನ್ಯಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ "ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕ ಜ್ವರೇ" (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೪೦/೪೮) ಇತಿ ನಿರ್ದೇಕ್ಷ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾನ್ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಸ್ಯೈವ ಜ್ವರನಾಶನೇ ಜ್ಯಾಯಸ್ತ್ವಮಿತ್ಯವೇಹಿ, ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಪಕ್ಷತ್ವಾತ್|

Adhikarana santatAdInAM viShamajvarAnAM shamanAH pa~jca kaShAyAH (48-51) · Śloka 51

| ಕಲಿಙ್ಗಕಾಃ ಪಟೋಲಸ್ಯ ಪತ್ರಂ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀ||೪೮|| ಪಟೋಲಂ ಸಾರಿವಾ ಮುಸ್ತಾ ಪಾಠಾ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀ| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬತ್ರಿಫಲಾಮೃದ್ವೀಕಾಮುಸ್ತವತ್ಸಕಾಃ||೪೯|| ಕಿರಾತತಿಕ್ತಮಮೃತಾ ಚನ್ದನಂ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಧಾತ್ರೀಮುಸ್ತಾಮೃತಾಕ್ಷೌದ್ರಮರ್ಧಶ್ಲೋಕಸಮಾಪನಾಣ್||೫೦|| ಪಞ್ಚತೇ ಸನ್ತತಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಶಮನಾ ಮತಾಃ| |೫೧|

ಸ೦-ಕಲಿಙ್ಗಕಾದಯೋಽರ್ಧಶೋಕೈಃ ಸಮಾಪನಂ ಯೇಷಾಂ ತೇಽರ್ಧಶ್ಲೋಕಸಮಾಪನಾಃ ಪಞ್ಚೈತೇ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಸನ್ತತಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಶಮನಾ ಮತಾಃ ಮುನೀನಾಮಿತಿ ಶೇಷಃ|

Adhikarana vAtajvarasya auShadham (51-52) · Śloka 52

| ದುರಾಲಭಾಮೃತಾಮುಸ್ತಾನಾಗರಂ ವಾತಜೇ ಜ್ವರೇ||೫೧|| ಅಥವಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಗುಡೂಚೀವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಕನೀಯಃ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ|೫೨|

ಸ೦-ದುರಾಲಭಾದಿ ಪಾಚನಂ ವಾತಜೇ ಜ್ವರೇ, ಅಥವಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಂ ವಾತಜೇ ಜ್ವರೇ, ಕನೀಯೋ-ಬೃಹತ್ಯಾದಿಕಂ, ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ವಾತಜೇ ಜ್ವರೇ, ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana pittajvarasya auShadham (52-53) · Śloka 53

| ಪಿತ್ತೇ ಶಕ್ರಯವಾಘನಮ್||೫೨|| ಕಟುಕಾ ಚೇತಿ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಂ ತಥಾ| ಸಧನ್ವಯಾಸಭೂನಿಮ್ಬಂ|೫೩|

ಸ೦-ಪಿತ್ತೇ-ಪಿತ್ತಜೇಜ್ವರೇ, ಶಕ್ರಯವಾದಯಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾ ಮತಾಃ| ಪಿತ್ತಜೇಽಪಿ ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಂ ಧನ್ವಯಾಸಕಿರಾತತಿಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಹಿತ ಹಿತಮ್|

Adhikarana kaPajvarasya auShadham (53-54) · Śloka 54

| ವತ್ಸಕಾದ್ಯೋ ಗಣಃ ಕಫೇ||೫೩|| ಅಥವಾ ವೃಷಗಾಙ್ಗೇಯೀಶೃಙ್ಗಬೇರದುರಾಲಭಾಃ| |೫೪|

ಸ೦-"ವತ್ಸಕಮೂರ್ವೀಭಾರ್ಙ್ಗೀ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫/೩೩) ಇತ್ಯಾದಿಃ ಕಫೇ ಮತಃ| ಅಥವಾ ವೃಷಾದಿಃ| ಗಾಙ್ಗೇಯೀ-ಮುಸ್ತಾ|

Adhikarana sashUlavibindhasya kaPavAta jvarasya auShadham vAtapittajvarasya auShadham pittajvarasya auShadham kaPajvarasya auShadham sashUlavibandhasya kaPavAta jvarasya auShadham (54-55) · Śloka 55

| ರುಗ್ವಿಬನ್ಧಾನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಯುಕ್ತೇ ದೀಪನಪಾಚನಮ್||೫೪|| ಅಭಯಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಶಮ್ಯಾಕಕಟುಕಾಘನಮ್| |೫೫|

ಸ೦-ರುಗ್ವಿಬನ್ಧಾದಿಯುಕ್ತೇ ಜ್ವರೇಽಭಯಾದಿಘನಾವಸಾನಂ ದೀಪನಪಾಚನಮ್|

Adhikarana vAtapittajvarasya auShadham (55-58) · Śloka 58

| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂಕಮಧುಕತೋಧ್ರಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಸಾರಿವಾಃ||೫೫|| ಮುಸ್ತಾಮಲಕಹ್ರೀಬೇರಪದ್ಮಕೇಸರಪದ್ಮಕಮ್| ಮೃಣಾಲಚನ್ದನೋಶೀರನೀಲೋತ್ಪಲಪರೂಷಕಮ್||೫೬|| ಫಾಣ್ಟೋ ಹಿಮೋ ವಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿರ್ಜಾತೀಕುಸುಮವಾಸಿತಃ| ಯುಕ್ತೋ ಮಧುಸಿತಾಲಾಜೈರ್ಜಯತ್ಯನಿಲಪಿತ್ತಜಮ್||೫೭|| ಜ್ವರಂ ಮದಾತ್ಯಯಂ ಛರ್ದಿಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ದಾಹಂ ಶ್ರಮಂ ಭ್ರಮಮ್| ಊರ್ಧ್ವಗಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಚ ಪಿಪಾಸಾಂ ಕಾಮಲಾಮಪಿ||೫೮||

ಸ೦-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿರಯಂ ಗಣಃ ಫಾಣ್ಟಃ-"ಸದ್ಯೋಽಭಿಷುತಪೂತಃ" (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೬/೧೧) ಇತ್ಯೇವಂಲಕ್ಷಣಃ, ತಥಾ ಹಿಮಃ-ಶೀತೋ ವಾ, "ರಾತ್ರಿಂದ್ರವೇ ಸ್ಥಿತಃ" (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೬/೧೦) ಇತ್ಯೇವಂಲಕ್ಷಣಃ| ತಥಾ ಜಾತೀಕುಸುಮೈಃ ಸುಗನ್ಧೀಕೃತೋ ಮಧುಸಿತಾಲಾಜೈರ್ಯುಕ್ತೋ ವಾತಪಿತ್ತಜಂ ಜ್ವರಂ ಜಯತಿ, ಮದಾತ್ಯಯಾದಿಂಶ್ಚ|

Adhikarana vAtapittajvarasya anyat auShadham (59) · Śloka 59

ಪಾಚಯೇತ್ಕಟುಕಾಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕರ್ಪರೇಽಭಿನವೇ ಶುಚೌ| ನಿಷ್ಪೀಡಿತೋ ಘೃತಯುತಸ್ತದ್ಗಸೋ ಜ್ವರದಾಹಜಿತ್||೫೯||

ಸ೦-ಕಟುಕಾಂ ಪಾನೀಯೇನ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕರ್ಪರೇ-ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಖಣ್ಡೇ, ಅಭಿನವೇ ತಥಾ ಶುಚೌ ಪಾಚಯೇತ್| ತಸ್ಯಾ ರಸೋ ನಿಷ್ಪೀಡಿತಃ ಸರ್ಪಿರ್ಯುಕ್ತೋ ಜ್ವರದಾಹೌ ಜಯತಿ|

Adhikarana kaPavAtajvarasya auShadham (60) · Śloka 60

ಕಫವಾತೇ ವಚಾತಿಕ್ತಾಪಾಠಾರಗ್ವಧವತ್ಸಕಾಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಯುಕ್ತೋ ವಾ ಕ್ವಾಥಶ್ಚ್ಛಿನ್ನೋದ್ಭವೋದ್ಭವಃ||೬೦||

ಸಂ-ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಕಷಾಯಕಲ್ಪನಯಾ ಕಲ್ಪಿತಾ ವಚಾದಯೋ ಮತಾಃ| ಅಥವಾ, ಗುಡೂಚೀಸಮ್ಭವಃ ಕ್ವಾಥಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಯುತೋ ಮತಃ|

Adhikarana kaPavAta anyat auShadham (61-63) · Śloka 63

ವ್ಯಾಘ್ರೀಶುಣ್ಠ್ಯಮೃತಾಕ್ವಾಥಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಚೂರ್ಣಸಂಯುತಃ| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಪೀನಸಶೂಲಜಿತ್||೬೧|| ಪಥ್ಯಾಕುಸ್ತುಮ್ಬರೀಮುಸ್ತಾಶುಣ್ಠೀಕಟ್ತೃಣಪರ್ಪಟಮ್| ಸಕಟ್ಫಲವಚಾಭಾರ್ಙ್ಗೀದೇವಾಹ್ವಂ ಮಧುಹಿಙ್ಗುಮತ್||೬೨|| ಕಫವಾತಜ್ವರಷ್ಠೀವಕುಕ್ಷಿಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಾಃ| ಕಣ್ಠಾಮಯಾಸ್ಯಶ್ವಯಥುಕಾಸಶ್ವಾಸಾನ್ನಿಯಚ್ಛತಿ||೬೩||

ಸ೦-ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಿಕ್ವಾಥಃ ಕಣಾಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತೋ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಾದಿಜಿತ್| ಸ೦-ಪಥ್ಯಾದಿ ಪಾಚನಂ ಸಿದ್ಧಚೂರ್ಣಂ ಮಧುಹಿಙ್ಗುಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುತಂ ಕಫವಾತಜ್ವರಾದೀನ್ ಪರಾಕರೋತಿ|

Adhikarana pittakaPajvarasya auShadham pittakaPa anyat auShadham (64-65) · Śloka 65

ಆರಗ್ವಧಾದಿಃ ಸಕ್ಷೌದ್ಗಃ ಕಫಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಜಯೇತ್| ತಥಾ ತಿಕ್ತಾವೃಷೋಶೀರತ್ರಾಯನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾಮೃತಾಃ||೬೪|| ಪಟೋಲಾತಿವಿಷಾನಿಮ್ಬಮೂರ್ವಾಧನ್ವಯವಾಸಕಾಃ| |೬೫|

ಸ೦-"ಆರಗ್ವಧೇನ್ದ್ರಯವಾದಿಭಿಃ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫/೧೭) ಮಾಕ್ಷಿಕಸಹಿತಃ ಕಫಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಜಯತಿ| ತಥಾ ತಿಕ್ತಾದಯಃ ಕಫಪಿತ್ತಜ್ವರಂ ಘ್ನನ್ತಿ|

Adhikarana sannipAtajvarasya auShadham (65-66) · Śloka 66

| ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇ ವ್ಯಾಘ್ರೀದೇವದಾರುನಿಶಾಘನಮ್||೬೫|| ಪಟೋಲಪತ್ರನಿಮ್ಬತ್ವಕ್ತ್ರಿಫಲಾಕಟುಕಾಯುತಮ್| |೬೬|

ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರೇ ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಿಕಟುಕಾನ್ತಂ ಪಾಚನಮ್|

Adhikarana vAtashleShmottarasya auShadham (66-67) · Śloka 67

| ನಾಗರಂ ಪೌಷ್ಕರಂ ಮೂಲಂ ಗುಡೂಚೀ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ||೬೬|| ಸಕಾಸಶ್ವಾಸಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತೌ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ| |೬೭|

ಸ೦-ನಾಗರಾದಿಪಾಚನಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಧಿಕೇ ಜ್ವರೇ ಕಾಸಾದೀನ್ನಿಹನ್ತಿ|

Adhikarana sarvajvarasya auShadham (67-69) · Śloka 69

| ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಮೃದ್ವೀಕಾತ್ರಾಯಮಾಣಾಪರೂಷಕಮ್||೬೭|| ಸೋಶೀರತಿಕ್ತಾತ್ರಿಫಲಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಂ ಕಲ್ಪಯೇದ್ಧಿಮಮ್| ಕಷಾಯಂ ತಂ ಪಿಬನ್ ಕಾಲೇ ಜ್ವರಾನ್ ಸರ್ವಾನಪೋಹತಿ||೬೮|| ಜಾತ್ಯಾಮಲಕಮುಸ್ತಾನಿ ತದ್ವದ್ಧನ್ವಯವಾಸಕಮ್| |೬೯|

ಸ೦-ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಾದಿಕಂ ಕಾಲೇ-ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತೇ, ಶೀತಕಷಾಯಂ ಪಿಬನ್ ಜ್ವರಾನ್ ಸರ್ವಾನ್-ಏಕದೋಷದ್ವಿದೋಷಜಾನ್, ಅಪೋಹತಿ| "ಉಪಸರ್ಗಾದಸ್ಯತ್ಯೂಹ್ಯೋರ್ವೇತಿ ವಾಚ್ಯಮ್" ಇತಿ ಪರಸ್ಮೈಪದಮ್| ಜಾತಿಪಲ್ಲವಾ ಆಮಲಕಾನಿ ಮುಸ್ತಂ ಧನ್ವಯಾಸಕಂ ತದ್ವತ್-ಪೂರ್ವವಚ್ಛಿತಕಷಾಯಂ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ಪಿಬನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಜ್ವರಾನ್ ಹನ್ತಿ| ಧನ್ವಯವಾಸಕಂ ಚೇತಿ ಚಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ| ತದೇತೈಶ್ಚತುರ್ಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈರೇತತ್ ಪಾಚನಮ್| ಕೇಚಿತ್ತು ಧನ್ವಯವಾಸಕಂ ಪೃಥಗೇವೇಚ್ಛನ್ತಿ| ತಸ್ಮಾದೇತತ್ಕೃತೋಽಪಿ ಕಷಾಯಃ ಪೂರ್ವವದ್ವೋಧ್ಯಃ|

Adhikarana baddhaviTkasya auShadham (69) · Śloka 69

| ಬದ್ಧವಿಟ್ ಕಟುಕಾದ್ರಾಕ್ಷಾತ್ರಾಯನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾಗುಡಮ್||೬೯||

ಸ೦-ತಥಾ ಚ ಬದ್ಧವಿಟ್ ಪುರುಷಃ ಕಟುಕಾದಿಕಂ ಕಷಾಯಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ವರ್ತತೇ, ನ ತು ಹಿಮಮಿತಿ| ಶೀತಸ್ಯ ಮಲಸ್ತಮ್ಭಹೇತುತ್ವಾದಸ್ಯ ಚೌಷಧಸ್ಯ ಶೋಧನರೂಪತ್ವಾತ್| ಗುಡಾ-ಸುಧಾ, ಗುಡ ಇತ್ಯನ್ಯೇ|

Adhikarana peyAdyamannam auShadham (70) · Śloka 70

ಜೀರ್ಣೌಷಧೋಽನ್ನಂ ಪೇಯಾದ್ಯಮಾಚರೇತ್| |೭೦|

ಸ೦-ಜೀರ್ಣಂ-ಪರಿಣತಂ, ಔಷಧಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಜೀರ್ಣೌಷಧಃ ಸನ್, ಪೇಯಾದ್ಯಮೇವ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮನ್ನಂ ಭುಞ್ಜೀತ| ಅದ್ಯತ ಇತ್ಯನ್ನಮ್, ಇತಿ ಕೃತ್ವಾ ಪೇಯಾದೇರಪ್ಯನ್ನತ್ವಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಯೂಷಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ|

Adhikarana shleShmajvare peyAniShedhaHpeyAniShedhe yuktiH (70) · Śloka 70

ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾನ್ನ ತು| ಪೇಯಾ ಕಫಂ ವರ್ಧಯತಿ ಪಙ್ಕಂ ಪಾಂಸುಷು ವೃಷ್ಟಿವತ್||೭೦||

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾನ್ನ ತು-ಜೀರ್ಣೌಷಧೋಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾನ್ನರಃ ಪೇಯಾದಿಕಂ ನಾ ಶ್ನೀಯಾತ್| ಕಿಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಪೇಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯತಃ ಪೇಯಾ ಕಫಂ ವರ್ಧಯತಿ--ವಿಲೀನರುಪಸ್ಯ ಕಫಸ್ಯ ಸ್ತ್ಯಾನಭಾವತಾಮುತ್ಪಾದಯನ್ತೀ ಸಂಸ್ಥಾನವಿಶೇಷಮುಪರ್ಯುಪರಿಭಾವತಯೋಪಚಯಮುತ್ಪಾದಯತಿ, ನ ತು ಸಾ ಕಫಂ ಸಾಕ್ಷಾದ್ವರ್ಧಯತಿ, ಇತಿ ವರ್ಧಯತೇರರ್ಥಃ, ಅನೇಕಾರ್ಥತ್ವಾದ್ಧಾತೂನಾಮಿತಿ, ಏಷಚಾರ್ಥೋಽನುರೂಪತನ್ತ್ರಕಾರದೃಷ್ಟಾನ್ತದರ್ಶನಾದವಗಮ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚಾಹಪಙ್ಕಂ ಪಾಂಸುಷು ವೃಷ್ಟಿವದಿತಿ| ಯಥಾ,-ಪಾಂಸುಷು ವೃಷ್ಟಿಃ ಪತಿತಾ ನ ತು ಪಙ್ಕಂ ವರ್ಧಯತಿ-ಶಿಥಿಲರೂಪತಾಂ ಪಾಂಸೂನಾಮಪಾಸ್ಯ ನಿಬಿಡರೂಪತಾಮಿವ ತೇಷಾಮುತ್ಪಾದಯತಿ| ನ ಪಾಂಸೂನ್ ವೃಷ್ಟಿರ್ವರ್ಧಯತಿ-ಆಧಿಕ್ಯಂ ನಯತಿ, ನ ವರ್ಧಯತೇಽತ್ರಾ(ತ್ಯೇತ್ಯ)ರ್ಥಃ| ತನ್ತ್ರಕಾರಸ್ಯಾರ್ಥ ಏವಂ ವಿವಕ್ಷಿತೋ ಭವಿಷ್ಯತ್ ತದಾನೀಮತ್ರೈವಂ ಸ್ಪಷ್ಟಮೇವ ದೃಷ್ಟನ್ತಮದರ್ಶಯಿಷ್ಯತ್| ಯಥಾ-"ಪೇಯಾ ಕಫಂ ವರ್ಧಯತಿ ಯಥಾ ವೃಷ್ಟಿರ್ನದೀಜಲಮ್|" ಇತಿ| ತಚ್ಚ ತನ್ತ್ರಕಾರೋಽಮುನೈವಾನುಸಾರೇಣಾಹ-

Adhikarana peyasthAne yUShaH (71-72) · Śloka 72

ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಭಿಷ್ಯಣ್ಣದೇಹಾನಾಮತಃ ಪ್ರಾಗಪಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಯೂಷಾನ್ ಕುಲತ್ಥಚಣಕಕಲಾಯಾದಿಕೃತಾನ್ ಲಘೂನ್||೭೧|| ರೂಕ್ಷಾಂಸ್ತಿಕ್ತರಸೋಪೇತಾನ್ ಹೃದ್ಯಾನ್ ರುಚಿಕರಾನ್ ಪಟೂನ್| |೭೨|

ಸ೦-ಆಭಿಷ್ಯಣ್ಣ ಇತಿ, ಅಭಿಪೂರ್ವಾತ್ಸ್ಯನ್ದೇಃ ಸ್ರವಣಾರ್ಥೋ ವ್ಯುತ್ಪಾದಿತಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ-ಸ್ರುತಿರೂಪೇಣೈವ, ಅಭಿಷ್ಯಣ್ಣಃ-ಕ್ಲಿನ್ನ ಇವ, ದೇಹೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಭಿಷ್ಯಣ್ಣದೇಹಾಃ, ತೇಷಾಮ್, ಅತೋ ಜ್ವರಿಣಾಂ ಪ್ರಾಗಪಿ ಪ್ರಥಮಪಥ್ಯಾವಸರೇಽಪಿ, ಯೂಷಾನ್ ಯೋಜಯೇತ್| ಕಿಮುತ ಶ್ಲೇಷ್ಮವತಃ ಪುಂಸೋ ಜೀರ್ಣೌಷಧಸ್ಯ ಯೂಷಾನ್ನ ಯೋಜಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಪಿಶಬ್ದಸ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಕುಲತ್ಥಾದಿಕೃತಾನ್| ತಥಾ, ಲಘೂನ್| ನನು, ಕುಲತ್ಥಾದೀನಾಂ ಲಘುತ್ವಾತ್ತತ್ಕೃತಾ ಯೂಷಾ ಲಘವ ಏವ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ| ತತ್ಕಿಂ ಲಘೂನಿತ್ಯನೇನ ? ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಶಮ್ಬೀಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಗುರವೋಽಪಿ ರಾಜಮಾಷಮಾಷಾದಯಃ ಸನ್ತಿ, ತನ್ನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮೇತತ್| ಅಪಿ ಚ, ಲಘೂನಿತ್ಯನೇನ ಯೂಷಪ್ರಕೃತಿದ್ರವ್ಯೈರಲ್ಪಪರಿಮಾಣೈಃ ಕೃತಾನಿತಿ ದ್ಯೋತಯತಿ| ಯತೋಽಲ್ಪಪರಿಮಾಣೈಃ ಕುಲತ್ಥಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾ ಲಘುತರಾಃ ಸ್ಯುಃ, ತಸ್ಮಾಲ್ಲಘೂನಿತಿ ಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ರೂಕ್ಷಾನ್-ಘೃತಭರ್ಜನಕಾದಿರಹಿತಾನ್| ತಥಾ, ತಿಕ್ತರಸಯುಕ್ತಾನ್| ತಥಾ, ಹೃದ್ಯಾನ್-ಇಷ್ಟರಸಗನ್ಧವರ್ಣಸ್ಪರ್ಶಯುಕ್ತತ್ವಾಚ್ಚೇತಸ ಆಹ್ಲಾದಕರಾನ್| ತಥಾ, ರುಚಿಕರಾನ್-ಜ್ವರಿಣೋಽನ್ಯಸ್ಯ ವಾ ರೋಚಿಷ್ಣೂನ್| ತಥಾ, ಪಟೂನ್-ಸಲವಣಾನ್|

Adhikarana pathyayogyaM dhAnyam (72-73) · Śloka 73

| ರಕ್ತಾದ್ಯಾಃ ಶಾಲಯೋ ಜೀರ್ಣಾಃ ಷಷ್ಟಿಕಾಶ್ಚ ಜ್ವರೇ ಹಿತಾಃ||೭೨|| ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ ವೀತತುಷಾಸ್ತಥಾ ವಾಟೀಕೃತಾ ಯವಾಃ| |೭೩|

ಸ೦-ರಕ್ತಾದ್ಯಾಃ-"ರಕ್ತೋ ಮಹಾನ್ ಸಕಲಮಃ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೬/೯) ಇತ್ಯಾದಯಃ| ತಥಾ, ಷಷ್ಟಿಕಾ ವ್ರೀಹ್ಯಾದಯೋಽಪಿ, ಜೀರ್ಣಾಃ-ಪುರಾಣಾಃ, ಹಿತಾಃ-ಪಥ್ಯಾಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರೇ-ಪ್ರಭೂತಶ್ಲೇಷಮಣಿ ಜ್ವರೇ, ವೀತತುಷಾಃ-ಅಪನೀತತ್ವಚೋ, ಯವಾಶ್ಚ ಪಥ್ಯಾಃ| ಕೀದೃಶಾಃ ? ವಾಟೀಕೃತಾಃ-ಭೃಷ್ಟವಿದಲೀಕೃತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana odanavidhiH (73-74) · Śloka 74

| ಓದನಸ್ತೈಃ ಸ್ರುತೋ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ಯಥಾಯಥಮ್||೭೩|| ದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿಬಲತೋ ಜ್ವರಘ್ನಕ್ವಾಥಸಾಧಿತಃ| |೭೪|

ಸ೦-ಓದನಸ್ತೈಃ-ರಕ್ತಾಶಾಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಶ್ಚ, ಕೃತೋ ಜ್ವರಿಣೋ ಯಥಾಯಥಂ ಯೋ ಯಸ್ಯ ದಾನೇ ಯೋಗ್ಯಃ ಸ ತಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿಃ ಸ್ರುತೋ-ದ್ವೌ ವಾರೌ ತ್ರೀನ್ ವಾರಾನ್ ವಾ ಜಲಂ ದತ್ತ್ವಾ ಧಾತಃ| ಕಥಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ ? ದೋಷದೂಷ್ಯಾದಿಬಲೇನ| ಜ್ವರಘ್ನೈಃ-ಜ್ವರಾಪಹೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ, ಕ್ವಾಥಂ ಕೃತ್ವಾ, ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ಸಾಧಿತಃ| ದೋಷಸ್ಯ-ವಾತಾದೇರ್ಬಲಂ ತಥಾ ದೂಷ್ಯಸ್ಯ ರಸಾದೇರ್ಬಲಮಪೇಕ್ಷ್ಯ, ಆದಿಗ್ರಹಣಾದ್ದೇಶಕಾಲವಯಃ ಸತ್ತ್ವಸಾತ್ಮ್ಯಶರೀರಾಹಾರಬಲಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಏಕಾಹಾದಿಕಾನಾಂ ಜ್ವರಿಣಾಮಕೃತಪೇಯಾನಾಮೇವ ಕುಲತ್ಥಮುದ್ಗಚಣಕಾದಿಯೂಷಾ ಉಕ್ತಾಃ| ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಜ್ವರಿಣಾಂ ಕೃತಪೇಯಾನಾಂ ಯೂಷಾದೀನಾಹ-

Adhikarana yUShadravyANi (74) · Śloka 74

| ಮುದ್ಗಾದ್ಯೈರ್ಲಘುಭಿರ್ಯೂಷಾಃ ಕುಲತ್ಥೈಶ್ಚ ಜ್ವರಾಪಹಾಃ||೭೪||

ಸ೦-ಮುದ್ಗಾದ್ಯೈಃ-ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯೈಃ, ಲಘುಭಿಃ ಕೃತಾ ಯೂಷಾಸ್ತಥಾ ಕುಲತ್ಥೈಃ ಕೃತಾ ಯೂಷಾ ಜ್ವರಘ್ನಾಃ| ಮುದ್ಗಾದ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿಃ ಪ್ರಕಾರೇ| ತೇನ ಸುಜರಾ ಮುದ್ಗಚಣಕಕುಲತ್ಥಮಕುಷ್ಟಮಸೂರಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಮುದ್ಗಶಬ್ದಸ್ಯಾದೌ ನಿರ್ದೇಶ ಇದಂ ಬೋಧಯತಿ,-ಯೂಷಸಾಧ್ಯೇ ವ್ಯಾಧೌ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಮುದ್ಗಯೂಷಃ ಕಾರ್ಯಃ, ಮುದ್ಗಾನಾಂ ಪಥ್ಯತಮತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚೋವಾಚ ಮುನಿಃ (ಛ.ಸೂ.ಅ.೨೫/೩೮)- "ಮುದ್ಗಃ ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಪಥ್ಯತ್ವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಃ|" ಇತಿ| ನನು, ಮುದ್ಗಾದ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದೇನೈವ ಕುಲತ್ಥಾ ಗೃಹಿತಾ ಏವ, ಕಿಂ ಪೃಥಙ್ನಿರ್ದೇಶೇನ ? ಬ್ರೂಮಹೇ| ಕುಲತ್ಥಯೂಷಸ್ಯ ಜ್ವರವಿಷಯೇ ವಿರಲಃ ಪ್ರಯೋಗಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಸೂಛಯಿತುಂ ಪೃಥಕ್ಕೃತೋ ನಿರ್ದೇಶ ಇತಿ| ತಥಾ ಛ ಕುಲತ್ಥಾ ಏವಂಗುಣಾಃ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೬/೧೯)- "ಉಷ್ಣಾಃ ಕುಲತ್ಥಾಃ ಪಾಕೇಽಮ್ಲಾಃ ಶುಕ್ರಾಶ್ಮಶ್ವಾಸಪೀನಸಾನ್| ಕಾಸಾರ್ಶಃ ಕಫವಾತಾಂಶ್ಚ ಘ್ನಾನ್ತಿ ಪಿತ್ತಾಸ್ರದಾಃ ಪರಮ್|| ಇತಿ| ಏವಮುಷ್ಣತ್ವಾದಮ್ಲವಿಪಾಕಿತ್ವಾದತಿಪಿತ್ತಾಸ್ರಕಾರಿತ್ವಾತ್ ಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಯೂಷೋ ಬಹುದ್ರವ್ಯಪರಿಮಾಣೋ ಬಹುಮಾತ್ರೋಪಯುಕ್ತೋ ಜ್ವರಸ್ಯ ನ ಶಾನ್ತಯೇ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ಪ್ರತ್ಯುತ ವೃದ್ಧಯೇ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ, ಪಿತ್ತವಿರುದ್ಧತ್ವಾತ್| ತಸ್ಮಾದಲ್ಪಪರಿಮಾಣದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತೋಽಲ್ಪಮಾತ್ರಯಾ ಕುಲತ್ಥಯೂಷಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾದ್ಯುಪಶಮಕೃದ್ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಃ ಸ್ಯಾತ್ತಾವಾನೇವ ಪ್ರಯೋಜ್ಯತ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಮ್|

Adhikarana khaladravyANi rasadravyANi yUShAdInamupakaraNadravyANi (75-77) · Śloka 77

ಕಾರವೇಲ್ಲಕಕರ್ಕೋಟಬಾಲಮೂಲಕಪರ್ಪಟೈಃ| ವಾರ್ತಾಕನಿಮ್ಬಕುಸುಮಪಟೋಲಫಲಪಲ್ಲವೈಃ||೭೫|| ಅತ್ಯನ್ತಲಘುಭಿರ್ಮಾಂಸೈರ್ಜಾಙ್ಗಲೈಶ್ಚ ಹಿತಾ ರಸಾಃ| ವ್ಯಾಘ್ರೀಪರೂಷತರ್ಕಾರೀದ್ಗಾಕ್ಷಾಮಲಕದಾಡಿಮೈಃ||೭೬|| ಸಂಸ್ಕೃತಾಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಶುಣ್ಠೀಧಾನ್ಯಜೀರಕಸೈನ್ಧವೈಃ| ಸಿತಾಮಧುಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸಂಯುತಾ ವಾ ಕೃತಾಕೃತಾಃ||೭೭||

ಸ೦-ಕಾರವೇಲ್ಲಕಾದಿಭೀ ರಸಾ ಜ್ವರೇ ಹಿತಾಃ| ಮುನಿಸ್ತು ಕಾರವೇಲ್ಲಕಾದೀನಾಂ ಶಾಕತ್ವಮೇವೇಚ್ಛತಿ (ಚ.ಚಿ.ಅ.೩೧೧೮೭)| ಖರಣಾದೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್-"ಪಟೋಲಂ ಸಫಲಂ ನಿಮ್ಬಂ ಕರ್ಕೋಟಕಕಠಿಲ್ಲಕಮ್| ಶಾಕಂ ಪರ್ಪಟಕಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್" ಇತಿ| ತಥಾ ಜಾಙ್ಗಲೈಃ-ಜಾಙ್ಗಲದೇಶಪ್ರಾಣಿಜೈಸ್ತದಭಾವಾತ್ತತ್ತುಲ್ಯೈರನ್ಯದೇಶಪ್ರಾಣಿಜೈರಪಿ, ಮಂಸೈರ್ಹಿತಾ ರಸಾ ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಾಸ್ತಥಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಂಯುತಾ ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸಂಸ್ಕಾರಮಾತ್ರಯೋಗಭಾಜಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಯೋಽತ್ರ ಯೋಜ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಾಯೇಣ ಕೇಚಿದೇವ ಸಿತಾಮಧುಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಾ ಅವಸ್ಥಾವಶಾತ್, ನ ತು ಸರ್ವ ಏವ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ರಸಾ ಯೂಷಾಶ್ಚೈವಂವಿಧಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ? ಕೃತಾಕೃತಾಃ| ಪಾನಕದಾಡಿಮಾಜಾಜೀಶುಣ್ಠ್ಯಾದ್ಯೈರಪಿ ಸಂಸ್ಕೃತಾ ಯೂಷಾ ರಸಾಶ್ಚ-ಕೃತಾಃ| ವಿಪರೀತಾಸ್ತ್ವತಃ-ಅಕೃತಾಃ|

Adhikarana vya~jjanavidhiH (78) · Śloka 78

ಅನಮ್ಲತಕ್ರಸಿದ್ಧಾನಿ ರುಚ್ಯಾನಿ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚ| ಅಚ್ಛಾನ್ಯನಲಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ|೭೮|

ಸ೦-ಅನಮ್ಲೇನ ತಕ್ರೇಣ ಸಿದ್ಧಾನಿ| ತಥಾ, ರುಚ್ಯಾನಿ-ಅಭ್ಯವಹರ್ತುಮಭಿಲಷಿತಾನಿ| ತಥಾ, ಅಚ್ಛಾನಿ-ತನೂನಿ ನ ಘನಾನಿ| ತಥಾ, ಅನಲಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ-ವಹ್ನಿಪಕ್ವಾನಿ| ಕೇಚಿದ್ಧಿ ತಕ್ರಮಪಕ್ವಮೇವಾಚ್ಛೀಕೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಚ ಶುಣ್ಠೀಜೀರಕಾದಿನಾಽಭ್ಯವಹರನ್ತಿ ತನ್ನಿಷೇಧಾಯೈತದುಕ್ತಮ್| ಏವಂವಿಧಾನಿ ವ್ಯಞ್ಜನಾನಿ-ತೇಮನಾನಿ ರಸಕಷಾಯಾಣೀ, ಓದನೇನ ಸಹಾಭ್ಯವಹರ್ತವ್ಯಾನಿ|

Adhikarana anupAnAni (78-79) · Śloka 79

| ಅನುಪಾನೇಽಪಿ ಯೋಜಯೇತ್||೭೮|| ತಾನಿ ಕ್ವಥಿತಶೀತಂ ಚ ವಾತಿ ಮದ್ಯಂ ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ| |೭೯|

ಸ೦-ಅನುಪಾನೇಽಪಿ-ಆತುರಸ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಪಾನೇಽಪಿ, ತಾನಿ ಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ ಕ್ವಥಿತಶೀತಂ ಚ ವಾರಿ ಮದ್ಯಂ ಚ, ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ-ಸಾತ್ಮ್ಯವಶಾತ್, ಅನುಪಾನೇಽಪಿ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana annagrahaNakAlaH (79-80) · Śloka 80

| ಸಜ್ವರಂ ಜ್ವರಮುಕ್ತಂ ವಾ ದಿನಾನ್ತೇ ಭೋಜಯೇಲ್ಲಘು||೭೯|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷಯವಿವೃದ್ಧೋಷ್ಮಾ ಬಲವಾನನಲಸ್ತದಾ| |೮೦|

ಸ೦-ಸಜ್ವರಂ ನರಂ ದಿನಾನ್ತೇ ಭೋಜಯೇತ್,-ಅಥವಾ ಜ್ವರಮುಕ್ತಂ-ಅಚಿರಕಾಲಜ್ವರತ್ಯಕ್ತಮ್| ಕಿಮ್ಭುತಂ ಭೋಜನಂ ಭೋಜಯೇತ್ ? ಲಘು,-ಮಾತ್ರಯಾ ಸ್ವಭಾವಾತ್ (ಚ) ಉಭಯಥಾ ಯಲ್ಲಘು| ಕಿಮಿತ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಲಘು ಭೋಜಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಶ್ಲೇಷ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ತದಾ-ತಸ್ಮಿನ್ದಿನಾನ್ತಾಖ್ಯೇ ಕಾಲೇ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷಯೋ ಯಸ್ತೇನ ವಿವೃದ್ಧ ಊಷ್ಮಾ-ಸ್ವಸ್ವಭವೋ, ಯಸ್ಯಾನಲಸ್ಯ ಜಾಠರಾಗ್ರೇರಸೌ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷಯವಿವೃದ್ಧೋಷ್ಮಾಽನಲಃ| ಅತ ಏವ ಬಲವಾನ್ ತದಾ ಪಕ್ತುಂ ಶಕ್ತಃ|

Adhikarana dinAntarasyApavAdaH (80) · Śloka 80

| ಯಥೋಚಿತೇಽಥವಾ ಕಾಲೇ ದೇಶಸಾತ್ಮ್ಯಾನುರೋಧತಃ||೮೦||

ಸ೦-ಅಥವಾ ಯಥೋಚಿತೇ ಕಾಲೇ ಸಜ್ವರಂ ಜ್ವರಮುಕ್ತಂ ವಾಽಽತುರಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಯ ಉಚಿತಃ-ಸಾತ್ಮ್ಯಃ, ಆಹಾರಕಾಲಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಭೋಜಯೇತ್| ಯಥೋಚಿತೇ ಹಿ ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಯಃ ಕ್ಷುದುಪಗಮೋ ಜಾಯತೇ| ಕಥಂ ಭೋಜಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೇಶೇತ್ಯಾದಿ| ದೇಶಸಾತ್ಮ್ಯವಶಾತ್ ತಂ ಭೋಜಯೇತ್, ನೈವಮೇವ| ನನು, ಏವಂ ಯಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಕಾಲೇ ಭೋಜನಮುಚಿತಂ ತದಾ ತಸ್ಯ ಭೋಜನೇ ದೀಯಮಾನೇ ಕೋ ಗುಣಃ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana apavAdApavAdaH (81) · Śloka 81

ಪ್ರಾಗಲ್ಪವಹ್ನಿರ್ಭುಞ್ಜಾನೋ ನ ಹ್ಯಜೀರ್ಣೇನ ಪೀಡ್ಯತೇ| |೮೧|

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾದಲ್ಪವಹ್ನಿಃ-ಮನ್ದಾಗ್ನಿಃ, ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಭುಞ್ಜಾನೋಽಜೀರ್ಣೇನ ನ ಪಿಡ್ಯತೇ-ನ ಬಾಧ್ಯತೇ| ಅಧುನಾ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಕಾಲಂ ನಿರೂಪಯತಿ-

Adhikarana ghRutadAnakAlaH akAle tat viShopamam (81-83) · Śloka 83

| ಕಷಾಯಪಾನಪಥ್ಯಾನ್ನೈರ್ದಶಾಹ ಇತಿ ಲಙ್ಘಿತೇ||೮೧|| ಸರ್ಪಿರ್ದದ್ಯಾತ್ಕಫೇ ಮನ್ದೇ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ| ಪಕ್ವೇಷು ದೋಷೇಷ್ವಮೃತಂ ತದ್ವಿಷೋಪಮಮನ್ಯಥಾ||೮೨|| ದಶಾಹೇ ಸ್ಯಾದತೀತೇಽಪಿ ಜ್ವರೋಪದ್ರವವೃದ್ಧಿಕೃತ್| ಲಙ್ಘನಾದಿಕ್ರಮಂ ತತ್ರ ಕುರ್ಯಾದಾಕಫಸಙ್ಕ್ಷ್ಯಾತ್||೮೩||

ಸ೦-ಕಷಾಯಸ್ಯ-ಮುಸ್ತಾಪರ್ಪಟಕಾದೇಃ, ಪಾನಂ ಕಷಾಯಪಾನಮ್, ತೇನ| ತಥಾ, ಪಥ್ಯಾನ್ನೈಃ-ಪೇಯಾಯೂಷಾದಿಭಿಃ, ದಶಾಹ ಇತಿ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಲಙ್ಘಿತೇ-ಅತಿಕ್ರಾನ್ತೇ| ತಥೇತಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಕ್ಷೀಣಃ ಕಫಃ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇಽತೋ ದಶಾಹೇ ಲಙ್ಘಿತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಆಮಜ್ವರಸಂಜ್ಞಾನಿವೃತ್ತಿಸ್ತು ಷಡಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸಪ್ತಮೇಽಹ್ನ್ಯಷ್ಟಮೇ ವಾಽಹನಿ ಜ್ವರಸ್ಯ ಜಾಯತೇ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೩/೨೭೨)- "ಸಪ್ತಾಹೇನ ಹಿ ಪಛ್\ಯನ್ತೇ ಸಪ್ತಧಾತುಗತಾ ಮಲಾಃ| ನಿರಾಮಶ್ಚಾಪ್ಯತಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಜ್ವರಃ ಪ್ರಾಯೋಽಷ್ಟಮೇಽಹನಿ||" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕಷಾಯಪಾನಪಥ್ಯಾನ್ನೈರಿತ್ಯಾದಿತೋ ದಶಾಹೇ ಲಙ್ಘಿತೇ ಕಫೇ ಮನ್ದೇ-ಕ್ಷೀಣಪ್ರಾಯೇ, ಸರ್ಪಿದದ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇ ಜ್ವರೇ ? ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ,- ವಾತಪಿತ್ತಾಧಿಕೇ| ಅಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಪಕ್ವೇಷು-ನಿರಾಮೇಷು ವಾತಾದಿದೋಷೇಷು, ಸರ್ಪಿರ್ದದ್ಯಾತ್| ಪಕ್ವೇಷು ಸರ್ಪಿರ್ದತ್ತಮಮೃತಂ-ಮಹಾಗುಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯಥಾ ಪುನಃ ಅಪಕ್ವೇಷು ದೋಷೇಷು ಕಫೋತ್ತರೇ, ತತ್ಸರ್ಪಿರ್ದತ್ತಂ ವಿಷೋಪಮಂ-ವಿಷತುಲ್ಯಂ, ದಶಾಹೇಽತಿಕ್ರಾನ್ತೇಽಪಿ ಸ್ಯಾತ್| ಅತೋಽಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸರ್ಪಿರ್ದತ್ತಂ ಜ್ವರಸ್ಯ ತದುಪದ್ರವಾಣಾಂ ಚ ವೃದ್ಧಿಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಮಯುಕ್ತಮ್| ತತ್ರ-ಕಫೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ ಸತಿ, ಲಙ್ಘನಾದಿಕ್ರಮಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಮ್ ? ಆಕಫಸಙ್ಕ್ಷ್ಯಾತ್,- ಯಾವತ್ಕಫಸ್ಯ-ಜ್ವರಕಾರಿಣೋಽಧಿಕಸ್ಯ, ಸಙ್ಕ್ಷ್ಯಃ-ಸಮ್ಯಕ್ ಕ್ಷಯಃ, ನ ಧಾತುಕ್ಷಯೋಽಪಿ ಯಾವತ್| ಯತಃ ಕಫಜ್ವರೇಽಪಿ ವಿಡಙ್ಗಾದಿಸರ್ಪಿರ್ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ. ೯೩)| ಅಥ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-

Adhikarana jIrNajvarAnuvRuttau hetuH (84) · Śloka 84

ದೇಹಧಾತ್ವಬಲತ್ವಾಚ್ಚ ಜ್ವರೋ ಜೀರ್ಣೋಽನುವರ್ತತೇ| |೮೪|

ಸ೦-ಜೀರ್ಣಃ-ಪುರಾಣೋ ಜ್ವರಃ, ಅನುವರ್ತತೇ-ಅನುಬಧ್ನಾತಿ| ಕುತಃ ? ದೇಹಧಾತ್ವಬಲತ್ವಾತ್| ದೇಹಧಾತವಃ-ತದಾರಮ್ಭಕಾ ರಸರುಧಿರಾದಯಃ, ದೇಹಗ್ರಹಣಾದ್ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೋಽಪಿ ಧಾರಣಾದ್ಧಾತವ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ದೇಹಧಾತೂನಾಮಬಲತ್ವಂ-ಸ್ವಲ್ಪತ್ವಮ್| ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಜೀರ್ಣೋ ಜ್ವರೋಽನುಬಧ್ನಾತಿ, ನ ಸ್ವಭಾವಮಾತ್ರಾದೇವ, ಇತಿ ಚಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ| ಜೀರ್ಣಜ್ವರಸ್ಯ ಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ದೇಹಬಲಾಧಾನಾರ್ಥಂ ಚ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಂ ಹಿತಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ-

Adhikarana sarpiH kvAthaiH prayoge yuktiH (84-86) · Śloka 86

| ರೂಕ್ಷಂ ಹಿ ತೇಜೋ ಜ್ವರಕೃತ್ತೇಜಸಾ ರೂಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಚ||೮೪|| ವಮನಸ್ವೇದಕಾಲಾಮ್ಬುಕಷಾಯಲಘುಭೋಜನೈಃ| ಯಃ ಸ್ಯಾದತಿಬಲೋ ಧಾತುಃ ಸಹಚಾರೀ ಸದಾಗತಿಃ||೮೫|| ತಸ್ಯ ಸಂಶಮನಂ ಸರ್ಪಿರ್ದೀಪ್ತಸ್ಯೇವಾಮ್ಬು ವೇಶ್ಮನಃ| |೮೬|

ಸ೦-ರೂಕ್ಷಂ ಯತ್ತೇಜಸ್ತಜ್ಜ್ವರಕೃತ್| ರೂಕ್ಷಮಿತಿ ವಚನಾದ್ದೇಹೋಷ್ಮಾ ಜಾಠರೋಽನಲೋ ಗೃಹ್ಯತೇ, ತಸ್ಯೈವ ಜ್ವರಕೃತ್ತ್ವಾತ್| ತಥೋಕ್ತಮ್ (ಹೃಂಇ.ಅ.೨/೩)- "ಮಲಾಸ್ತತ್ರ ಸ್ವೈಃಸ್ವೈರ್ದುಷ್ಟಾಃ" ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವತ್| "ಜ್ವರಂ ನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ ತೇ|" ಇತ್ಯಾದಿ ಜಾಠರಾನಲಸ್ಯೈವ ಜ್ವರಕೃತತ್ವಮ್| ತೇನ ಜ್ವರಕೃತಾ ರೂಕ್ಷೇಣ ತೇಜಸಾ ರೂಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಚ ಪುಂಸಃ ಸರ್ಪಿಃ ಸಂಶಮನಮ್| ಚಶಬ್ದಾಚ್ಚಾನ್ಯಸ್ಯಾಪಿ| ಅತ ಏವಾಹ-ವಮನೇತ್ಯಾದಿ| ವಮನಾದಿಭೀ ರೌಕ್ಷ್ಯಕೃದ್ಭಿಃ ಕೃತೈಸ್ತದಾನೀಂ ಯಃ ಸ್ಯಾತ್-ಭವೇತ್, ಅತಿಬಲಃ-ಪ್ರವೃದ್ಧತ್ವಾದತಿಸಮರ್ಥೋ ಧಾತುಃ| ಕೋ ಧಾತುಃ ? ಸಹಚಾರೀ,-ಯಃ ಸಹ ಚರತಿ ತಚ್ಛೀಲೋ ವಾತಾಖ್ಯೋ ಧಾತುರಗ್ನಿನಾ ಸಹ ಚರತಿ| ನನು, ಏವಂ ಪರಸ್ಪರಸಹಚರಭಾವತ್ವೇಽಗ್ನಿರಪಿ ವಾಯುನಾ ಸಹ ಚರತಿ, ತತೋಽಗ್ನಿಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಾಖ್ಯೋಽಪಿ ಧಾತುರಿಹ ಸಹಚಾರೀ ಪ್ರಾಪ್ತಃ, ತನ್ನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಸದಾಗತಿರಿತ್ಯಾಹ| ಸದಾಗತಿತ್ವಂ ವಾಯೋರೇವಾನ್ವರ್ಥತ್ವೇನೋಪಪದ್ಯತ ಇತಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯಾಗ್ರಹಣಮ್| ಕಿಂ ಕಸ್ಯ ಯಥಾ ಸಂಶಮನಮ್ ? ಅಮ್ಬು ವೇಶ್ಮನೋ-ಗೃಹಸ್ಯ, ದೀಪ್ತಸ್ಯ-ಜ್ವಲಿತಸ್ಯ, ಜಲಂ ಯಥಾ|

Adhikarana sarpirdAnam (86-87) · Śloka 87

| ವಾತಪಿತ್ತಜಿತಾಂಗ್ರ್ಯಂ ಸಂಸ್ಕಾರಂ ಚಾನುರುಧ್ಯತೇ||೮೬|| ಸುತರಾಂ ತದ್ಧ್ಯತೋ ದದ್ಯಾದ್ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಸಾಧಿತಮ್| |೮೭|

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾದ್ಧೃತಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಿತಾಮಗ್ರ್ಯಂ ಯಥಾ ನ ತಥಾಽನ್ಯಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ವಾತಪಿತ್ತಜಿನ್ತೀತಿ| ಅತ ಏವ ಪ್ರಾಗಭ್ಯಧಾತ್ (ಶ್ಲೋ. ೮೨)- "ಸರ್ಪಿರ್ದದ್ಯಾತ್ಕಫೇ ಮನ್ದೇ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ|" ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾಚ್ಛ ಘೃತಂ ಸಂಸ್ಕಾರಮನುರುಧ್ಯತೇ-ಅನುವರ್ತತೇ| ಗುಣಾನ್ತರಾಧಾನಂ-ಸಂಸ್ಕಾರಃ| ತಂ ಚ ಯಸ್ಮಾದ್ಧೃತಂ ಸುಷ್ಟ್ವತಿಶಯವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಾದನುರುಧ್ಯತೇ-ಆತ್ಮಸಾತ್ಕರೋತಿ| ತೈಲಾದಿರಪಿ ಸ್ನೇಹಃ ಸಂಸ್ಕಾರಮನುವರ್ತತೇ| ನ ತು ಯಥಾ ಘೃತಂ ಸ್ವಶೈತ್ಯಮಜಹದೇವ ಸಂಸ್ಕಾರಮನುವರ್ತತ ಇತಿ| ಏತಚ್ಛ ಸ್ನೇಹವಿಧೌ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮೇವ| ಅಮುಮೇವ ಛ ನ್ಯಾಯಮಙ್ಗೀಕೃತ್ಯ ಮುನಿರಪ್ಯವೋಚತ್ (ಚಂಇ.ಅ.೧/೪೦)-"ನಾನ್ಯಃ ಸ್ನೇಹಸ್ತಥಾ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸಂಸ್ಕಾರಮನುವರ್ತತೇ| ಯಥಾ ಸರ್ಪಿರತಃ ಸರ್ಪಿಃ ಸರ್ವಸ್ನೇಹೋತ್ತಮಂ ಮತಮ್||" ಇತಿ| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಸುತರಾಂ ಸಂಸ್ಕಾರಮನುರುಧ್ಯತೇ ಘೃತಮ್, ತಸ್ಮಾದ್ಧೃತಂ ಜೀರ್ಣೇ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕೀದೃಶಮ್ ? ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಸಾಧಿತಮ್,-ಯಥಾಯಥಂ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಪಕ್ಷೈರೌಷಧೈಃ ಪಕ್ವಮ್|

Adhikarana sarpiSho hetuvyAdhiviparItatvam (87-88) · Śloka 88

| ವಿಪರೀತಂ ಜ್ವರೋಷ್ಮಾಣಂ ಜಯೇತ್ಪಿತ್ತಂ ಚ ಶೈತ್ಯತಃ||೮೭|| ಸ್ನೇಹಾದ್ವಾತಂ ಘೃತಂ ತುಲ್ಯಂ ಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರತಃ ಕಫಮ್| |೮೮|

ಸ೦-ಘೃತಂ ವಿಪರೀತಂ ಜ್ವರೋಷ್ಮಾಣಂ ಜಯೇತ್| ಜ್ವರನಿರ್ವರ್ತಕ ಊಷ್ಮಾಜಾಠರೋಽನಲೋ, ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಃ ಸ ಪಕ್ತಿಸ್ಥಾನಾನ್ನಿರಸ್ತೋ ಜ್ವರನಿರ್ವರ್ತಕೋ ಘೃತಸ್ಯ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತತ್ವಾದಿಗುಣಯೋಗಾದ್ವಿಪರೀತಃ, ಏವಂ ವಿಪರೀತಂ ಜ್ವರೋಷ್ಮಾಣಂ ಘೃತಂ ಜಯೇತ್| ಪಿತ್ತಂ ಚ ಶೈತ್ಯತಃ-ಶೈತ್ಯಾದ್ಧೃತಂ ಜಯೇತ್, ನ ಸ್ನೇಹಾತ್, "ಪಿತ್ತಂ ಸಸ್ನೇಹ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧/೧೧) ಇತಿ ವಚನಾತ್| ಸ್ನೇಹಾತ್-ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾತ್, ಋತಂ ವಾತಂ ಜಯೇತ್ ನ ತು ಶೈತ್ಯಾತ್, "ಶೀತೋಽನಿಲಃ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧/೧೧) ಇತಿ ವಛನಾತ್| ಕಫಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತತ್ವಾದಿನಾ ತುಲ್ಯಂ ಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ಜಯೇತ್| ಯೋಗೋ-ಯುಕ್ತಿಃ ಕಫಜ್ವರಹರೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಹ ಯೋಜನಾ, ಸಂಸ್ಕಾರೋ-ಗುಣಾಧಾನಮ್, ಯೋಗಶ್ಚ ಸಂಸ್ಕಾರಶ್ಛ ಯೋಗಸಂಸ್ಕಾರೌ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಘೃತಂ ಕಫಂ ಜಯೇತ್| ನನು, ವಿಪರೀತಂ ಜ್ವರೋಷ್ಮಾಣಂ ಘೃತಂ ಜಯೇದಿತಿ ನ ಘಟತೇ, ಘೃತಸ್ಯಾಗ್ನಿವೃದ್ಧಿಹೇತುತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ.ಛಿ.ಅ.೧೦/೬೮)-"ಸ್ನೇಹಮೇವ ಪರಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುರ್ಬಲಾನಲದೀಪನಮ್| ನಾಲಂ ಸ್ನೇಹಸಮಿದ್ಧಿಸ್ಯ ಶಮಾಯಾನ್ನಂ ಸುಗುರ್ವಪಿ||" ಇತಿ| ಅತ್ರಾಚಕ್ಷ್ಮಹೇ| ಘೃತಂ ಸ್ನೇಹನತ್ವದೀಪನತ್ವಾಭ್ಯಾಂ ವಾತಶಮನಂ ಕುರ್ವಞ್ಜ್ವರೋಷ್ಮಾಕ್ಷೇಪತ್ವಂ ವಾತಸ್ಯ ವಿನಿರ್ವಾಯ ಜ್ವರೋಷ್ಮಣೋಽಪಿ ರೌಕ್ಷ್ಯತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಿಯುತಸ್ಯ ಘೃತಂ ವಿಪರೀತಗುಣತ್ವಾಚ್ಛಮಂ ಕರೋತಿ, ನ ವೃದ್ಧಿಮ್| ನನು, ಯಥಾ ಸ್ನೇಹಾದ್ವಾತಂ ಶಮಯತಿ ತಥಾ ತತ ಏವ ಸ್ನೇಹಾತ್ಕಿಮಿತಿ ಘೃತಂ ಸಮಾನಗುಣತ್ವಾತ್ ಪಿತ್ತಂ ಶಮಯತಿ ? ಬೄಮಃ| ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ಲಙ್ಘನಾದಿಭಿರತಿರೂಕ್ಷೇಣ ಜ್ವರೋಷ್ಮಣಾ ಪಿತ್ತಂ ರೂಕ್ಷ್ಮೇವ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸ್ನೇಹಭಾಗಪರಿಕ್ಷಯಾನ್ನ ಸಸ್ನೇಹಮ್, ಅತಃ ಕಥಂ ಕೃತ್ವಾ ಜ್ವರಯತು ?| ತಚ್ಚ ಘೃತಂ ಪಿತ್ತಮೇವ ಶಮಯತಿ, ನ ವಾತಂ ಕೋಪಯತಿ, ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವತ್ವಾತ್ಸಸ್ನೇಹನತ್ವಾಚ್ಚ|

Adhikarana uktiH kvAthaiH sarpiH pAnam (88) · Śloka 88

| ಪೂರ್ವೇ ಕಷಾಯಾಃ ಸಘೃತಾಃ ಸರ್ವೇ ಯೋಜ್ಯಾ ಯಥಾಮಲಮ್||೮೮||

ಸ೦-ಪೂರ್ವೇ ಕಷಾಯಾಃ-ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾನಿ ಪಾಚನಾನಿ, ಸಹ ಘೃತೇನ ಪ್ರಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಕಥಮ್ ? ಯಥಾಮಲಂ-ದೋಷಾನತಿಕ್ರಮೇಣ|

Adhikarana kAsopadravake jvare sarpiH prayogaH (89) · Śloka 89

ತ್ರಿಫಲಾಪಿಚುಮನ್ದತ್ವಙ್ಮಾಧುಕಂ ಬೃಹತೀದ್ವಯಮ್| ಸಮಸೂರದಲಂ ಕ್ವಾಥಃ ಸಘೃತೋ ಜ್ವರಕಾಸಹಾ||೮೯||

ಸ೦-ತ್ರಿಪಲಾದೀನಿ ಮಸೂರದಲಾನಿ ಚೈಷ ಕ್ವಾಥೋ ಘೃತೇನ ಸಹೋಪಯೋಜಿತೋ ಜ್ವರಕಾಸಹಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana pippalyAdisiddhaM ghRutam (90-91) · Śloka 91

ಪಿಪ್ಪಲೀನ್ದ್ರಯವಧಾವನಿತಿಕ್ತಾ- ಸಾರಿವಾಮಲಕತಾಮಲಕೀಭಿಃ| ಬಿಲ್ವಮುಸ್ತಹಿಮಪಾಲನಿಸೇವ್ಯೈ- ರ್ದ್ರಾಕ್ಷಯಾಽತಿವಿಷಯಾ ಸ್ಥಿರಯಾ ಚ||೯೦|| ಘೃತಮಾಶು ನಿಹನ್ತಿ ಸಾಧಿತಂ ಜ್ವರಮಗ್ನಿಂ ವಿಷಮಂ ಹಲೀಮಕಮ್| ಅರುಚಿಂ ಭೃಶತಾಪಮಂಸಯೋ- ರ್ವಮಥುಂ ಪಾರ್ಶ್ವಶಿರೋರುಜಂ ಕ್ಷಯಮ್||೯೧||

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ಘೃತಚತುರ್ಥಾಂಶೈಸ್ತೋಯೇನ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಘೃತಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಮಾಶು ಜ್ವರಂ ಹನ್ತಿ, ವಿಷಮಾ ಗ್ನ್ಯಾದೀಂಶ್ಚ|

Adhikarana tailvakAdighRutAni (92) · Śloka 92

ತೈಲ್ವಕಂ ಪವನಜನ್ಮನಿ ಜ್ವರೇ ಯೋಜಯೇತ್ರಿವೃತಯಾ ವಿಯೋಜಿತಮ್| ತಿಕ್ತಕಂ ವೃಷಘೃತಂ ಚ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಯಚ್ಚ ಪಾಲನಿಕಯಾ ಶೃತಂ ಹವಿಃ||೯೨||

ಸ೦-ತೈಲ್ವಕಂ ಘೃತಂ-ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಅ.೨೧/೩೨), ತ್ರಿವೃತಯಾ ರಹಿತ [ ವಾತಿಕೇ ಜ್ವರೇ ] ಪಿಬೇತ್| ಪೈತ್ತಿಕೇ ಜ್ವರೇ ತಿಕ್ತಕಂ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಅ.೧೯/೨), ತಥಾ ವೃಷಘೃತಂ-ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಅ.೨/೪೦), ಅತ್ರೈವ ವಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ (ಶ್ಲೋ.೯೪), ಯೋಜಯೇತ್| ಪಾಲನಿಕಯಾ-ತ್ರಾಯನ್ತ್ಯಾ, ಯದ್ಧೃತಂ ಪಕ್ವಂ ತಚ್ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana jIrNakaPajvaraghnaM ghRutam (93) · Śloka 93

ವಿಡಙ್ಗಸೌವರ್ಚಲಚವ್ಯಪಾಠಾ- ವ್ಯೋಷಾಗ್ನಿಸಿನ್ಧೂದ್ಭವಯಾವಶೂಕೈಃ| ಪಲಾಂಶಕೈಃ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಘೃತಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇಜ್ಜೀರ್ಣಕಫಜ್ವರಘ್ನಮ್||೯೩||

ಸ೦-ವಿಡಙ್ಗಾದಿಭಿಃ ಪಲಪ್ರಮಾಣೌರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಕ್ಷೀರತುಲ್ಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಜಲಂ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚೋಪಯುಕ್ತಂ ಜೀರ್ಣೋ ಯಃ ಕಫಜ್ವರಸ್ತಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana guDUcIghRutAdipa~jcakam (94) · Śloka 94

ಗುಡೂಚ್ಯಾ ರಸಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಯಾ ವೃಷಸ್ಯ ಚ| ಮೃದ್ವೀಕಾಯಾ ಬಲಾಯಾಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಾಃ ಸಿದ್ಧಾ ಜ್ವರಚ್ಛಿದಃ||೯೪||

ಸ೦-ಗುಡೂಚ್ಯಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪೃಥ್ಕ್ಪೃಥಗ್ರಸಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ಸಿದ್ಧಾಃ ಪಞ್ಚ ಸ್ನೇಹಾಃ ಜ್ವರಚ್ಛಿದೋ-ಜೀರ್ಣಜ್ವರಘ್ನಾಃ ಸ್ಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana jIrNai ghRute mAMsarasAshanam (95) · Śloka 95

ಜೀರ್ಣೇ ಘೃತೇ ಚ ಭುಞ್ಜೀತ ಮೃದುಮಾಂಸರಸೌದನಮ್| ಬಲಂ ಹ್ಯಲಂ ದೋಷಹರಂ ಪರಂ ತಚ್ಚ ಬಲಪ್ರದಮ್||೯೫||

ಸ೦-ಘೃತೇ ಚ ಪರಿಣತೇ ಸತಿ ಮೃದು-ಅತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಮಾಂಸರಸಾಶನಂ ಭುಞ್ಜೀತ| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಅಲಂ ಬಲಂ ಜಾತಂ ದೋಷಹರಂ ಭವತಿ| ತಚ್ಚರಸಾಶನಂ ಅತಿಶಯೇನ ಬಲಕರಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAtottare jIrNajvare yUShaKalayorniShedhaH (96-97) · Śloka 97

ಕಫಪಿತ್ತಹರಾ ಮುದ್ಗಕಾರವೇಲ್ಲಾದಿಜಾ ರಸಾಃ| ಪ್ರಾಯೇಣ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಹಿತಾ ಜೀರ್ಣೇ ವಾತೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ||೯೬|| ಶೂಲೋದಾವರ್ತವಿಷ್ಟಮ್ಭಜನನಾ ಜ್ವರವರ್ಧನಾಃ| |೯೭|

ಸ೦-ಅತ ಏವ ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾತ್ ಮುದ್ಗಕಾರವೇಲ್ಲಾದಿಜಾ ರಸಾಃ ಕಫಪಿತ್ತಹರಾ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ವಾತೋತ್ತರೇ ಪ್ರಾಯೇಣ ನ ಹಿತಾಃ| ತೇ ಹ್ಯುಪಯುಕ್ತಾಃ ಶೂಲಾದಿಕೃತೋ ಜ್ವರವರ್ಧನಾಶ್ಚ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana jIrNajvare shodhanakAlaH (97-98) · Śloka 98

| ನ ಶಾಮ್ಯತ್ಯೇವಮಪಿ ಚೇಜ್ಜ್ವರಃ ಕುರ್ವೀತ ಶೋಧನಮ್||೯೭|| ಶೋಧನಾರ್ಹಸ್ಯ, ವಮನಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್| ಆಮಾಶಯಗತೇ ದೋಷೇ ಬಲಿನಃ ಪಾಲಯನ್ಬಲಮ್||೯೮||

ಸ೦-ಏವಮಪಿ ಕೃತೇ ಸತಿ ಯದಿ ಜ್ವರೋ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ ತದಾ ಶೋಧನಾರ್ಹಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಂ-"ಪಿಪ್ಪಲೀಭಿರ್ಯುತಾನ್ ಗಾಲಾನ್" (ಶ್ಲೋ.೬) ಇತ್ಯಾದಿಕಂ, ವಮನಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಕದಾ ? ದೋಷೇ ಆಮಾಶಯಗತೇ ಸತಿ, ಬಲವತಃ ಪುಂಸೋ ವಮನಂ ಯೋಜಯೇತ್, ಬಲಂ ಪಾಲಯನ್-ರಕ್ಷಯನ್|

Adhikarana virecanamauShadhAni (99-101) · Śloka 101

ಪಕ್ವೇ ತು ಶಿಥಿಲೇ ದೋಷೇ ಜ್ವರೇ ವಾ ವಿಷಮದ್ಯಜೇ| ಮೋದಕಂ ತ್ರಿಫಲಾಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಪಿಪ್ಪಲಿಕೇಸರೈಃ||೯೯|| ಸಸಿತಾಮಧುಭಿರ್ದದ್ಯಾಹ್ಯೋಷಾದ್ಯಂ ವಾ ವಿರೇಚನಮ್| (ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ತ್ರೈವೃತಂ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ| ) ದ್ರಾಕ್ಷಾಧಾತ್ರೀರಸಂ ತದ್ವತ್ಸದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ವಾ ಹರೀತಕೀಮ್||೧೦೦|| ಆರಗ್ವಧಂ ವಾ ಪಯಸಾ ಮೃದ್ವೀಕಾನಾಂ ರಸೇನ ವಾ| ತ್ರಿಫಲಾಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಂ ವಾ ಪಯಸಾ ಜ್ವರಿತಃಪಿಬೇತ್||೧೦೧||

ಸ೦-ಪಕ್ವೇ ಪುನರ್ದೋಷೇ ತಥಾ ಶಿಥಿಲೇ-ಅವಿಷ್ಟಬ್ಧೇ, ಅಥವಾ ವಿಷಜೇಮದ್ಯೋತ್ಥೇ ವಾ ಜ್ವರೇ, ಮೋದಕಂ ತ್ರಿಫಲಾದಿಭಿರ್ವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್| ವ್ಯೋಷಾದ್ಯಂ ವಾ-"ವ್ಯೋಷತ್ರಿಜಾತಕಾಮ್ಭೋದಕೃಮಿಘ್ನಾಮಲಕೈಸ್ತ್ರಿವೃತ್| ಸರ್ವೈಃ ಸಮಾ ಸಮಸಿತಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಗುಟಿಕಾಃ ಕೃತಾಃ||" (ಹೃ.ಕ.ಅ. ೨/೨೧) ಇತಿ ವಾ, ದದ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ ಪಯಸಾ-ಕ್ಷೀರೇಣ, ಮೃದ್ವೀಕಾನಾಂ ರಸೇನ ವಾ, ಆರಗ್ವಧಂ ವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತ್ರಿಫಲಾಂ ತ್ರಾಯನ್ತೀ ವಾ ಪಯಸಾ ಜ್ವರೀ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana virecAnAnantaraM saMsargIkramaH (102) · Śloka 102

ವಿರಿಕ್ತಾನಾಂ ಚ ಸಂಸರ್ಗೀ ಮಣ್ಡಪೂರ್ವಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್| |೧೦೨|

ಸ೦-ವಿರಿಕ್ತಾನಾಂ ಜ್ವರಿಣಾಂ ಚಶಬ್ದಾದ್ವಮಿತಾನಾಂ ಚ ಯಥಾಕ್ರಮಂಕ್ರಮಾನತಿಕ್ರಮೇಣ, ಸಂಸರ್ಗೀ ಕರ್ತವ್ಯೇತ್ಯಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್| ಮಣ್ಡಃ ಪೂರ್ವಃ-ಪ್ರಥಮೋ, ಯಸ್ಯಾಂ ಸೈವಮ್| ಮಣ್ಡಂ ಪ್ರಥಮಂ ದತ್ತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ಪೇಯಾವಿಲೇಪ್ಯಾದಯೋ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ದೇಯಾಃ| ಕೃತವಮನವಿರೇಚನಾನನ್ತರಂ ಯಃ ಪೇಯಾದ್ಯವಚಾರಣಾಕ್ರಮಃ ಸ ಸಂಸರ್ಗೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana svayaMpravRutteH stamBananiShedhaH (102-103) · Śloka 103

| ಚ್ಯವಮಾನಂ ಜ್ವರೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಮುಪೇಕ್ಷೇತ ಮಲಂ ಸದಾ||೧೦೨|| ಪಕ್ವೋಽಪಿ ಹಿ ವಿಕುರ್ವೀತ ದೋಷಃ ಕೋಷ್ಠೇ ಕೃತಾಸ್ಪದಃ| |೧೦೩|

ಸ೦-ಜ್ವರೇಣೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ-ಉತ್ಕ್ಲೇಶಿತಂ ಜ್ವರೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ, ಮಲಂ-ಪುರೀಷಾಖ್ಯಂ, ಚ್ಯವಮಾನಂ-ಪತನ್ತಂ, ಸದಾ ಉಪೇಕ್ಷೇತ-ನ ತದ್ವಿಧಾರಣೇ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ನನು, ಔಷಧಾನಿ (ಧೇನ) ಕಿಮಿತ್ಯಸೌ ನ ವಿಧ್ನೀಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಪಕ್ವೋಽಪೀತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಃ-ಪುರೀಷಾಖ್ಯೋ, ಯತಃ ಪಕ್ವಃ| ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ಕಿಮುತಾಪಕ್ವಃ ? ಕೋಷ್ಠೇ-ಆಮಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಯಾಖ್ಯೇ, ಕೃತಂ-ಗೃಹೀತಂ, ಆಸ್ಪದಂ-ಅವಸ್ಥಿತಿಃ, ಯೇನ ಸ ಏವಂಭೂತೋ ವಿಕುರ್ವೀತ-ವಿಕಾರಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana atipravRuttau pAcanapUrvakaM stambhanaM kAryam (103-104) · Śloka 104

| ಅತಿಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ವಾ ಪಾಚಯನ್ ಸಙ್ಗ್ರಹಂ ನಯೇತ್||೧೦೩|| ಆಮಸಙ್ಗ್ರಹಣೇ ದೋಷಾ ದೋಷೋಪಕ್ರಮ ಈರಿತಾಃ| |೧೦೪|

ಸ೦-ಅತಿಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ವಾ ತಂ ಮಲಂ ಅಪಕ್ವಂ ಪಾಚಯನ್ ಸಙ್ಗ್ರಹಂ ನಯೇತ್- ನ ತ್ವಾಮ ಏವ ಸಙ್ಗೃಹೀತವ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ-ಆಮಸಙ್ಗ್ರಹಣ ಇತ್ಯಾದಿ| ಆಮಶಬ್ದಃ ಪುರೀಷಾಖ್ಯಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ಪಚ್ಯಮಾನಾವಸ್ಥೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಃ| ಆಮಸ್ಯ-ಅಪಕ್ವಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ, ಸಙ್ಗ್ರಹಣಮಾಮಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಮ ಸಙ್ಗ್ರಹಣೇ ಯೇ ದೋಷಾ ಭವನ್ತಿ ತೇ ದೋಷೋಕ್ರಮೇ-ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೇಽಧ್ಯಾಯೇ, ಈರಿತಾಃ-ಉಕ್ತಾಃ| ತಥಾ ಚ ತತ್ರೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೩/೩೧)- "ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟನಧ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಾ ನ ಚಾಮಾನ್ ವಹತಃ ಸ್ವಯಮ್| ಧಾರಯೇದೌಷಧೈರ್ದೋಷಾನ್ ವಿಧೃತಾಸ್ತೇ ಹಿ ರೋಗದಾಃ||" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾದಾಮಸಙ್ಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮೌಷಧಂ ನ ದೇಯಮ್| ತಥಾ, ಆಮಜ್ವರೇಽಪ್ಯಾಮನಿರ್ಹರಣಾರ್ಥಮೌಷಧಂ ನ ದೇಯಮ್, ಇತಿಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ-

Adhikarana Amajvare shodhananiShedhaH (104-105) · Śloka 105

| ಪಾಯಯೇದ್ದೋಷಹರಣಂ ಮೋಹಾದಾಮಜ್ವರೇ ತು ಯಃ||೧೦೪|| ಪ್ರಸುಪ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಂ ಸ ಕರಾಗ್ರೇಣ ಪರಾಮೃಶೇತ್| |೧೦೫|

ಸ೦-ತುರ್ವ್ಯತಿರೇಕೇ ಭಿನ್ನಕ್ರಮಃ| ಯಸ್ತು ಮೋಹಾತ್-ಅಜ್ಞಾನಾತ್, ಭಿಷಕ್ಪಾಪೋ ದೋಷಹರಣಮಾಮಜ್ವರೇ ಪಾಯಯೇತ್ ಸ ಸ್ವಯಮನರ್ಥಕಾರೀ ಸುಪ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಂ ಕರಸ್ಯಾಗ್ರೇಣ ಪರಾಮೃಶೇತ್-ಸ್ಪೃಶೇತ್| ಅತಿಪ್ರತ್ಯವಾಯಂ ಪಶ್ಯತೈವಮುಕ್ತಂ ತನ್ತ್ರೇಕೃತಾ| ತತ್ರ ಚ ವಾಕ್ಯೇ ರೂಪಕಾಖ್ಯೋಽಲಙ್ಕಾರಃ| ತಸ್ಯ ಹ್ಯೇತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್-"ತದಪರಮೌಪಮ್ಯೇ ಸತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಯಾದ್ವಾಕ್ಯಯೋರ್ಯೋಗಃ|" ಅಸ್ಯೋದಾಹರಣಮ್-"ಯಃ ಸೇವತೇ ಕುನೃಪತಿಂ ಕುರುತೇ ಬಧಿರಸ್ಯ ಕರ್ಣಜಾಪಂ ಸಃ ಇತಿ|

Adhikarana jvarakShINasya niShedhaH (105) · Śloka 105

| ಜ್ವರಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ನ ಹಿತಂ ವಮನಂ ನ ವಿರೇಚನಮ್||೧೦೫||

ಸ೦-ಜ್ವರೇಣ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ನ ವಮನಂ ಹಿತಂ ನ ಚ ವಿರೇಚನಂ ಹಿತಮ್| ತರ್ಹಿ ಕಥಂ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಂ ತಸ್ಯ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana tasya payasA nirUhairvA shodhanam (2) · Śloka 2

ಕಾಮಂ ತು ಪಯಸಾ ತಸ್ಯ ನಿರುಹೈರ್ವಾ ಹರೇನ್ಮಲಾನ್| ||೨||

ಸ೦-ತಸ್ಯ ಕಾಮಂ-ಯಥೇಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾ, ಪಯಸಾ ನಿರೂಹೈರ್ವಾ ಮಲಾನ್ ಹರೇತ್|

Adhikarana payaH pAne adhikArI (106-107) · Śloka 107

| ಕ್ಷೀರೋಚಿತಸ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷೀಣಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ದಾಹತೃಙ್ವತಃ||೧೦೬|| ಕ್ಷೀರಂ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾರ್ತಸ್ಯ ಪಥ್ಯಮಪ್ಯತಿಸಾರಿಣಃ| |೧೦೭|

ಸ೦-ಕ್ಷೀರಮುಚಿತಂ-ಸಾತ್ಮ್ಯಂ, ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಕ್ಷೀರೋಚಿತಸ್ಯ, ತಥಾ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಕ್ಷೀಣಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷೀಣಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ, ತಥಾ ದಾಹಶ್ಚ ತೃಟ್ ಚ ತೇ ವಿದ್ಯೇತೇ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ದಾಹತ್ಱ್ಡ್ವತಃ, ಅತ ಏವ ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಭ್ಯಾಮಾರ್ತಸ್ಯ-ಪೀಡಿತಸ್ಯ, ಕ್ಷೀರಂ ಪಥ್ಯಮ್| ಅತಿಸಾರಿಣೋಽಪಿಪಥ್ಯಮ್, ಕಿಂ ಪುನಃ ಪ್ರಕ್ಷೀಣಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಕ್ಷೀರೋಚಿತಸ್ಯ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಶೇಷಣವಿಶಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಂ ನ ಪಥ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಪಿ ಶಬ್ದಾರ್ಥಃ|

Adhikarana kShIraguNAH (107-108) · Śloka 108

| ತದ್ವಪುರ್ಲಙ್ಘನೋತ್ತಪ್ತಂ ಪ್ಲುಷ್ಟಂ ವನಮಿವಾಗ್ನಿನಾ||೧೦೭|| ದಿವ್ಯಾಮ್ಬು ಜೀವಯೇತ್ತಸ್ಯ ಜ್ವರಂ ಚಾಶು ನಿಯಚ್ಛತಿ| |೧೦೮|

ಸ೦-ತಚ್ಚ-ಕ್ಷೀರಂ, ಲಙ್ಘನೋತ್ತಪ್ತಂ ವಪುರ್ಜೀವಯೇತ್-ಕಾಯಸ್ಯ ಸಪ್ರಾಣತಾಮುತ್ಪಾದಯೇತ್| ಕಿಂ ಕಿಮಿವ ? ಅಗ್ನಿನಾ-ದಾವೇನ, ಪ್ಲುಷ್ಟಂ ವನಂ ಯಥಾ ದಿವ್ಯಾಮ್ಬು ಜೀವಯೇತ್-ಪ್ರತೋಹಯೇತ್, ತಥಾ ವಪುಃ ಕ್ಷೀರಮಿತಿ| ಲಙ್ಘನಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಲಙ್ಘನವಾಚ್ಯಂ ವಸ್ತು ಭಣ್ಯತೇ| "ಶರೀರಲಾಘವಕರಂ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ಕರ್ಮ ವಾ ಪುನಃ| ತಲ್ಲಙ್ಘನಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್" ಇತ್ಯೇವಂಲಕ್ಷಣಮ್, ನ ತು ವಿಶಿಷ್ಟಮುಪವಾಸಲಕ್ಷಣಮ್, ಯೋಗ್ಯತಾವಶಾತ್| ತಸ್ಯಜ್ವರಿಣಃ ಪುಂಸಃ, ತತ್-ಕ್ಷೀರಂ, ಆಶು ಜ್ವರಂ ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ| ನ ಕೇವಲಂ ವಪುರ್ಜೀವಯೇದಿತಿ ಚಾರ್ಥಃ|

Adhikarana kShIravisheShe niyamaH (108-109) · Śloka 109

| ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ವಾ ತಸ್ಮಾದ್ಧಾರೋಷ್ಣಮೇವ ವಾ||೧೦೮|| ವಿಭಜ್ಯ ಕಾಲೇ ಯುಞ್ಜೀತ ಜ್ವರಿಣಂ ಹನ್ತ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ| |೧೦೯|

ಸ೦-ಯತ ಏವಂ ಮಹಾಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ ಸಂಸ್ಕೃತಂ-ದ್ರವ್ಯಾನ್ತರೇಣ, ತಥಾ ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ವೇತಿ ಕೃತ್ವಾ, ಅಥವಾ ಧಾರೋಷ್ಣಮೇವ ಕಾಲೇ ವಿಭಜ್ಯ, ಯುಞ್ಜೀತ-ಯಥಾವಿಷಯಂ ಕಾಲೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಅತಃ-ಯಥಾನಿರೂಪಿತಾತ್ ಕ್ಷೀರೋಪಯೋಗವಿಷಯಾತ್, ಅನ್ಯಥಾ-ಅನ್ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಜ್ವರಿಣಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana tRuDAdinAshanaM kShIram (109-110) · Śloka 110

| ಪಯಃ ಸಶುಣ್ಠೀಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾಶರ್ಕರಾಘೃತಮ್||೧೦೯|| ಶೃತಶೀತಂ ಮಧುಯುತಂ ತುಡ್ದಾಹಜ್ವರನಾಶನಮ್| |೧೧೦|

ಸ೦-ಕ್ಷೀರಂ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಯುತಂ ಶೃತಮನನ್ತರಂ ಶೀತಂ ಮಧುಯುತಂ ತೃಡ್ದಾಹಜಿದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana tRuDAdinAshanaM anyatkShIratrayam (110-111) · Śloka 111

| ತದ್ವದ್ ದ್ರಾಕ್ಷಾಬಲಾಯಷ್ಟೀಸಾರಿವಾಕಣಚನ್ದನೈಃ||೧೧೦|| ಚತುರ್ಗುಣೇನಾಮ್ಭಸಾ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ವಾ ಶೃತಂ ಪಿಬೇತ್| |೧೧೧|

ಸ೦-ತೇನೈವ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪಯಸಾ ತುಲ್ಯಂ-ತದ್ವತ್| ಯಥಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಶೃತಶೀತಂ ತೃಡ್ದಾಹಜ್ವರಹೃತ್ ತಥಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭಿಃ ಶೃತಮನನ್ತರಂ ಶೀತಂ ಮಧುಯುತಂ ತೃಡಾದಿಜಿದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಥವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಜಲೇನ ಶೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ಶೃತಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana kAsAdijit kShIram (111-112) · Śloka 112

| ಕಾಸಾಚ್ಛ್ವಾಸಾಚ್ಛಿರಃಶೂಲಾತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾಚ್ಚಿರಜ್ವರಾತ್| ಮುಚ್ಯತೇ ಜ್ವರಿತಃ ಪೀತ್ವಾ||೧೧೧|| ಪಞ್ಚಮೂಲೀಶೃತಂ ಪಯಃ| |೧೧೨|

ಸ೦-ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪೀತ್ವಾ ಕಾಸಾದಿಭ್ಯೋ ಮುಚ್ಯತೇ| ಮುಚ್ಯತ ಇತಿ ಕರ್ಮಕರ್ತರಿ ತಙ್| ಚಿರಜ್ವರೋ-ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧೀ ಜ್ವರಃ|

Adhikarana vibaddhavAtAdijit kShIram (112-113) · Śloka 113

| ಶೃತಮೇರಣ್ಡಮೂಲೇನ ಬಾಲಬಿಲ್ವೇನ ವಾ ಜ್ವರಾತ್||೧೧೨|| ಧಾರೋಷ್ಣಂ ವಾ ಪಯಃ ಪೀತ್ವಾ ವಿಬದ್ಧಾನಿಲವರ್ಚಸಃ| ಸರಕ್ತಪಿಚ್ಛಾತಿಸೃತೇಃ ಸತೃಟ್ಶೂಲಪ್ರವಾಹಿಕಾತ್||೧೧೩||

ಸ೦-ಏರಣ್ಡಮೂಲೇನಾಥವಾ ಬಾಲಬಿಲ್ವೇನ ಶೃತಮಥವಾ ಧಾರೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪೀತ್ವಾ ಪುರುಷೋ ಜ್ವರಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಜ್ಜ್ವರಾತ್ ? ವಿಬದ್ಧಾ ನಿಲವರ್ಚಸಃ| ವಿಬದ್ಧೇ-ವಿಶೇಷೇಣ ಬದ್ಧೇ, ಅಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರವರ್ತನಾದನಿಲವರ್ಚಸೀ ಯಸ್ಮಿನ್ ಜ್ವರೇ ಸ ವಿಬದ್ಧಾನಿಲವರ್ಚಾಃ, ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ವರಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ| ತಥಾ, ರಕ್ತಂ ಚ ಪಿಚ್ಛಾ ಚ ರಕ್ತಪಿಚ್ಛೇ, ತಾಭ್ಯಾಮುಪಲಕ್ಷಿತಾ ಅತಿ ಸೃತಿಃ-ಅತೀಸಾರಃ, ಸಹ ತಯಾ ವರ್ತತೇ ಯೋ ಜ್ವರಃ, ತಸ್ಮಾತ್ತಥಾವಿಧಾಜ್ಜ್ವರಾತ್ ತಥಾ ಸಹ ತೃಷಾ ಸಹ ಶೂಲೇನ ತಥಾ ಪ್ರವಾಹಿಕಯಾ-ನಿಸ್ಛಾರಿಕಾಪರಸಂಜ್ಞಯಾ, ವರ್ತತೇ ಯಸ್ತಮಾತ್ ತಥಾವಿಧಾಜ್ಜವರಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana shoPAdijit kShIram (114) · Śloka 114

ಸಿದ್ಧಂ ಶುಣ್ಠೀಬಲಾವ್ಯಾಘ್ರೀಗೋಕಣ್ಟಕಗುಡೈಃ ಪಯಃ| ಶೋಫಮೂತ್ರಶಕೃದ್ವಾತವಿಬನ್ಧಜ್ವರಕಾಸಜಿತ್||೧೧೪||

ಸ೦-ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಪಯಃ ಶೋಫಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana jvarashoPanut kShIram (115) · Śloka 115

ವೃಶ್ಚೀವಬಿಲ್ವವರ್ಷಾಭೂಸಾಧಿತಂ ಜ್ವರಶೋಫನುತ್| |೧೧೫|

ಸ೦-ವೃಶ್ಚೀವಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಪಯೋ ಜ್ವರಶೋಫನುದಿತಿ| ವೃಶ್ಚೀವಃ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಪುನರ್ನರ್ವಃ| ಸ್ಥೂಲಪುನರ್ನವಸ್ತು-ವರ್ಷಾಭೂಃ| ಪುನರ್ನವದ್ವಯಂ ಬಿಲ್ವಂ ಚಾತ್ರ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana ASujvarApaham kShIram (115) · Śloka 115

| ಶಿಂಶಿಪಾಸಾರಸಿದ್ಧಂ ಚ ಕ್ಷೀರಮಾಶು ಜ್ವರಾಪಹಮ್||೧೧೫||

ಸ೦-ಶಿಂಶಿಪಾಸಾರೇಣ ಸಿದ್ಧಂ-ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಮುಪಯುಕ್ತಂ, ಆಶು-ನ ತು ಚ, ಜ್ವರಹೃತ್| ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಶ್ರವಣೇ ವಿಧಿರತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಃ (ಹೃ. ಛಿ. ಅ. ೯/೩೯)-"ಪಯಸ್ಯುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಮುಸ್ತಾನಾಂ ವಿಂಶತಿ" ಇತ್ಯನುಸಾರೇಣಾನುಕಲ್ಪ್ಯಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ತ್ವೇವಮುಕ್ತಮ್-"ದ್ರವ್ಯಾದಷ್ಟಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾತ್ತೋಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್| ಕ್ಷೀರಾವಶೇಷಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕ್ಷೀರಕ್ವಾಥೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ||" ಇತಿ| ನನು, ಕಿಂ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ ಜ್ವರೇ ಘೃತಂ ಪ್ರಧಾನಮಾ ಶ್ರೀಯತಾಂ ಪೂರ್ವವಚನಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಾತ್ ? ಅಥವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಧಾನಮೇತದ್ವಚನಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಉಭಯಮಪೀದಂ ಘೃತಂ ಕ್ಷ್ರೀರಂ ಛ ವಾತಪಿತ್ತೋತ್ತರೇ ಜ್ವರೇ ಪ್ರಧಾನಮ್, ಅವಸ್ಥಾವಶಾತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯವಶಾಛ್ಛ ಕ್ವಚಿತ್ಕಿಞ್ಚಿದುಪಯುಜ್ಯತೇ|

Adhikarana nirUhaguNAH kShIram (116-117) · Śloka 117

ನಿರುಹಸ್ತು ಬಲಂ ವಹ್ನಿಂ ವಿಜ್ವರತ್ವಂ ಮುದಂ ರುಚಿಮ್| ದೋಷೇ ಯುಕ್ತಃ ಕರೋತ್ಯಾಶು ಪಕ್ವೇ ಪಕ್ವಾಶಾಯಂ ಗತೇ||೧೧೬|| ಪಿತ್ತಂ ವಾ ಕಫಪಿತ್ತಂ ವಾ ಪಕ್ವಾಶಯಗತಂ ಹರೇತ್| ಸ್ರಂಸನಂ ತ್ರೀನಪಿ ಮಲಾನ್ ಬಸ್ತಿಃ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಯಾನ್||೧೧೭||

ಸ೦-ನಿರೂಹೋ ಯುಕ್ತೋ ದೋಷೇ ಪಕ್ವೇ ತಥಾ ಪಕ್ವಾಶಯಂ ಗತೇ ಸತಿ ಬಲಾದೀನ್ ದ್ರಾಗೇವ ಕರೋತಿ| ಪಿತ್ತಂ ಕೇವಲಂ ಕಫಪಿತ್ತಂ ವಾ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತಂ ಸ್ರಂಸನಂ-ವಿರೇಚನಂ, ಹರೇತ್| ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಯೋಜಿತಸ್ತ್ರೀನಪಿ ಮಲಾನ್ವಾತಾದ್ಯಾನ್ ಹರೇತ್| ಕೀದೃಶಾನ್ ? ಪಕ್ವಾಶಯಮಾಶ್ರಿತಾನ್|

Adhikarana anuvAsane adhikarI (118) · Śloka 118

ಪ್ರಕ್ಷೀಣಕಫಪಿತ್ತಸ್ಯ ತ್ರಿಕಪೃಷ್ಠಕಟಿಗ್ರಹೇ| ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರ್ಬದ್ಧಶಕೃತಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತಾನುವಾಸನಮ್||೧೧೮||

ಸ೦-ಪ್ರಕ್ಷೀಣೇ ಕಫಪಿತ್ತೇ ಯಸ್ಯ ಪುಂಸಸ್ತಥಾ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇರ್ಬದ್ಧವರ್ಚಸ್ಸ್ತ್ರಿಕ್ಪೃಷ್ಠಕಟಿಗ್ರಹೇ ಸತ್ಯನುವಾಸನಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ|

Adhikarana jvaranAshako nirUhaH (119-121) · Śloka 121

ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಚ್ಛದನಕಟುಕಾಚತುರಙ್ಗುಲೈಃ| ಸ್ಥಿರಾಬಲಾಗೋಕ್ಷುರಕಮದನೋಶೀರವಾಲಕೈಃ||೧೧೯|| ಪಯಸ್ಯರ್ಧೋದಕೇ ಕ್ವಾಥಂ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ವಿಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಮುಸ್ತಮದನಕೃಷ್ಣಾಮಧುಕವತ್ಸಕೈಃ||೧೨೦|| ಬಸ್ತಿ ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಪೀಡ್ಯೇಜ್ಜ್ವರನಾಶನಮ್| ||೧೨೧||

ಸ೦-ಪಟೋಲಾದಿಭಿಃ ಕ್ವಾಥಂ ಕ್ಷೀರೇಽರ್ಧೋದಕೇ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ತಥಾಮಿಶ್ರಿತಂ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಮುಸ್ತಾದಿಭಿರ್ಮಧುಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಯೋಜಿತಂ ಬಸ್ತಿಂ ಜ್ವರನಾಶನಂ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana jvaranAshako anyo nirUhaH (121-122) · Śloka 122

| ಚತಸ್ರಃ ಪರ್ಣಿನೀರ್ಯಷ್ಟೀಫಲೋಶೀರನೃಪದ್ರುಮಾನ್||೧೨೧|| ಕ್ವಾಥಯೇತ್ಕಲ್ಕಯೇದ್ಯಶ್ಟೀಷತಾಹ್ವಾಫಲಿನೀಫಲಮ್| ಮುಸ್ತಂ ಚ ಬಸ್ತಿಃ ಸಗುಡಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿರ್ಜ್ವರಾಪಹಃ||೧೨೨||

ಸ೦-ಮುದ್ಗಪರ್ಣೀ ಮಾಷಪರ್ಣೀ ಶಾಲಿಪರ್ಣೀ ಪೃಶ್ರ್ನಿಪರ್ಣೀತ್ಯಾದಿ(ಚೇತಿ)-ಚಸ್ರಃ ಪರ್ಣೀನೀಃ ಯಷ್ಟೀಫಲಾದೀಂಶ್ಚ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ಫಲಂ-ಮದನಫಲಮ್| ತಥಾ, ಯಷ್ಟ್ಯಾದೀನ್ ಕಲ್ಕಯೇತ್, ಇತ್ಯೇಷ ಸಗುಡಾದಿರ್ಬಸ್ತಿರ್ಜ್ವರಹೃತ್|

Adhikarana jvaranAshakamanuvAsanam (123-124) · Śloka 124

ಜೀವನ್ತೀಂ ಮದನಂ ಮೇದಾಂ ಪಿಪ್ಪ್ಪ್ಲೀಂ ಮಧುಕಂ ವಚಾಮ್| ಋದ್ಧಿಂ ರಾಸ್ರಾಂ ಬಲಾಂ ಬಿಲ್ವಂ ಶತಪುಷ್ಪಾಂ ಶತಾವರೀಮ್||೧೨೩|| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಜಲಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ಚೈಕತ್ರ ಸಾಧಿತಮ್| ಜ್ವರೇಽನುವಾಸನಂ ದದ್ಯಾದ್ಯಥಾಸ್ನೇಹಂ ಯಥಾಮಲಮ್||೧೨೪||

ಸ೦-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದೀನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಚತುರ್ಭಾಗಮಾತ್ರಾಣಿ ಜಲೇನ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ಸ್ನೇಹಸಮಂ ತೈಲಾತ್ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಂ ಚ ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ದ್ರವ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಮಿತ್ಯೇಕತ್ರ ಸಾಧಿತಂ ಪಕ್ವಮೇತತ್ ಜ್ವರೇಽನುವಾಸನಂ ದದ್ಯಾತ್| ಯಥಾಸ್ನೇಹಂ ಯಥಾಮಲಂ-ಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಜ್ವರೇ ದೋಷೇ-ವಾತಾದೌ, ಯಃ ಸ್ನೇಹೋ ಯೋಗ್ಯಸ್ತತ್ರ ತಂ, ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana jvaranASakAanye bastayaH (125) · Śloka 125

ಯೇ ಚ ಸಿದ್ಧಿಷು ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಬಸ್ತಯೋ ಜ್ವರನಾಶನಾಃ| |೧೨೫|

ಸ೦-ಯೇ ಚ ಬಸ್ತಯಃ ಸಿದ್ಧಿಷು-ಬಸ್ತಿಕಲ್ಪಾಧ್ಯಾಯೇ, ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಜ್ವರನಾಶನಾಸ್ತೇ ಚ, 'ದೇಯಾಃ' ಇತಿ ಶೇಷಃ|

Adhikarana shiraH shUlAdiShu nasyam (125-126) · Śloka 126

| ಶಿರೋರುಗ್ಗೌರವಶ್ಲೇಷ್ಮಹರಮಿನ್ದ್ರಿಯಬೋಧನಮ್||೧೨೫|| ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ರುಚಿಕರಂ ದದ್ಯಾನ್ನಸ್ಯಂ ವಿರೇಚನಮ್| ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಶೂನ್ಯಶಿರಸೋ ದಾಹಾರ್ತೇ ಪಿತ್ತನಾಶನಮ್||೧೨೬||

ಸ೦-ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇ ವಿರೇಚನಾಖ್ಯಂ ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕೀದೃಶಂ ತನ್ನಸ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ ? ಶಿರಸೋ ರುಜಂ ಗೌರವಂ ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚ ಹರತಿ ತಚ್ಛೀಲಂ ತತ್| ತಥಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ-ವಕ್ಷುರಾದೀನಾಂ, ಚ ಬೋಧನಮ್| ತಥಾ, ರುಚಿಕೃತ್| ಶೂನ್ಯಶಿರಸಃ ಪುಂಸಃ ಸ್ನೇಹಿಕಂ-ಸ್ನೇಹೇನ ಮಿಶ್ರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್| ದಾಹಾರ್ತೇ ಶಿರಸಿ ಪಿತ್ತಹರಂ ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana pratishyAyAdau dhUmAdayaH (127) · Śloka 127

ಧೂಮಗಣ್ಡೂಷಕವಲಾನ್ ಯಥಾದೋಷಂ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಶಿರಃ ಕಣ್ಠಾಮಯಾಪಹಾನ್||೧೨೭||

ಸ೦-ಧೂಮಾದೀಂಶ್ಚ ಯಥಾದೋಷಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾದಿಘ್ನಾನ್|

Adhikarana arUcau kalkadvayam (128) · Śloka 128

ಅರುಚೌ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಕೇಸರಂ ಸಾಜ್ಯಸೈನ್ಧವಮ್| ಧಾತ್ರೀದ್ರಾಕ್ಷಾಸಿತಾನಾಂ ವಾ ಕಲ್ಕಮಾಸ್ಯೇನ ಧಾರಯೇತ್||೧೨೮||

ಸ೦-ಅರುಚೌ ಸತ್ಯಾಂ ಬೀಜಪೂರಕಸ್ಯ ಕೇಸರಂ ಸಘೃತಸೈನ್ಧವಮಾಸ್ಯೇನ ಧಾರಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅಥವಾ ಧಾತ್ರ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಧಾರಯೇತ್|

Adhikarana tvaggate jvare aBya~ggAdayaH (129-130) · Śloka 130

ಯಥೋಪಶಯಸಂಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಶೀತೋಷ್ಣದ್ರವ್ಯಕಲ್ಪಿತಾನ್| ಅಭ್ಯಙ್ಗಾಲೇಪಸೇಕಾದೀನ್ ಜ್ವರೇ ಜೀರ್ಣೇ ತ್ವಗಾಶ್ರಿತೇ||೧೨೯|| ಕುರ್ಯಾದಞ್ಜನಧೂಮಾಂಶ್ಚ ತಥೈವಾಗನ್ತುಜೇಽಪಿ ತಾನ್| |೧೩೦|

ಸ೦-ತ್ವಗಾಶ್ರಿತೇ ಜೀರ್ಣಜ್ವರೇಽಭ್ಯಙ್ಗಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯಥೋಪಶಯಂ-ಯಥಾಸುಖಾವಹಂ, ಸಂಸ್ಪರ್ಶೋ ಯೇಷಾಂ, ತಾನ್, ತಥಾ ಶೀತವೀರ್ಯೈರುಷ್ಣ ವೀರ್ಯೈಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಲ್ಪಿತಾನ್-ಯೋಜಿತಾನ್| ತಥಾ, ಅಞ್ಜನಂಧೂಮಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಞ್ಜನಧೂಮಾನಾಗನ್ತುಜೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ ತಥೈವ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸದ್ಯೋಗತ್ವಾದಾಗನ್ತುಜೇಽಪ್ಯೇತೇಽನಿಷಿದ್ಧಾ ಏವ| ತಾನಿತಿ ಪುನಃ ಕೃತಮತಿಶಯಾರ್ಥಮ್| ವಿಶೇಷೇಣಾಗನ್ತುಜೇಽಪಿ ಜ್ವರೇ-ಭೂತವಿಷಾದ್ಯುದ್ಭವೇ, ತಾನ್ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana dAhe sahastradhautaghRutam (130) · Śloka 130

| ದಾಹೇ ಸಹಸ್ರಧೌತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾಽಭ್ಯಙ್ಗಮಾಚರೇತ್||೧೩೦||

ಸಂ-ದಾಹೇ ಸತಿ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹಸ್ರಧೌತೇನಾಭ್ಯಙ್ಗಮಾಚರೇತ್|

Adhikarana aBya~ggArthaM tailam (131-133) · Śloka 133

ಸೂತ್ರೋಕ್ತೈಶ್ಚ ಗಣೈಸ್ತೈಸ್ತೈರ್ಮಧುರಾಮ್ಲಕಷಾಯಕೈಃ| ದೂರ್ವಾದಿಭಿರ್ವಾ ಪಿತ್ತಘ್ನೈಃ ಶೋಧನಾದಿಗಣೋದಿತೈಃ||೧೩೧|| ಶೀತವೀರ್ಯೈರ್ಹಿಮಸ್ಪರ್ಶೈಃ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಪಚೇತ್| ತೈಲಂ ಸಕ್ಷೀರಮಭ್ಯಙ್ಗಾತ್ಸದ್ಯೋ ದಾಹಜ್ವರಾಪಹಮ್||೧೩೨|| ಶಿರೋ ಗಾತ್ರಂ ಚ ತೈರೇವ ನಾತಿಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ತತ್ಕ್ವಾಥೇನ ಪರೀಷೇಕಮವಗಾಹಂ ಚ ಯೋಜಯೇತ್||೧೩೩|| ತಥಾಽಽರನಾಲಸಲಿಲಕ್ಷೀರಶುಕ್ತಘೃತಾದಿಭಿಃ| ||೧೩೩||

ಸ೦-ಸೂತ್ರೋಕ್ತೈಃ-ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋದಿತೈಃ, ಮಧುರಾಮ್ಲಕಷಾಯಕೈರ್ಗಣೈಃ| ತತ್ರ ಮಧುರೋ ಗಣೋ-"ಘೃತಹೇಮ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ. ೧೦/೨೨) ಇತ್ಯಾದಿಃ, ಅಮ್ಲೋ ಗಣೋ-"ಧಾತ್ರೀಫಲಾಮ್ಲೀಕಾ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೦/೨೫) ಇತ್ಯಾದಿಃ, ಕಷಾಯೋ ಗಣಃ-"ಪಥ್ಯಾಽಕ್ಷಂ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೦/೩೧) ಇತ್ಯಾದಿಃ, ತತ್ರ ಚೈತೈರ್ಮಧುರಾಮ್ಲಕಷಾಯೈರ್ವರ್ಗೈಃ| ತತ್ರ ದೂರ್ವಾದಿದಿಭಿರ್ಗಣೈಃ- "ದೂರ್ವಾಽನನ್ತಾ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ. ೧೫/೬) ಇತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಏಕಃ, "ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಃ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫/೪೨) ದ್ವಿತೀಯಃ, ತೃತೀಯಸ್ತು "ಪದ್ಮಕಪುಣ್ಡ್ರೌ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫/೧೨) ಇತ್ಯಾದಿಃ, ಚತುರ್ಥಃ "ಸಾರಿವೋಶೀರ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫/೧೧) ಇತ್ಯಾದಿಃ, ಏತೈ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ಗಣೈಃ ಪಿತ್ತಘ್ನೈಃ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತೈಃ ಶೀತವೀರ್ಯೈರ್ಹಿಮಸ್ಪರ್ಶೈರ್ಭೇಷಜೈಸ್ತಥಾ ಸ್ಪರ್ಶತೋ ವೀರ್ಯತಶ್ಚ ಶೀತಗುಣೈಃ, ಅಕ್ವಾಥಾಃ ಕ್ವಾಥಾಃ ಕೃತಾಃ, ಅಕಲ್ಕಾಃ ಕಲ್ಕಾಃ ಕೃತಾಃ, ತೈಃ ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕೀಕೃತೈರೇತೈರ್ಗಣೈಸ್ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚ ಪಕ್ವಮಭ್ಯಙ್ಗಾತ್-ಮ್ರಕ್ಷಣಾತ್, ಸದ್ಯೋ-ನ ಚಿರೇಣ ಕಾಲೇನ, ದಾಹಜ್ವರಂ ಜಯೇತ್| ನ ಕೇವಲಮೇತೈರ್ಗಣೈಸ್ತೈಲಂ ಪಚೇದ್ದಾಹಜ್ವರಶಾನ್ತ್ಯೈ, ಯಾವತ್ತೈರೇವ ಶಿರೋ-ಮೂರ್ಧಾನಂ, ಗಾತ್ರಂ ಚ ನಾತಿಪಿಷ್ಟೈಃ-ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಿಷ್ಟೈಃ, ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಸುಪಿಷ್ಟೈರ್ಹ್ಯೈತೈಃ ಪ್ರತ್ಯುತ ದಾಹ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸೂ. ಅ. ೭)- "ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಶುಷ್ಕಘನೋ ಲೇಪಶ್ಚನ್ದನಸ್ಯಾಪಿ ದಾಹಕೃತ್| ತ್ವಗ್ಗತಸ್ಯೋಷ್ಮಣೋ ರೋಧಾಚ್ಛೀಕೃತ್ತ್ವನ್ಯಥಾಽಗುರೋಃ|| ಇತಿ| ಅನೇನೈವಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಶೀತಜ್ವರೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ. ೧೪೧)- "ತೈಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಲೇಪಯೇತ್|" ಇತಿ| ಗಾತ್ರಗ್ರಹಣೇನೈವ ಶಿರೋಗ್ರಹಣೇ ಲಬ್ಧೇ ಪುನಃ ಶಿರೋಗ್ರಹಣಂ ವಿಶೇಷಾರ್ಥಮ್| ವಿಶೇಷೇಣ ಶಿರೋ ಲೇಪಯೇತ್, ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷೇಣ ಜ್ವರಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್-"ವಿಮುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಹಿ ಶಿರೋ ಜ್ವರೋ ಯಸ್ಯ ನ ಮುಞ್ಚತಿ| ಅವಿಮುಕ್ತಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಜ್ವರಃ ಪುನರುಪೈತಿ ತಮ್||" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿರಸೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಲೇಪನಾರ್ಥಂ ಪೃಥಗುಪಾದಾನಮ್| ತೇಷಾಂ ಗಣಾನಾಂ ಕ್ವಾಥಸ್ತತ್ಕ್ವಾಥಃ, ತೇನ ಪರಿಷೇಕಮವಗಾಹಂ ಚ ಕ್ವಾಥಪೂರ್ಣಾಯಾಂ ದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ, ಆರನಾಲಾದಿಭಿಃ ಪರಿಷೇಕಾದಿ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana dAhAdighnaM lepatrayam (134-135) · Śloka 135

| ಕಪಿತ್ಥಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವಿದಾರೀರೋಧ್ರದಾಡಿಮೈಃ||೧೩೪|| ಬದರೀಪಲ್ಲವೋತ್ಥೇನ ಫೇನೇನಾರಿಷ್ಟಕಸ್ಯ ವಾ| ಲಿಪ್ತೇಽಙ್ಗೇ ದಾಹರುಙ್ಮೋಹಾಶ್ರಚ್ಛರ್ದಿಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಶಾಮ್ಯತಿ||೧೩೫||

ಸ೦-ಕಪಿತ್ಥಾದಿಭಿರ್ಬದರೀಪಲ್ಲವೋದ್ಭವೇನ ವಾ ಫೇನೇನ ಲಿಪ್ತೇಽಙ್ಗೇ ಸತಿ ದಾಹಾದಯಃ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ|

Adhikarana pittaharaH kramaH (136) · Śloka 136

ಯೋ ವರ್ಣಿತಃ ಪಿತ್ತಹರೋ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೇ ಕ್ರಮಃ| ತಂ ಚ ಶೀಲಯತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಸದಾಹೋ ನಶ್ಯತಿ ಜ್ವರಃ||೧೩೬||

ಸ೦-ಯಶ್ಚ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯಾಧ್ಯಾಯೇ ಪಿತ್ತಹರಃ ಕ್ರಮೋ ವರ್ಣಿತಃ-ಉಕ್ತಃ, ತಂ ಚ-ಕ್ರಮಂ, ಶೀಲಯತಃ-ಅಭ್ಯಸತಃ, ಜ್ವರೋ ದಾಹೇನ ಸಹ ನಶ್ಯತಿ|

Adhikarana shItajvare tailalepasvedAdInyauShadhAni (137-147) · Śloka 147

ವೀರ್ಯೋಷ್ಣೈರುಷ್ಣಸಂಸ್ಪರ್ಶೈಸ್ತಗರಾಗುರುಕುಙ್ಕುಮೈಃ| ಕುಷ್ಠಸ್ಥೌಣೇಯಶೈಲೇಯಸರಲಾಮರದಾರುಭಿಃ||೧೩೭|| ನಖರಾಸ್ನಾಪುರವಚಾಚಣ್ಡೈಲಾದ್ವಯಚೋರಕೈಃ| ಪೃಥ್ವೀಕಾಶಿಗ್ರುಸುರಸಾಹಿಂಸ್ರಾಧ್ಯಾಮಕಸರ್ಷಪೈಃ||೧೩೮|| ದಶಮೂಲಾಮೃತೈರಣ್ಡದ್ವಯಪತ್ತೂರರೋಹಿಷೈಃ| ತಮಾಲಪತ್ರಭೂತೀಕಶಲ್ಲಕೀಧಾನ್ಯದೀಪ್ಯಕೈಃ||೧೩೯|| ಮಿಶಿಮಾಷಕುಲತ್ಥಾಗ್ನಿಪ್ರಕೀರ್ಯಾನಾಕುಲೀದ್ವಯೈಃ| ಅನ್ಯೈಶ್ಚ ತದ್ವಿಧೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಶೀತೇ ತೈಲಂ ಜ್ವರೇ ಪಚೇತ್||೧೪೦|| ಕ್ವಥಿತೈಃ ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಯುಕ್ತೈಃ ಸುರಾಸೌವೀರಕಾದಿಭಿಃ| ತೇನಾಭ್ಯಞ್ಜಯಾತ್ಸುಖೋಷ್ಣೇನ, ತೈಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಲೇಪಯೇತ್||೧೪೧|| ಕವೋಷ್ಣೈಸ್ತೈಃ ಪರೀಷೇಕಮವಗಾಹಂ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಕೇವಲೈರಪಿ ತದ್ವಚ್ಚ ಸುಕ್ತಗೋಮೂತ್ರಮಸ್ತುಭಿಃ||೧೪೨|| ಆರಗ್ವಧಾದಿವರ್ಗಂ ಚ ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನಲೇಪನೇ| ಧೂಪಾನಗರುಜಾನ್ ಯಾಂಶ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ವಿಷಮಜ್ವರೇ||೧೪೩|| ಅಗ್ನ್ಯನಗ್ನಿಕೃತಾನ್ ಸ್ವೇದಾನ್ ಸ್ವೇದಿ ಭೇಷಜಭೋಜನಮ್| ಗರ್ಭಭೂವೇಶ್ಮಶಯನಂ ಕುಥಕಮ್ಬಲರಲ್ಲಕಾನ್||೧೪೪|| ನಿರ್ಧೂಮದೀಪ್ತೈರಙ್ಗಾರೈರ್ಹಸನ್ತೀಶ್ಚ ಹಸನ್ತಿಕಾಃ| ಮದ್ಯಂ ಸತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ತಕ್ರಂ ಕುಲತ್ಥವ್ರೀಹಿಕೋದ್ಗವಾನ್||೧೪೫|| ಸಂಶೀಲಯೇದ್ವೇಪಥುಮಾನ್ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಪಿತ್ತಲಮ್| ದಯಿತಾಃ ಸ್ತನಶಾಲಿನ್ಯಃ ಪೀನಾ ವಿಭ್ರಮಭೂಷಣಾಃ||೧೪೬|| ಯೌವನಾಸವಮತ್ತಾಶ್ಚ ತಮಾಲಿಙ್ಗೇಯುರಙ್ಗನಾಃ| ವೀತಶೀತಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ತಾಸ್ತತೋಽಪನಯೇತ್ಪುನಃ||೧೪೭||

ಸ೦-ವೀರ್ಯೋಷ್ಣೈರುಷ್ಣಸಂಸ್ಪರ್ಶೈಃ-ಉಭಯಥಾ ವೀರ್ಯತಃ ಸ್ಪರ್ಶತಶ್ಚೋಷ್ಣೈಸ್ತಗರಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ, [ ಅನ್ಯೈಶ್ಚ- ] ಅಪರೈರಪಿ, ತದ್ವಿಧೈಃ-ಉಷ್ಣವೀರ್ಯೈಃ ಉಷ್ಣಸಂಸ್ಪರ್ಶೈಶ್ಚ, ಕ್ವಾಥೀಕೃತೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಶ್ಚ ಸುರಾದಿಭಿಃ-ಅಮ್ಲಪಾಕರಸೈಃ, [ಶೀತೇ-] ಶೀತಜ್ವರಏತದ್ವಿಷಯೇ, ತೈಲಂ ಪಚೇತ್| ತೇನ-ತೈಲೇನ, ಸುಖೋಷ್ಣೇನಾಭ್ಯಞ್ಜಯಾತ್-ಮ್ರಕ್ಷಯೇತ್| ತೈಶ್ಚ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ, ಸುಪಿಷ್ಟೈಃ-ಅತಿಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೈಃ, ಲೇಪಯೇತ್| ತೈಶ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣೈಃ ಪರಿಷೇಕಮವಗಾಹಂ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್-ಯೋಜಯೇತ್| ತದ್ವಚ್ಚ-ತಥೈವ, ಸುಕ್ತಾದಿಭಿಃ ಕೇವಲೈಶ್ಚ ಪರಿಷೇಕಾದಿಕಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್| "ಆರಗ್ವಧೇನ್ದ್ಗವ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫/೧೭) ಇತ್ಯಾದಿ ಚ ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನಲೇಪನೇ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಅಗರುಜಾಮ್ ಧೂಪಾನ್ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಯಾಂಶ್ಚ ಧೂಪಾನ್ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತಾಂಶ್ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ತಥಾ ಸ್ವೇದಾನ್ ಶೀಲಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಅಗ್ನಿಕೃತಾನನಗ್ನಿಕೃತಾಂಶ್ಚಸ್ವೇದವಿದ್ಧ್ಯುಕ್ತಾನ್ | ತಥಾ-ಸ್ವೇದಯತಿ ಸಾಧು ಸ್ವೇದಿ ಯದ್ಭೇಷಜಂ ಭೋಜನಂ ಚ ತಚ್ಚ ಸಂಶೀಲಯೇತ್| ತಥಾ ಗರ್ಭೇ-ಗರ್ಭಗೃಹಾಭ್ಯನ್ತರೇ, ಯದ್ಭೂವೇಶ್ಮ-ಭೂಮಿಗೃಹಂ, ತತ್ರ ಶಯನಂ-ಶಯ್ಯಾಮ್, ತಥಾ ಕುಥಾದೀನಾವರಣವಿಶೇಷಾನ್, ತಥಾ ಹಸನ್ತಿಕಾಃ-ವಹ್ನಿಶಕಟಿಕಾಃ, ಶೀಲಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ನಿರ್ಧೂಮದೀಪ್ತೈರಙ್ಗಾರೈರ್ಹಸನ್ತೀರಿವ| ತಥಾ, ಮದ್ಯಾದೀಂಶ್ಚ ಶೀಲಯೇತ್| ವೇಪಥುಮನ್ತಮಙ್ಗನಾ ಆಲಿಙ್ಗಯೇಯುರ್ದಯಿತಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಃ| ಗತಶೀತಂ ಚ ವಿದಿತ್ವಾ ತತಸ್ತಾಃ-ಯೋಷಾಃ, ಪುನರಪನಯೇತ್| ಏತಚ್ಚ ಬ್ರುವಂಸ್ತಾಭಿಃ ಸಮ್ಭೋಗಾಭಿಲಾಷಂ ನಿವಾರಯತಿ| ಅಧುನಾ ಸನ್ನಿಪಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಬ್ರೂತೇ-

Adhikarana sannipAtacikitsAkramaH (148) · Śloka 148

ವರ್ಧನೇನೈಕದೋಷಸ್ಯ ಕ್ಷಪಣೇನೋಚ್ಛ್ರಿತಸ್ಯ ವಾ| ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಾ ತುಲ್ಯಕಕ್ಷಾಞ್ಜಯೇನ್ಮಲಾನ್||೧೪೮||

ಸ೦-ಹೀನಾಧಿಕಭಾವತ್ವೇನ ವಿಷಮದೋಷಜೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ವರ್ಧನೇನೈಕದೋಷಸ್ಯಾರ್ಥಾತ್ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ಕ್ಷೀಣಯೋರ್ವಾ, ಉಚ್ಛ್ರಿತಸ್ಯೋಚ್ಛ್ರಿತಯೋರ್ವಾ ಕ್ಷಪಣೇನ, ದೇಶಕಾಲಬಲಾನ್ಮಲಾನ್ ಜಯೇತ್| ಕಥಂ ವಿಷಮದೋಷಜೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ವರ್ಧನೇನೈಕದೋಷಸ್ಯ ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ಯೋಪಶಾನ್ತಿ ? ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಧನಮಯುಕ್ತಮ್| ಅತ್ರಾಚಕ್ಷ್ಮಹೇ| ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಥೇನ ಕ್ಷೀಣೇನ ದೋಷೇಣ ಸತಾಽಕ್ಷೀಣೌ ದೋಷೌ ಜ್ವರಕಾರಿಣೌ| ನ ತೌ ಸುಖೇನ ಜೇತುಂ ಶಕ್ಯೇತೇ, ವಿಷಮಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್| ಕ್ಷೀಣಸ್ಯ ತು ದೋಷಸ್ಯ ವರ್ಧನೇನ ದೋಷಸಾಮ್ಯಮುತ್ಪಾದ್ಯೈಕರೂಪಯಾ ಕ್ರಿಯಯಾ ಸನ್ನಿಪಾತಃ ಸುಖೇನ ಜೇತುಂ ಶಕ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಧನೇನೈಕದೋಷಸ್ಯೇತಿ ವಕ್ತುಂ ಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ ಚ,-ವಾತಾಖ್ಯೇ ಯತೋ ದೋಷೇ ಶೀತಲಘುರೂಕ್ಷಾದಿರುಪೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ| ವರ್ಧಮಾನೇನ ಚ ತತ್ರಸ್ಥೌ ಪಿತ್ತಕಫಾವಪ್ಯೇವಂ ಪ್ರಾಯೇಣ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಃ, ತತ್ಕ್ಷ್ಯಾಚ್ಚಾಸೌ ಜ್ವರೋಽಪ್ಯ ಮೃದುತಾಂ ಗತಃ ಸುಖೇನ ಶಕ್ಯತೇ ಜೇತುಂ ಇತಿ| ಏವಂ ದೋಷತ್ರಯಸ್ಯಾಪಿ ಜ್ವರಕಾರಣೇ ತಥಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರತೀಕಾರಃ ಕೃತೋ ಭವತಿ| ಏವಮುಚ್ಛ್ರಿತಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ಷಪಣೈರೇ(ಣೇನೈ)ಕರೂಪಯಾ ಕ್ರಿಯಯಾ ಸುಖೇನ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಜೀಯತೇ| ತದೇವಂ ವ್ದ್ಯುಲ್ಬಣೈಕೋಲ್ಬಣೈರ್ದೋಷೈರ್ಜನಿತೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮ ಉಕ್ತಃ| ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸಮದೋಷಜೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ-ಕಫೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಥಿತಿಃ-ಸ್ಥಾನಮ್, ಕಫಶ್ಚ ಸ್ಥಾನಂ ಚ ಕಫಸ್ಥಾನೇ, ತಯೋರಾನುಪೂರ್ವೀ-ಕ್ರಮಃ, ತಯಾ ಚ ತುಲ್ಯಕಕ್ಷಾನ್-ಸಮಾನ್ ಸನ್ನಿಪಾತಾನ್, ಜ್ವರೇ ಮಲಾನ್ ಜಯೇತ್| ತತ್ರ ಕಫಃ ಪ್ರಾಗ್ಜೇತವ್ಯಸ್ತತಃ ಪಿತ್ತಂ ತತೋ ವಾಯುರಿತಿ ಕಫಾನುಪೂರ್ವೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಉಕ್ತಂ ಚ (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸೂ.ಅ.೨೧)-"ಸ್ಥಾನತಃ ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ಪ್ರಾಕ್ ತಾವಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ವಧಮ್| ಶಿರಸ್ಯುರಸಿ ಕಣ್ಠೇ ಚ ಪ್ರಲಿಪ್ತೇಽನ್ನರುಚಿಃ ಕುತಃ|| ತದಭಾವೇ ಕಥಂ ಭೋಜ್ಯಪಾನದ್ರವ್ಯಾವಚಾರಣಮ್| ಅಸತ್ಯಭ್ಯವಹಾರೇ ಚ ಕುತೋ ದೋಷಸ್ಯ ನಿಗ್ರಹಃ|| ತಸ್ಮಾದಾದೌ ಕಫೋ ಧಾತ್ಯಃ ಕಾಯದ್ವಾರಾರ್ಗಲೋ ಹಿ ಸಃ| ಮಧ್ಯಸ್ಥಾಯಿ ಯತಃ ಪಿತ್ತಮಾಶುಕಾರಿ ಚ ಚಿನ್ತ್ಯತೇ|| ಅತೋ ವಾತಸಸ್ವಸ್ಯಾಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್ತದನು ನಿಗ್ರಹಮ್| ಅಧಃಸ್ಥಾಯೀ ಚ ತದನು ನಿಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಮೀರಣಃ||" ಇತಿ| ಸುಶ್ರುತಸ್ತ್ವಾಹ(?) (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸೂ.ಅ. ೨೧)-"[ಸುಶ್ರುತಶ್ಚ ನ ಸರ್ವತ್ರ ಮತಮೇತದ್ಬ್ರವೀತಿ ತು|] ಜಯೇಜ್ವರೇಽತಿಸಾರೇ ಚ ಕ್ರಮಾತ್ಪಿತ್ತಕಫಾನಿಲಾನ್|| ಪ್ರಾಯೇಣ ತಾಪಾತ್ಮತಯಾ ಜ್ವರೇ ತೇಜೋ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ| ವಿಶಶ್ಚ ಸರತಾ ಪಿತ್ತಾತ್ತಥಾ ಚ ಮೃದುಕೋಷ್ಠತಾ|| ತಸ್ಯ ಚಾನುಬಲಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಗೌರವಾಪಕ್ತಿಜಾಡ್ಯಕೃತ್| ವಾಯುಶ್ಚ ವರ್ಧತೇಽವಶ್ಯಂ ಯಸ್ತ್ವಹಃಸು ತಯೋಃ ಕ್ಷಯೇ|| ಜ್ವರಾತಿಸಾರಯೋಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷ ದೋಷಜಯೇ ಕ್ರಮಃ| ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾನನ್ಯೇ ಕ್ರಮಾದಾಹುಸ್ತಯೋರಪಿ|| ಯಸ್ಮಾದಾಮಾಶಯೋತ್ಕ್ಲೇಶಾದ್ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತತ್ಸಮುದ್ಭವಃ| ಕ್ರಮೇಣಾದ್ಯೇನ ತತ್ರಾಪಿ ಪ್ರವೃದ್ಧಾನ್ ಸ್ವಾಶಯೇ ಸ್ಥಿತಾನ್| ಸ್ವಾಶಯೇಷು ಪ್ರದುಷ್ಟಾನಾಂಸ್ಥಿತೈವ ಹ್ಯಾಶುಕಾರಿತಾ| ವಿಜ್ಞಾಯ ಕರ್ಮಭಿಃ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೇರ್ದೋಷೋದ್ರೇಕಂ ಯಥಾಮಲಮ್| ಭೇಷಜಂ ಯೋಜಯೇತ್ತತ್ತು ಸ್ವೀಕುರ್ಯಾನ್ನ ಕ್ರಮಂ ಭಿಷಕ್|" ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಹುಃ (ಸಂ.ಸೂ.ಅ. ೨೧)-"ಕ್ರಮಾನ್ಮರುತ್ಪಿತ್ತಕಫಾಃ ಸರ್ವತ್ರ ಸದೃಶೇ ಬಲೇ| ವಾತಾದೀನಾಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಯತಃ ಸ್ವಾಭಾವಿಕಂ ಬಲಮ್|| ಊಚೇ ಪರಾಶರೋಽಪ್ಯರ್ಥಮಮುಮೇವ ಪ್ರಮಾಣಯನ್| ಯಥೋಪನ್ಯಾಸತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಮಾದೌ ದೋಷಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್| ನೇತ್ಱಭಙ್ಗೇನ ದೃಷ್ಟೌ ಹಿ ಸಮಂ ಸೈನ್ಯಪರಾಜಯಃ||" ಇತಿ| ಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಾ ದೋಷಾಂಸ್ತುಲ್ಯಕಕ್ಷಾನ್ ಜಯೇತ್| ಸ್ಥಾನಂ ಚ ಯದ್ಯಪ್ಯವಿಶೇಷೇಣೈವ ಸಮ್ಭವತಿ ತಥಾಽಪೀಹ ಜ್ವರಕಾರಿದೋಷಪ್ರಸ್ತಾವಾದಾಮಾಶಯೋ ಗೃಹ್ಯತೇ| ತೇನಾಮಾಶಯಸ್ಥೋ ದೋಷಃ ಪ್ರಾಗ್ಜೇತವ್ಯಸ್ತತಃ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಃ, ಇತಿ ಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವೀ-ಸ್ಥಾನಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮಃ, ಕಾರ್ಯಃ| ತಥಾ ಚ ಪ್ರಾಗಧ್ಯಗೀಷ್ಟ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೭/೧೩)-"ಆಮಾಶಯಗತೇವಾಯೌ ಕಫೇ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತೇ| ರೂಕ್ಷಪೂರ್ವಂ ತಥಾ ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಂ ಸ್ಥಾನಾನುರೋಧತಃ||" ಇತಿ| ತದೇವಂ ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಾ ತುಲ್ಯಕಕ್ಷಾನ್ ಮಲಾನ್ ಜಯೇತ್| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ,- ಕಫಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಂಕಫಸ್ಥಾನಮ್, ಕಫಸ್ಥಾನಲಕ್ಷಣಾ ಚಾಸಾವಾನುಪೂರ್ವೀ ಚ, ತಯಾ ಕಫ ಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಾ ತುಲ್ಯಕಕ್ಷಾನ್ ಮಲಾನ್ ಜಯೇತ್| ಯದ್ಯಪಿ ಕಫಸ್ಥಾನಾನಿ ಕಣ್ಠಾದೀನ್ಯಪಿ ತಥಾಽಪೀಹ ಜ್ವರಕಾರಿದೋಷಪ್ರಸ್ತಾವಾದಾಮಾಶಯೋಗೃಹ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಶ್ಲೋ.೧)-"ಆಮಶಯಸ್ಥೋ ಹತ್ವಾಽಗ್ನಿಂ ಸೋಮೋ ಮಾರ್ಗಾನ್ ಪಿಧಾಯ ಯತ್| ವಿದಧಾತಿ ಜ್ವರಂ ದೋಷಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕುರ್ವೀತ ಲಙ್ಘನಮ್||" ಇತಿ| ತದೇವಂ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಪಾಚನಾದಿಃ ಕ್ರಮೋಽತ್ರ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ| ನನು, ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವೇತ್ಯೇತನ್ನ ವಾಚ್ಯಮ್, ಯತಸ್ತುಲ್ಯಕಾಲಂ ತ್ರಿದೋಷಹರೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯಾ| ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದೋಷಘ್ನಾನಿ| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಜ್ವರನಾಶನಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಾನಿ ವಿರಲಾನಿ| ಏಕದೋಷಘ್ನಾನಿ ಪುನರ್ಜ್ವರಹನ್ತೃಣಿ ತ್ರಿದೋಷಘ್ನೇಭ್ಯಃ ಸಮರ್ಥರಾಣಿ ಬಹುತರಾಣೀತಿ ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವೇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅಪಿ ಚ ದೋಷಕಾಲಾದಿವಶಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೋಽಯಮುಪಯುಜ್ಯತ ಇತಿ| ಸನ್ನಿಪಾತಚಿಕಿತ್ಸಾಪ್ರಕ್ರಮಾದಿದಮಪ್ಯಾಹ-

Adhikarana sannipAtAtopadravakarNamUlam (149) · Śloka 149

ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ಯಾನ್ತೇ ಕರ್ಣಮೂಲೇ ಸುದಾರುಣಃ| ಶೋಫಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಯೇನ ಕಶ್ಚಿದೇವ ವಿಮುಚ್ಯತೇ||೧೪೯||

ಸಂ-ಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಸ್ಯಾವಸಾನೇ ಕರ್ಣಮೂಲಪ್ರದೇಶೇ ಸುಷ್ಠ ದಾರುಣಃ ಶೋಫಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ| ಯೇನ-ಶೋಫೇನೋತ್ಪನ್ನೇನ, ಕಶ್ಚಿದೇವ ವಿಮುಚ್ಯತೇ| ಕಶ್ಚಿದೇವೇತ್ಯಮೇನಾಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ನಾವಶ್ಯಮಸಾಧ್ಯತೇತಿ ಬ್ರೂತೇ| ಅತ ಏವ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮತ್ರಾಹ-

Adhikarana karNamUlacikitsA (150) · Śloka 150

ರಕ್ತಾವಸೇಚನೈಃ ಶೀಘ್ರಂ ಸರ್ಪಿಃಪಾನೈಶ್ಚ ತಂ ಜಯೇತ್| ಪ್ರದೇಹೈಃ ಕಫಪಿತ್ತಘ್ನೈರ್ನಾವನೈಃ ಕವಲಗ್ರಹೈಃ||೧೫೦||

ಸ೦-ರಕ್ತಾವಸೇಚನಾದಿಭಿಃ ಕವಲಗ್ರಹಾನ್ತೈರಾಶು ತಂ ಜಯೇತ್| ಪ್ರದೇಹಃ-ಪ್ರಲೇಪಃ|

Adhikarana shAkhAnusArI jvaraH asya cikitsA bAhushirAmokShaH (151) · Śloka 151

ಶೀತೋಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಾದ್ಯೈರ್ಜ್ವರೋ ಯಸ್ಯ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ| ಶಾಖಾನುಸಾರೀ ತಸ್ಯಾಶು ಮುಞ್ಚೇದ್ವಾಹ್ವೋಃ ಕ್ರಮಾಚ್ಛಿರಾಮ್||೧೫೧||

ಸ೦-ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಸ್ತಮ್ಭಸ್ವೇದನಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿಭಿರುಪಕ್ರಮೈರ್ಯಥಾಯಥಂ ಪೃಥಗ್ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತಜ್ವರಪ್ರಶಮನೈಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯೋಜಿತೈರ್ಜ್ವರೋ ಯಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಶಮಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಯ ಶಾಖಾನುಸಾರಿತ್ವಾದ್ಧೇತೋರ್ಬಾಹ್ವೋಃ ಕ್ರಮಾತ್-ಏಕೈಕಸ್ಮಿನ್ ನ ಯುಗಪದ್ ದ್ವಯೋರ್ಭುಜಯೋಃ, ಶಿರಾಂ ಮುಞ್ಚೇತ್| ಶಾಖಾಶಬ್ದೇನಾತ್ರ ಕೇವಲಂ ರಕ್ತಂ ವಿವಕ್ಷಿತಮ್, ನ ಮಾಂಸಾದಯಃ| ಅತ ಏವ ರಕ್ತಸ್ಯೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಾನುವಾಚ ಮುಞ್ಚೇಚ್ಛಿರಾಮಿತಿ| ಮಾಂಸಜಾನಾಂ ಹಿ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಾ| ತಸ್ಮಾಚ್ಛಾಖಾಶಬ್ದೇನ ರಕ್ತಸ್ಯೈವ ಗ್ರಹಣಂ ಯುಕ್ತಮ್|

Adhikarana viShamajvare~apyayameva vidhiH (152) · Śloka 152

ಅಯಮೇವ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯೋ ವಿಷಮೇಽಪಿ ಯಥಾಯಥಮ್| ಜ್ವರೇ ವಿಭಜ್ಯ ವಾತಾದೀನ್ ಯಶ್ಚಾನನ್ತರಮುಚ್ಯತೇ||೧೫೨||

ಸ೦-ಅಯಮೇವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೋ, ವಿಧಿರ್ವಿಷಮೇಽಪಿ-ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಸತತಕಾದೌ, ಯಥಾಸ್ವಂ ವಾತಾದೀನ್ ವಿಭಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಃ| ಅನನ್ತರಮಧುನೈವ ಚ ಯೋ ವಿಧಿರುಚ್ಯತೇ ಪಟೋಲಕಟುಕಾದಿಭಿಃ, ಸೋಽಪಿ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana viShamajvare kvAthAH (153) · Śloka 153

ಪಟೋಲಕಟುಕಾಮುಸ್ತಾಪ್ರಾಣದಾಮಧುಕೈಃ ಕೃತಾಃ| ತ್ರಿಚತುಃಪಞ್ಚಶಃ ಕ್ವಾಥಾ ವಿಷಮಜ್ವರನಾಶನಾಃ||೧೫೩||

ಸ೦-ಪಟೋಲಾದಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಾ ಕೃತಾಃ ಕ್ವಾಥಾ ವಿಷಮಜ್ವರಘ್ನಾಃ|

Adhikarana viShamajvare triPalAdirasAyanAni (154) · Śloka 154

ಯೋಜಯೇತ್ರಿಫಲಾಂ ಪಥ್ಯಾಂ ಗುಡೂಚೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಪೃಥಕ್| ತೈಸ್ತೈರ್ವಿಧಾನೈಃ ಸಗುಡಂ ಭಲ್ಲಾತಕಮಥಾಪಿ ವಾ||೧೫೪||

ಸಂ-ತ್ರಿಫಲಾಂ ವಾ ಪಥ್ಯಾಂ ವಾ ಗುಡೂಚೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ವಾ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಯೋಜಯೇತ್ ಸತತಕಾದಿಕೇ ವಿಷಮಜ್ವರೇ| ಅಥವಾ ತೈಸ್ತೈಃ-ರಸಾಯನಾದ್ಯುಕ್ತೈರ್ವಿಧಿಭಿಃ, ಗುಡಸಹಿತಂ ಭಲ್ಲಾತಕಂ ವಾ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana jvrarotpattidine la~gghanaM bRuMhaNaM vA (155) · Śloka 155

ಲಙ್ಘನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವಾಽಽದೌ ಜ್ವರಾಗಮನವಾಸರೇ| |೧೫೫|

ಸ೦-ಯದಿ ವಾ ಜ್ವರಾಗಮನದಿವಸೇ ಆದೌ-ಪ್ರಥಮಂ, ಲಙ್ಘನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವಾ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana jvarotpattidine prAtaH kAle ojanAdoy vAlashuna purAnadhRutadadhikShIratakraNiShaTrapalAdIni ghRutAni ca (155-156) · Śloka 156

ಪ್ರಾತಃ ಸತೈಲಂ ಲಶುನಂ ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ರಂ ವಾ ತಥಾ ಘೃತಮ್||೧೫೫|| ಜೀರ್ಣಂ ತದ್ವದ್ದಧಿ ಪಯಸ್ತಕ್ರಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ಷಟ್ಪಲಮ್| ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ತಿಕ್ತಾಖ್ಯಂ ವೃಷಸಾಧಿತಮ್||೧೫೬||

ಸ೦-ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಪ್ರಗೇ ಸಹತೈಲೇನ ಲಶುನಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಭಕ್ತಾತ್ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಾತರ್ವಾಘೃತಂ ಚ ಜೀರ್ಣಂ-ಪುರಾಣಂ, ಯೋಜಯೇತ್| ತಥೈವ ದಧಿ, ತಥಾ ಪಯಃ, ತಥಾ ತಕ್ರಂ, ಷಟ್ಪಲಂ ಚ ಸರ್ಪಿಃಕ್ಷಯಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೫/೨೮) , ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ವಾ ಯೋಜಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಲ್ಯಾಣಕಂ-ಉನ್ಮಾದಪ್ರತಿಷೇಧೋಕ್ತಂ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೬/೨೬) , ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ-ಅಪಸ್ಮಾರಪ್ರತಿಷೇಧೋಕ್ತಂ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೭/೧೯), ತಿಕ್ತಾಖ್ಯಂ-ಕುಷ್ಟಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೯/೨), ತಥಾ ವೃಷಸಾಧಿತಂ-ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೨/೪೦), ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ವಾ ಯೋಜಯೇತ್| ಷಟ್ಪಲಾದೀನ್ಯತಿದಿಶತಿ-ಸರ್ಪಿಶ್ಚೇತಿ|

Adhikarana viShamajjarajit triPalAdi ghRutam (157) · Śloka 157

ತ್ರಿಫಲಾಕೋಲತರ್ಕಾರೀಕ್ವಾಥೇ ದಧ್ನಾ ಶೃತಂ ಘೃತಮ್| ತಿಲ್ವಕತ್ವಕ್ಕೃತಾವಾಪ ವಿಷಮಜ್ವರಜಿತ್ಪರಮ್||೧೫೭||

ಸ೦-ತ್ರಿಫಲಾದಿಕ್ವಾಥೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಸರ್ಪಿರ್ದಧಿಸಮಂ ಶಾವರರೋಘ್ನತ್ವಕ್ಕೃತಾವಾಪಮತಿಶಯೇನ ವಿಷಮಜ್ವರಜಿತ್|

Adhikarana viShamajvare prayogAntaram (158-159) · Śloka 159

ಸುರಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ಯನ್ಮದ್ಯಂ ಶಿಖಿತಿತ್ತಿರಿದಕ್ಷಜಮ್| ಮಾಂಸಂ ಮೇದ್ಯೋಷ್ಣವೀರ್ಯಂ ಚ ಸಹಾನ್ನೇನ ಪ್ರಕಾಮತಃ||೧೫೮|| ಸೇವಿತ್ವಾ ತದಹಃ ಸ್ವಪ್ಯಾದಥವಾ ಪುನರುಲ್ಲಿಖೇತ್| |೧೫೯|

ಸಂ-ಸುರಾಂ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ಯನ್ಮದ್ಯಂ ಶಿಖಿತಿರಿದಕ್ಷಜಂ ಚ ಮಾಂಸಂ ಮೇಧ್ಯೋ(ದ್ಯೋ)ಷ್ಣವೀರ್ಯಮನ್ನೇನ ಸಹ ಬಹು ಸೇವಿತ್ವಾ ತದಹಃ ಸ್ವಪ್ಯಾತ್| ಯಸ್ಮಿನ್ ದಿನೇ ತದ್ಭುಕ್ತಂ ತಂ ದಿವಸಂ ಶಯೀತ| ತದಹಃ ಸ್ವಪ್ಯಾದಿತಿ "ಕಾಲಾಧ್ವನೋರತ್ಯನ್ತಸಂಯೋಗೇ" ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಾ| ಅಥವಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪೀತಭುಕ್ತಭಕ್ತೋ ನರಃ ಪುನರುಲ್ಲಿಖೇತ್-ಉದ್ವಮೇತ್|

Adhikarana viShamajvare sarpirvamantaram (159) · Śloka 159

| ಸರ್ಪಿಷೋ ಮಹತೀಮ್ ಮಾತ್ರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ವಾ ಛ್ಹರ್ದಯೇತ್ಪುನಃ||೧೫೯||

ಸಂ-ಸರ್ಪಿಷೋ ವಾ ಮಹತೀಮ್-ಉತ್ತಮಾಂ, ಮಾತ್ರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ಪುನಶ್ಛ್ಹರ್ದಯೇತ್ ಉದ್ವಮೇತ್|

Adhikarana viShamajvare virecanam (160) · Śloka 160

ನೀಲಿನೀಭಜಗನ್ಧಾಂ ಚ ತ್ರಿವೃತಾಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಮ್| ಪಿಬೇಜ್ಜ್ವರಸ್ಯಾಗಮನೇ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪಾದಿತಃ||೧೬೦||

ಸಂ-ನೀಲಿನ್ಯಾದೀನ್ ಪೃಥಗ್ಜ್ವರಾಗಮನವಾಸರೇ ಕೃತಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಃ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana viShamajvare a~jjanam (162) · Śloka 162

ಮನೋಹ್ವಾ ಸೈನ್ಧವಂ ಕೃಷ್ಣಾ ತೈಲೇನ ನಯನಾಞ್ಜನಮ್| ಯೋಜ್ಯಂ|೧೬೨|

ಸಂ-ಮನೋಹ್ವಾದಿಕಂ ತೈಲೇನ ನಯನಾಞ್ಜನಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅಞ್ಜನಶಬ್ದೋ ಮ್ರಕ್ಷಣೇಽಪಿ ದೃಶ್ಯತ ಇತಿನಯನಶಬ್ದೇಽತ್ರ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ|

Adhikarana viShamajvare nasyatrayam (161-162) · Śloka 162

| ಹಿಙ್ಗುಸಮಾ ವ್ಯಾಘ್ರೀವಸಾ ನಸ್ಯಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್||೧೬೧|| ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಃ ಸಿಂಹಸ್ಯ ವಸಾ ತದ್ವತ್ಸಸೈನ್ಧವಾ| |೧೬೨|

ಸ೦-ಹಿಙ್ಗುತುಲ್ಯಾ ವ್ಯಾಘ್ರೀವಸಾ ನಸ್ಯಂ ಸಸೈನ್ಧವಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ವ್ಯಾಘ್ರೀತಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಙ್ಗನಿರ್ದೇಶಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಗ್ರಹಣಾರ್ಥೋಽಚಿನ್ತ್ಯತ್ವಾತ್ಪ್ರಭಾವಸ್ಯ, ಅನ್ಯಥಾ ಪುಂಲಿಙ್ಗೇನೈವ ನಿರ್ದೇಶಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯಥಾ ವಕ್ತಿ-"ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಃ ಸಿಂಹಸ್ಯ ವಸಾ ತದ್ವತ್ಸಸೈನ್ಧವಾ|" ಇತಿ|

Adhikarana viShamajvare dhUpadvayam (162-163) · Śloka 163

| ಪಲಙ್ಕಷಾ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಂ ವಚಾ ಕುಷ್ಠಂ ಹರೀತಕೀ||೧೬೨|| ಸರ್ಷಪಾಃ ಸಯವಾಃ ಸರ್ಪಿರ್ಧೂಪೋ ವಿಡ್ವಾ ಬಿಡಾಲಜಾ| |೧೬೩|

ಸಂ-ಪಲಙ್ಕಷಾದಿಧೂಮಃ ಸರ್ವೇಷು ಜ್ವರೇಷು ಕಾರ್ಯಃ| ಅಥವಾ ಬಿಡಾಲಾಜ್ಜಾತಾ ವಿಡಾಲಜಾ ವಿಟ್|

Adhikarana sarvajvare~aparAjito dhUpaH (163-164) · Śloka 164

| ಪುರಧ್ಯಾಮವಚಾಸರ್ಜನಿಮ್ಬಾರ್ಕಾಗರುದಾರುಭಿಃ||೧೬೩|| ಧೂಪೋ ಜ್ವರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಕಾರ್ಯೋಽಯಮಪರಾಜಿತಃ| |೧೬೪|

ಸಂ-ಪುರಾದಿಭಿಃ ಸಹಾಪರಾಜಿತಾಖ್ಯೋಽಯಂ ಧೂಪೋ ಜ್ವರೇಷು ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana unmAdAdiShUkto dhUpAdiH (164) · Śloka 164

| ಧೂಪನಸ್ಯಾಞ್ಜನೋಸ್ತ್ರಾಸಾ ಯೇ ಚೋಕ್ತಾಶ್ಚಿತ್ತವೈಕೃತೇ||೧೬೪||

ಸಂ-ಯೇ ಚ ಚಿತ್ತವೈಕೃತೇ-ಉನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರೇ, ಧೂಮಾದಯ ಉಕ್ತಾಸ್ತೇ ಚ ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ವಿಕೃತಮೇವ ವೈಕೃತಮ್| ಪ್ರಜ್ಞಾದಿತ್ವಾತ್ಸ್ವಾರ್ಥೇಽಣ್|

Adhikarana daivavyapAshryayamauShadham (165) · Śloka 165

ದೈವಾಶ್ರಯಂ ಚ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಜ್ವರಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ವ್ಯಪೋಹತಿ| ವಿಷೇಷಾದ್ವಿಷಮಾನ್ ಪ್ರಾಯಸ್ತೇ ಹ್ಯಾಗನ್ತ್ವನುಬನ್ಧಜಾಃ||೧೬೫||

ಸಂ-ನ ಕೇವಲಂ ಧೂಪಾದಯೋ ಜ್ವರಂ ನಾಶ್ಯನ್ತಿ| ದೈವಾಶ್ರಯಂ ಚೌಷಧಂ ಮಣಿಮಙ್ಗಲಬಲ್ಯುಪಹಾರಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಜಪದಾನಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಹೋಮಾದಿಕಂ ಸರ್ವಾನ್ ಜ್ವರಾನ್-ಆಗನ್ತೂನ್ನಿಜಾಂಶ್ಚ, ವ್ಯಪೋಹತಿ| "ಉಪಸರ್ಗಾದಸ್ಯತ್ಯೂಹ್ಯೋರ್ವಾ ವಚನಮ್ (ರ್ವೇತಿ ವಾಚ್ಯಮ್)" ಇತಿ ತಙಭಾವಃ| ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಷಮಾನ್ ವ್ಯಪೋಹತಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ತೇ-ವಿಷಮಜ್ವರಾಃ, ಆಗನ್ತುನಾಂ-ಭೂತಾದೀನಾಂ, ಅನುಬನ್ಧಜ್ಜಾತಾಃ|

Adhikarana viShamajvare shirAvyadhaH (166) · Śloka 166

ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇದಶಾನ್ತೌ ವಿಷಮಜ್ವರೇ| |೧೬೬|

ಸ೦-ವಿಷಮಜ್ವರಾಶಾನ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ-ದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ, ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚ ರಸಾದಿಧಾತುಸ್ಥೇ ಜ್ವರೇ ಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಾ| ಯಥಾ (ಚಿ.ಅ.೨)-"ರಸಸಂಸ್ಥೇ ತು ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಕುರ್ಯಾದ್ವಮನಲಙ್ಘನೇ| ಸೇಕಸಂಶಮನಾಲೇಪರಕ್ತಮೋಕ್ಷಮಸೃಕೂಸ್ಥಿತೇ|| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಿರೇಕಂ ಮಾಂಸಾಸ್ಥೇ, ಮೇದೋಘ್ನಂ ಮೇದಸಿ ಸ್ಥಿತೇ| ಅಸ್ಥಿಸ್ಥೇ ವಾತಶಮನಮಭ್ಯಙ್ಗಸ್ವೇದಮರ್ದನಮ್|| ಜ್ವರೇ ವಾತಾರ್ತಿಶಮನಂ ವಿಶೇಷಾದ್ಬೂಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ|" ಇತಿ| ಮಜ್ಜಸ್ಥಶುಕ್ರಸ್ಥಯೋರ್ಜ್ವರಯೋರಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ತತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನೋಕ್ತಾ|

Adhikarana aBighAtaje Agantujvare auShadham (166-167) · Śloka 167

| ಕೇವಲಾನಿಲವೀಸರ್ಪವಿಸ್ಫೋಟಾಭಿಹತಜ್ವರೇ||೧೬೬|| ಸರ್ಪಿಃಪಾನಹಿಮಾಲೇಪಸೇಕಮಾಂಸರಸಾಶನಮ್| ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾಸ್ವಮುಕ್ತಂ ಚ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಾದಿ ಸಾಧನಮ್||೧೬೭||

ಸಂ-ಕೇವಲಾನಿಲಾದಿಭಿರ್ಜ್ವರೇ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಾದಿಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯಚ್ಚ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಾದಿ ಸಾಧನಂ ಯಥಾಸ್ವಮುಕ್ತಂ ತಚ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana grahAveshaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

ಗ್ರಹೋತ್ಥೇಭೂತವಿದ್ಯೋಕ್ತಂ ಬಲಿಮನ್ತ್ರಾದಿ ಸಾಧನಮ್| |೧೬೮|

ಸಂ-ಗ್ರಹೋತ್ಥೇ ಜ್ವರೇ ಭೂತವಿದ್ಯೋಕ್ತಂ ಬಲಿಮನ್ತ್ರಾದಿ ಸಾಧನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|

Adhikarana auShadhigandhaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

| ಓಷಧೀಗನ್ಧಜೇ ಪಿತ್ತಶಮನಂ|೧೬೮|

ಸಂ-ಓಷಧೀಗನ್ಧಜೇ ಪಿತ್ತಶಮನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|

Adhikarana viShaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

| ವಿಷಜಿದ್ವಿಷೇ||೧೬೮||

ಸಂ-ವಿಷೇ-ವಿಷಜೇ ಜ್ವರೇ, ವಿಷಜಿಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|

Adhikarana krodhAdije Agantujvare auShadham (169-170) · Śloka 170

ಇಷ್ಟೈರರ್ಥೈರ್ಮನೋಜ್ಞೈಶ್ಚ ಯಥಾದೋಷಶಮೇನ ಚ| ಹಿತಾಹಿತವಿವೇಕೈಶ್ಚ ಜ್ವರಂ ಕ್ರೋಧಾದಿಜಂ ಜಯೇತ್||೧೬೯|| ಕ್ರೋಧಜೋ ಯಾತಿ ಕಾಮೇನ ಶಾನ್ತಿಂ ಕ್ರೋಧೇನ ಕಾಮಜಃ| ಭಯೋಶೋಕೋದ್ಭವೌ ತಾಭ್ಯಾಂ ಭೀಶೋಕಾಭ್ಯಂ ತಥೇತರೌ||೧೭೦||

ಸಂ-ಕ್ರೋಧಾದಿಜಂ ಜ್ವರಮಿಷ್ಟೈಃ-ಅಭಿಮತೈಃ, ಅರ್ಥೈಃ-ವಿಷಯೈಃ, ತಥಾ ಮನೋಜ್ಞೈಃ-ರಮ್ಯೈಃ, ತಥಾ ಯಥಾದೋಷಂ ಯಃ ಶಮಃ-ಶಮನಂ ತೇನ, ತಥಾ ಹಿತಾಹಿತವಿವೇಕೈಶ್ಚ ಜಯೇತ್| ಆದಿಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಭೀಶೋಕಾದಿ ಪರಿಗ್ರಹಾರ್ಥಃ|

Adhikarana shApaje~aBicAraje ca Agantujvare auShadham (171-172) · Śloka 172

ಶಾಪಾಥರ್ವಣಮನ್ತ್ರೋತ್ಥೇ ವಿಧಿರ್ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಃ| ತೇ ಜ್ವರಾಃ ಕೇವಲಾಃ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಪ್ಯನ್ತೇಽನನ್ತರಂ ಮಲೈಃ||೧೭೧|| ತಸ್ಮಾದ್ದೋಷಾನುಸಾರೇಣ ತೇಷ್ವಾಹಾರಾದಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ನ ಹಿ ಜ್ವರೋಽನುಬಧ್ನಾತಿ ಮಾರುತಾದ್ಯೈರ್ವಿನಾ ಕೃತಃ||೧೭೨||

ಸ೦-ಶಾಪಾದ್ಯುತ್ಥೇ ಜ್ವರೇ ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯೋ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಶಾಪೋಮುನಿಪಿತ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಕ್ರೋರ್ಧೈರ್ದತ್ತಃ| [ತೇ-] ಓಷಧ್ಯಾದ್ಯುತ್ಥಾ ಜ್ವರಾಃ ಪೂರ್ವಂ ಕೇವಲಾ ಭವನ್ತಿ| ಅನನ್ತರಂ ಮಲೈಃ-ವಾತಾದಿಭಿಃ, ವ್ಯಾಪ್ಯನ್ತೇ| ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಸ್ತೇಷು-ಜ್ವರೇಷು, ದೋಷಾನುಸಾರೇಣಾಹಾರಾದಿ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ನನು, ಶಾಪಾದ್ಯುತ್ಥೇಷು ವಾತಾದಿಕೋಪೋ ನಾಶಙ್ಕ್ಯತ ಏವ| ತತ್ಕಿಮಿತಿ ತೇಷ್ವಾಹಾರಾದಿಕಂ ದೋಷಾನುಸಾರೇಣ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ನ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾದ್ವಾತಾದೀನನ್ತರೇಣ ವಿನಾ ಕೃತೋ ಜ್ವರೋ ನಾನುಬಧ್ನಾತಿ, ತಸ್ಮಾದವಶ್ಯಂ ತೇಷ್ವಪಿ ವಾತಾದಿಕೋಪಃ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತೇ| ಅತ ಏವ ಚ ತದನುಸಾರೇಣಾಹಾರದಿಕಲ್ಪನಮ್|

Adhikarana sarvajvare manoharaviShayasevanam (173) · Śloka 173

ಜ್ವರಕಾಲಸ್ಮೃತಿಂ ಚಾಸ್ಯ ಹಾರಿಭಿರ್ವಿಷಯೈರ್ಹರೇತ್| |೧೭೩|

ಸಂ-ಜ್ವರಕಾಲಂ ಚ ವೇಗಂ ಚ ಯಶ್ಚಿನ್ತಯನ್ ಜ್ವರ್ಯತೇ, ಅಸ್ಯ ಚಜ್ವರಿಣೋ, ಜ್ವರಕಾಲಸ್ಮರಣಂ ಹಾರಿಭಿಃ-ಮನೋಹರೈಃ, ವಿಷಯೈಃ-ಶಬ್ದಾದಿಭಿಃ, ಹರೇತ್-ವಿಸ್ಮಾರಯೇತ್|

Adhikarana sarvajvare manasaH shuddhatvaM karUNAdratvaM ca (173) · Śloka 173

| ಕರುಣಾರ್ದ್ರಂ ಮನಃ ಶುದ್ಧಂ ಸರ್ವಜ್ವರವಿನಾಶನಮ್||೧೭೩||

ಸಂ-ಶುದ್ಧಂ-ರಾಗದ್ವೇಷಾದ್ಯನುಪಹತಂ, ತಥಾ ಕರುಣಯಾಽಽದ್ರಂ-ಕೃಪಾಪರಂ, ಚೇತಃ ಸರ್ವಜ್ವರವಿನಾಶನಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana sarvajvare vyAyAmAdivarjanam (174) · Śloka 174

ತ್ಯಜೇದಾಬಲಲಾಭಾಚ್ಚ ವ್ಯಾಯಾಮಸ್ನಾನಮೈಥುನಮ್| ಗುರ್ವಸಾತ್ಮ್ಯವಿದಾಹ್ಯನ್ನಂ ಯಚ್ಚಾನ್ಯಜ್ಜವರಕಾರಣಮ್||೧೭೪||

ಸಂ-ಬಲಲಾಭಾದಾ-ಬಲಲಾಭಮವಧೀಕೃತ್ಯ, ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿ ತ್ಯಜೇತ್-ನಾಚರೇತ್| ಸ್ನಾನಂ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ದೀಪನಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಗಧೀತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರಭಾವಜ್ಜವರಂ ಕರೋತೀತಿ ತದ್ವರ್ಜನಮ್| ಏವಂ ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಷ್ವಪಿಚಿನ್ತ್ಯಮ್| [ಅನ್ಯತ್]-ಅಪರಮನುಕ್ತಮಪೀಹ ಯಜ್ಜ್ವರಕಾರಣಂ, ತದಪಿ ತ್ಯಜೇತ್| ಖಾರಣಾದೇಽಪ್ಯ್ಕ್ತಮ್-"ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ಹರಿತಂ ಶಾಕಂ ಮಾಂಸಂ ಶುಷ್ಕಂ ತಿಲಾನ್ ದಧಿ| ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕಾಜಾವಿಗವ್ಯಸೂಕರಭಾಹಿಷಮ್|| ಮಾಂಸಂ ಶುಷ್ಕಾಣಿ ಶಾಕಾನಿ ಸರ್ವಮೇವ ತ್ಯಜೇಜ್ಜವರೀ|" ತಥೋಕ್ತಮ್-"ಜ್ವರಿತೈ ಸ್ಥಿತ್ತಿರಿಕ್ರೌಞ್ಚಶಿಖಿವರ್ತಕಕುಕ್ಕುಟಾಃ| ಗುರುಷ್ಣತ್ವಾದ್ವಿವರ್ಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರತ್ರ ಸೋಪದ್ರವೇ ಜ್ವರೇ||" ಇತಿ|

Adhikarana sarvajvare sahasA~a~ahAravRuddiniShedhaHniShedhAtikrame doShaH (175) · Śloka 175

ನ ವಿಜ್ವರೋಽಪಿ ಸಹಸಾ ಸರ್ವಾನ್ನೀನೋ ಭವೇತ್ತಥಾ| ನಿವೃತ್ತೋಽಪಿ ಜ್ವರಃ ಶೀಘ್ರಂ ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ ದುರ್ಬಲಮ್||೧೭೫||

ಸಂ-ತಥಾ ವಿಜ್ಜ್ವರೋಽಪಿ-ಪೂರ್ವಾನುಭೂತಜ್ವರಃ, ಸಹಸಾ-ಅಕ್ರಮೇಣೈವ, ಸರ್ವಾನ್ನಭಕ್ಷೋ ನ ಸ್ಯಾತ್| ಸರ್ವಾನ್ನೀನ ಇತ್ಯುಪಪದಸರ್ವಾನ್ನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಖಃ| ಯತೋ ನಿವೃತ್ತೋಽಪಿ-ಅಪಗತೋಽಪಿ, ಜ್ವರಃ ಶೀಘ್ರಮೇವ ದುರ್ಬಲಂ ವ್ಯಾಪಾದಯತಿ|

Adhikarana jvarAvasthAyAM sAvadhAnatA (176) · Śloka 176

ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಹರೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ| ತಸ್ಯಾಂ ತಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ತತ್ತತ್ಕುರ್ಯಾದ್ಭೀಷಗ್ಜಿತಮ್||೧೭೬||

ಸಂ-ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಜ್ವರಃ ಸದ್ಯ ಏವ ಪ್ರಾಣಹೃದ್ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾತ್ತಸ್ಯ-ಜ್ವರಿಣೋ, ವಿಶೇಷೇಣಾನ್ಯರೋಗೇಭ್ಯಃ ಸಕಾಶಾತ್ತಸ್ಯಾಂ ತಸ್ಯಾಂಸಾಮಪಚ್ಯಮಾನಪಕ್ವಾಜೀರ್ಣವಿಷಮಚಿರನಿವೃತ್ತಜ್ವರಾದ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಂ ಚ, ತತ್ತತ್-ಲಙ್ಘನಸ್ವೇದನಯವಾಗೂಪಾಚನಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಃಪಾನಾದಿಕಂ, ಭಿಷಗ್ಜಿತಂ-ಔಷಧಂ, ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana jvare siddhauShadhAdidhAraNam (1) · Śloka 2

ಔಷಧಯೋ ಮಣಯಶ್ಚ ಸುಮನ್ತ್ರಾಃ ಸಾಧುಗುರುದ್ವಿಜದೈವತಪೂಜಾಃ| ಪ್ರೀತಿಕರಾ ಮನಸೋ ವಿಷಯಾಶ್ಚ ಘ್ನನ್ತ್ಯಪಿ ವಿಷ್ಣುಕೃತಂ ಜ್ವರಮುಗ್ರಮ್||೧೭೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿತಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧|| ಗ್||೨||

ಸಂ-ಓಷಧ್ಯಾದಯೋ ವಿಷ್ಣುಕೃತಮಪ್ಯುಗ್ರಂ ಜ್ವರಂ ಘ್ನಾನ್ತಿ| ಕಿಂ ಪುನರಪಚಾರಾದಿಕೃತಂ ಜ್ವರಂ ನ ಘ್ನಾನ್ತಿ ? ಇತ್ಯಪಿಶಬ್ದಾರ್ಥಃ| ಭೌ ತು ಭಾಗಾವಿತಿ ದೋಧಕಮೇತತ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀ- ಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧||