19. kuṣṭhacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

asmādanantaraṁ kuṣṭhacikitsitamārabhyatē| sambandhaścāsya nidāna ēvōkta ityāha-

Adhikarana kuShThacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

athātaḥ kuṣṭhacikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē||2|| )||3||

tvagraktamāṁsādidūṣaṇāttatsravaṇādāmayasvabhāvācca kāyakārśyaṁ kuṣṭhinaḥ prāyēṇāvaśyaṁ bhāvi| anēnaivānusārēṇa vakṣyati (ślō. 16)- "snēhairāpyāyayēccainaṁ kuṣṭhaghnairantarā'ntarā|" ityāha-

Adhikarana sarvakuShThe pUrvaM snehapAnam (1) · Śloka 1

kuṣṭhinaṁ snēhapānēna pūrvaṁ sarvamupācarēt| |1|

sa0-kuṣṭhavantaṁ naraṁ sarvamēva snēhapānairupakramēt-śarīrāpyāyanārthaṁ pūrvamasya snēhōpayōgō yukta ityarthaḥ|

Adhikarana vAtottare kuShThe dashamUlAdisiddhaM tailaM ghRutaM vA (1-2) · Śloka 2

| tatra vātōttarē tailaṁ ghr̥taṁ vā sādhitaṁ hitam||1|| daśamūlāmr̥tairaṇḍaśārṅgēṣṭāmēṣaśr̥ṅgibhiḥ| |2|

sa0-tasmin vātōttarē kuṣṭhē daśamūlādibhiḥ pakvaṁ tailaṁ ghr̥taṁ vā hitam|

Adhikarana pittottare kuShThe tiktakaM ghRutam (2-7) · Śloka 7

| paṭōlanimbakaṭukādārvīpāṭhādurālabhāḥ||2|| parpaṭaṁ trāyamāṇāṁ ca palāṁśaṁ pācayēdapām| dvyāḍhakē'ṣṭāṁśaśēṣēṇa tēna karṣōnmitaistathā||3|| trāyantīmustabhūnimbakaliṅgakaṇacandanaiḥ| sarpiṣō dvādaśapalaṁ pacēttattiktakaṁ jayēt||4|| pittakuṣṭhaparīsarpapiṭikādāhatr̥ḍbhramān| kaṇḍupāṇḍvāmayān gaṇḍān duṣṭanāḍīvraṇāpacīḥ||5|| visphōṭavidradhīgulmaśōphōnmādamadānapi| hr̥drōgatimiravyaṅgagrahaṇīśvitrakāmalāḥ||6|| bhagandaramapasmāramudaraṁ pradaraṁ garam| arśō'srapittamanyāṁśca sukr̥cchrān pittajān gadān||7||

sa0-paṭōlādi palāṁśaṁ dvyāḍhakē pācayēt| tēnāṣṭabhāgaśēṣēṇa kvāthēna tathā karṣamātraistrāyantyādibhirghr̥tasya palāni dvādaśa pacēt| tadēvaṁ tiktakākhyaṁ sarpiḥ pittakuṣṭhādīn jayēt| aparānapi pittajānāmayān hanti| ētaiśca dvādaśapalamātraṁ pakvaṁ prakr̥ṣṭaguṇaṁ syāditi dr̥ṣṭaṁ tattvadarśibhirmaharṣibhiḥ|

Adhikarana pittottare kuShThe mahAtiktaM ghRutam (8-11) · Śloka 11

saptacchadaḥ parpaṭakaḥ śamyākaḥ kaṭukā vacā| triphalā padmakaṁ pāṭhā rajanyau sārivē kaṇē||8|| nimbacandanayaṣṭyāhvaviśālēndrayavāmr̥tāḥ| kirātatiktakaṁ sēvyaṁ vr̥ṣō mūrvā śatāvarī||9|| paṭōlātiviṣāmustātrāyantīdhanvayāsakam| tairjalē'ṣṭaguṇē sarpirdviguṇāmalakīrasē||10|| siddhaṁ tiktānmahātiktaṁ guṇairabhyadhikaṁ matam| |11|

sa0-saptacchadādibhiḥ kalkairghr̥tādaṣṭaguṇē jalē dviguṇāmalakarasē sarpiḥ pakvaṁ mahātiktasaṁjñaṁ guṇaiścābhyadhikaṁ tiktānmatam, munīnāmiti śēṣaḥ|

Adhikarana kaPottare kuShTheShu nimbAdisiddhaM ghRutam (11-12) · Śloka 12

| kaphōttarē ghr̥taṁ siddhaṁ nimbasaptāhracitrakaiḥ||11|| kuṣṭhōṣaṇavacāśālapriyālacaturaṅgulaiḥ| |12|

sa0-kaphōttarē nimbādibhiḥ kalkīkr̥taiḥ pakvaṁghr̥taṁ pibēt|

Adhikarana sarvakuShTheShu BallAtakAdisnehaH ghRutaM sarvakRumijidAdighRutam (12-13) · Śloka 13

| sarvēṣu cāruṣkarajaṁ tauvaraṁ sārṣapaṁ pibēt||12|| snēhaṁ ghr̥taṁ vā kr̥mijitpathyābhallātakaiḥ śr̥tam| |13|

sa0-sarvēṣu ca kuṣṭhēṣu bhallātakōtthaṁ tuvarajaṁ sarṣapajaṁ vā snēhamathavā ghr̥taṁ kr̥mijidādibhiḥ sādhitaṁ pibēt|

Adhikarana sarvakuShTheShu AragvadhamUlaghRutam (13-14) · Śloka 14

| āragvadhasya mūlēna śatakr̥tvaḥ śr̥taṁ ghr̥tam||13|| pibēn kuṣṭhaṁ jayatyāśu bhajan sakhadiraṁ jalam| |14|

sa0-karṇikārasya mūlēna śatavārān ghr̥taṁ pakvaṁ piban kuṣṭhaṁ jayati khadirayutaṁ pānīyaṁ sēvamānaḥ|

Adhikarana sarveBireva snehairaBya~jjanam (14) · Śloka 14

| ēbhirēva yathāsvaṁ ca snēhairabhyañjanaṁ hitam||14||

sa0-ēbhirēva pūrvōktaiḥ snēhairyathāyōgamabhyañjanaṁ hitam|

Adhikarana sarvakuShTheShu snigdhasya visarpoktaM shodhanam (15) · Śloka 15

snigdhasya śōdhanaṁ yōjyaṁ visarpē yadudāhr̥tam| |15|

sa0-snigdhasya kuṣṭhinaḥ śōdhanaṁ yōjyaṁ yadvisarpē kathitam| tatra cōktam (hr̥. ci. a. 18|3)- "rasēna yuktaṁ trāyantyā drākṣāyāḥ" ityādi|

Adhikarana sarvakuShTheShu lalATahastapAdeShu shirAmokShAH (15-16) · Śloka 16

| lalāṭahastapādēṣu śirāścāsya vimōkṣayēt||15|| pracchānamalpakē kuṣṭhē śr̥ṅgādyāśca yathāyatham| |16|

sa0-lalāṭādiṣu cāsyāturasya balāpēkṣī vaidyō śirāṁ vimōkṣayēt| atyalpē kuṣṭhē pracchānaṁ syāt| yathāyathaṁ-yathāsvaṁ, śr̥ṅgādyāśca syuḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu antarA~antarA snehairApyAyanaM tatkAraNaM ca (16-17) · Śloka 17

| snēhairāpyāyayēccainaṁ kuṣṭhaghnairantarā'ntarā||16|| muktaraktaviriktasya riktakōṣṭhasya kuṣṭhinaḥ| prabhañjanastathā hyasya na syāddēhaprabhañjanaḥ||17||

sa0-antarā'ntarā srutaraktaṁ kr̥tavirēkaṁ ca kuṣṭhaghnaiḥ snēhairēnaṁ-kuṣṭhinaṁ, āpyāyayēt| ēvaṁ kr̥tē satyasya-kuṣṭhinō, muktaraktasya tathā viriktasyāta ēva riktakōṣṭhasya prabhañjanō dēhasya prabhañjanō-vighātakō, na syāt|

Adhikarana sarvakuShTheShu vajrakaghRutam (18) · Śloka 18

vāsāmr̥tānimbavarāpaṭōla- vyāghrīkarañjōdakakalkapakvam| sarpirvisarpajvarakāmalāsra- kuṣṭhāpahaṁ vajrakamāmananti||18||

sa0-vāsādibhiḥ siddhaṁ sarpirvisarpādighnam| ētacca vajrakasaṁjñaṁ ghr̥taṁ vadanti| indravajrāvr̥ttam|

Adhikarana sarvakuShTheShu mahAvajrakaghRutam (19-20) · Śloka 20

triphalātrikaṭudvikaṇṭakārī- kaṭukākumbhanikumbharājavr̥kṣaiḥ| savacātiviṣāgnikaiḥ sapāṭhaiḥ picubhāgairnavavajradugdhamuṣṭyā||19|| piṣṭaiḥ siddhaṁ sarpiṣaḥ prasthamēbhiḥ krūrē kōṣṭhē snēhanaṁ rēcanaṁ ca| kuṣṭhaśvitraplīhavardhmāśmagulmān hantyātkr̥cchrāṁstanmahāvajrakākhyam||20||

sa0-triphalādibhiḥ kārṣikaiḥ pratyagrasruhīkṣīrapalēna saha piṣṭairēbhirauṣadhairghr̥taprasthaṁ caturguṇajalasiddhaṁ krūrakōṣṭhē snēhanaṁ syāt rēcanaṁ ca| tathā, kuṣṭhādīn dāruṇān hanyāt| tacca mahāvajrakaṁ nāma| aupacchandasikaśālinyau vr̥ttē|

Adhikarana sarvakuShTheShu UrdhvAMdhaH shodhanaM dantIghRutam (21) · Śloka 21

dantyāḍhakamapāṁ drōṇē paktvā tēna ghr̥taṁ pacēt| dhāmārgavapalē pītaṁ tadūrdhvādhō viśuddhikr̥t||21||

sa0-dantyāścatuḥṣaṣṭipalāni jaladrōṇē pacēt| tēna kvāthēna rājakōśātakīpalē ghr̥taṁ pacēt| tatpītamūrdhvādhō viśuddhikaram|

Adhikarana sarvakuShTheShu AvartakIghRutam (22-23) · Śloka 23

āvartakītulāṁ drōṇē pacēdaṣṭāṁśaśēṣitam| tanmūlaistatra niryūhē ghr̥taprasthaṁ vipācayēt||22|| pītvā tadēkadivasāntaritaṁ sujīrṇē bhuñjīta kōdravamasaṁskr̥takāñjikēna| kuṣṭhaṁ kilāsamapacīṁ ca vijētumicchan icchan prajāṁ ca vipulāṁ grahaṇaṁ smr̥tiṁ ca||23||

sa0-āvartakyāḥ śataṁ drōṇē'pāmaṣṭāṁśaśēṣitaṁ pacēt| ttrakvāthē, tasyā mūlaiḥ kalkīkr̥tairghr̥taprasthaṁ vipācayēt| taddhr̥tamēkadivasāntaritaṁ pītvā suṣṭhu jīrṇē ca ghr̥tē kōdravamasaṁskr̥tēna kāñjikēna saha bhuñjīta| kuṣṭhādīn vijigīṣuḥ, prajāṁ ca vistīrṇāmicchan, grahaṇaṁ smr̥tiṁ cābhilaṣan| vasantatilakāvr̥ttam|

Adhikarana sarvakuShTheShu lelItakavasA (24) · Śloka 24

yatērlēlītakavasā kṣaudrajātīrasānvitā| kuṣṭhaghnī samasarpirvā sagāyartryasanōdakā||24||

sa0-yatēḥ-brahmacaryāsthitasya, lēlītakavasā mākṣikajātīrasayutā kuṣṭhaghnī syāt| lēlītakavasā-sauvarcalalavaṇatailam, gandhakamēkē| jātīrasō-bōlaḥ| athavā, samaghr̥tā khadirāsanōdakasahitā kuṣṭhaghnī syāt|

Adhikarana sarvakuShTheShu hitamannapAnaM sarva tyAjyaM amlalavaNAdi (25-27) · Śloka 27

śālayō yavagōdhūmāḥ kōradūṣāḥ priyaṅgavaḥ| mudgā masūrāstuvarī tiktaśākāni jāṅgalam||25|| varāpaṭōlakhadiranimbāruṣkarayōjitam| madyānyauṣadhagarbhāṇi mathitaṁ cēndurājimat||26|| annapānaṁ hitaṁ kuṣṭhē, na tvamlalavaṇōṣaṇam| dadhidugdhaguḍānūpatilamāṣāṁstyajēttarām||27||

sa0-śālyādikamannapānaṁ ca varādibhiryōjitaṁ kuṣṭhē hitam| indurājiḥ-bākucī| amlādikamannapānaṁ na hitaṁ kuṣṭhē syāt| tathā dadhyādīnatiśayēna varjayēt| pratirōgaṁ ca yannidānavarjanaṁ taccikitsitamēvētyavagantavyam|

Adhikarana sarvakuShTheShu paTolamUlAdikvAthasya ShaDrAtraprayogaH (28-30) · Śloka 30

paṭōlamūlatriphalāviśālāḥ pr̥thaktribhāgāpacitatriśāṇāḥ| syustrāyamāṇā kaṭurōhiṇī ca| bhāgārdhikē nāgarapādayuktē||28|| ētatpalaṁ jarjaritaṁ vipakvaṁ jalē pibēddōṣaviśōdhanāya| jīrṇē rasairdhanvamr̥gadvijānāṁ purāṇaśālyōdanamādadīta||29|| kuṣṭhaṁ kilāsaṁ grahaṇīpradōṣa- marśāṁsi kr̥cchrāṇi halīmakaṁ ca| ṣaḍrātrayōgēna nihanti caitad hr̥dvastiśūlaṁ viṣamajvaraṁ ca||30||

sa0-pr̥thak-pratyēkaṁ, tribhāgēnāpacitō-nyūnaḥ, tr̥tīyaḥ śāṇō yēṣāṁ tē paṭōlādayaḥ pañca pr̥thaktribhāgāpacitatriśāṇāḥ| lōkē'pi caivaṁ prayuktā ēva| yathā,-tribhāgōnāstrayō drammā dēyā iti| atra hi dvau drammau tr̥tīyaśca drammastribhāgēna hīna iti gamyatē| tadēvaṁ paṭōlasya śāṇau dvau dhānakāśca catasrō bhavanti| ṣaḍdhānakō hi śāṇaḥ| ēvaṁ paṭōlamūlādidravyāṇāṁ pañcānāṁ pratyēkaṁ ṣōḍaśadhānakāḥ syuḥ| syāttrāyamāṇā kaṭurōhiṇī ca bhāgārdhikē| kimbhūtē ? nāgarapādayuktē satyau, na tu kēvalē| tadayamarthaḥ,-trāyantyā dhānakāḥ ṣaṭ, kaṭukāyā dhānakāḥ ṣaṭ, nāgarasya dhānakāścatasraḥ| ṣōḍaśadhānakā hyatra mūladravyabhāgaḥ| tadēvaṁ paṭōlādīnāṁ pañcānāmaśītirdhānakāḥ, trāyantīkaṭukayōḥ śuṇṭhīpādayutayōḥ ṣōḍaśadhānakāḥ, iti ṣaṇṇavatidhānakābhiḥ palaṁ bhavati| tadidaṁ palaṁ jarjaritaṁ kiñciccūrṇitaṁ jalē vipakvaṁ dōṣaviśuddhyarthaṁ pibēt| jīrṇē satyauṣadhē jāṅgalamr̥gapakṣiṇāṁ māṁsarasaiḥ saha purāṇaśālyōdanamaśrnīyāt| upajātī vr̥ttē| ētacca pītaṁ ṣaḍrātrayōgēna-ṣaḍdinānyupayuktaṁ, kuṣṭhādīn hanti| indravajrāvr̥ttam|

Adhikarana sarvakuShTheShu mANiBadrasiddho yogaH (31-32) · Śloka 32

viḍaṅgasārāmalakābhayānāṁ palatrayaṁ, trīṇi palāni kumbhāt| guḍasya ca dvādaśa, māsamēṣa jitātmanāṁ hantyupayujyamānaḥ||31|| kuṣṭhaśvitraśvāsakāsōdarārśō- mēhaplīhagranthirugjantugulmān| siddhaṁ yōgaṁ prāha yakṣō mumukṣō- rbhikṣōḥ prāṇān māṇibhadraḥ kilēmam||32||

sa0-viḍaṅgasārādīnāṁ samuditānāṁ palatrayam, trīṇi palāni kumbhāt-trivr̥tāyāstrīṇi palāni, guḍasya ca dvādaśapalāni| ēṣa prayōgō jitēndriyāṇāṁ māsamupayujyamānō vakṣyamāṇān gadān hanti| "upēndravajrā tu jatau jagau gaḥ|" māsaśabdōpādānācca pratyahamasmādyōgādardhapalaṁ dhānakānavaraktikātrayasahitamabhyavaharaṇīyatvēnātrāvatiṣṭhatē| anyatrāpi pradēśē ya ēvaṁvidhō nirdēśastatra parimāṇakalpanāyāmayamēva nyāyō'numantavyaḥ| maṇibhadrākhyō yakṣō bhikṣōḥ prāṇān mumukṣōḥ-jīvitaṁ jihāsōḥ, imaṁ siddhaṁ yōgaṁ prāṇakaraṁ prāha,-jagādētyarthaḥ| atra bhūtē kālē prāhēti, tathā sādhu kilētyāgamikatvaṁ ca sūcayati| śālinīvr̥ttam|

Adhikarana sarvakuShTheShu BUnimbAdi cUrNam (33-35) · Śloka 35

bhūnimbanimbatriphalāpadmakātiviṣākaṇāḥ| mūrvāpaṭōlīdviniśāpāṭhātiktēndravāruṇīḥ||33|| sakaliṅgavacāstulyā dviguṇāśca yathōttaram| lihyāddantītrivr̥dbrāhmīścūrṇitā madhusarpiṣā||34|| kuṣṭhamēhaprasuptīnāṁ paramaṁ syāttadauṣadham|35|

sa0-bhūnimbādayastulyā dantyādayaśca yathōttaraṁ dviguṇāścūrṇitā madhusarpiṣā lihyāt| kuṣṭhādīnāmētat paramaṁ bhēṣajam|

Adhikarana sarvakuShTheShu triphalAdicUrNam (35) · Śloka 35

| varāviḍaṅgakr̥ṣṇā vā lihyāttailājyamākṣikaiḥ||35||

sa0-triphalādīn vā tailaghr̥tamākṣikairlihyāt|

Adhikarana sarvakuShTheShu vRukShakakvAthaH (36) · Śloka 36

kākōdumbarikāvēllanimbābdavyōṣakalkavān| hanti vr̥kṣakaniryūhaḥ pānātsarvāṁstvagāmayān||36||

sa0-kākōdumbarikādikalkavān vr̥kṣakakvāthaḥ pānātsarvān tvagrōgān hanti| kākōdumbarikā-phalguḥ| vr̥kṣakō-vatsakaḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu kuTajAdisiddhaharItakIcUrNam (37) · Śloka 37

kuṭajāgninimbanr̥patarukhadirāsanasaptaparṇaniryūhē| siddhā madhughr̥tayuktāḥ kuṣṭhaghnīrbhakṣayēdabhayāḥ|37|

sa0-kuṭajādikvāthē siddhāḥ pakvā harītakīrmadhughr̥tasaṁyuktāḥ kuṣṭhanudō bhakṣayēt| āryāvr̥ttam|

Adhikarana sarvakuShTheShu dArvyAditvakkvAthaH (37) · Śloka 37

dārvīkhadiranimbānāṁ tvakkvāthaḥ kuṣṭhasūdanaḥ| ||37||

sa0-dārvyādīnāṁ tvakkvāthaḥ kuṣṭhanāśanaḥ syāt|

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeH kvAtho ghRutaM ca sarva khadirAdeH pRuthak ghRutaM ca (38-39) · Śloka 39

niśōttamānimbapaṭōlamūla- tiktāvacālōhitayaṣṭikābhiḥ| kr̥taḥ kaṣāyaḥ kaphapittakuṣṭhaṁ susēvitō dharma ivōcchinatti||38|| ēbhirēva ca śr̥taṁ ghr̥tamukhyaṁ bhēṣjairjayati mārutakuṣṭham| kalpayētkhadiranimbaguḍūcī- dēvadārurajanīḥ pr̥thagēvam||39||

sa0-niśādibhiḥ kaṣāyaḥ kr̥taḥ kaphapittajaṁ kuṣṭhamuddalayati| suṣṭhu sēvitō yathā dharmaḥ| ēbhirēva-pūrvōktairauṣadhaiḥ, pakvaṁ varaṁ ghr̥taṁ vātakuṣṭhaṁ jayati| ēvaṁ-anayaiva kalpanayā, pr̥thak khadirādīn kalpayēt| upajātisvāgatē vr̥ttē|

Adhikarana sarvakuShTheShu pAThAdiBirmUtramuShNajalaM vA (72)) · Śloka 40

pāṭhādārvīvahnighuṇēṣṭākaṭukābhi- mūtraṁ yuktaṁ śakrayavaiścōṣṇajalaṁ vā| kuṣṭhī pītvā māsamaruk syādgudakīlī mēhīśōphī pāṇḍurajīrṇī kr̥mīmāṁśca||40||

sa0-pāṭhādibhirindrayavaiśca gōmūtraṁ yuktamathavōṣṇajalaṁ māsaṁ pītvā kuṣṭhī nīruk syāt| arśasādiśca| "vēdai randhrairmtau yasagā mattamayūram|" (vr̥. ra. a. 3|72)|

Adhikarana sarvakuShTheShu lAkShAdicUrNam (41) · Śloka 41

lākṣādantīmadhurasavarādvīpipāṭhāviḍaṅga- pratyak''puṣpītrikaṭurajanīsaptaparṇāṭarūṣam| raktā nimbaṁ surataru kr̥taṁ pañcamūlyau ca cūrṇaṁ pītvā māsaṁ jayati hitabhuggavyamūtrēṇa kuṣṭham||41||

sa0-lākṣādicūrṇaṁ gōmūtrēṇa māsaṁ pītvā hitabhōjī san kuṣṭhaṁ jayati| raktā-mañjiṣṭhā| surataruśabdasya napuṁsakatvamauṣadhavācitvāllōkāśrayatvālliṅgasyētivā| pañcamūlyau-dēśamūlamityarthaḥ| "mandākrāntā mabhanatatagā gaḥ samudrartulōkaiḥ|"

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeScUrNa paTakA vA (42) · Śloka 42

niśākaṇānāgaravēllatauvaraṁ savahnitāpyaṁ kramaśō vivardhitam| gavāmbupītaṁ vaṭakīkr̥taṁ tathā nihanti kuṣṭhāni sudāruṇānyapi||42||

sa0-niśādikaṁ kramēṇa vivardhitaṁ gōmūtrēṇa pītamathavā vaṭakīkr̥taṁ kuṣṭhāni sukr̥cchrāṇyapi nihanti| "uśanti vaṁśasthamidaṁ jatau jarau|"

Adhikarana sarvakuShTheShu trikaTvAdiguTikA (43) · Śloka 43

trikaṭūttamātilāru- ṣkarājyamākṣikasitōpalāvihitā| gulikā rasāyanaṁ ku- ṣṭhajicca vr̥ṣyā ca saptasamā||43||

sa0-trikaṭukādibhirgulikā vihitā rasāyanaṁ kuṣṭahr̥d vr̥ṣyā ca syāt| ēvaṁ ca saptasamākhyā| trikaṭukatriphalē hyatra samudāyarūpatvād dvē ēva kalpitē| "āryā vipulā tu yā'nyathā pādabhāk|"

Adhikarana sarvakuShTheShu candraSakalAdi vaTakAH (44) · Śloka 44

cāndraśakalāgnirajanī- viḍaṅgatuvarāsthyaruṣkaratriphalābhiḥ| vaṭakā guḍāṁśaklRptāḥ samastakuṣṭhāni nāśayantyabhyastāḥ||44||

sa0-candraśakalādibhirvaṭakā guḍāṁśēna klRptāḥ-śīlitāḥ, niḥśēṣakuṣṭhāni ghnanti| candraśakalā-bākucī| āryāgītiḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu viDa~ggAdipiNDI (45) · Śloka 45

viḍaṅgabhallātakabākucīnāṁ sadvīpivārāhiharītakīnām| salāṅgalīkr̥ṣṇatilōpakulyā guḍēna piṇḍī vinihanti kuṣṭham||45||

sa0-viḍaṅgādīnāṁ cūrṇēna guḍēna piṇḍī lāṅgalikādyanvitā kuṣṭhaṁ vijayatē|

Adhikarana sarvakuShTheShu shashA~gkalekhAdilehaH (46) · Śloka 46

śaśāṅkalēkhā saviḍaṅgasārā sapippalīkā sahutāśamūlā| sāyōmalā sāmalakā satailā kuṣṭhāni kr̥cchrāṇi nihanti līḍhā||46||

sa0-śaśāṅkalēkhā viḍaṅgādibhiḥ saha tailēna līḍhā kr̥cchrāṇi kuṣṭhāni vināśayati| upajātivr̥ttam(ttē)|

Adhikarana sarvakuShTheShu pathyAdipiNDI,sarvakuShTheShu guDAdipiNDI (47) · Śloka 47

pathyātilaguḍaiḥ piṇḍī kuṣṭhaṁ sāruṣkarairjayēt| guḍāruṣkarajantughnasōmarājīkr̥tā'thavā||47||

sa0-pathyādibhiḥ sabhallātakaiḥ piṇḍī kuṣṭhaṁ jayēt| guḍādibhirvā kr̥tā piṇḍī kuṣṭhaṁ hanti|

Adhikarana sarvakuShTheShu khadiracUrNam (48) · Śloka 48

viḍaṅgādrijatukṣaudrasarpiṣmatkhādiraṁ rajaḥ| kiṭibhaśvitradadrughnaṁ khādēnmitahitāśanaḥ||48||

sa0-khadiracūrṇaṁ viḍaṅgādiyutaṁ mitahitabhōjanaḥ kiṭibhādighnaṁ khādēt|

Adhikarana sarvakuShTheShu sitAdilehaH (49) · Śloka 49

sitātailakr̥mighnāni dhātryayōmalapippalīḥ| lihānaḥ sarvakuṣṭhāni jayatyatigurūṇyapi||49||

sa0-sitādīni lihānō'śēṣakuṣṭhāni kr̥cchrāṇyapi jayati|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNam (50-52) · Śloka 52

mustaṁ vyōṣaṁ triphalā mañjiṣṭhā dāru pañcamūlē dvē| saptacchadanimbatvak saviśālā citrakō mūrvā||50|| cūrṇaṁ tarpaṇabhāgairnavabhiḥ saṁyōjitaṁ samadhvaṁśam| nityaṁ kuṣṭhanibarhaṇamētatprāyōgikaṁ khādan||51|| śvayathuṁ sapāṇḍurōgaṁ śvitraṁ grahaṇīpradōṣamarśāṁsi| vardhabhagandarapiḍakākaṇḍūkōṭhāpacīrhanti||52||

sa0-mustādikaṁ samabhāgaṁ saktubhāgairnavabhiḥ saṁyōjitaṁ madhvaṁśēna yutamētaccūrṇaṁ prāyōgikaṁ-prayōgayōgyaṁ, kuṣṭhaghnaṁ satataṁ khādēt| āryāstisraḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu tuvarAsthyAdirasAyanAni (137)) · Śloka 53

rasāyanaprayōgēṇa tuvarāsthīni śīlayēt| bhallātakaṁ bākucikāṁ vahnimūlaṁ śilāhvayam||53||

sa0-rasāyanōktēna vidhinā tuvarāsthīni (hr̥. ū. a. 39|84) , śīlayēt| bhallātakaṁ vā (hr̥. u. a. 39|75) , sōmarājīṁ vā (hr̥. u. a. 39|107) , citrakamūlaṁ vā (hr̥. u. a. 39|63) , śilājatu vā (hr̥. u. a. 39|137)|

Adhikarana sarvakuShTheShu ityantadauShe vijite bahi pralepAdi hitam (54) · Śloka 54

iti dōṣē vijitē'ntas- tvaksthē śamanaṁ bahiḥ pralēpādi hitam| tīkṣṇālēpōtkliṣṭaṁ kuṣṭhaṁ hi vivr̥ddhimēti malinē dēhē||54||

sa0-iti-ēvaṁprakārēṇa, antarvijitē dōṣē'ta ēva tvaksthē bahiḥ pralēpādi hitam| ādiśabdēna snānādiparigrahaḥ| nanu, bahirbhāgasthaṁ kuṣṭhaṁ kimiti pūrvamēva pralēpādinā na jīyatē ? ityāha-tīkṣṇētyādi| yasmāttīkṣṇēna lēpēnōtkliṣṭaṁ-utklēśaṁ prāpitaṁ, kuṣṭhaṁ malinē-sadōṣē, kāyē vivr̥ddhiṁ yāti| tasmādantaḥśuddhē kāyē pralēpādikaṁ hitam| āryāgītiḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu sthirakaThiNamaNDaleShu poTalaiH svedaH (55) · Śloka 55

sthirakaṭhinamaṇḍalānāṁ kuṣṭhānāṁ pōṭalairhitaḥ svēdaḥ| svinnōtsanaṁ kuṣṭhaṁ śastrairlikhitaṁ pralēpanairlimpēt||55||

sa0-sthirāṇi kaṭhināni ca maṇḍalāni yēṣāṁ kuṣṭhānāṁ tēṣāṁ pōṭalaiḥ svēdō hitaḥ| svinnōtsannaṁ kuṣṭhaṁ śastrairlikhitaṁ pralēpairlimpēt| gītirāryā|

Adhikarana sarvakuShTheShu svinnotsanneShu lekhanaM lepanaM ca sarvakuShTheShu sparshaindriyanASaneShu kShAraH (56) · Śloka 56

yēṣu na śastraṁ kramatē sparśēndriyanāśanēṣu kuṣṭhēṣu| tēṣu nipātyaḥ kṣārō raktaṁ dōṣaṁ ca visrāvya||56||

sa0-yēṣu kuṣṭhēṣu sparśēndriyanāśanēṣu śastraṁ na kramatē, tēṣu raktaṁ dōṣaṁ ca visrāvya kṣārō nipātanīyaḥ| kramata iti "vr̥ttisarga" ityādinā taḍ|

Adhikarana sarvakuShTheShu atikaThinaparuShApurANaMtvAdiyukteShu viShairagadaSca kramAllepaH (57) · Śloka 57

lēpō'tikaṭhinapuruṣē suptē kuṣṭhē sthirē purāṇē ca| pītāgadasya kāryō viṣaiḥ samantrō'gadaiścānu||57||

sa0-pāṣāṇavatkaṭhinē tathā paruṣasparśē tathā suptē sthirībhūtē tathā purāṇē ca kuṣṭhē satyāturasyōpayuktāgadasya viṣairmantrasahitairlē(tō lē)paḥ kāryaḥ| anu-paścāt, agadaiśca lēpaḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu stabdhatvAdiyukteShu ghRuShTvA lepaH (58) · Śloka 58

stabdhāni suptasuptānyasvēdanakaṇḍulāni kuṣṭhāni| ghr̥ṣṭāni śuṣkagōmayaphēnakaśastraiḥ pradēhyāni||58||

sa0-kuṣṭhāni stabdhāni tathā'tisuptāni tathā'svēdanāni kaṇḍūvanti ca śuṣkagōmayādibhighr̥ṣṭānyanantaraṁ pralēpyāni|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdikaShAyaH siddhAthaikaM snAnam sarvakuShTheShu mustA vamanaM virecanaM tvagdoShAdi nAshakaSca (59-60) · Śloka 60

mustā triphalā madanaṁ karañja āragvadhaḥ kaliṅgayavāḥ| saptāhvakuṣṭhaphalinīdārvyaḥ siddhārthakaṁ snānam||59|| ēṣa kaṣāyō vamanaṁ virēcanaṁ varṇakastathōddharṣaḥ| tvagdōṣakuṣṭhaśōphaprabādhanaḥ pāṇḍurōgaghnaḥ||60||

sa0-mustādayaḥ snānaṁ syāt| ēṣa ēva kaṣāyō vamanaṁ [virēcanaṁ] varṇakarastathōddharṣastvagdōṣādiprabādhanaḥ pāṇḍurōgahr̥cca syāt|

Adhikarana sarvakuShTheShu karavIramUlAdikvAthalepaH (61) · Śloka 61

karavīranimbakuṭajācchamyākāccitrakācca mūlānām| mūtrē darvīlēpī kvāthō lēpēna kuṣṭhaghnaḥ||61||

sa0-karavīramūlādinā caturguṇē gōmūtrē kvathitē darvīlēpī kvāthō lēpēna kuṣṭhaghnaḥ-kuṣṭhāpahaḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu shvetakaravIramulAdi lepaH (62) · Śloka 62

śvētakaravīmūlaṁ kuṭajakarañjātphalaṁ tvacō dārvyāḥ| sumanaḥpravālayuktō lēpaḥ kuṣṭhāpahaḥ siddhaḥ||62||

sa0-sitakaravīramūlādayaḥ sumanaḥpallavayutō lēpō niścitaṁ kuṣṭhaghnaḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu SirIShatvagAdicaturvidholepaH (63) · Śloka 63

śairīṣī tvak puṣpaṁ kārpāsyā rājavr̥kṣapatrāṇi| piṣṭā ca kākamācī caturvidhaḥ kuṣṭhahā lēpaḥ||63||

sa0-śirīṣatvagādilēpaścatuḥprakāraḥ kuṣṭhajit| āryā aṣṭau|

Adhikarana sarvakuShTheShu vyoShAdi lepaH (64) · Śloka 64

vyōṣasarṣapaniśāgr̥hadhūmai- ryāvaśūkapaṭucitrakakuṣṭhaiḥ| kōlamātraguṭikā'rdhaviṣāṁśā śvitrakuṣṭhaharaṇō varalēpaḥ||64||

sa0-vyōṣādibhirdravyaiḥ samāṁśaistadardhaviṣōpētaiḥ kōlapramāṇāvaṭikā lēpataḥ śvitraṁ kuṣṭhaṁ hanti| [ svāgatāvr̥ttam| ]

Adhikarana sarvakuShTheShu nimbAdicUrNasyodvartanam (65-66) · Śloka 66

nimbaṁ haridrē surasaṁ paṭōlaṁ kuṣṭhāśvagandhē suradāru śigruḥ| sasarṣapaṁ tumbarudhānyavanyaṁ caṇḍā ca cūrṇāni samāni kuryāt||65|| taistakrapiṣṭaiḥ prathamaṁ śarīraṁ tailāktamudvartayituṁ yatēta| tathā'sya kaṇḍūḥ piṭikāḥ sakōṭhāḥ kuṣṭhāni śōphāśca śamaṁ vrajanti||66||

sa0-pūrvaṁ tailābhyaktaṁ śarīraṁ nimbādibhiḥ samabhāgēna cūrṇīkr̥tairudvartanārthaṁ yatnaṁ kuryāt| tathā-ēvaṁ kr̥tē, asya-āturasya, kaṇḍvādayaḥ śāmyanti| udvartanānantaramuṣṇajalasnānaṁ kāryam|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNasyAvacUrNanam (67-68) · Śloka 68

mustāmr̥tāsaṅgakaṭaṅkaṭērī- kāsīsakampillakakuṣṭharōdhrāḥ| gandhōpalaḥ sarjarasō viḍaṅgaṁ manaḥśilālē karavīrakatvak||67|| tailāktagātrasya kr̥tāni cūrṇā- nyētāni dadyādavacūrṇanārtham| dadrūḥ sakaṇḍūḥ kiṭibhāni pāmā vicarcikā cēti tathā na santi||68||

sa0-mustādīni samānyētāni cūrṇāni kr̥tāni tailabhyaktadēhasyāvacūrṇanārthaṁ dadyāt| tathā-ēvamavacūrṇitē sati, dadrurityādayō naśyanti| catvāryētānyupajātisaṁjñāni vr̥ttāni|

Adhikarana sarvakuShTheShu sarShapakalkalepaH sarvakuShTheShu manaH shilAdilepaH sarvakuShTheShu kara~jjAlepaH (69-70) · Śloka 70

snuggaṇḍē sarṣapātkalkaḥ kukūlānalapācitaḥ| lēpādvicarcikāṁ hanti rāgavēga iva trapām||69|| manaḥśilālē maricāni taila- mārkaṁ payaḥ kuṣṭhaharaḥ pradēhaḥ| tathā karañjaprapunāṭabījaṁ kuṣṭhānvitaṁ gōsalilēna piṣṭam||70||

sa0-sarṣapāṇāṁ kalkaḥ sruhyā gaṇḍē kukūlāgnau pācitō lēpēna vicarcikāṁ hanti, rāgavēgō lajjāṁ yathā| manaḥśilādayaḥ pralēpāt kuṣṭhahr̥taḥ| tadvadēva karañjādi gōmūtrapiṣṭam| upajātivr̥ttam|

Adhikarana sarvakuShTheShu guggulvAdiBi miSrakatailamishrairlepaH (71-72) · Śloka 72

guggulumaricaviḍaṅgaiḥ sarṣapakāsīsasarjarasamustaiḥ| śrīvēṣṭakālagandhairmanaḥśilākuṣṭhakampillaiḥ||71|| ubhayaharidrāsahitaiścākrikatailēna miśritairēbhiḥ| dinakarakarābhitaptaiḥ kuṣṭhaṁ ghr̥ṣṭaṁ ca naṣṭaṁ ca||72||

sa0-guggulvādibhirētaiścakrajatailēna miśritaiḥ sūryaraśmitaptaighr̥ṣṭaṁ kuṣṭhaṁ drāk naśyati| cākrikaṁ tailaṁ-sadyaḥpīḍitaṁ cakrasthamēvōṣṇaṁ tailam| kēcittu bahukālakr̥tatailapīḍanāt kōllu(hr̥)kakāṣṭhāddēvadārukāṣṭhavat khaṇḍaśaḥ pāṭitādyuktyā yattailaṁ gr̥hyatē taccakratailamityāhuḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme maricAdilepaH (73-74) · Śloka 74

maricaṁ tamālapatraṁ kuṣṭhaṁ samanaḥśilaṁ sakāsīsam| tailēna yuktamuṣitaṁ saptāhaṁ bhājanē tāmrē||73|| tēnāliptaṁ sidhmaṁ saptāhād gharmasēvinō'paiti| māsānnavaṁ kilāsaṁ snānēna vinā viśuddhasya||74||

sa0-maricādikaṁ tailēna yuktaṁ saptadināni tāmrabhājanē sthitaṁ tēna ca-maricādinā, sidhmamāliptaṁ gharmasēvinō narasya saptāhēnāpaiti| māsādyatsadyōtthitaṁ śvitraṁ tannaśyati| snānēna vinā viśuddhasya narasya| catasra āryāḥ, āryāśca jaghanacapalāḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme jyotiShmatItailam (75) · Śloka 75

mayūrakakṣārajalē saptakr̥tvaḥ parisratē| siddhaṁ jyōtiṣmatītailamabhyaṅgātsidhmanāśanam||75||

sa0-apāmārgakṣārōdakē saptavārān parisrutē suvarṇalatātailaṁ pakvamabhyaṅgēna sidhmaṁ nāśayati|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme kAkaja~gghAmUlAdilepaH (76) · Śloka 76

vāyasajaṅghāmūlaṁ vamanīpatrāṇi mūlakādbījam| takrēṇa bhaumavārē lēpaḥ sidhmāpahaḥ siddhaḥ||76||

sa0-kākajaṅghāmūlaṁ vamanyāḥ patrāṇi mūlakabījaṁ ca takrēṇāṅgārakadinē lēpaḥ sidhmaghnaḥ siddhaḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu jIvantyAdighRutatailapAkaH (77-78) · Śloka 78

jīvantī mañjiṣṭhā dārvī kampillakaṁ payastuttham| ēṣa ghr̥tatailapākaḥ siddhaḥ siddhē ca sarjarasaḥ||77|| dēyaḥ samadhūcchiṣṭō vipādikā tēna naśyati hyaktā| carmaikakuṣṭhakiṭibhaṁ kuṣṭhaṁ śāmyatyalasakaṁ ca||78||

sa0-ēṣa ghr̥tatailapākaḥ ghr̥tatailābhyāṁ pākō yasya yōgasya sa ghr̥tatailapākaḥ, gamakatvātsamāsaḥ| siddhō-niṣpannaḥ| siddhē'smin pākē sarjarasō madanēna saha dēyaḥ| tēna-siddhēna yōgēna, vipādikā'bhyaktā naśyati| tathā, carmaikakuṣṭhādikaṁ ca śāmyati| kṣīramūtrārkaṁ grāhyam, yaugikatvādvr̥ddhavaidyavyavahārācca| āryāstisraḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu vajrakaM tailam (79-80) · Śloka 80

mūlaṁ saptāhvāttvak śirīṣāśvamārā- darkānmālatyāścitrakāsphōtanimbāt| bījaṁ kārañjaṁ sārṣapaṁ prāpunāṭaṁ śrēṣṭhā jantughnaṁ tryūṣaṇaṁ dvē haridrē||79|| tailaṁ tailaṁ sādhitaṁ taiḥ samūtrai- stvagdōṣāṇāṁ duṣṭanāḍīvraṇānām| abhyaṅgēna ślēṣmavātōdbhavānāṁ nāśāyālaṁ vajrakaṁ vajratulyam||80||

sa0-saptaparṇamūlaṁ śirīṣādīnāṁ tvak karañjādīnāṁ bījaṁ tathā triphalādayaḥ, ētairgōmūtrasahitaistilatailaṁ paktvā vātakaphōdbhavānāṁ tvagdōṣāṇāṁ tathā duṣṭanāḍīvraṇānāmabhyaṅgēna nāśāya vajrakasaṁjñamētadalaṁ-samartham| tathā vajratulyam, avyāhataśaktitvāt| [ vaiśvadēvī śālinī ca| ]

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu mahAvajratailam (81-82) · Śloka 82

ēraṇḍatārkṣyaghananīpakadambabhārṅgī- kampillavēllaphalinīsuravāruṇībhiḥ| nirguṇḍyaruṣkarasurāhvasuvarṇadugdhā- śrīvēṣṭagugguluśilāpaṭutālaviśvaiḥ||81|| tulyasnugarkadugdhaṁ siddhaṁ tailaṁ smr̥taṁ mahāvajram| atiśayitavajrakaguṇaṁ śvitrārśōgranthimālāghnam||82||

sa0-ēraṇḍādibhistulyasnugarkadugdhaṁ tailaṁ pakvaṁ mahāvajrasaṁjñaṁ smr̥tam| atiśayēna vajrakaguṇaṁ śvitrādighnam| vasantatilakaṁ āryā ca|

Adhikarana sarvakuShTheShu kuShThAditailam (83) · Śloka 83

kuṣṭhāśvamārabhr̥ṅgārkamūtrasnukkṣīrasaindhavaiḥ| tailaṁ siddhaṁ viṣāvāpamabhyaṅgāt kuṣṭhajitparam||83||

sa0-kuṣṭhādibhiḥ siddhaṁ tailaṁ viṣāvāpamabhyaṅgāt paraṁ kuṣṭhahr̥t|

Adhikarana sarvakuShTheShu pAmAvicarcikayoH kaTutailam (84) · Śloka 84

siddhaṁ sikthakasindūrapuratutthakatārkṣyajaiḥ| kacchūṁ vicarcikāṁ cāśu kaṭutailaṁ nibarhati||84||

sa0-sikthakādibhiḥ pakvaṁ sarṣapatailaṁ kacchvādīnnihanti|

Adhikarana sarvakuShTheShu dadruShu lAkShAdilepaH (85) · Śloka 85

lākṣā vyōṣaṁ prāpunāṭaṁ ca bījaṁ saśrīvēṣṭaṁ kuṣṭhasiddhārthakāśca| takrōnmiśraḥ syāddharidrā ca lēpō dadrūṣūktō mūlakōtthaṁ ca bījam||85||

sa0-lākṣādayō niśā ca takrōnmiśrō dadrūṣu lēpa uktaḥ| mūlakabījaṁ ca takramiśraṁ tadvat| śālinīvr̥ttam|

Adhikarana sarvakuShTheShu citrakAdayAH ShaT lepAH (86-87) · Śloka 87

citrakasōbhāñjanakau, guḍūcyapāmārgadēvadārūṇi| khadirō dhavaśca lēpaḥ, śyāmā dantī dravantī ca||86|| lākṣārasāñjanailāḥ, punarnavā cēti kuṣṭhināṁ lēpāḥ| dadhimaṇḍayutāḥ pādaiḥ ṣaṭ prōktā mārutakaphaghnāḥ||87||

sa0-citrakādayō dadhimaṇḍānvitāḥ pādaiḥ ṣaṭ vātaślēṣmakuṣṭhaghnā gaditāḥ| tatra citrakasōbhāñjanakāvityēkō lēpaḥ, guḍūcyapāmārgadēvadārūṇīti dvitīyaḥ, ēvamanyē'pi vēdyāḥ| āryē|

Adhikarana sarvakuShTheShu pittakaPottareShu jalAdilepaH (88) · Śloka 88

jalavāpyalōhakēsarapatraplavacandanamr̥ṇālāni| bhāgōttarāṇi siddhaṁ pralēpanaṁ pittakaphakuṣṭhē||88||

sa0-jalādīni bhāgōttarāṇi siddhaḥ pittakaphakuṣṭhē pralēpaḥ| jalaṁ-vālakam| vāpyaṁ-kuṣṭham| jaghanacapalā''ryā|

Adhikarana sarvakuShTheShu dAhayukteShu tiktaghRutAdiBiraBya~ggaH sarvakuShTheShu kledaprapAtAdiShu shItalepAdayaH (89-90) · Śloka 90

tiktaghr̥tairdhautaghr̥tairabhyaṅgō dahyamānakuṣṭhēṣu| tailaiścandanamadhukaprapauṇḍarīkōtpalayutaiśca||89|| klēdē prapatati cāṅgē dāhē visphōṭakē ca carmadalē| śītāḥ pradēhasēkā vyadhanavirēkaughr̥taṁ tiktam||90||

sa0-tiktadravyasādhitairghr̥taistathā jalēna dhautairghr̥tairabhyaṅgō dāhayuktēṣu kuṣṭhēṣu hitaḥ| klēdē ca prakarṣēṇa patati sati tailaiścandanādiyuktairabhyaṅgaḥ, caśabdāddhr̥taiśca, prakr̥tatvāddhitaḥ| aṅgē dāhādimati śītapradēhādyāstiktakaṁ ca ghr̥taṁ hitam| vyadhanaṁ-sirāvyadhaḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu kRumikuShTheShukhadirAdayaH (91) · Śloka 91

khadiravr̥ṣanimbakuṭajāḥśrēṣṭhākr̥mijitpaṭōlamadhuparṇyaḥ antarbahiḥ prayuktāḥ kr̥mikuṣṭhanudaḥ sagōmūtrāḥ||91||

sa0-khadirādayō gōmūtrānvitā abhyantaraṁ bāhyataśca prayuktāḥ kr̥miyutakuṣṭhahr̥taḥ|

Adhikarana sarvakuShTheShu vAtottareShu pUrvaM ghRutaM sarvakuShTheShu kaPottareShu pUrvaM vamanaM sarvakuShTheShu pittottareShu pUrvaM raktamokSho virekaSca (92) · Śloka 92

vātōttarēṣu sarpirvamanaṁ ślēṣmōttarēṣu kuṣṭhēṣu| pittōttarēṣu mōkṣō raktasya virēcanaṁ cāgrē||92||

sa0-vātādhikēṣu kuṣṭhēṣu ghr̥tamagrē-pūrvaṁ, hitam| ślēṣmādhikēṣu ca vamanam| pittōttarēṣu raktamōkṣō virēcanaṁ cāgrē hitam|

Adhikarana sarvakuShTheShu nihRutAstradoShAdiShu lepAH siddhidAH (93) · Śloka 93

yē lēpāḥ kuṣṭhānāṁ yujyantē nirhr̥tāsradōṣāṇām| saṁśōdhitāśayānāṁ sadyaḥ siddhirbhavati tēṣām||93||

sa0-nirhr̥tāsradōṣāṇāṁ tathā saṁśōdhitaśayānāṁ kuṣṭhānāṁ yē lēpā yujyantē, tēṣāṁ sadyaḥ-śīghramēva, siddhiḥ-āmayanivr̥ttiḥ, bhavati| ata ēvēdamāha-

Adhikarana sarvakuShTheShu bahudoSheShu saMshodhanam (94) · Śloka 94

dōṣē hr̥tē'panītē raktē bāhyāntarē kr̥tē śamanē| snēhē ca kālayuktē na kuṣṭhamativartatē sādhyam||94||

sa0-dōṣē-vātādau, hr̥tē raktē'panītē bāhyē'bhyantarē śamanē kr̥tē snēhē kr̥tē ca kālē yuktē kuṣṭhaṁ sādhyaṁ nātivartatē| api tūpaśāmyati| āryāḥ ṣaṭ, anyatra jaghanacapalāḥ (?)|

Adhikarana sarvakuShTheShu doShAtiharaNe mRutyuH (95) · Śloka 95

bahudōṣaḥ saṁśōdhyaḥ kuṣṭhī bahuśō'nurakṣatā prāṇān| dōṣē hyatimātrahr̥tē vāyurhanyādabalamāśu||95||

sa0-bahudōṣaḥ kuṣṭhī prāṇān rakṣatā bhiṣajā punaḥpunaḥ saṁśōdhyaḥ| ēkavēlayaiva kasmānna śōdhyatē ? ityāha-yasmāddōṣē'timātrahr̥tē satyabalaṁ naraṁ vātō drāgēva hanyāt| āryā|

Adhikarana sarvakuShTheShu vamanAdInAM kAlaniyamaH (96) · Śloka 96

pakṣātpakṣācchardanānyabhyupēyā- nmāsānmāsācchōdhanānyapyadhastāt| śuddhirmūrghni syāttrirātrāttrirātrāt ṣaṣṭhē ṣaṣṭhē māsyasr̥ḍmōkṣaṇaṁ ca||96||

sa0-asau kuṣṭhī pakṣēṇa vamanāni sēvēta| māsānmāsādadhaḥśōdhanāni bhajēt| śirasi trirātrē trirātrē śuddhiḥ syāt| ṣaṣṭhē ṣaṣṭhē raktamōkṣaśca syāt|

Adhikarana sarvakuShTheShu kRutyadoShanirharaNam (97) · Śloka 97

yō durvāntō durviriktō'thavā syāt kuṣṭhī dōṣairuddhatairvyāpyatē'sau| niḥsandēhaṁ yātyasādhyatvamēvaṁ tasmāt kr̥tsnānnirharēdasya dōṣān||97||

sa0-yaḥ kuṣṭhī kr̥tāsamyagvamanavirēcanaḥ syāt, asāvuddhatairdōṣairvyāpyatē| ēvaṁ niścayēnāsādhyatvaṁ yāti| tasmāddhētōrasya-kuṣṭhinaḥ, kr̥tsnān-nikhilān, dōṣānnirharēt| śālinīvr̥ttam(ttē)|

Adhikarana sarvakuShTheShu vratasevanAdi (19) · Śloka 19

vratadamayamasēvā tyāgaśīlābhiyōgō dvijasuragurupūjā sarvasattvēṣu maitrī| śivaśivasutatārābhāskarārādhanāni prakaṭitamalapāpaṁ kuṣṭhamunmūlayanti||98|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ caturthē cikitsitasthānē kuṣṭhacikitsitaṁ nāmaikōnaviṁśō'dhyāyaḥ||19||

sa0-vratādisēvā tyāgādyabhyāsō dvijādipūjā sarvasattvamaitrī śivādyārādhanāni kuṣṭhaṁ prakaṭitamalapāpaṁ nāśayanti| mālinīvr̥ttam| iti śrīmr̥gāṅkadattaputraśrīmadaruṇadattaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayaṭīkāyāṁ sarvāṅgasundarākhyāyāṁ caturthē cikitsitasthānē kuṣṭhacikitsitaṁ nāmaikōnaviṁśō'dhyāyaḥ samāptaḥ|| 19||