19. kuṣṭhacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

അസ്മാദനന്തരം കുഷ്ഠചികിത്സിതമാരഭ്യതേ| സമ്ബന്ധശ്ചാസ്യ നിദാന ഏവോക്ത ഇത്യാഹ-

Adhikarana kuShThacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

അഥാതഃ കുഷ്ഠചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| )||൩||

ത്വഗ്രക്തമാംസാദിദൂഷണാത്തത്സ്രവണാദാമയസ്വഭാവാച്ച കായകാര്ശ്യം കുഷ്ഠിനഃ പ്രായേണാവശ്യം ഭാവി| അനേനൈവാനുസാരേണ വക്ഷ്യതി (ശ്ലോ. ൧൬)- "സ്നേഹൈരാപ്യായയേച്ചൈനം കുഷ്ഠഘ്നൈരന്തരാऽന്തരാ|" ഇത്യാഹ-

Adhikarana sarvakuShThe pUrvaM snehapAnam (1) · Śloka 1

കുഷ്ഠിനം സ്നേഹപാനേന പൂര്വം സര്വമുപാചരേത്| |൧|

സ൦-കുഷ്ഠവന്തം നരം സര്വമേവ സ്നേഹപാനൈരുപക്രമേത്-ശരീരാപ്യായനാര്ഥം പൂര്വമസ്യ സ്നേഹോപയോഗോ യുക്ത ഇത്യര്ഥഃ|

Adhikarana vAtottare kuShThe dashamUlAdisiddhaM tailaM ghRutaM vA (1-2) · Śloka 2

| തത്ര വാതോത്തരേ തൈലം ഘൃതം വാ സാധിതം ഹിതമ്||൧|| ദശമൂലാമൃതൈരണ്ഡശാര്ങ്ഗേഷ്ടാമേഷശൃങ്ഗിഭിഃ| |൨|

സ൦-തസ്മിന് വാതോത്തരേ കുഷ്ഠേ ദശമൂലാദിഭിഃ പക്വം തൈലം ഘൃതം വാ ഹിതമ്|

Adhikarana pittottare kuShThe tiktakaM ghRutam (2-7) · Śloka 7

| പടോലനിമ്ബകടുകാദാര്വീപാഠാദുരാലഭാഃ||൨|| പര്പടം ത്രായമാണാം ച പലാംശം പാചയേദപാമ്| ദ്വ്യാഢകേऽഷ്ടാംശശേഷേണ തേന കര്ഷോന്മിതൈസ്തഥാ||൩|| ത്രായന്തീമുസ്തഭൂനിമ്ബകലിങ്ഗകണചന്ദനൈഃ| സര്പിഷോ ദ്വാദശപലം പചേത്തത്തിക്തകം ജയേത്||൪|| പിത്തകുഷ്ഠപരീസര്പപിടികാദാഹതൃഡ്ഭ്രമാന്| കണ്ഡുപാണ്ഡ്വാമയാന് ഗണ്ഡാന് ദുഷ്ടനാഡീവ്രണാപചീഃ||൫|| വിസ്ഫോടവിദ്രധീഗുല്മശോഫോന്മാദമദാനപി| ഹൃദ്രോഗതിമിരവ്യങ്ഗഗ്രഹണീശ്വിത്രകാമലാഃ||൬|| ഭഗന്ദരമപസ്മാരമുദരം പ്രദരം ഗരമ്| അര്ശോऽസ്രപിത്തമന്യാംശ്ച സുകൃച്ഛ്രാന് പിത്തജാന് ഗദാന്||൭||

സ൦-പടോലാദി പലാംശം ദ്വ്യാഢകേ പാചയേത്| തേനാഷ്ടഭാഗശേഷേണ ക്വാഥേന തഥാ കര്ഷമാത്രൈസ്ത്രായന്ത്യാദിഭിര്ഘൃതസ്യ പലാനി ദ്വാദശ പചേത്| തദേവം തിക്തകാഖ്യം സര്പിഃ പിത്തകുഷ്ഠാദീന് ജയേത്| അപരാനപി പിത്തജാനാമയാന് ഹന്തി| ഏതൈശ്ച ദ്വാദശപലമാത്രം പക്വം പ്രകൃഷ്ടഗുണം സ്യാദിതി ദൃഷ്ടം തത്ത്വദര്ശിഭിര്മഹര്ഷിഭിഃ|

Adhikarana pittottare kuShThe mahAtiktaM ghRutam (8-11) · Śloka 11

സപ്തച്ഛദഃ പര്പടകഃ ശമ്യാകഃ കടുകാ വചാ| ത്രിഫലാ പദ്മകം പാഠാ രജന്യൌ സാരിവേ കണേ||൮|| നിമ്ബചന്ദനയഷ്ട്യാഹ്വവിശാലേന്ദ്രയവാമൃതാഃ| കിരാതതിക്തകം സേവ്യം വൃഷോ മൂര്വാ ശതാവരീ||൯|| പടോലാതിവിഷാമുസ്താത്രായന്തീധന്വയാസകമ്| തൈര്ജലേऽഷ്ടഗുണേ സര്പിര്ദ്വിഗുണാമലകീരസേ||൧൦|| സിദ്ധം തിക്താന്മഹാതിക്തം ഗുണൈരഭ്യധികം മതമ്| |൧൧|

സ൦-സപ്തച്ഛദാദിഭിഃ കല്കൈര്ഘൃതാദഷ്ടഗുണേ ജലേ ദ്വിഗുണാമലകരസേ സര്പിഃ പക്വം മഹാതിക്തസംജ്ഞം ഗുണൈശ്ചാഭ്യധികം തിക്താന്മതമ്, മുനീനാമിതി ശേഷഃ|

Adhikarana kaPottare kuShTheShu nimbAdisiddhaM ghRutam (11-12) · Śloka 12

| കഫോത്തരേ ഘൃതം സിദ്ധം നിമ്ബസപ്താഹ്രചിത്രകൈഃ||൧൧|| കുഷ്ഠോഷണവചാശാലപ്രിയാലചതുരങ്ഗുലൈഃ| |൧൨|

സ൦-കഫോത്തരേ നിമ്ബാദിഭിഃ കല്കീകൃതൈഃ പക്വംഘൃതം പിബേത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu BallAtakAdisnehaH ghRutaM sarvakRumijidAdighRutam (12-13) · Śloka 13

| സര്വേഷു ചാരുഷ്കരജം തൌവരം സാര്ഷപം പിബേത്||൧൨|| സ്നേഹം ഘൃതം വാ കൃമിജിത്പഥ്യാഭല്ലാതകൈഃ ശൃതമ്| |൧൩|

സ൦-സര്വേഷു ച കുഷ്ഠേഷു ഭല്ലാതകോത്ഥം തുവരജം സര്ഷപജം വാ സ്നേഹമഥവാ ഘൃതം കൃമിജിദാദിഭിഃ സാധിതം പിബേത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu AragvadhamUlaghRutam (13-14) · Śloka 14

| ആരഗ്വധസ്യ മൂലേന ശതകൃത്വഃ ശൃതം ഘൃതമ്||൧൩|| പിബേന് കുഷ്ഠം ജയത്യാശു ഭജന് സഖദിരം ജലമ്| |൧൪|

സ൦-കര്ണികാരസ്യ മൂലേന ശതവാരാന് ഘൃതം പക്വം പിബന് കുഷ്ഠം ജയതി ഖദിരയുതം പാനീയം സേവമാനഃ|

Adhikarana sarveBireva snehairaBya~jjanam (14) · Śloka 14

| ഏഭിരേവ യഥാസ്വം ച സ്നേഹൈരഭ്യഞ്ജനം ഹിതമ്||൧൪||

സ൦-ഏഭിരേവ പൂര്വോക്തൈഃ സ്നേഹൈര്യഥായോഗമഭ്യഞ്ജനം ഹിതമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu snigdhasya visarpoktaM shodhanam (15) · Śloka 15

സ്നിഗ്ധസ്യ ശോധനം യോജ്യം വിസര്പേ യദുദാഹൃതമ്| |൧൫|

സ൦-സ്നിഗ്ധസ്യ കുഷ്ഠിനഃ ശോധനം യോജ്യം യദ്വിസര്പേ കഥിതമ്| തത്ര ചോക്തമ് (ഹൃ. ചി. അ. ൧൮|൩)- "രസേന യുക്തം ത്രായന്ത്യാ ദ്രാക്ഷായാഃ" ഇത്യാദി|

Adhikarana sarvakuShTheShu lalATahastapAdeShu shirAmokShAH (15-16) · Śloka 16

| ലലാടഹസ്തപാദേഷു ശിരാശ്ചാസ്യ വിമോക്ഷയേത്||൧൫|| പ്രച്ഛാനമല്പകേ കുഷ്ഠേ ശൃങ്ഗാദ്യാശ്ച യഥായഥമ്| |൧൬|

സ൦-ലലാടാദിഷു ചാസ്യാതുരസ്യ ബലാപേക്ഷീ വൈദ്യോ ശിരാം വിമോക്ഷയേത്| അത്യല്പേ കുഷ്ഠേ പ്രച്ഛാനം സ്യാത്| യഥായഥം-യഥാസ്വം, ശൃങ്ഗാദ്യാശ്ച സ്യുഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu antarA~antarA snehairApyAyanaM tatkAraNaM ca (16-17) · Śloka 17

| സ്നേഹൈരാപ്യായയേച്ചൈനം കുഷ്ഠഘ്നൈരന്തരാऽന്തരാ||൧൬|| മുക്തരക്തവിരിക്തസ്യ രിക്തകോഷ്ഠസ്യ കുഷ്ഠിനഃ| പ്രഭഞ്ജനസ്തഥാ ഹ്യസ്യ ന സ്യാദ്ദേഹപ്രഭഞ്ജനഃ||൧൭||

സ൦-അന്തരാऽന്തരാ സ്രുതരക്തം കൃതവിരേകം ച കുഷ്ഠഘ്നൈഃ സ്നേഹൈരേനം-കുഷ്ഠിനം, ആപ്യായയേത്| ഏവം കൃതേ സത്യസ്യ-കുഷ്ഠിനോ, മുക്തരക്തസ്യ തഥാ വിരിക്തസ്യാത ഏവ രിക്തകോഷ്ഠസ്യ പ്രഭഞ്ജനോ ദേഹസ്യ പ്രഭഞ്ജനോ-വിഘാതകോ, ന സ്യാത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu vajrakaghRutam (18) · Śloka 18

വാസാമൃതാനിമ്ബവരാപടോല- വ്യാഘ്രീകരഞ്ജോദകകല്കപക്വമ്| സര്പിര്വിസര്പജ്വരകാമലാസ്ര- കുഷ്ഠാപഹം വജ്രകമാമനന്തി||൧൮||

സ൦-വാസാദിഭിഃ സിദ്ധം സര്പിര്വിസര്പാദിഘ്നമ്| ഏതച്ച വജ്രകസംജ്ഞം ഘൃതം വദന്തി| ഇന്ദ്രവജ്രാവൃത്തമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu mahAvajrakaghRutam (19-20) · Śloka 20

ത്രിഫലാത്രികടുദ്വികണ്ടകാരീ- കടുകാകുമ്ഭനികുമ്ഭരാജവൃക്ഷൈഃ| സവചാതിവിഷാഗ്നികൈഃ സപാഠൈഃ പിചുഭാഗൈര്നവവജ്രദുഗ്ധമുഷ്ട്യാ||൧൯|| പിഷ്ടൈഃ സിദ്ധം സര്പിഷഃ പ്രസ്ഥമേഭിഃ ക്രൂരേ കോഷ്ഠേ സ്നേഹനം രേചനം ച| കുഷ്ഠശ്വിത്രപ്ലീഹവര്ധ്മാശ്മഗുല്മാന് ഹന്ത്യാത്കൃച്ഛ്രാംസ്തന്മഹാവജ്രകാഖ്യമ്||൨൦||

സ൦-ത്രിഫലാദിഭിഃ കാര്ഷികൈഃ പ്രത്യഗ്രസ്രുഹീക്ഷീരപലേന സഹ പിഷ്ടൈരേഭിരൌഷധൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം ചതുര്ഗുണജലസിദ്ധം ക്രൂരകോഷ്ഠേ സ്നേഹനം സ്യാത് രേചനം ച| തഥാ, കുഷ്ഠാദീന് ദാരുണാന് ഹന്യാത്| തച്ച മഹാവജ്രകം നാമ| ഔപച്ഛന്ദസികശാലിന്യൌ വൃത്തേ|

Adhikarana sarvakuShTheShu UrdhvAMdhaH shodhanaM dantIghRutam (21) · Śloka 21

ദന്ത്യാഢകമപാം ദ്രോണേ പക്ത്വാ തേന ഘൃതം പചേത്| ധാമാര്ഗവപലേ പീതം തദൂര്ധ്വാധോ വിശുദ്ധികൃത്||൨൧||

സ൦-ദന്ത്യാശ്ചതുഃഷഷ്ടിപലാനി ജലദ്രോണേ പചേത്| തേന ക്വാഥേന രാജകോശാതകീപലേ ഘൃതം പചേത്| തത്പീതമൂര്ധ്വാധോ വിശുദ്ധികരമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu AvartakIghRutam (22-23) · Śloka 23

ആവര്തകീതുലാം ദ്രോണേ പചേദഷ്ടാംശശേഷിതമ്| തന്മൂലൈസ്തത്ര നിര്യൂഹേ ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൨൨|| പീത്വാ തദേകദിവസാന്തരിതം സുജീര്ണേ ഭുഞ്ജീത കോദ്രവമസംസ്കൃതകാഞ്ജികേന| കുഷ്ഠം കിലാസമപചീം ച വിജേതുമിച്ഛന് ഇച്ഛന് പ്രജാം ച വിപുലാം ഗ്രഹണം സ്മൃതിം ച||൨൩||

സ൦-ആവര്തക്യാഃ ശതം ദ്രോണേऽപാമഷ്ടാംശശേഷിതം പചേത്| ത്ത്രക്വാഥേ, തസ്യാ മൂലൈഃ കല്കീകൃതൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| തദ്ധൃതമേകദിവസാന്തരിതം പീത്വാ സുഷ്ഠു ജീര്ണേ ച ഘൃതേ കോദ്രവമസംസ്കൃതേന കാഞ്ജികേന സഹ ഭുഞ്ജീത| കുഷ്ഠാദീന് വിജിഗീഷുഃ, പ്രജാം ച വിസ്തീര്ണാമിച്ഛന്, ഗ്രഹണം സ്മൃതിം ചാഭിലഷന്| വസന്തതിലകാവൃത്തമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu lelItakavasA (24) · Śloka 24

യതേര്ലേലീതകവസാ ക്ഷൌദ്രജാതീരസാന്വിതാ| കുഷ്ഠഘ്നീ സമസര്പിര്വാ സഗായര്ത്ര്യസനോദകാ||൨൪||

സ൦-യതേഃ-ബ്രഹ്മചര്യാസ്ഥിതസ്യ, ലേലീതകവസാ മാക്ഷികജാതീരസയുതാ കുഷ്ഠഘ്നീ സ്യാത്| ലേലീതകവസാ-സൌവര്ചലലവണതൈലമ്, ഗന്ധകമേകേ| ജാതീരസോ-ബോലഃ| അഥവാ, സമഘൃതാ ഖദിരാസനോദകസഹിതാ കുഷ്ഠഘ്നീ സ്യാത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu hitamannapAnaM sarva tyAjyaM amlalavaNAdi (25-27) · Śloka 27

ശാലയോ യവഗോധൂമാഃ കോരദൂഷാഃ പ്രിയങ്ഗവഃ| മുദ്ഗാ മസൂരാസ്തുവരീ തിക്തശാകാനി ജാങ്ഗലമ്||൨൫|| വരാപടോലഖദിരനിമ്ബാരുഷ്കരയോജിതമ്| മദ്യാന്യൌഷധഗര്ഭാണി മഥിതം ചേന്ദുരാജിമത്||൨൬|| അന്നപാനം ഹിതം കുഷ്ഠേ, ന ത്വമ്ലലവണോഷണമ്| ദധിദുഗ്ധഗുഡാനൂപതിലമാഷാംസ്ത്യജേത്തരാമ്||൨൭||

സ൦-ശാല്യാദികമന്നപാനം ച വരാദിഭിര്യോജിതം കുഷ്ഠേ ഹിതമ്| ഇന്ദുരാജിഃ-ബാകുചീ| അമ്ലാദികമന്നപാനം ന ഹിതം കുഷ്ഠേ സ്യാത്| തഥാ ദധ്യാദീനതിശയേന വര്ജയേത്| പ്രതിരോഗം ച യന്നിദാനവര്ജനം തച്ചികിത്സിതമേവേത്യവഗന്തവ്യമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu paTolamUlAdikvAthasya ShaDrAtraprayogaH (28-30) · Śloka 30

പടോലമൂലത്രിഫലാവിശാലാഃ പൃഥക്ത്രിഭാഗാപചിതത്രിശാണാഃ| സ്യുസ്ത്രായമാണാ കടുരോഹിണീ ച| ഭാഗാര്ധികേ നാഗരപാദയുക്തേ||൨൮|| ഏതത്പലം ജര്ജരിതം വിപക്വം ജലേ പിബേദ്ദോഷവിശോധനായ| ജീര്ണേ രസൈര്ധന്വമൃഗദ്വിജാനാം പുരാണശാല്യോദനമാദദീത||൨൯|| കുഷ്ഠം കിലാസം ഗ്രഹണീപ്രദോഷ- മര്ശാംസി കൃച്ഛ്രാണി ഹലീമകം ച| ഷഡ്രാത്രയോഗേന നിഹന്തി ചൈതദ് ഹൃദ്വസ്തിശൂലം വിഷമജ്വരം ച||൩൦||

സ൦-പൃഥക്-പ്രത്യേകം, ത്രിഭാഗേനാപചിതോ-ന്യൂനഃ, തൃതീയഃ ശാണോ യേഷാം തേ പടോലാദയഃ പഞ്ച പൃഥക്ത്രിഭാഗാപചിതത്രിശാണാഃ| ലോകേऽപി ചൈവം പ്രയുക്താ ഏവ| യഥാ,-ത്രിഭാഗോനാസ്ത്രയോ ദ്രമ്മാ ദേയാ ഇതി| അത്ര ഹി ദ്വൌ ദ്രമ്മൌ തൃതീയശ്ച ദ്രമ്മസ്ത്രിഭാഗേന ഹീന ഇതി ഗമ്യതേ| തദേവം പടോലസ്യ ശാണൌ ദ്വൌ ധാനകാശ്ച ചതസ്രോ ഭവന്തി| ഷഡ്ധാനകോ ഹി ശാണഃ| ഏവം പടോലമൂലാദിദ്രവ്യാണാം പഞ്ചാനാം പ്രത്യേകം ഷോഡശധാനകാഃ സ്യുഃ| സ്യാത്ത്രായമാണാ കടുരോഹിണീ ച ഭാഗാര്ധികേ| കിമ്ഭൂതേ ? നാഗരപാദയുക്തേ സത്യൌ, ന തു കേവലേ| തദയമര്ഥഃ,-ത്രായന്ത്യാ ധാനകാഃ ഷട്, കടുകായാ ധാനകാഃ ഷട്, നാഗരസ്യ ധാനകാശ്ചതസ്രഃ| ഷോഡശധാനകാ ഹ്യത്ര മൂലദ്രവ്യഭാഗഃ| തദേവം പടോലാദീനാം പഞ്ചാനാമശീതിര്ധാനകാഃ, ത്രായന്തീകടുകയോഃ ശുണ്ഠീപാദയുതയോഃ ഷോഡശധാനകാഃ, ഇതി ഷണ്ണവതിധാനകാഭിഃ പലം ഭവതി| തദിദം പലം ജര്ജരിതം കിഞ്ചിച്ചൂര്ണിതം ജലേ വിപക്വം ദോഷവിശുദ്ധ്യര്ഥം പിബേത്| ജീര്ണേ സത്യൌഷധേ ജാങ്ഗലമൃഗപക്ഷിണാം മാംസരസൈഃ സഹ പുരാണശാല്യോദനമശ്ര്നീയാത്| ഉപജാതീ വൃത്തേ| ഏതച്ച പീതം ഷഡ്രാത്രയോഗേന-ഷഡ്ദിനാന്യുപയുക്തം, കുഷ്ഠാദീന് ഹന്തി| ഇന്ദ്രവജ്രാവൃത്തമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu mANiBadrasiddho yogaH (31-32) · Śloka 32

വിഡങ്ഗസാരാമലകാഭയാനാം പലത്രയം, ത്രീണി പലാനി കുമ്ഭാത്| ഗുഡസ്യ ച ദ്വാദശ, മാസമേഷ ജിതാത്മനാം ഹന്ത്യുപയുജ്യമാനഃ||൩൧|| കുഷ്ഠശ്വിത്രശ്വാസകാസോദരാര്ശോ- മേഹപ്ലീഹഗ്രന്ഥിരുഗ്ജന്തുഗുല്മാന്| സിദ്ധം യോഗം പ്രാഹ യക്ഷോ മുമുക്ഷോ- ര്ഭിക്ഷോഃ പ്രാണാന് മാണിഭദ്രഃ കിലേമമ്||൩൨||

സ൦-വിഡങ്ഗസാരാദീനാം സമുദിതാനാം പലത്രയമ്, ത്രീണി പലാനി കുമ്ഭാത്-ത്രിവൃതായാസ്ത്രീണി പലാനി, ഗുഡസ്യ ച ദ്വാദശപലാനി| ഏഷ പ്രയോഗോ ജിതേന്ദ്രിയാണാം മാസമുപയുജ്യമാനോ വക്ഷ്യമാണാന് ഗദാന് ഹന്തി| "ഉപേന്ദ്രവജ്രാ തു ജതൌ ജഗൌ ഗഃ|" മാസശബ്ദോപാദാനാച്ച പ്രത്യഹമസ്മാദ്യോഗാദര്ധപലം ധാനകാനവരക്തികാത്രയസഹിതമഭ്യവഹരണീയത്വേനാത്രാവതിഷ്ഠതേ| അന്യത്രാപി പ്രദേശേ യ ഏവംവിധോ നിര്ദേശസ്തത്ര പരിമാണകല്പനായാമയമേവ ന്യായോऽനുമന്തവ്യഃ| മണിഭദ്രാഖ്യോ യക്ഷോ ഭിക്ഷോഃ പ്രാണാന് മുമുക്ഷോഃ-ജീവിതം ജിഹാസോഃ, ഇമം സിദ്ധം യോഗം പ്രാണകരം പ്രാഹ,-ജഗാദേത്യര്ഥഃ| അത്ര ഭൂതേ കാലേ പ്രാഹേതി, തഥാ സാധു കിലേത്യാഗമികത്വം ച സൂചയതി| ശാലിനീവൃത്തമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu BUnimbAdi cUrNam (33-35) · Śloka 35

ഭൂനിമ്ബനിമ്ബത്രിഫലാപദ്മകാതിവിഷാകണാഃ| മൂര്വാപടോലീദ്വിനിശാപാഠാതിക്തേന്ദ്രവാരുണീഃ||൩൩|| സകലിങ്ഗവചാസ്തുല്യാ ദ്വിഗുണാശ്ച യഥോത്തരമ്| ലിഹ്യാദ്ദന്തീത്രിവൃദ്ബ്രാഹ്മീശ്ചൂര്ണിതാ മധുസര്പിഷാ||൩൪|| കുഷ്ഠമേഹപ്രസുപ്തീനാം പരമം സ്യാത്തദൌഷധമ്|൩൫|

സ൦-ഭൂനിമ്ബാദയസ്തുല്യാ ദന്ത്യാദയശ്ച യഥോത്തരം ദ്വിഗുണാശ്ചൂര്ണിതാ മധുസര്പിഷാ ലിഹ്യാത്| കുഷ്ഠാദീനാമേതത് പരമം ഭേഷജമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu triphalAdicUrNam (35) · Śloka 35

| വരാവിഡങ്ഗകൃഷ്ണാ വാ ലിഹ്യാത്തൈലാജ്യമാക്ഷികൈഃ||൩൫||

സ൦-ത്രിഫലാദീന് വാ തൈലഘൃതമാക്ഷികൈര്ലിഹ്യാത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu vRukShakakvAthaH (36) · Śloka 36

കാകോദുമ്ബരികാവേല്ലനിമ്ബാബ്ദവ്യോഷകല്കവാന്| ഹന്തി വൃക്ഷകനിര്യൂഹഃ പാനാത്സര്വാംസ്ത്വഗാമയാന്||൩൬||

സ൦-കാകോദുമ്ബരികാദികല്കവാന് വൃക്ഷകക്വാഥഃ പാനാത്സര്വാന് ത്വഗ്രോഗാന് ഹന്തി| കാകോദുമ്ബരികാ-ഫല്ഗുഃ| വൃക്ഷകോ-വത്സകഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu kuTajAdisiddhaharItakIcUrNam (37) · Śloka 37

കുടജാഗ്നിനിമ്ബനൃപതരുഖദിരാസനസപ്തപര്ണനിര്യൂഹേ| സിദ്ധാ മധുഘൃതയുക്താഃ കുഷ്ഠഘ്നീര്ഭക്ഷയേദഭയാഃ|൩൭|

സ൦-കുടജാദിക്വാഥേ സിദ്ധാഃ പക്വാ ഹരീതകീര്മധുഘൃതസംയുക്താഃ കുഷ്ഠനുദോ ഭക്ഷയേത്| ആര്യാവൃത്തമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu dArvyAditvakkvAthaH (37) · Śloka 37

ദാര്വീഖദിരനിമ്ബാനാം ത്വക്ക്വാഥഃ കുഷ്ഠസൂദനഃ| ||൩൭||

സ൦-ദാര്വ്യാദീനാം ത്വക്ക്വാഥഃ കുഷ്ഠനാശനഃ സ്യാത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeH kvAtho ghRutaM ca sarva khadirAdeH pRuthak ghRutaM ca (38-39) · Śloka 39

നിശോത്തമാനിമ്ബപടോലമൂല- തിക്താവചാലോഹിതയഷ്ടികാഭിഃ| കൃതഃ കഷായഃ കഫപിത്തകുഷ്ഠം സുസേവിതോ ധര്മ ഇവോച്ഛിനത്തി||൩൮|| ഏഭിരേവ ച ശൃതം ഘൃതമുഖ്യം ഭേഷ്ജൈര്ജയതി മാരുതകുഷ്ഠമ്| കല്പയേത്ഖദിരനിമ്ബഗുഡൂചീ- ദേവദാരുരജനീഃ പൃഥഗേവമ്||൩൯||

സ൦-നിശാദിഭിഃ കഷായഃ കൃതഃ കഫപിത്തജം കുഷ്ഠമുദ്ദലയതി| സുഷ്ഠു സേവിതോ യഥാ ധര്മഃ| ഏഭിരേവ-പൂര്വോക്തൈരൌഷധൈഃ, പക്വം വരം ഘൃതം വാതകുഷ്ഠം ജയതി| ഏവം-അനയൈവ കല്പനയാ, പൃഥക് ഖദിരാദീന് കല്പയേത്| ഉപജാതിസ്വാഗതേ വൃത്തേ|

Adhikarana sarvakuShTheShu pAThAdiBirmUtramuShNajalaM vA (72)) · Śloka 40

പാഠാദാര്വീവഹ്നിഘുണേഷ്ടാകടുകാഭി- മൂത്രം യുക്തം ശക്രയവൈശ്ചോഷ്ണജലം വാ| കുഷ്ഠീ പീത്വാ മാസമരുക് സ്യാദ്ഗുദകീലീ മേഹീശോഫീ പാണ്ഡുരജീര്ണീ കൃമീമാംശ്ച||൪൦||

സ൦-പാഠാദിഭിരിന്ദ്രയവൈശ്ച ഗോമൂത്രം യുക്തമഥവോഷ്ണജലം മാസം പീത്വാ കുഷ്ഠീ നീരുക് സ്യാത്| അര്ശസാദിശ്ച| "വേദൈ രന്ധ്രൈര്മ്തൌ യസഗാ മത്തമയൂരമ്|" (വൃ. ര. അ. ൩|൭൨)|

Adhikarana sarvakuShTheShu lAkShAdicUrNam (41) · Śloka 41

ലാക്ഷാദന്തീമധുരസവരാദ്വീപിപാഠാവിഡങ്ഗ- പ്രത്യക്ऽऽപുഷ്പീത്രികടുരജനീസപ്തപര്ണാടരൂഷമ്| രക്താ നിമ്ബം സുരതരു കൃതം പഞ്ചമൂല്യൌ ച ചൂര്ണം പീത്വാ മാസം ജയതി ഹിതഭുഗ്ഗവ്യമൂത്രേണ കുഷ്ഠമ്||൪൧||

സ൦-ലാക്ഷാദിചൂര്ണം ഗോമൂത്രേണ മാസം പീത്വാ ഹിതഭോജീ സന് കുഷ്ഠം ജയതി| രക്താ-മഞ്ജിഷ്ഠാ| സുരതരുശബ്ദസ്യ നപുംസകത്വമൌഷധവാചിത്വാല്ലോകാശ്രയത്വാല്ലിങ്ഗസ്യേതിവാ| പഞ്ചമൂല്യൌ-ദേശമൂലമിത്യര്ഥഃ| "മന്ദാക്രാന്താ മഭനതതഗാ ഗഃ സമുദ്രര്തുലോകൈഃ|"

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeScUrNa paTakA vA (42) · Śloka 42

നിശാകണാനാഗരവേല്ലതൌവരം സവഹ്നിതാപ്യം ക്രമശോ വിവര്ധിതമ്| ഗവാമ്ബുപീതം വടകീകൃതം തഥാ നിഹന്തി കുഷ്ഠാനി സുദാരുണാന്യപി||൪൨||

സ൦-നിശാദികം ക്രമേണ വിവര്ധിതം ഗോമൂത്രേണ പീതമഥവാ വടകീകൃതം കുഷ്ഠാനി സുകൃച്ഛ്രാണ്യപി നിഹന്തി| "ഉശന്തി വംശസ്ഥമിദം ജതൌ ജരൌ|"

Adhikarana sarvakuShTheShu trikaTvAdiguTikA (43) · Śloka 43

ത്രികടൂത്തമാതിലാരു- ഷ്കരാജ്യമാക്ഷികസിതോപലാവിഹിതാ| ഗുലികാ രസായനം കു- ഷ്ഠജിച്ച വൃഷ്യാ ച സപ്തസമാ||൪൩||

സ൦-ത്രികടുകാദിഭിര്ഗുലികാ വിഹിതാ രസായനം കുഷ്ടഹൃദ് വൃഷ്യാ ച സ്യാത്| ഏവം ച സപ്തസമാഖ്യാ| ത്രികടുകത്രിഫലേ ഹ്യത്ര സമുദായരൂപത്വാദ് ദ്വേ ഏവ കല്പിതേ| "ആര്യാ വിപുലാ തു യാऽന്യഥാ പാദഭാക്|"

Adhikarana sarvakuShTheShu candraSakalAdi vaTakAH (44) · Śloka 44

ചാന്ദ്രശകലാഗ്നിരജനീ- വിഡങ്ഗതുവരാസ്ഥ്യരുഷ്കരത്രിഫലാഭിഃ| വടകാ ഗുഡാംശക്ല്റ്പ്താഃ സമസ്തകുഷ്ഠാനി നാശയന്ത്യഭ്യസ്താഃ||൪൪||

സ൦-ചന്ദ്രശകലാദിഭിര്വടകാ ഗുഡാംശേന ക്ല്റ്പ്താഃ-ശീലിതാഃ, നിഃശേഷകുഷ്ഠാനി ഘ്നന്തി| ചന്ദ്രശകലാ-ബാകുചീ| ആര്യാഗീതിഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu viDa~ggAdipiNDI (45) · Śloka 45

വിഡങ്ഗഭല്ലാതകബാകുചീനാം സദ്വീപിവാരാഹിഹരീതകീനാമ്| സലാങ്ഗലീകൃഷ്ണതിലോപകുല്യാ ഗുഡേന പിണ്ഡീ വിനിഹന്തി കുഷ്ഠമ്||൪൫||

സ൦-വിഡങ്ഗാദീനാം ചൂര്ണേന ഗുഡേന പിണ്ഡീ ലാങ്ഗലികാദ്യന്വിതാ കുഷ്ഠം വിജയതേ|

Adhikarana sarvakuShTheShu shashA~gkalekhAdilehaH (46) · Śloka 46

ശശാങ്കലേഖാ സവിഡങ്ഗസാരാ സപിപ്പലീകാ സഹുതാശമൂലാ| സായോമലാ സാമലകാ സതൈലാ കുഷ്ഠാനി കൃച്ഛ്രാണി നിഹന്തി ലീഢാ||൪൬||

സ൦-ശശാങ്കലേഖാ വിഡങ്ഗാദിഭിഃ സഹ തൈലേന ലീഢാ കൃച്ഛ്രാണി കുഷ്ഠാനി വിനാശയതി| ഉപജാതിവൃത്തമ്(ത്തേ)|

Adhikarana sarvakuShTheShu pathyAdipiNDI,sarvakuShTheShu guDAdipiNDI (47) · Śloka 47

പഥ്യാതിലഗുഡൈഃ പിണ്ഡീ കുഷ്ഠം സാരുഷ്കരൈര്ജയേത്| ഗുഡാരുഷ്കരജന്തുഘ്നസോമരാജീകൃതാऽഥവാ||൪൭||

സ൦-പഥ്യാദിഭിഃ സഭല്ലാതകൈഃ പിണ്ഡീ കുഷ്ഠം ജയേത്| ഗുഡാദിഭിര്വാ കൃതാ പിണ്ഡീ കുഷ്ഠം ഹന്തി|

Adhikarana sarvakuShTheShu khadiracUrNam (48) · Śloka 48

വിഡങ്ഗാദ്രിജതുക്ഷൌദ്രസര്പിഷ്മത്ഖാദിരം രജഃ| കിടിഭശ്വിത്രദദ്രുഘ്നം ഖാദേന്മിതഹിതാശനഃ||൪൮||

സ൦-ഖദിരചൂര്ണം വിഡങ്ഗാദിയുതം മിതഹിതഭോജനഃ കിടിഭാദിഘ്നം ഖാദേത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu sitAdilehaH (49) · Śloka 49

സിതാതൈലകൃമിഘ്നാനി ധാത്ര്യയോമലപിപ്പലീഃ| ലിഹാനഃ സര്വകുഷ്ഠാനി ജയത്യതിഗുരൂണ്യപി||൪൯||

സ൦-സിതാദീനി ലിഹാനോऽശേഷകുഷ്ഠാനി കൃച്ഛ്രാണ്യപി ജയതി|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNam (50-52) · Śloka 52

മുസ്തം വ്യോഷം ത്രിഫലാ മഞ്ജിഷ്ഠാ ദാരു പഞ്ചമൂലേ ദ്വേ| സപ്തച്ഛദനിമ്ബത്വക് സവിശാലാ ചിത്രകോ മൂര്വാ||൫൦|| ചൂര്ണം തര്പണഭാഗൈര്നവഭിഃ സംയോജിതം സമധ്വംശമ്| നിത്യം കുഷ്ഠനിബര്ഹണമേതത്പ്രായോഗികം ഖാദന്||൫൧|| ശ്വയഥും സപാണ്ഡുരോഗം ശ്വിത്രം ഗ്രഹണീപ്രദോഷമര്ശാംസി| വര്ധഭഗന്ദരപിഡകാകണ്ഡൂകോഠാപചീര്ഹന്തി||൫൨||

സ൦-മുസ്താദികം സമഭാഗം സക്തുഭാഗൈര്നവഭിഃ സംയോജിതം മധ്വംശേന യുതമേതച്ചൂര്ണം പ്രായോഗികം-പ്രയോഗയോഗ്യം, കുഷ്ഠഘ്നം സതതം ഖാദേത്| ആര്യാസ്തിസ്രഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu tuvarAsthyAdirasAyanAni (137)) · Śloka 53

രസായനപ്രയോഗേണ തുവരാസ്ഥീനി ശീലയേത്| ഭല്ലാതകം ബാകുചികാം വഹ്നിമൂലം ശിലാഹ്വയമ്||൫൩||

സ൦-രസായനോക്തേന വിധിനാ തുവരാസ്ഥീനി (ഹൃ. ഊ. അ. ൩൯|൮൪) , ശീലയേത്| ഭല്ലാതകം വാ (ഹൃ. ഉ. അ. ൩൯|൭൫) , സോമരാജീം വാ (ഹൃ. ഉ. അ. ൩൯|൧൦൭) , ചിത്രകമൂലം വാ (ഹൃ. ഉ. അ. ൩൯|൬൩) , ശിലാജതു വാ (ഹൃ. ഉ. അ. ൩൯|൧൩൭)|

Adhikarana sarvakuShTheShu ityantadauShe vijite bahi pralepAdi hitam (54) · Śloka 54

ഇതി ദോഷേ വിജിതേऽന്തസ്- ത്വക്സ്ഥേ ശമനം ബഹിഃ പ്രലേപാദി ഹിതമ്| തീക്ഷ്ണാലേപോത്ക്ലിഷ്ടം കുഷ്ഠം ഹി വിവൃദ്ധിമേതി മലിനേ ദേഹേ||൫൪||

സ൦-ഇതി-ഏവംപ്രകാരേണ, അന്തര്വിജിതേ ദോഷേऽത ഏവ ത്വക്സ്ഥേ ബഹിഃ പ്രലേപാദി ഹിതമ്| ആദിശബ്ദേന സ്നാനാദിപരിഗ്രഹഃ| നനു, ബഹിര്ഭാഗസ്ഥം കുഷ്ഠം കിമിതി പൂര്വമേവ പ്രലേപാദിനാ ന ജീയതേ ? ഇത്യാഹ-തീക്ഷ്ണേത്യാദി| യസ്മാത്തീക്ഷ്ണേന ലേപേനോത്ക്ലിഷ്ടം-ഉത്ക്ലേശം പ്രാപിതം, കുഷ്ഠം മലിനേ-സദോഷേ, കായേ വിവൃദ്ധിം യാതി| തസ്മാദന്തഃശുദ്ധേ കായേ പ്രലേപാദികം ഹിതമ്| ആര്യാഗീതിഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu sthirakaThiNamaNDaleShu poTalaiH svedaH (55) · Śloka 55

സ്ഥിരകഠിനമണ്ഡലാനാം കുഷ്ഠാനാം പോടലൈര്ഹിതഃ സ്വേദഃ| സ്വിന്നോത്സനം കുഷ്ഠം ശസ്ത്രൈര്ലിഖിതം പ്രലേപനൈര്ലിമ്പേത്||൫൫||

സ൦-സ്ഥിരാണി കഠിനാനി ച മണ്ഡലാനി യേഷാം കുഷ്ഠാനാം തേഷാം പോടലൈഃ സ്വേദോ ഹിതഃ| സ്വിന്നോത്സന്നം കുഷ്ഠം ശസ്ത്രൈര്ലിഖിതം പ്രലേപൈര്ലിമ്പേത്| ഗീതിരാര്യാ|

Adhikarana sarvakuShTheShu svinnotsanneShu lekhanaM lepanaM ca sarvakuShTheShu sparshaindriyanASaneShu kShAraH (56) · Śloka 56

യേഷു ന ശസ്ത്രം ക്രമതേ സ്പര്ശേന്ദ്രിയനാശനേഷു കുഷ്ഠേഷു| തേഷു നിപാത്യഃ ക്ഷാരോ രക്തം ദോഷം ച വിസ്രാവ്യ||൫൬||

സ൦-യേഷു കുഷ്ഠേഷു സ്പര്ശേന്ദ്രിയനാശനേഷു ശസ്ത്രം ന ക്രമതേ, തേഷു രക്തം ദോഷം ച വിസ്രാവ്യ ക്ഷാരോ നിപാതനീയഃ| ക്രമത ഇതി "വൃത്തിസര്ഗ" ഇത്യാദിനാ തഡ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu atikaThinaparuShApurANaMtvAdiyukteShu viShairagadaSca kramAllepaH (57) · Śloka 57

ലേപോऽതികഠിനപുരുഷേ സുപ്തേ കുഷ്ഠേ സ്ഥിരേ പുരാണേ ച| പീതാഗദസ്യ കാര്യോ വിഷൈഃ സമന്ത്രോऽഗദൈശ്ചാനു||൫൭||

സ൦-പാഷാണവത്കഠിനേ തഥാ പരുഷസ്പര്ശേ തഥാ സുപ്തേ സ്ഥിരീഭൂതേ തഥാ പുരാണേ ച കുഷ്ഠേ സത്യാതുരസ്യോപയുക്താഗദസ്യ വിഷൈര്മന്ത്രസഹിതൈര്ലേ(തോ ലേ)പഃ കാര്യഃ| അനു-പശ്ചാത്, അഗദൈശ്ച ലേപഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu stabdhatvAdiyukteShu ghRuShTvA lepaH (58) · Śloka 58

സ്തബ്ധാനി സുപ്തസുപ്താന്യസ്വേദനകണ്ഡുലാനി കുഷ്ഠാനി| ഘൃഷ്ടാനി ശുഷ്കഗോമയഫേനകശസ്ത്രൈഃ പ്രദേഹ്യാനി||൫൮||

സ൦-കുഷ്ഠാനി സ്തബ്ധാനി തഥാऽതിസുപ്താനി തഥാऽസ്വേദനാനി കണ്ഡൂവന്തി ച ശുഷ്കഗോമയാദിഭിഘൃഷ്ടാന്യനന്തരം പ്രലേപ്യാനി|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdikaShAyaH siddhAthaikaM snAnam sarvakuShTheShu mustA vamanaM virecanaM tvagdoShAdi nAshakaSca (59-60) · Śloka 60

മുസ്താ ത്രിഫലാ മദനം കരഞ്ജ ആരഗ്വധഃ കലിങ്ഗയവാഃ| സപ്താഹ്വകുഷ്ഠഫലിനീദാര്വ്യഃ സിദ്ധാര്ഥകം സ്നാനമ്||൫൯|| ഏഷ കഷായോ വമനം വിരേചനം വര്ണകസ്തഥോദ്ധര്ഷഃ| ത്വഗ്ദോഷകുഷ്ഠശോഫപ്രബാധനഃ പാണ്ഡുരോഗഘ്നഃ||൬൦||

സ൦-മുസ്താദയഃ സ്നാനം സ്യാത്| ഏഷ ഏവ കഷായോ വമനം [വിരേചനം] വര്ണകരസ്തഥോദ്ധര്ഷസ്ത്വഗ്ദോഷാദിപ്രബാധനഃ പാണ്ഡുരോഗഹൃച്ച സ്യാത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu karavIramUlAdikvAthalepaH (61) · Śloka 61

കരവീരനിമ്ബകുടജാച്ഛമ്യാകാച്ചിത്രകാച്ച മൂലാനാമ്| മൂത്രേ ദര്വീലേപീ ക്വാഥോ ലേപേന കുഷ്ഠഘ്നഃ||൬൧||

സ൦-കരവീരമൂലാദിനാ ചതുര്ഗുണേ ഗോമൂത്രേ ക്വഥിതേ ദര്വീലേപീ ക്വാഥോ ലേപേന കുഷ്ഠഘ്നഃ-കുഷ്ഠാപഹഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu shvetakaravIramulAdi lepaH (62) · Śloka 62

ശ്വേതകരവീമൂലം കുടജകരഞ്ജാത്ഫലം ത്വചോ ദാര്വ്യാഃ| സുമനഃപ്രവാലയുക്തോ ലേപഃ കുഷ്ഠാപഹഃ സിദ്ധഃ||൬൨||

സ൦-സിതകരവീരമൂലാദയഃ സുമനഃപല്ലവയുതോ ലേപോ നിശ്ചിതം കുഷ്ഠഘ്നഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu SirIShatvagAdicaturvidholepaH (63) · Śloka 63

ശൈരീഷീ ത്വക് പുഷ്പം കാര്പാസ്യാ രാജവൃക്ഷപത്രാണി| പിഷ്ടാ ച കാകമാചീ ചതുര്വിധഃ കുഷ്ഠഹാ ലേപഃ||൬൩||

സ൦-ശിരീഷത്വഗാദിലേപശ്ചതുഃപ്രകാരഃ കുഷ്ഠജിത്| ആര്യാ അഷ്ടൌ|

Adhikarana sarvakuShTheShu vyoShAdi lepaH (64) · Śloka 64

വ്യോഷസര്ഷപനിശാഗൃഹധൂമൈ- ര്യാവശൂകപടുചിത്രകകുഷ്ഠൈഃ| കോലമാത്രഗുടികാऽര്ധവിഷാംശാ ശ്വിത്രകുഷ്ഠഹരണോ വരലേപഃ||൬൪||

സ൦-വ്യോഷാദിഭിര്ദ്രവ്യൈഃ സമാംശൈസ്തദര്ധവിഷോപേതൈഃ കോലപ്രമാണാവടികാ ലേപതഃ ശ്വിത്രം കുഷ്ഠം ഹന്തി| [ സ്വാഗതാവൃത്തമ്| ]

Adhikarana sarvakuShTheShu nimbAdicUrNasyodvartanam (65-66) · Śloka 66

നിമ്ബം ഹരിദ്രേ സുരസം പടോലം കുഷ്ഠാശ്വഗന്ധേ സുരദാരു ശിഗ്രുഃ| സസര്ഷപം തുമ്ബരുധാന്യവന്യം ചണ്ഡാ ച ചൂര്ണാനി സമാനി കുര്യാത്||൬൫|| തൈസ്തക്രപിഷ്ടൈഃ പ്രഥമം ശരീരം തൈലാക്തമുദ്വര്തയിതും യതേത| തഥാऽസ്യ കണ്ഡൂഃ പിടികാഃ സകോഠാഃ കുഷ്ഠാനി ശോഫാശ്ച ശമം വ്രജന്തി||൬൬||

സ൦-പൂര്വം തൈലാഭ്യക്തം ശരീരം നിമ്ബാദിഭിഃ സമഭാഗേന ചൂര്ണീകൃതൈരുദ്വര്തനാര്ഥം യത്നം കുര്യാത്| തഥാ-ഏവം കൃതേ, അസ്യ-ആതുരസ്യ, കണ്ഡ്വാദയഃ ശാമ്യന്തി| ഉദ്വര്തനാനന്തരമുഷ്ണജലസ്നാനം കാര്യമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNasyAvacUrNanam (67-68) · Śloka 68

മുസ്താമൃതാസങ്ഗകടങ്കടേരീ- കാസീസകമ്പില്ലകകുഷ്ഠരോധ്രാഃ| ഗന്ധോപലഃ സര്ജരസോ വിഡങ്ഗം മനഃശിലാലേ കരവീരകത്വക്||൬൭|| തൈലാക്തഗാത്രസ്യ കൃതാനി ചൂര്ണാ- ന്യേതാനി ദദ്യാദവചൂര്ണനാര്ഥമ്| ദദ്രൂഃ സകണ്ഡൂഃ കിടിഭാനി പാമാ വിചര്ചികാ ചേതി തഥാ ന സന്തി||൬൮||

സ൦-മുസ്താദീനി സമാന്യേതാനി ചൂര്ണാനി കൃതാനി തൈലഭ്യക്തദേഹസ്യാവചൂര്ണനാര്ഥം ദദ്യാത്| തഥാ-ഏവമവചൂര്ണിതേ സതി, ദദ്രുരിത്യാദയോ നശ്യന്തി| ചത്വാര്യേതാന്യുപജാതിസംജ്ഞാനി വൃത്താനി|

Adhikarana sarvakuShTheShu sarShapakalkalepaH sarvakuShTheShu manaH shilAdilepaH sarvakuShTheShu kara~jjAlepaH (69-70) · Śloka 70

സ്നുഗ്ഗണ്ഡേ സര്ഷപാത്കല്കഃ കുകൂലാനലപാചിതഃ| ലേപാദ്വിചര്ചികാം ഹന്തി രാഗവേഗ ഇവ ത്രപാമ്||൬൯|| മനഃശിലാലേ മരിചാനി തൈല- മാര്കം പയഃ കുഷ്ഠഹരഃ പ്രദേഹഃ| തഥാ കരഞ്ജപ്രപുനാടബീജം കുഷ്ഠാന്വിതം ഗോസലിലേന പിഷ്ടമ്||൭൦||

സ൦-സര്ഷപാണാം കല്കഃ സ്രുഹ്യാ ഗണ്ഡേ കുകൂലാഗ്നൌ പാചിതോ ലേപേന വിചര്ചികാം ഹന്തി, രാഗവേഗോ ലജ്ജാം യഥാ| മനഃശിലാദയഃ പ്രലേപാത് കുഷ്ഠഹൃതഃ| തദ്വദേവ കരഞ്ജാദി ഗോമൂത്രപിഷ്ടമ്| ഉപജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu guggulvAdiBi miSrakatailamishrairlepaH (71-72) · Śloka 72

ഗുഗ്ഗുലുമരിചവിഡങ്ഗൈഃ സര്ഷപകാസീസസര്ജരസമുസ്തൈഃ| ശ്രീവേഷ്ടകാലഗന്ധൈര്മനഃശിലാകുഷ്ഠകമ്പില്ലൈഃ||൭൧|| ഉഭയഹരിദ്രാസഹിതൈശ്ചാക്രികതൈലേന മിശ്രിതൈരേഭിഃ| ദിനകരകരാഭിതപ്തൈഃ കുഷ്ഠം ഘൃഷ്ടം ച നഷ്ടം ച||൭൨||

സ൦-ഗുഗ്ഗുല്വാദിഭിരേതൈശ്ചക്രജതൈലേന മിശ്രിതൈഃ സൂര്യരശ്മിതപ്തൈഘൃഷ്ടം കുഷ്ഠം ദ്രാക് നശ്യതി| ചാക്രികം തൈലം-സദ്യഃപീഡിതം ചക്രസ്ഥമേവോഷ്ണം തൈലമ്| കേചിത്തു ബഹുകാലകൃതതൈലപീഡനാത് കോല്ലു(ഹൃ)കകാഷ്ഠാദ്ദേവദാരുകാഷ്ഠവത് ഖണ്ഡശഃ പാടിതാദ്യുക്ത്യാ യത്തൈലം ഗൃഹ്യതേ തച്ചക്രതൈലമിത്യാഹുഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme maricAdilepaH (73-74) · Śloka 74

മരിചം തമാലപത്രം കുഷ്ഠം സമനഃശിലം സകാസീസമ്| തൈലേന യുക്തമുഷിതം സപ്താഹം ഭാജനേ താമ്രേ||൭൩|| തേനാലിപ്തം സിധ്മം സപ്താഹാദ് ഘര്മസേവിനോऽപൈതി| മാസാന്നവം കിലാസം സ്നാനേന വിനാ വിശുദ്ധസ്യ||൭൪||

സ൦-മരിചാദികം തൈലേന യുക്തം സപ്തദിനാനി താമ്രഭാജനേ സ്ഥിതം തേന ച-മരിചാദിനാ, സിധ്മമാലിപ്തം ഘര്മസേവിനോ നരസ്യ സപ്താഹേനാപൈതി| മാസാദ്യത്സദ്യോത്ഥിതം ശ്വിത്രം തന്നശ്യതി| സ്നാനേന വിനാ വിശുദ്ധസ്യ നരസ്യ| ചതസ്ര ആര്യാഃ, ആര്യാശ്ച ജഘനചപലാഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme jyotiShmatItailam (75) · Śloka 75

മയൂരകക്ഷാരജലേ സപ്തകൃത്വഃ പരിസ്രതേ| സിദ്ധം ജ്യോതിഷ്മതീതൈലമഭ്യങ്ഗാത്സിധ്മനാശനമ്||൭൫||

സ൦-അപാമാര്ഗക്ഷാരോദകേ സപ്തവാരാന് പരിസ്രുതേ സുവര്ണലതാതൈലം പക്വമഭ്യങ്ഗേന സിധ്മം നാശയതി|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme kAkaja~gghAmUlAdilepaH (76) · Śloka 76

വായസജങ്ഘാമൂലം വമനീപത്രാണി മൂലകാദ്ബീജമ്| തക്രേണ ഭൌമവാരേ ലേപഃ സിധ്മാപഹഃ സിദ്ധഃ||൭൬||

സ൦-കാകജങ്ഘാമൂലം വമന്യാഃ പത്രാണി മൂലകബീജം ച തക്രേണാങ്ഗാരകദിനേ ലേപഃ സിധ്മഘ്നഃ സിദ്ധഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu jIvantyAdighRutatailapAkaH (77-78) · Śloka 78

ജീവന്തീ മഞ്ജിഷ്ഠാ ദാര്വീ കമ്പില്ലകം പയസ്തുത്ഥമ്| ഏഷ ഘൃതതൈലപാകഃ സിദ്ധഃ സിദ്ധേ ച സര്ജരസഃ||൭൭|| ദേയഃ സമധൂച്ഛിഷ്ടോ വിപാദികാ തേന നശ്യതി ഹ്യക്താ| ചര്മൈകകുഷ്ഠകിടിഭം കുഷ്ഠം ശാമ്യത്യലസകം ച||൭൮||

സ൦-ഏഷ ഘൃതതൈലപാകഃ ഘൃതതൈലാഭ്യാം പാകോ യസ്യ യോഗസ്യ സ ഘൃതതൈലപാകഃ, ഗമകത്വാത്സമാസഃ| സിദ്ധോ-നിഷ്പന്നഃ| സിദ്ധേऽസ്മിന് പാകേ സര്ജരസോ മദനേന സഹ ദേയഃ| തേന-സിദ്ധേന യോഗേന, വിപാദികാऽഭ്യക്താ നശ്യതി| തഥാ, ചര്മൈകകുഷ്ഠാദികം ച ശാമ്യതി| ക്ഷീരമൂത്രാര്കം ഗ്രാഹ്യമ്, യൌഗികത്വാദ്വൃദ്ധവൈദ്യവ്യവഹാരാച്ച| ആര്യാസ്തിസ്രഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu vajrakaM tailam (79-80) · Śloka 80

മൂലം സപ്താഹ്വാത്ത്വക് ശിരീഷാശ്വമാരാ- ദര്കാന്മാലത്യാശ്ചിത്രകാസ്ഫോതനിമ്ബാത്| ബീജം കാരഞ്ജം സാര്ഷപം പ്രാപുനാടം ശ്രേഷ്ഠാ ജന്തുഘ്നം ത്ര്യൂഷണം ദ്വേ ഹരിദ്രേ||൭൯|| തൈലം തൈലം സാധിതം തൈഃ സമൂത്രൈ- സ്ത്വഗ്ദോഷാണാം ദുഷ്ടനാഡീവ്രണാനാമ്| അഭ്യങ്ഗേന ശ്ലേഷ്മവാതോദ്ഭവാനാം നാശായാലം വജ്രകം വജ്രതുല്യമ്||൮൦||

സ൦-സപ്തപര്ണമൂലം ശിരീഷാദീനാം ത്വക് കരഞ്ജാദീനാം ബീജം തഥാ ത്രിഫലാദയഃ, ഏതൈര്ഗോമൂത്രസഹിതൈസ്തിലതൈലം പക്ത്വാ വാതകഫോദ്ഭവാനാം ത്വഗ്ദോഷാണാം തഥാ ദുഷ്ടനാഡീവ്രണാനാമഭ്യങ്ഗേന നാശായ വജ്രകസംജ്ഞമേതദലം-സമര്ഥമ്| തഥാ വജ്രതുല്യമ്, അവ്യാഹതശക്തിത്വാത്| [ വൈശ്വദേവീ ശാലിനീ ച| ]

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu mahAvajratailam (81-82) · Śloka 82

ഏരണ്ഡതാര്ക്ഷ്യഘനനീപകദമ്ബഭാര്ങ്ഗീ- കമ്പില്ലവേല്ലഫലിനീസുരവാരുണീഭിഃ| നിര്ഗുണ്ഡ്യരുഷ്കരസുരാഹ്വസുവര്ണദുഗ്ധാ- ശ്രീവേഷ്ടഗുഗ്ഗുലുശിലാപടുതാലവിശ്വൈഃ||൮൧|| തുല്യസ്നുഗര്കദുഗ്ധം സിദ്ധം തൈലം സ്മൃതം മഹാവജ്രമ്| അതിശയിതവജ്രകഗുണം ശ്വിത്രാര്ശോഗ്രന്ഥിമാലാഘ്നമ്||൮൨||

സ൦-ഏരണ്ഡാദിഭിസ്തുല്യസ്നുഗര്കദുഗ്ധം തൈലം പക്വം മഹാവജ്രസംജ്ഞം സ്മൃതമ്| അതിശയേന വജ്രകഗുണം ശ്വിത്രാദിഘ്നമ്| വസന്തതിലകം ആര്യാ ച|

Adhikarana sarvakuShTheShu kuShThAditailam (83) · Śloka 83

കുഷ്ഠാശ്വമാരഭൃങ്ഗാര്കമൂത്രസ്നുക്ക്ഷീരസൈന്ധവൈഃ| തൈലം സിദ്ധം വിഷാവാപമഭ്യങ്ഗാത് കുഷ്ഠജിത്പരമ്||൮൩||

സ൦-കുഷ്ഠാദിഭിഃ സിദ്ധം തൈലം വിഷാവാപമഭ്യങ്ഗാത് പരം കുഷ്ഠഹൃത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu pAmAvicarcikayoH kaTutailam (84) · Śloka 84

സിദ്ധം സിക്ഥകസിന്ദൂരപുരതുത്ഥകതാര്ക്ഷ്യജൈഃ| കച്ഛൂം വിചര്ചികാം ചാശു കടുതൈലം നിബര്ഹതി||൮൪||

സ൦-സിക്ഥകാദിഭിഃ പക്വം സര്ഷപതൈലം കച്ഛ്വാദീന്നിഹന്തി|

Adhikarana sarvakuShTheShu dadruShu lAkShAdilepaH (85) · Śloka 85

ലാക്ഷാ വ്യോഷം പ്രാപുനാടം ച ബീജം സശ്രീവേഷ്ടം കുഷ്ഠസിദ്ധാര്ഥകാശ്ച| തക്രോന്മിശ്രഃ സ്യാദ്ധരിദ്രാ ച ലേപോ ദദ്രൂഷൂക്തോ മൂലകോത്ഥം ച ബീജമ്||൮൫||

സ൦-ലാക്ഷാദയോ നിശാ ച തക്രോന്മിശ്രോ ദദ്രൂഷു ലേപ ഉക്തഃ| മൂലകബീജം ച തക്രമിശ്രം തദ്വത്| ശാലിനീവൃത്തമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu citrakAdayAH ShaT lepAH (86-87) · Śloka 87

ചിത്രകസോഭാഞ്ജനകൌ, ഗുഡൂച്യപാമാര്ഗദേവദാരൂണി| ഖദിരോ ധവശ്ച ലേപഃ, ശ്യാമാ ദന്തീ ദ്രവന്തീ ച||൮൬|| ലാക്ഷാരസാഞ്ജനൈലാഃ, പുനര്നവാ ചേതി കുഷ്ഠിനാം ലേപാഃ| ദധിമണ്ഡയുതാഃ പാദൈഃ ഷട് പ്രോക്താ മാരുതകഫഘ്നാഃ||൮൭||

സ൦-ചിത്രകാദയോ ദധിമണ്ഡാന്വിതാഃ പാദൈഃ ഷട് വാതശ്ലേഷ്മകുഷ്ഠഘ്നാ ഗദിതാഃ| തത്ര ചിത്രകസോഭാഞ്ജനകാവിത്യേകോ ലേപഃ, ഗുഡൂച്യപാമാര്ഗദേവദാരൂണീതി ദ്വിതീയഃ, ഏവമന്യേऽപി വേദ്യാഃ| ആര്യേ|

Adhikarana sarvakuShTheShu pittakaPottareShu jalAdilepaH (88) · Śloka 88

ജലവാപ്യലോഹകേസരപത്രപ്ലവചന്ദനമൃണാലാനി| ഭാഗോത്തരാണി സിദ്ധം പ്രലേപനം പിത്തകഫകുഷ്ഠേ||൮൮||

സ൦-ജലാദീനി ഭാഗോത്തരാണി സിദ്ധഃ പിത്തകഫകുഷ്ഠേ പ്രലേപഃ| ജലം-വാലകമ്| വാപ്യം-കുഷ്ഠമ്| ജഘനചപലാऽऽര്യാ|

Adhikarana sarvakuShTheShu dAhayukteShu tiktaghRutAdiBiraBya~ggaH sarvakuShTheShu kledaprapAtAdiShu shItalepAdayaH (89-90) · Śloka 90

തിക്തഘൃതൈര്ധൌതഘൃതൈരഭ്യങ്ഗോ ദഹ്യമാനകുഷ്ഠേഷു| തൈലൈശ്ചന്ദനമധുകപ്രപൌണ്ഡരീകോത്പലയുതൈശ്ച||൮൯|| ക്ലേദേ പ്രപതതി ചാങ്ഗേ ദാഹേ വിസ്ഫോടകേ ച ചര്മദലേ| ശീതാഃ പ്രദേഹസേകാ വ്യധനവിരേകൌഘൃതം തിക്തമ്||൯൦||

സ൦-തിക്തദ്രവ്യസാധിതൈര്ഘൃതൈസ്തഥാ ജലേന ധൌതൈര്ഘൃതൈരഭ്യങ്ഗോ ദാഹയുക്തേഷു കുഷ്ഠേഷു ഹിതഃ| ക്ലേദേ ച പ്രകര്ഷേണ പതതി സതി തൈലൈശ്ചന്ദനാദിയുക്തൈരഭ്യങ്ഗഃ, ചശബ്ദാദ്ധൃതൈശ്ച, പ്രകൃതത്വാദ്ധിതഃ| അങ്ഗേ ദാഹാദിമതി ശീതപ്രദേഹാദ്യാസ്തിക്തകം ച ഘൃതം ഹിതമ്| വ്യധനം-സിരാവ്യധഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu kRumikuShTheShukhadirAdayaH (91) · Śloka 91

ഖദിരവൃഷനിമ്ബകുടജാഃശ്രേഷ്ഠാകൃമിജിത്പടോലമധുപര്ണ്യഃ അന്തര്ബഹിഃ പ്രയുക്താഃ കൃമികുഷ്ഠനുദഃ സഗോമൂത്രാഃ||൯൧||

സ൦-ഖദിരാദയോ ഗോമൂത്രാന്വിതാ അഭ്യന്തരം ബാഹ്യതശ്ച പ്രയുക്താഃ കൃമിയുതകുഷ്ഠഹൃതഃ|

Adhikarana sarvakuShTheShu vAtottareShu pUrvaM ghRutaM sarvakuShTheShu kaPottareShu pUrvaM vamanaM sarvakuShTheShu pittottareShu pUrvaM raktamokSho virekaSca (92) · Śloka 92

വാതോത്തരേഷു സര്പിര്വമനം ശ്ലേഷ്മോത്തരേഷു കുഷ്ഠേഷു| പിത്തോത്തരേഷു മോക്ഷോ രക്തസ്യ വിരേചനം ചാഗ്രേ||൯൨||

സ൦-വാതാധികേഷു കുഷ്ഠേഷു ഘൃതമഗ്രേ-പൂര്വം, ഹിതമ്| ശ്ലേഷ്മാധികേഷു ച വമനമ്| പിത്തോത്തരേഷു രക്തമോക്ഷോ വിരേചനം ചാഗ്രേ ഹിതമ്|

Adhikarana sarvakuShTheShu nihRutAstradoShAdiShu lepAH siddhidAH (93) · Śloka 93

യേ ലേപാഃ കുഷ്ഠാനാം യുജ്യന്തേ നിര്ഹൃതാസ്രദോഷാണാമ്| സംശോധിതാശയാനാം സദ്യഃ സിദ്ധിര്ഭവതി തേഷാമ്||൯൩||

സ൦-നിര്ഹൃതാസ്രദോഷാണാം തഥാ സംശോധിതശയാനാം കുഷ്ഠാനാം യേ ലേപാ യുജ്യന്തേ, തേഷാം സദ്യഃ-ശീഘ്രമേവ, സിദ്ധിഃ-ആമയനിവൃത്തിഃ, ഭവതി| അത ഏവേദമാഹ-

Adhikarana sarvakuShTheShu bahudoSheShu saMshodhanam (94) · Śloka 94

ദോഷേ ഹൃതേऽപനീതേ രക്തേ ബാഹ്യാന്തരേ കൃതേ ശമനേ| സ്നേഹേ ച കാലയുക്തേ ന കുഷ്ഠമതിവര്തതേ സാധ്യമ്||൯൪||

സ൦-ദോഷേ-വാതാദൌ, ഹൃതേ രക്തേऽപനീതേ ബാഹ്യേऽഭ്യന്തരേ ശമനേ കൃതേ സ്നേഹേ കൃതേ ച കാലേ യുക്തേ കുഷ്ഠം സാധ്യം നാതിവര്തതേ| അപി തൂപശാമ്യതി| ആര്യാഃ ഷട്, അന്യത്ര ജഘനചപലാഃ (?)|

Adhikarana sarvakuShTheShu doShAtiharaNe mRutyuH (95) · Śloka 95

ബഹുദോഷഃ സംശോധ്യഃ കുഷ്ഠീ ബഹുശോऽനുരക്ഷതാ പ്രാണാന്| ദോഷേ ഹ്യതിമാത്രഹൃതേ വായുര്ഹന്യാദബലമാശു||൯൫||

സ൦-ബഹുദോഷഃ കുഷ്ഠീ പ്രാണാന് രക്ഷതാ ഭിഷജാ പുനഃപുനഃ സംശോധ്യഃ| ഏകവേലയൈവ കസ്മാന്ന ശോധ്യതേ ? ഇത്യാഹ-യസ്മാദ്ദോഷേऽതിമാത്രഹൃതേ സത്യബലം നരം വാതോ ദ്രാഗേവ ഹന്യാത്| ആര്യാ|

Adhikarana sarvakuShTheShu vamanAdInAM kAlaniyamaH (96) · Śloka 96

പക്ഷാത്പക്ഷാച്ഛര്ദനാന്യഭ്യുപേയാ- ന്മാസാന്മാസാച്ഛോധനാന്യപ്യധസ്താത്| ശുദ്ധിര്മൂര്ഘ്നി സ്യാത്ത്രിരാത്രാത്ത്രിരാത്രാത് ഷഷ്ഠേ ഷഷ്ഠേ മാസ്യസൃഡ്മോക്ഷണം ച||൯൬||

സ൦-അസൌ കുഷ്ഠീ പക്ഷേണ വമനാനി സേവേത| മാസാന്മാസാദധഃശോധനാനി ഭജേത്| ശിരസി ത്രിരാത്രേ ത്രിരാത്രേ ശുദ്ധിഃ സ്യാത്| ഷഷ്ഠേ ഷഷ്ഠേ രക്തമോക്ഷശ്ച സ്യാത്|

Adhikarana sarvakuShTheShu kRutyadoShanirharaNam (97) · Śloka 97

യോ ദുര്വാന്തോ ദുര്വിരിക്തോऽഥവാ സ്യാത് കുഷ്ഠീ ദോഷൈരുദ്ധതൈര്വ്യാപ്യതേऽസൌ| നിഃസന്ദേഹം യാത്യസാധ്യത്വമേവം തസ്മാത് കൃത്സ്നാന്നിര്ഹരേദസ്യ ദോഷാന്||൯൭||

സ൦-യഃ കുഷ്ഠീ കൃതാസമ്യഗ്വമനവിരേചനഃ സ്യാത്, അസാവുദ്ധതൈര്ദോഷൈര്വ്യാപ്യതേ| ഏവം നിശ്ചയേനാസാധ്യത്വം യാതി| തസ്മാദ്ധേതോരസ്യ-കുഷ്ഠിനഃ, കൃത്സ്നാന്-നിഖിലാന്, ദോഷാന്നിര്ഹരേത്| ശാലിനീവൃത്തമ്(ത്തേ)|

Adhikarana sarvakuShTheShu vratasevanAdi (19) · Śloka 19

വ്രതദമയമസേവാ ത്യാഗശീലാഭിയോഗോ ദ്വിജസുരഗുരുപൂജാ സര്വസത്ത്വേഷു മൈത്രീ| ശിവശിവസുതതാരാഭാസ്കരാരാധനാനി പ്രകടിതമലപാപം കുഷ്ഠമുന്മൂലയന്തി||൯൮|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ കുഷ്ഠചികിത്സിതം നാമൈകോനവിംശോऽധ്യായഃ||൧൯||

സ൦-വ്രതാദിസേവാ ത്യാഗാദ്യഭ്യാസോ ദ്വിജാദിപൂജാ സര്വസത്ത്വമൈത്രീ ശിവാദ്യാരാധനാനി കുഷ്ഠം പ്രകടിതമലപാപം നാശയന്തി| മാലിനീവൃത്തമ്| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ കുഷ്ഠചികിത്സിതം നാമൈകോനവിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൯||