19. kuṣṭhacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

అస్మాదనంతరం కుష్ఠచికిత్సితమారభ్యతే| సంబంధశ్చాస్య నిదాన ఏవోక్త ఇత్యాహ-

Adhikarana kuShThacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

అథాతః కుష్ఠచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| )||3||

త్వగ్రక్తమాంసాదిదూషణాత్తత్స్రవణాదామయస్వభావాచ్చ కాయకార్శ్యం కుష్ఠినః ప్రాయేణావశ్యం భావి| అనేనైవానుసారేణ వక్ష్యతి (శ్లో. 16)- "స్నేహైరాప్యాయయేచ్చైనం కుష్ఠఘ్నైరంతరాఽంతరా|" ఇత్యాహ-

Adhikarana sarvakuShThe pUrvaM snehapAnam (1) · Śloka 1

కుష్ఠినం స్నేహపానేన పూర్వం సర్వముపాచరేత్| |1|

స0-కుష్ఠవంతం నరం సర్వమేవ స్నేహపానైరుపక్రమేత్-శరీరాప్యాయనార్థం పూర్వమస్య స్నేహోపయోగో యుక్త ఇత్యర్థః|

Adhikarana vAtottare kuShThe dashamUlAdisiddhaM tailaM ghRutaM vA (1-2) · Śloka 2

| తత్ర వాతోత్తరే తైలం ఘృతం వా సాధితం హితం||1|| దశమూలామృతైరండశారంగేష్టామేషశృంగిభిః| |2|

స0-తస్మిన్ వాతోత్తరే కుష్ఠే దశమూలాదిభిః పక్వం తైలం ఘృతం వా హితం|

Adhikarana pittottare kuShThe tiktakaM ghRutam (2-7) · Śloka 7

| పటోలనింబకటుకాదార్వీపాఠాదురాలభాః||2|| పర్పటం త్రాయమాణాం చ పలాంశం పాచయేదపాం| ద్వ్యాఢకేఽష్టాంశశేషేణ తేన కర్షోన్మితైస్తథా||3|| త్రాయంతీముస్తభూనింబకలింగకణచందనైః| సర్పిషో ద్వాదశపలం పచేత్తత్తిక్తకం జయేత్||4|| పిత్తకుష్ఠపరీసర్పపిటికాదాహతృడ్భ్రమాన్| కండుపాండ్వామయాన్ గండాన్ దుష్టనాడీవ్రణాపచీః||5|| విస్ఫోటవిద్రధీగుల్మశోఫోన్మాదమదానపి| హృద్రోగతిమిరవ్యంగగ్రహణీశ్విత్రకామలాః||6|| భగందరమపస్మారముదరం ప్రదరం గరం| అర్శోఽస్రపిత్తమన్యాంశ్చ సుకృచ్ఛ్రాన్ పిత్తజాన్ గదాన్||7||

స0-పటోలాది పలాంశం ద్వ్యాఢకే పాచయేత్| తేనాష్టభాగశేషేణ క్వాథేన తథా కర్షమాత్రైస్త్రాయంత్యాదిభిర్ఘృతస్య పలాని ద్వాదశ పచేత్| తదేవం తిక్తకాఖ్యం సర్పిః పిత్తకుష్ఠాదీన్ జయేత్| అపరానపి పిత్తజానామయాన్ హంతి| ఏతైశ్చ ద్వాదశపలమాత్రం పక్వం ప్రకృష్టగుణం స్యాదితి దృష్టం తత్త్వదర్శిభిర్మహర్షిభిః|

Adhikarana pittottare kuShThe mahAtiktaM ghRutam (8-11) · Śloka 11

సప్తచ్ఛదః పర్పటకః శమ్యాకః కటుకా వచా| త్రిఫలా పద్మకం పాఠా రజన్యౌ సారివే కణే||8|| నింబచందనయష్ట్యాహ్వవిశాలేంద్రయవామృతాః| కిరాతతిక్తకం సేవ్యం వృషో మూర్వా శతావరీ||9|| పటోలాతివిషాముస్తాత్రాయంతీధన్వయాసకం| తైర్జలేఽష్టగుణే సర్పిర్ద్విగుణామలకీరసే||10|| సిద్ధం తిక్తాన్మహాతిక్తం గుణైరభ్యధికం మతం| |11|

స0-సప్తచ్ఛదాదిభిః కల్కైర్ఘృతాదష్టగుణే జలే ద్విగుణామలకరసే సర్పిః పక్వం మహాతిక్తసంజ్ఞం గుణైశ్చాభ్యధికం తిక్తాన్మతం, మునీనామితి శేషః|

Adhikarana kaPottare kuShTheShu nimbAdisiddhaM ghRutam (11-12) · Śloka 12

| కఫోత్తరే ఘృతం సిద్ధం నింబసప్తాహ్రచిత్రకైః||11|| కుష్ఠోషణవచాశాలప్రియాలచతురంగులైః| |12|

స0-కఫోత్తరే నింబాదిభిః కల్కీకృతైః పక్వంఘృతం పిబేత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu BallAtakAdisnehaH ghRutaM sarvakRumijidAdighRutam (12-13) · Śloka 13

| సర్వేషు చారుష్కరజం తౌవరం సార్షపం పిబేత్||12|| స్నేహం ఘృతం వా కృమిజిత్పథ్యాభల్లాతకైః శృతం| |13|

స0-సర్వేషు చ కుష్ఠేషు భల్లాతకోత్థం తువరజం సర్షపజం వా స్నేహమథవా ఘృతం కృమిజిదాదిభిః సాధితం పిబేత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu AragvadhamUlaghRutam (13-14) · Śloka 14

| ఆరగ్వధస్య మూలేన శతకృత్వః శృతం ఘృతం||13|| పిబేన్ కుష్ఠం జయత్యాశు భజన్ సఖదిరం జలం| |14|

స0-కర్ణికారస్య మూలేన శతవారాన్ ఘృతం పక్వం పిబన్ కుష్ఠం జయతి ఖదిరయుతం పానీయం సేవమానః|

Adhikarana sarveBireva snehairaBya~jjanam (14) · Śloka 14

| ఏభిరేవ యథాస్వం చ స్నేహైరభ్యంజనం హితం||14||

స0-ఏభిరేవ పూర్వోక్తైః స్నేహైర్యథాయోగమభ్యంజనం హితం|

Adhikarana sarvakuShTheShu snigdhasya visarpoktaM shodhanam (15) · Śloka 15

స్నిగ్ధస్య శోధనం యోజ్యం విసర్పే యదుదాహృతం| |15|

స0-స్నిగ్ధస్య కుష్ఠినః శోధనం యోజ్యం యద్విసర్పే కథితం| తత్ర చోక్తం (హృ. చి. అ. 18|3)- "రసేన యుక్తం త్రాయంత్యా ద్రాక్షాయాః" ఇత్యాది|

Adhikarana sarvakuShTheShu lalATahastapAdeShu shirAmokShAH (15-16) · Śloka 16

| లలాటహస్తపాదేషు శిరాశ్చాస్య విమోక్షయేత్||15|| ప్రచ్ఛానమల్పకే కుష్ఠే శృంగాద్యాశ్చ యథాయథం| |16|

స0-లలాటాదిషు చాస్యాతురస్య బలాపేక్షీ వైద్యో శిరాం విమోక్షయేత్| అత్యల్పే కుష్ఠే ప్రచ్ఛానం స్యాత్| యథాయథం-యథాస్వం, శృంగాద్యాశ్చ స్యుః|

Adhikarana sarvakuShTheShu antarA~antarA snehairApyAyanaM tatkAraNaM ca (16-17) · Śloka 17

| స్నేహైరాప్యాయయేచ్చైనం కుష్ఠఘ్నైరంతరాఽంతరా||16|| ముక్తరక్తవిరిక్తస్య రిక్తకోష్ఠస్య కుష్ఠినః| ప్రభంజనస్తథా హ్యస్య న స్యాద్దేహప్రభంజనః||17||

స0-అంతరాఽంతరా స్రుతరక్తం కృతవిరేకం చ కుష్ఠఘ్నైః స్నేహైరేనం-కుష్ఠినం, ఆప్యాయయేత్| ఏవం కృతే సత్యస్య-కుష్ఠినో, ముక్తరక్తస్య తథా విరిక్తస్యాత ఏవ రిక్తకోష్ఠస్య ప్రభంజనో దేహస్య ప్రభంజనో-విఘాతకో, న స్యాత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu vajrakaghRutam (18) · Śloka 18

వాసామృతానింబవరాపటోల- వ్యాఘ్రీకరంజోదకకల్కపక్వం| సర్పిర్విసర్పజ్వరకామలాస్ర- కుష్ఠాపహం వజ్రకమామనంతి||18||

స0-వాసాదిభిః సిద్ధం సర్పిర్విసర్పాదిఘ్నం| ఏతచ్చ వజ్రకసంజ్ఞం ఘృతం వదంతి| ఇంద్రవజ్రావృత్తం|

Adhikarana sarvakuShTheShu mahAvajrakaghRutam (19-20) · Śloka 20

త్రిఫలాత్రికటుద్వికంటకారీ- కటుకాకుంభనికుంభరాజవృక్షైః| సవచాతివిషాగ్నికైః సపాఠైః పిచుభాగైర్నవవజ్రదుగ్ధముష్ట్యా||19|| పిష్టైః సిద్ధం సర్పిషః ప్రస్థమేభిః క్రూరే కోష్ఠే స్నేహనం రేచనం చ| కుష్ఠశ్విత్రప్లీహవర్ధ్మాశ్మగుల్మాన్ హంత్యాత్కృచ్ఛ్రాంస్తన్మహావజ్రకాఖ్యం||20||

స0-త్రిఫలాదిభిః కార్షికైః ప్రత్యగ్రస్రుహీక్షీరపలేన సహ పిష్టైరేభిరౌషధైర్ఘృతప్రస్థం చతుర్గుణజలసిద్ధం క్రూరకోష్ఠే స్నేహనం స్యాత్ రేచనం చ| తథా, కుష్ఠాదీన్ దారుణాన్ హన్యాత్| తచ్చ మహావజ్రకం నామ| ఔపచ్ఛందసికశాలిన్యౌ వృత్తే|

Adhikarana sarvakuShTheShu UrdhvAMdhaH shodhanaM dantIghRutam (21) · Śloka 21

దంత్యాఢకమపాం ద్రోణే పక్త్వా తేన ఘృతం పచేత్| ధామార్గవపలే పీతం తదూర్ధ్వాధో విశుద్ధికృత్||21||

స0-దంత్యాశ్చతుఃషష్టిపలాని జలద్రోణే పచేత్| తేన క్వాథేన రాజకోశాతకీపలే ఘృతం పచేత్| తత్పీతమూర్ధ్వాధో విశుద్ధికరం|

Adhikarana sarvakuShTheShu AvartakIghRutam (22-23) · Śloka 23

ఆవర్తకీతులాం ద్రోణే పచేదష్టాంశశేషితం| తన్మూలైస్తత్ర నిర్యూహే ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్||22|| పీత్వా తదేకదివసాంతరితం సుజీర్ణే భుంజీత కోద్రవమసంస్కృతకాంజికేన| కుష్ఠం కిలాసమపచీం చ విజేతుమిచ్ఛన్ ఇచ్ఛన్ ప్రజాం చ విపులాం గ్రహణం స్మృతిం చ||23||

స0-ఆవర్తక్యాః శతం ద్రోణేఽపామష్టాంశశేషితం పచేత్| త్త్రక్వాథే, తస్యా మూలైః కల్కీకృతైర్ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్| తద్ధృతమేకదివసాంతరితం పీత్వా సుష్ఠు జీర్ణే చ ఘృతే కోద్రవమసంస్కృతేన కాంజికేన సహ భుంజీత| కుష్ఠాదీన్ విజిగీషుః, ప్రజాం చ విస్తీర్ణామిచ్ఛన్, గ్రహణం స్మృతిం చాభిలషన్| వసంతతిలకావృత్తం|

Adhikarana sarvakuShTheShu lelItakavasA (24) · Śloka 24

యతేర్లేలీతకవసా క్షౌద్రజాతీరసాన్వితా| కుష్ఠఘ్నీ సమసర్పిర్వా సగాయర్త్ర్యసనోదకా||24||

స0-యతేః-బ్రహ్మచర్యాస్థితస్య, లేలీతకవసా మాక్షికజాతీరసయుతా కుష్ఠఘ్నీ స్యాత్| లేలీతకవసా-సౌవర్చలలవణతైలం, గంధకమేకే| జాతీరసో-బోలః| అథవా, సమఘృతా ఖదిరాసనోదకసహితా కుష్ఠఘ్నీ స్యాత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu hitamannapAnaM sarva tyAjyaM amlalavaNAdi (25-27) · Śloka 27

శాలయో యవగోధూమాః కోరదూషాః ప్రియంగవః| ముద్గా మసూరాస్తువరీ తిక్తశాకాని జాంగలం||25|| వరాపటోలఖదిరనింబారుష్కరయోజితం| మద్యాన్యౌషధగర్భాణి మథితం చేందురాజిమత్||26|| అన్నపానం హితం కుష్ఠే, న త్వమ్లలవణోషణం| దధిదుగ్ధగుడానూపతిలమాషాంస్త్యజేత్తరాం||27||

స0-శాల్యాదికమన్నపానం చ వరాదిభిర్యోజితం కుష్ఠే హితం| ఇందురాజిః-బాకుచీ| అమ్లాదికమన్నపానం న హితం కుష్ఠే స్యాత్| తథా దధ్యాదీనతిశయేన వర్జయేత్| ప్రతిరోగం చ యన్నిదానవర్జనం తచ్చికిత్సితమేవేత్యవగంతవ్యం|

Adhikarana sarvakuShTheShu paTolamUlAdikvAthasya ShaDrAtraprayogaH (28-30) · Śloka 30

పటోలమూలత్రిఫలావిశాలాః పృథక్త్రిభాగాపచితత్రిశాణాః| స్యుస్త్రాయమాణా కటురోహిణీ చ| భాగార్ధికే నాగరపాదయుక్తే||28|| ఏతత్పలం జర్జరితం విపక్వం జలే పిబేద్దోషవిశోధనాయ| జీర్ణే రసైర్ధన్వమృగద్విజానాం పురాణశాల్యోదనమాదదీత||29|| కుష్ఠం కిలాసం గ్రహణీప్రదోష- మర్శాంసి కృచ్ఛ్రాణి హలీమకం చ| షడ్రాత్రయోగేన నిహంతి చైతద్ హృద్వస్తిశూలం విషమజ్వరం చ||30||

స0-పృథక్-ప్రత్యేకం, త్రిభాగేనాపచితో-న్యూనః, తృతీయః శాణో యేషాం తే పటోలాదయః పంచ పృథక్త్రిభాగాపచితత్రిశాణాః| లోకేఽపి చైవం ప్రయుక్తా ఏవ| యథా,-త్రిభాగోనాస్త్రయో ద్రమ్మా దేయా ఇతి| అత్ర హి ద్వౌ ద్రమ్మౌ తృతీయశ్చ ద్రమ్మస్త్రిభాగేన హీన ఇతి గమ్యతే| తదేవం పటోలస్య శాణౌ ద్వౌ ధానకాశ్చ చతస్రో భవంతి| షడ్ధానకో హి శాణః| ఏవం పటోలమూలాదిద్రవ్యాణాం పంచానాం ప్రత్యేకం షోడశధానకాః స్యుః| స్యాత్త్రాయమాణా కటురోహిణీ చ భాగార్ధికే| కింభూతే ? నాగరపాదయుక్తే సత్యౌ, న తు కేవలే| తదయమర్థః,-త్రాయంత్యా ధానకాః షట్, కటుకాయా ధానకాః షట్, నాగరస్య ధానకాశ్చతస్రః| షోడశధానకా హ్యత్ర మూలద్రవ్యభాగః| తదేవం పటోలాదీనాం పంచానామశీతిర్ధానకాః, త్రాయంతీకటుకయోః శుంఠీపాదయుతయోః షోడశధానకాః, ఇతి షణ్ణవతిధానకాభిః పలం భవతి| తదిదం పలం జర్జరితం కించిచ్చూర్ణితం జలే విపక్వం దోషవిశుద్ధ్యర్థం పిబేత్| జీర్ణే సత్యౌషధే జాంగలమృగపక్షిణాం మాంసరసైః సహ పురాణశాల్యోదనమశ్ర్నీయాత్| ఉపజాతీ వృత్తే| ఏతచ్చ పీతం షడ్రాత్రయోగేన-షడ్దినాన్యుపయుక్తం, కుష్ఠాదీన్ హంతి| ఇంద్రవజ్రావృత్తం|

Adhikarana sarvakuShTheShu mANiBadrasiddho yogaH (31-32) · Śloka 32

విడంగసారామలకాభయానాం పలత్రయం, త్రీణి పలాని కుంభాత్| గుడస్య చ ద్వాదశ, మాసమేష జితాత్మనాం హంత్యుపయుజ్యమానః||31|| కుష్ఠశ్విత్రశ్వాసకాసోదరార్శో- మేహప్లీహగ్రంథిరుగ్జంతుగుల్మాన్| సిద్ధం యోగం ప్రాహ యక్షో ముముక్షో- ర్భిక్షోః ప్రాణాన్ మాణిభద్రః కిలేమం||32||

స0-విడంగసారాదీనాం సముదితానాం పలత్రయం, త్రీణి పలాని కుంభాత్-త్రివృతాయాస్త్రీణి పలాని, గుడస్య చ ద్వాదశపలాని| ఏష ప్రయోగో జితేంద్రియాణాం మాసముపయుజ్యమానో వక్ష్యమాణాన్ గదాన్ హంతి| "ఉపేంద్రవజ్రా తు జతౌ జగౌ గః|" మాసశబ్దోపాదానాచ్చ ప్రత్యహమస్మాద్యోగాదర్ధపలం ధానకానవరక్తికాత్రయసహితమభ్యవహరణీయత్వేనాత్రావతిష్ఠతే| అన్యత్రాపి ప్రదేశే య ఏవంవిధో నిర్దేశస్తత్ర పరిమాణకల్పనాయామయమేవ న్యాయోఽనుమంతవ్యః| మణిభద్రాఖ్యో యక్షో భిక్షోః ప్రాణాన్ ముముక్షోః-జీవితం జిహాసోః, ఇమం సిద్ధం యోగం ప్రాణకరం ప్రాహ,-జగాదేత్యర్థః| అత్ర భూతే కాలే ప్రాహేతి, తథా సాధు కిలేత్యాగమికత్వం చ సూచయతి| శాలినీవృత్తం|

Adhikarana sarvakuShTheShu BUnimbAdi cUrNam (33-35) · Śloka 35

భూనింబనింబత్రిఫలాపద్మకాతివిషాకణాః| మూర్వాపటోలీద్వినిశాపాఠాతిక్తేంద్రవారుణీః||33|| సకలింగవచాస్తుల్యా ద్విగుణాశ్చ యథోత్తరం| లిహ్యాద్దంతీత్రివృద్బ్రాహ్మీశ్చూర్ణితా మధుసర్పిషా||34|| కుష్ఠమేహప్రసుప్తీనాం పరమం స్యాత్తదౌషధం|35|

స0-భూనింబాదయస్తుల్యా దంత్యాదయశ్చ యథోత్తరం ద్విగుణాశ్చూర్ణితా మధుసర్పిషా లిహ్యాత్| కుష్ఠాదీనామేతత్ పరమం భేషజం|

Adhikarana sarvakuShTheShu triphalAdicUrNam (35) · Śloka 35

| వరావిడంగకృష్ణా వా లిహ్యాత్తైలాజ్యమాక్షికైః||35||

స0-త్రిఫలాదీన్ వా తైలఘృతమాక్షికైర్లిహ్యాత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu vRukShakakvAthaH (36) · Śloka 36

కాకోదుంబరికావేల్లనింబాబ్దవ్యోషకల్కవాన్| హంతి వృక్షకనిర్యూహః పానాత్సర్వాంస్త్వగామయాన్||36||

స0-కాకోదుంబరికాదికల్కవాన్ వృక్షకక్వాథః పానాత్సర్వాన్ త్వగ్రోగాన్ హంతి| కాకోదుంబరికా-ఫల్గుః| వృక్షకో-వత్సకః|

Adhikarana sarvakuShTheShu kuTajAdisiddhaharItakIcUrNam (37) · Śloka 37

కుటజాగ్నినింబనృపతరుఖదిరాసనసప్తపర్ణనిర్యూహే| సిద్ధా మధుఘృతయుక్తాః కుష్ఠఘ్నీర్భక్షయేదభయాః|37|

స0-కుటజాదిక్వాథే సిద్ధాః పక్వా హరీతకీర్మధుఘృతసంయుక్తాః కుష్ఠనుదో భక్షయేత్| ఆర్యావృత్తం|

Adhikarana sarvakuShTheShu dArvyAditvakkvAthaH (37) · Śloka 37

దార్వీఖదిరనింబానాం త్వక్క్వాథః కుష్ఠసూదనః| ||37||

స0-దార్వ్యాదీనాం త్వక్క్వాథః కుష్ఠనాశనః స్యాత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeH kvAtho ghRutaM ca sarva khadirAdeH pRuthak ghRutaM ca (38-39) · Śloka 39

నిశోత్తమానింబపటోలమూల- తిక్తావచాలోహితయష్టికాభిః| కృతః కషాయః కఫపిత్తకుష్ఠం సుసేవితో ధర్మ ఇవోచ్ఛినత్తి||38|| ఏభిరేవ చ శృతం ఘృతముఖ్యం భేష్జైర్జయతి మారుతకుష్ఠం| కల్పయేత్ఖదిరనింబగుడూచీ- దేవదారురజనీః పృథగేవం||39||

స0-నిశాదిభిః కషాయః కృతః కఫపిత్తజం కుష్ఠముద్దలయతి| సుష్ఠు సేవితో యథా ధర్మః| ఏభిరేవ-పూర్వోక్తైరౌషధైః, పక్వం వరం ఘృతం వాతకుష్ఠం జయతి| ఏవం-అనయైవ కల్పనయా, పృథక్ ఖదిరాదీన్ కల్పయేత్| ఉపజాతిస్వాగతే వృత్తే|

Adhikarana sarvakuShTheShu pAThAdiBirmUtramuShNajalaM vA (72)) · Śloka 40

పాఠాదార్వీవహ్నిఘుణేష్టాకటుకాభి- మూత్రం యుక్తం శక్రయవైశ్చోష్ణజలం వా| కుష్ఠీ పీత్వా మాసమరుక్ స్యాద్గుదకీలీ మేహీశోఫీ పాండురజీర్ణీ కృమీమాంశ్చ||40||

స0-పాఠాదిభిరింద్రయవైశ్చ గోమూత్రం యుక్తమథవోష్ణజలం మాసం పీత్వా కుష్ఠీ నీరుక్ స్యాత్| అర్శసాదిశ్చ| "వేదై రంధ్రైరంతౌ యసగా మత్తమయూరం|" (వృ. ర. అ. 3|72)|

Adhikarana sarvakuShTheShu lAkShAdicUrNam (41) · Śloka 41

లాక్షాదంతీమధురసవరాద్వీపిపాఠావిడంగ- ప్రత్యక్ఽఽపుష్పీత్రికటురజనీసప్తపర్ణాటరూషం| రక్తా నింబం సురతరు కృతం పంచమూల్యౌ చ చూర్ణం పీత్వా మాసం జయతి హితభుగ్గవ్యమూత్రేణ కుష్ఠం||41||

స0-లాక్షాదిచూర్ణం గోమూత్రేణ మాసం పీత్వా హితభోజీ సన్ కుష్ఠం జయతి| రక్తా-మంజిష్ఠా| సురతరుశబ్దస్య నపుంసకత్వమౌషధవాచిత్వాల్లోకాశ్రయత్వాల్లింగస్యేతివా| పంచమూల్యౌ-దేశమూలమిత్యర్థః| "మందాక్రాంతా మభనతతగా గః సముద్రర్తులోకైః|"

Adhikarana sarvakuShTheShu nishAdeScUrNa paTakA vA (42) · Śloka 42

నిశాకణానాగరవేల్లతౌవరం సవహ్నితాప్యం క్రమశో వివర్ధితం| గవాంబుపీతం వటకీకృతం తథా నిహంతి కుష్ఠాని సుదారుణాన్యపి||42||

స0-నిశాదికం క్రమేణ వివర్ధితం గోమూత్రేణ పీతమథవా వటకీకృతం కుష్ఠాని సుకృచ్ఛ్రాణ్యపి నిహంతి| "ఉశంతి వంశస్థమిదం జతౌ జరౌ|"

Adhikarana sarvakuShTheShu trikaTvAdiguTikA (43) · Śloka 43

త్రికటూత్తమాతిలారు- ష్కరాజ్యమాక్షికసితోపలావిహితా| గులికా రసాయనం కు- ష్ఠజిచ్చ వృష్యా చ సప్తసమా||43||

స0-త్రికటుకాదిభిర్గులికా విహితా రసాయనం కుష్టహృద్ వృష్యా చ స్యాత్| ఏవం చ సప్తసమాఖ్యా| త్రికటుకత్రిఫలే హ్యత్ర సముదాయరూపత్వాద్ ద్వే ఏవ కల్పితే| "ఆర్యా విపులా తు యాఽన్యథా పాదభాక్|"

Adhikarana sarvakuShTheShu candraSakalAdi vaTakAH (44) · Śloka 44

చాంద్రశకలాగ్నిరజనీ- విడంగతువరాస్థ్యరుష్కరత్రిఫలాభిః| వటకా గుడాంశక్ల్Rప్తాః సమస్తకుష్ఠాని నాశయంత్యభ్యస్తాః||44||

స0-చంద్రశకలాదిభిర్వటకా గుడాంశేన క్ల్Rప్తాః-శీలితాః, నిఃశేషకుష్ఠాని ఘ్నంతి| చంద్రశకలా-బాకుచీ| ఆర్యాగీతిః|

Adhikarana sarvakuShTheShu viDa~ggAdipiNDI (45) · Śloka 45

విడంగభల్లాతకబాకుచీనాం సద్వీపివారాహిహరీతకీనాం| సలాంగలీకృష్ణతిలోపకుల్యా గుడేన పిండీ వినిహంతి కుష్ఠం||45||

స0-విడంగాదీనాం చూర్ణేన గుడేన పిండీ లాంగలికాద్యన్వితా కుష్ఠం విజయతే|

Adhikarana sarvakuShTheShu shashA~gkalekhAdilehaH (46) · Śloka 46

శశాంకలేఖా సవిడంగసారా సపిప్పలీకా సహుతాశమూలా| సాయోమలా సామలకా సతైలా కుష్ఠాని కృచ్ఛ్రాణి నిహంతి లీఢా||46||

స0-శశాంకలేఖా విడంగాదిభిః సహ తైలేన లీఢా కృచ్ఛ్రాణి కుష్ఠాని వినాశయతి| ఉపజాతివృత్తం(త్తే)|

Adhikarana sarvakuShTheShu pathyAdipiNDI,sarvakuShTheShu guDAdipiNDI (47) · Śloka 47

పథ్యాతిలగుడైః పిండీ కుష్ఠం సారుష్కరైర్జయేత్| గుడారుష్కరజంతుఘ్నసోమరాజీకృతాఽథవా||47||

స0-పథ్యాదిభిః సభల్లాతకైః పిండీ కుష్ఠం జయేత్| గుడాదిభిర్వా కృతా పిండీ కుష్ఠం హంతి|

Adhikarana sarvakuShTheShu khadiracUrNam (48) · Śloka 48

విడంగాద్రిజతుక్షౌద్రసర్పిష్మత్ఖాదిరం రజః| కిటిభశ్విత్రదద్రుఘ్నం ఖాదేన్మితహితాశనః||48||

స0-ఖదిరచూర్ణం విడంగాదియుతం మితహితభోజనః కిటిభాదిఘ్నం ఖాదేత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu sitAdilehaH (49) · Śloka 49

సితాతైలకృమిఘ్నాని ధాత్ర్యయోమలపిప్పలీః| లిహానః సర్వకుష్ఠాని జయత్యతిగురూణ్యపి||49||

స0-సితాదీని లిహానోఽశేషకుష్ఠాని కృచ్ఛ్రాణ్యపి జయతి|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNam (50-52) · Śloka 52

ముస్తం వ్యోషం త్రిఫలా మంజిష్ఠా దారు పంచమూలే ద్వే| సప్తచ్ఛదనింబత్వక్ సవిశాలా చిత్రకో మూర్వా||50|| చూర్ణం తర్పణభాగైర్నవభిః సంయోజితం సమధ్వంశం| నిత్యం కుష్ఠనిబర్హణమేతత్ప్రాయోగికం ఖాదన్||51|| శ్వయథుం సపాండురోగం శ్విత్రం గ్రహణీప్రదోషమర్శాంసి| వర్ధభగందరపిడకాకండూకోఠాపచీర్హంతి||52||

స0-ముస్తాదికం సమభాగం సక్తుభాగైర్నవభిః సంయోజితం మధ్వంశేన యుతమేతచ్చూర్ణం ప్రాయోగికం-ప్రయోగయోగ్యం, కుష్ఠఘ్నం సతతం ఖాదేత్| ఆర్యాస్తిస్రః|

Adhikarana sarvakuShTheShu tuvarAsthyAdirasAyanAni (137)) · Śloka 53

రసాయనప్రయోగేణ తువరాస్థీని శీలయేత్| భల్లాతకం బాకుచికాం వహ్నిమూలం శిలాహ్వయం||53||

స0-రసాయనోక్తేన విధినా తువరాస్థీని (హృ. ఊ. అ. 39|84) , శీలయేత్| భల్లాతకం వా (హృ. ఉ. అ. 39|75) , సోమరాజీం వా (హృ. ఉ. అ. 39|107) , చిత్రకమూలం వా (హృ. ఉ. అ. 39|63) , శిలాజతు వా (హృ. ఉ. అ. 39|137)|

Adhikarana sarvakuShTheShu ityantadauShe vijite bahi pralepAdi hitam (54) · Śloka 54

ఇతి దోషే విజితేఽంతస్- త్వక్స్థే శమనం బహిః ప్రలేపాది హితం| తీక్ష్ణాలేపోత్క్లిష్టం కుష్ఠం హి వివృద్ధిమేతి మలినే దేహే||54||

స0-ఇతి-ఏవంప్రకారేణ, అంతర్విజితే దోషేఽత ఏవ త్వక్స్థే బహిః ప్రలేపాది హితం| ఆదిశబ్దేన స్నానాదిపరిగ్రహః| నను, బహిర్భాగస్థం కుష్ఠం కిమితి పూర్వమేవ ప్రలేపాదినా న జీయతే ? ఇత్యాహ-తీక్ష్ణేత్యాది| యస్మాత్తీక్ష్ణేన లేపేనోత్క్లిష్టం-ఉత్క్లేశం ప్రాపితం, కుష్ఠం మలినే-సదోషే, కాయే వివృద్ధిం యాతి| తస్మాదంతఃశుద్ధే కాయే ప్రలేపాదికం హితం| ఆర్యాగీతిః|

Adhikarana sarvakuShTheShu sthirakaThiNamaNDaleShu poTalaiH svedaH (55) · Śloka 55

స్థిరకఠినమండలానాం కుష్ఠానాం పోటలైర్హితః స్వేదః| స్విన్నోత్సనం కుష్ఠం శస్త్రైర్లిఖితం ప్రలేపనైర్లింపేత్||55||

స0-స్థిరాణి కఠినాని చ మండలాని యేషాం కుష్ఠానాం తేషాం పోటలైః స్వేదో హితః| స్విన్నోత్సన్నం కుష్ఠం శస్త్రైర్లిఖితం ప్రలేపైర్లింపేత్| గీతిరార్యా|

Adhikarana sarvakuShTheShu svinnotsanneShu lekhanaM lepanaM ca sarvakuShTheShu sparshaindriyanASaneShu kShAraH (56) · Śloka 56

యేషు న శస్త్రం క్రమతే స్పర్శేంద్రియనాశనేషు కుష్ఠేషు| తేషు నిపాత్యః క్షారో రక్తం దోషం చ విస్రావ్య||56||

స0-యేషు కుష్ఠేషు స్పర్శేంద్రియనాశనేషు శస్త్రం న క్రమతే, తేషు రక్తం దోషం చ విస్రావ్య క్షారో నిపాతనీయః| క్రమత ఇతి "వృత్తిసర్గ" ఇత్యాదినా తడ్|

Adhikarana sarvakuShTheShu atikaThinaparuShApurANaMtvAdiyukteShu viShairagadaSca kramAllepaH (57) · Śloka 57

లేపోఽతికఠినపురుషే సుప్తే కుష్ఠే స్థిరే పురాణే చ| పీతాగదస్య కార్యో విషైః సమంత్రోఽగదైశ్చాను||57||

స0-పాషాణవత్కఠినే తథా పరుషస్పర్శే తథా సుప్తే స్థిరీభూతే తథా పురాణే చ కుష్ఠే సత్యాతురస్యోపయుక్తాగదస్య విషైర్మంత్రసహితైర్లే(తో లే)పః కార్యః| అను-పశ్చాత్, అగదైశ్చ లేపః|

Adhikarana sarvakuShTheShu stabdhatvAdiyukteShu ghRuShTvA lepaH (58) · Śloka 58

స్తబ్ధాని సుప్తసుప్తాన్యస్వేదనకండులాని కుష్ఠాని| ఘృష్టాని శుష్కగోమయఫేనకశస్త్రైః ప్రదేహ్యాని||58||

స0-కుష్ఠాని స్తబ్ధాని తథాఽతిసుప్తాని తథాఽస్వేదనాని కండూవంతి చ శుష్కగోమయాదిభిఘృష్టాన్యనంతరం ప్రలేప్యాని|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdikaShAyaH siddhAthaikaM snAnam sarvakuShTheShu mustA vamanaM virecanaM tvagdoShAdi nAshakaSca (59-60) · Śloka 60

ముస్తా త్రిఫలా మదనం కరంజ ఆరగ్వధః కలింగయవాః| సప్తాహ్వకుష్ఠఫలినీదార్వ్యః సిద్ధార్థకం స్నానం||59|| ఏష కషాయో వమనం విరేచనం వర్ణకస్తథోద్ధర్షః| త్వగ్దోషకుష్ఠశోఫప్రబాధనః పాండురోగఘ్నః||60||

స0-ముస్తాదయః స్నానం స్యాత్| ఏష ఏవ కషాయో వమనం [విరేచనం] వర్ణకరస్తథోద్ధర్షస్త్వగ్దోషాదిప్రబాధనః పాండురోగహృచ్చ స్యాత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu karavIramUlAdikvAthalepaH (61) · Śloka 61

కరవీరనింబకుటజాచ్ఛమ్యాకాచ్చిత్రకాచ్చ మూలానాం| మూత్రే దర్వీలేపీ క్వాథో లేపేన కుష్ఠఘ్నః||61||

స0-కరవీరమూలాదినా చతుర్గుణే గోమూత్రే క్వథితే దర్వీలేపీ క్వాథో లేపేన కుష్ఠఘ్నః-కుష్ఠాపహః|

Adhikarana sarvakuShTheShu shvetakaravIramulAdi lepaH (62) · Śloka 62

శ్వేతకరవీమూలం కుటజకరంజాత్ఫలం త్వచో దార్వ్యాః| సుమనఃప్రవాలయుక్తో లేపః కుష్ఠాపహః సిద్ధః||62||

స0-సితకరవీరమూలాదయః సుమనఃపల్లవయుతో లేపో నిశ్చితం కుష్ఠఘ్నః|

Adhikarana sarvakuShTheShu SirIShatvagAdicaturvidholepaH (63) · Śloka 63

శైరీషీ త్వక్ పుష్పం కార్పాస్యా రాజవృక్షపత్రాణి| పిష్టా చ కాకమాచీ చతుర్విధః కుష్ఠహా లేపః||63||

స0-శిరీషత్వగాదిలేపశ్చతుఃప్రకారః కుష్ఠజిత్| ఆర్యా అష్టౌ|

Adhikarana sarvakuShTheShu vyoShAdi lepaH (64) · Śloka 64

వ్యోషసర్షపనిశాగృహధూమై- ర్యావశూకపటుచిత్రకకుష్ఠైః| కోలమాత్రగుటికాఽర్ధవిషాంశా శ్విత్రకుష్ఠహరణో వరలేపః||64||

స0-వ్యోషాదిభిర్ద్రవ్యైః సమాంశైస్తదర్ధవిషోపేతైః కోలప్రమాణావటికా లేపతః శ్విత్రం కుష్ఠం హంతి| [ స్వాగతావృత్తం| ]

Adhikarana sarvakuShTheShu nimbAdicUrNasyodvartanam (65-66) · Śloka 66

నింబం హరిద్రే సురసం పటోలం కుష్ఠాశ్వగంధే సురదారు శిగ్రుః| ససర్షపం తుంబరుధాన్యవన్యం చండా చ చూర్ణాని సమాని కుర్యాత్||65|| తైస్తక్రపిష్టైః ప్రథమం శరీరం తైలాక్తముద్వర్తయితుం యతేత| తథాఽస్య కండూః పిటికాః సకోఠాః కుష్ఠాని శోఫాశ్చ శమం వ్రజంతి||66||

స0-పూర్వం తైలాభ్యక్తం శరీరం నింబాదిభిః సమభాగేన చూర్ణీకృతైరుద్వర్తనార్థం యత్నం కుర్యాత్| తథా-ఏవం కృతే, అస్య-ఆతురస్య, కండ్వాదయః శామ్యంతి| ఉద్వర్తనానంతరముష్ణజలస్నానం కార్యం|

Adhikarana sarvakuShTheShu mustAdicUrNasyAvacUrNanam (67-68) · Śloka 68

ముస్తామృతాసంగకటంకటేరీ- కాసీసకంపిల్లకకుష్ఠరోధ్రాః| గంధోపలః సర్జరసో విడంగం మనఃశిలాలే కరవీరకత్వక్||67|| తైలాక్తగాత్రస్య కృతాని చూర్ణా- న్యేతాని దద్యాదవచూర్ణనార్థం| దద్రూః సకండూః కిటిభాని పామా విచర్చికా చేతి తథా న సంతి||68||

స0-ముస్తాదీని సమాన్యేతాని చూర్ణాని కృతాని తైలభ్యక్తదేహస్యావచూర్ణనార్థం దద్యాత్| తథా-ఏవమవచూర్ణితే సతి, దద్రురిత్యాదయో నశ్యంతి| చత్వార్యేతాన్యుపజాతిసంజ్ఞాని వృత్తాని|

Adhikarana sarvakuShTheShu sarShapakalkalepaH sarvakuShTheShu manaH shilAdilepaH sarvakuShTheShu kara~jjAlepaH (69-70) · Śloka 70

స్నుగ్గండే సర్షపాత్కల్కః కుకూలానలపాచితః| లేపాద్విచర్చికాం హంతి రాగవేగ ఇవ త్రపాం||69|| మనఃశిలాలే మరిచాని తైల- మార్కం పయః కుష్ఠహరః ప్రదేహః| తథా కరంజప్రపునాటబీజం కుష్ఠాన్వితం గోసలిలేన పిష్టం||70||

స0-సర్షపాణాం కల్కః స్రుహ్యా గండే కుకూలాగ్నౌ పాచితో లేపేన విచర్చికాం హంతి, రాగవేగో లజ్జాం యథా| మనఃశిలాదయః ప్రలేపాత్ కుష్ఠహృతః| తద్వదేవ కరంజాది గోమూత్రపిష్టం| ఉపజాతివృత్తం|

Adhikarana sarvakuShTheShu guggulvAdiBi miSrakatailamishrairlepaH (71-72) · Śloka 72

గుగ్గులుమరిచవిడంగైః సర్షపకాసీససర్జరసముస్తైః| శ్రీవేష్టకాలగంధైర్మనఃశిలాకుష్ఠకంపిల్లైః||71|| ఉభయహరిద్రాసహితైశ్చాక్రికతైలేన మిశ్రితైరేభిః| దినకరకరాభితప్తైః కుష్ఠం ఘృష్టం చ నష్టం చ||72||

స0-గుగ్గుల్వాదిభిరేతైశ్చక్రజతైలేన మిశ్రితైః సూర్యరశ్మితప్తైఘృష్టం కుష్ఠం ద్రాక్ నశ్యతి| చాక్రికం తైలం-సద్యఃపీడితం చక్రస్థమేవోష్ణం తైలం| కేచిత్తు బహుకాలకృతతైలపీడనాత్ కోల్లు(హృ)కకాష్ఠాద్దేవదారుకాష్ఠవత్ ఖండశః పాటితాద్యుక్త్యా యత్తైలం గృహ్యతే తచ్చక్రతైలమిత్యాహుః|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme maricAdilepaH (73-74) · Śloka 74

మరిచం తమాలపత్రం కుష్ఠం సమనఃశిలం సకాసీసం| తైలేన యుక్తముషితం సప్తాహం భాజనే తామ్రే||73|| తేనాలిప్తం సిధ్మం సప్తాహాద్ ఘర్మసేవినోఽపైతి| మాసాన్నవం కిలాసం స్నానేన వినా విశుద్ధస్య||74||

స0-మరిచాదికం తైలేన యుక్తం సప్తదినాని తామ్రభాజనే స్థితం తేన చ-మరిచాదినా, సిధ్మమాలిప్తం ఘర్మసేవినో నరస్య సప్తాహేనాపైతి| మాసాద్యత్సద్యోత్థితం శ్విత్రం తన్నశ్యతి| స్నానేన వినా విశుద్ధస్య నరస్య| చతస్ర ఆర్యాః, ఆర్యాశ్చ జఘనచపలాః|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme jyotiShmatItailam (75) · Śloka 75

మయూరకక్షారజలే సప్తకృత్వః పరిస్రతే| సిద్ధం జ్యోతిష్మతీతైలమభ్యంగాత్సిధ్మనాశనం||75||

స0-అపామార్గక్షారోదకే సప్తవారాన్ పరిస్రుతే సువర్ణలతాతైలం పక్వమభ్యంగేన సిధ్మం నాశయతి|

Adhikarana sarvakuShTheShu sidhme kAkaja~gghAmUlAdilepaH (76) · Śloka 76

వాయసజంఘామూలం వమనీపత్రాణి మూలకాద్బీజం| తక్రేణ భౌమవారే లేపః సిధ్మాపహః సిద్ధః||76||

స0-కాకజంఘామూలం వమన్యాః పత్రాణి మూలకబీజం చ తక్రేణాంగారకదినే లేపః సిధ్మఘ్నః సిద్ధః|

Adhikarana sarvakuShTheShu jIvantyAdighRutatailapAkaH (77-78) · Śloka 78

జీవంతీ మంజిష్ఠా దార్వీ కంపిల్లకం పయస్తుత్థం| ఏష ఘృతతైలపాకః సిద్ధః సిద్ధే చ సర్జరసః||77|| దేయః సమధూచ్ఛిష్టో విపాదికా తేన నశ్యతి హ్యక్తా| చర్మైకకుష్ఠకిటిభం కుష్ఠం శామ్యత్యలసకం చ||78||

స0-ఏష ఘృతతైలపాకః ఘృతతైలాభ్యాం పాకో యస్య యోగస్య స ఘృతతైలపాకః, గమకత్వాత్సమాసః| సిద్ధో-నిష్పన్నః| సిద్ధేఽస్మిన్ పాకే సర్జరసో మదనేన సహ దేయః| తేన-సిద్ధేన యోగేన, విపాదికాఽభ్యక్తా నశ్యతి| తథా, చర్మైకకుష్ఠాదికం చ శామ్యతి| క్షీరమూత్రార్కం గ్రాహ్యం, యౌగికత్వాద్వృద్ధవైద్యవ్యవహారాచ్చ| ఆర్యాస్తిస్రః|

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu vajrakaM tailam (79-80) · Śloka 80

మూలం సప్తాహ్వాత్త్వక్ శిరీషాశ్వమారా- దర్కాన్మాలత్యాశ్చిత్రకాస్ఫోతనింబాత్| బీజం కారంజం సార్షపం ప్రాపునాటం శ్రేష్ఠా జంతుఘ్నం త్ర్యూషణం ద్వే హరిద్రే||79|| తైలం తైలం సాధితం తైః సమూత్రై- స్త్వగ్దోషాణాం దుష్టనాడీవ్రణానాం| అభ్యంగేన శ్లేష్మవాతోద్భవానాం నాశాయాలం వజ్రకం వజ్రతుల్యం||80||

స0-సప్తపర్ణమూలం శిరీషాదీనాం త్వక్ కరంజాదీనాం బీజం తథా త్రిఫలాదయః, ఏతైర్గోమూత్రసహితైస్తిలతైలం పక్త్వా వాతకఫోద్భవానాం త్వగ్దోషాణాం తథా దుష్టనాడీవ్రణానామభ్యంగేన నాశాయ వజ్రకసంజ్ఞమేతదలం-సమర్థం| తథా వజ్రతుల్యం, అవ్యాహతశక్తిత్వాత్| [ వైశ్వదేవీ శాలినీ చ| ]

Adhikarana sarvakuShTheShu nADIvraNeShu mahAvajratailam (81-82) · Śloka 82

ఏరండతార్క్ష్యఘననీపకదంబభారంగీ- కంపిల్లవేల్లఫలినీసురవారుణీభిః| నిర్గుండ్యరుష్కరసురాహ్వసువర్ణదుగ్ధా- శ్రీవేష్టగుగ్గులుశిలాపటుతాలవిశ్వైః||81|| తుల్యస్నుగర్కదుగ్ధం సిద్ధం తైలం స్మృతం మహావజ్రం| అతిశయితవజ్రకగుణం శ్విత్రార్శోగ్రంథిమాలాఘ్నం||82||

స0-ఏరండాదిభిస్తుల్యస్నుగర్కదుగ్ధం తైలం పక్వం మహావజ్రసంజ్ఞం స్మృతం| అతిశయేన వజ్రకగుణం శ్విత్రాదిఘ్నం| వసంతతిలకం ఆర్యా చ|

Adhikarana sarvakuShTheShu kuShThAditailam (83) · Śloka 83

కుష్ఠాశ్వమారభృంగార్కమూత్రస్నుక్క్షీరసైంధవైః| తైలం సిద్ధం విషావాపమభ్యంగాత్ కుష్ఠజిత్పరం||83||

స0-కుష్ఠాదిభిః సిద్ధం తైలం విషావాపమభ్యంగాత్ పరం కుష్ఠహృత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu pAmAvicarcikayoH kaTutailam (84) · Śloka 84

సిద్ధం సిక్థకసిందూరపురతుత్థకతార్క్ష్యజైః| కచ్ఛూం విచర్చికాం చాశు కటుతైలం నిబర్హతి||84||

స0-సిక్థకాదిభిః పక్వం సర్షపతైలం కచ్ఛ్వాదీన్నిహంతి|

Adhikarana sarvakuShTheShu dadruShu lAkShAdilepaH (85) · Śloka 85

లాక్షా వ్యోషం ప్రాపునాటం చ బీజం సశ్రీవేష్టం కుష్ఠసిద్ధార్థకాశ్చ| తక్రోన్మిశ్రః స్యాద్ధరిద్రా చ లేపో దద్రూషూక్తో మూలకోత్థం చ బీజం||85||

స0-లాక్షాదయో నిశా చ తక్రోన్మిశ్రో దద్రూషు లేప ఉక్తః| మూలకబీజం చ తక్రమిశ్రం తద్వత్| శాలినీవృత్తం|

Adhikarana sarvakuShTheShu citrakAdayAH ShaT lepAH (86-87) · Śloka 87

చిత్రకసోభాంజనకౌ, గుడూచ్యపామార్గదేవదారూణి| ఖదిరో ధవశ్చ లేపః, శ్యామా దంతీ ద్రవంతీ చ||86|| లాక్షారసాంజనైలాః, పునర్నవా చేతి కుష్ఠినాం లేపాః| దధిమండయుతాః పాదైః షట్ ప్రోక్తా మారుతకఫఘ్నాః||87||

స0-చిత్రకాదయో దధిమండాన్వితాః పాదైః షట్ వాతశ్లేష్మకుష్ఠఘ్నా గదితాః| తత్ర చిత్రకసోభాంజనకావిత్యేకో లేపః, గుడూచ్యపామార్గదేవదారూణీతి ద్వితీయః, ఏవమన్యేఽపి వేద్యాః| ఆర్యే|

Adhikarana sarvakuShTheShu pittakaPottareShu jalAdilepaH (88) · Śloka 88

జలవాప్యలోహకేసరపత్రప్లవచందనమృణాలాని| భాగోత్తరాణి సిద్ధం ప్రలేపనం పిత్తకఫకుష్ఠే||88||

స0-జలాదీని భాగోత్తరాణి సిద్ధః పిత్తకఫకుష్ఠే ప్రలేపః| జలం-వాలకం| వాప్యం-కుష్ఠం| జఘనచపలాఽఽర్యా|

Adhikarana sarvakuShTheShu dAhayukteShu tiktaghRutAdiBiraBya~ggaH sarvakuShTheShu kledaprapAtAdiShu shItalepAdayaH (89-90) · Śloka 90

తిక్తఘృతైర్ధౌతఘృతైరభ్యంగో దహ్యమానకుష్ఠేషు| తైలైశ్చందనమధుకప్రపౌండరీకోత్పలయుతైశ్చ||89|| క్లేదే ప్రపతతి చాంగే దాహే విస్ఫోటకే చ చర్మదలే| శీతాః ప్రదేహసేకా వ్యధనవిరేకౌఘృతం తిక్తం||90||

స0-తిక్తద్రవ్యసాధితైర్ఘృతైస్తథా జలేన ధౌతైర్ఘృతైరభ్యంగో దాహయుక్తేషు కుష్ఠేషు హితః| క్లేదే చ ప్రకర్షేణ పతతి సతి తైలైశ్చందనాదియుక్తైరభ్యంగః, చశబ్దాద్ధృతైశ్చ, ప్రకృతత్వాద్ధితః| అంగే దాహాదిమతి శీతప్రదేహాద్యాస్తిక్తకం చ ఘృతం హితం| వ్యధనం-సిరావ్యధః|

Adhikarana sarvakuShTheShu kRumikuShTheShukhadirAdayaH (91) · Śloka 91

ఖదిరవృషనింబకుటజాఃశ్రేష్ఠాకృమిజిత్పటోలమధుపర్ణ్యః అంతర్బహిః ప్రయుక్తాః కృమికుష్ఠనుదః సగోమూత్రాః||91||

స0-ఖదిరాదయో గోమూత్రాన్వితా అభ్యంతరం బాహ్యతశ్చ ప్రయుక్తాః కృమియుతకుష్ఠహృతః|

Adhikarana sarvakuShTheShu vAtottareShu pUrvaM ghRutaM sarvakuShTheShu kaPottareShu pUrvaM vamanaM sarvakuShTheShu pittottareShu pUrvaM raktamokSho virekaSca (92) · Śloka 92

వాతోత్తరేషు సర్పిర్వమనం శ్లేష్మోత్తరేషు కుష్ఠేషు| పిత్తోత్తరేషు మోక్షో రక్తస్య విరేచనం చాగ్రే||92||

స0-వాతాధికేషు కుష్ఠేషు ఘృతమగ్రే-పూర్వం, హితం| శ్లేష్మాధికేషు చ వమనం| పిత్తోత్తరేషు రక్తమోక్షో విరేచనం చాగ్రే హితం|

Adhikarana sarvakuShTheShu nihRutAstradoShAdiShu lepAH siddhidAH (93) · Śloka 93

యే లేపాః కుష్ఠానాం యుజ్యంతే నిర్హృతాస్రదోషాణాం| సంశోధితాశయానాం సద్యః సిద్ధిర్భవతి తేషాం||93||

స0-నిర్హృతాస్రదోషాణాం తథా సంశోధితశయానాం కుష్ఠానాం యే లేపా యుజ్యంతే, తేషాం సద్యః-శీఘ్రమేవ, సిద్ధిః-ఆమయనివృత్తిః, భవతి| అత ఏవేదమాహ-

Adhikarana sarvakuShTheShu bahudoSheShu saMshodhanam (94) · Śloka 94

దోషే హృతేఽపనీతే రక్తే బాహ్యాంతరే కృతే శమనే| స్నేహే చ కాలయుక్తే న కుష్ఠమతివర్తతే సాధ్యం||94||

స0-దోషే-వాతాదౌ, హృతే రక్తేఽపనీతే బాహ్యేఽభ్యంతరే శమనే కృతే స్నేహే కృతే చ కాలే యుక్తే కుష్ఠం సాధ్యం నాతివర్తతే| అపి తూపశామ్యతి| ఆర్యాః షట్, అన్యత్ర జఘనచపలాః (?)|

Adhikarana sarvakuShTheShu doShAtiharaNe mRutyuH (95) · Śloka 95

బహుదోషః సంశోధ్యః కుష్ఠీ బహుశోఽనురక్షతా ప్రాణాన్| దోషే హ్యతిమాత్రహృతే వాయుర్హన్యాదబలమాశు||95||

స0-బహుదోషః కుష్ఠీ ప్రాణాన్ రక్షతా భిషజా పునఃపునః సంశోధ్యః| ఏకవేలయైవ కస్మాన్న శోధ్యతే ? ఇత్యాహ-యస్మాద్దోషేఽతిమాత్రహృతే సత్యబలం నరం వాతో ద్రాగేవ హన్యాత్| ఆర్యా|

Adhikarana sarvakuShTheShu vamanAdInAM kAlaniyamaH (96) · Śloka 96

పక్షాత్పక్షాచ్ఛర్దనాన్యభ్యుపేయా- న్మాసాన్మాసాచ్ఛోధనాన్యప్యధస్తాత్| శుద్ధిర్మూర్ఘ్ని స్యాత్త్రిరాత్రాత్త్రిరాత్రాత్ షష్ఠే షష్ఠే మాస్యసృడ్మోక్షణం చ||96||

స0-అసౌ కుష్ఠీ పక్షేణ వమనాని సేవేత| మాసాన్మాసాదధఃశోధనాని భజేత్| శిరసి త్రిరాత్రే త్రిరాత్రే శుద్ధిః స్యాత్| షష్ఠే షష్ఠే రక్తమోక్షశ్చ స్యాత్|

Adhikarana sarvakuShTheShu kRutyadoShanirharaNam (97) · Śloka 97

యో దుర్వాంతో దుర్విరిక్తోఽథవా స్యాత్ కుష్ఠీ దోషైరుద్ధతైర్వ్యాప్యతేఽసౌ| నిఃసందేహం యాత్యసాధ్యత్వమేవం తస్మాత్ కృత్స్నాన్నిర్హరేదస్య దోషాన్||97||

స0-యః కుష్ఠీ కృతాసమ్యగ్వమనవిరేచనః స్యాత్, అసావుద్ధతైర్దోషైర్వ్యాప్యతే| ఏవం నిశ్చయేనాసాధ్యత్వం యాతి| తస్మాద్ధేతోరస్య-కుష్ఠినః, కృత్స్నాన్-నిఖిలాన్, దోషాన్నిర్హరేత్| శాలినీవృత్తం(త్తే)|

Adhikarana sarvakuShTheShu vratasevanAdi (19) · Śloka 19

వ్రతదమయమసేవా త్యాగశీలాభియోగో ద్విజసురగురుపూజా సర్వసత్త్వేషు మైత్రీ| శివశివసుతతారాభాస్కరారాధనాని ప్రకటితమలపాపం కుష్ఠమున్మూలయంతి||98|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం చతుర్థే చికిత్సితస్థానే కుష్ఠచికిత్సితం నామైకోనవింశోఽధ్యాయః||19||

స0-వ్రతాదిసేవా త్యాగాద్యభ్యాసో ద్విజాదిపూజా సర్వసత్త్వమైత్రీ శివాద్యారాధనాని కుష్ఠం ప్రకటితమలపాపం నాశయంతి| మాలినీవృత్తం| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయటీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం చతుర్థే చికిత్సితస్థానే కుష్ఠచికిత్సితం నామైకోనవింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 19||