7. madātyayādicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਰਮ੍ਭਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸਾਮਾਨ੍ਯਹੇਤੁਰ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਯਾ ਯਥਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਕਾਰਣਂ ਤਥਾ ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯਾਪਿ|

Adhikarana madAtyayAdicikitsitAdhyAyaH madAtyaye cikitsAprakAraH (2-1) · Śloka 1

ਆਥਾਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਯਂ ਦੋਸਮਧਿਕਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਤੁਲ੍ਯਦੋਸੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੧||

ਸਂ-ਯਂ ਦੋਸਂ-ਤਤ੍ਰ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਵਾਤਾਦਿਕਂ, ਉਲ੍ਬਣਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍-ਲਕ੍ਸਯੇਜ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਯ-ਦੋਸਸ੍ਯ, ਆਦੌ-ਪ੍ਰਥਮਤ ਏਵ, ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍-ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਵਿਸਮਦੋਸੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਃ| ਤੁਲ੍ਯਦੋਸੇ ਪੁਨਰ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਦੋਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍| ਕਿਮੇਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana tatra hetuH (2) · Śloka 2

ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਹਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ| |੨|

ਸਂ-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਕਾਲਕ੍ਰਮੇਣ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਾਵਸਾਨੋ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਫਸ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਮ੍| ਤਤਃ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਾ ਵਧਿਕੌ ਭਵਤਃ| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਨਂ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੪੮) ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤਮ੍|

Adhikarana madyotpannavyAdhermadyamevauShadham (2-3) · Śloka 3

| ਹੀਨਮਿਥ੍ਯਾਤਿਪੀਤੇਨ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ||੨|| ਸਮਪੀਤੇਨ ਤੇਨੈਵ ਸ ਮਦ੍ਯੇਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| |੩|

ਸ੦-ਹੀਨਮਿਥ੍ਯਾਤਿਪੀਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਸਃ-ਵ੍ਯਾਧਿਃ, ਤੇਨੈਵ ਮਦ੍ਯੇਨ ਸਮਪੀਤੇਨ-ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪੀਤੇਨ, ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| "ਯਾਵਦ੍ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਨ੍ਨ ਕ੍ਸੋਭਤੇ ਮਨਃ| ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਰਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਵਤਾ ਸਦਾ||" (ਸ਼੍ਲੋ.੧੪) ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਪਾਨਂ ਸਮਮੇਵ ਪੀਤਮ੍| ਯੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕੇਨਾਥਵਾ ਮਾਧਵੇਨ ਗਾਡਾਦਿਨਾ ਵਾ ਯੋ ਜਾਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ ਤੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਦਿਨਾ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਕੁਤ ਏਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana madyasya viShasAdRuSyam (3) · Śloka 3

| ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸਸਾਦਸ਼੍ਯਾਤ੍|੩|

ਸ੦-ਯਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਸਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਤਤ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਤੈਰੇਵ ਗੁਣੈਰ੍ਮਦ੍ਯਮਪਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਮਦ੍ਯੇਨੈਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਵਿਸਸਾਦਸ਼੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਤਤੋ ਯਥਾ ਵਿਸਸ੍ਯ ਵਿਸਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਖ੍ਯਾਹ-

Adhikarana ataH viShajavyAdherapi viShAntaramauShadham (3-4) · Śloka 4

| ਵਿਸਂ ਤੂਤ੍ਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤਿਭਿਃ||੩|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੋਗਾਦ੍ਵਿਸਾਨ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸਤੇ| |੪|

ਸ੦-ਸਤ੍ਯਮੇਤਤ੍| ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਗੁਣੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰੁਤ੍ਕਰ੍ਸਵਤ੍ਤਿਭਿਃ-ਅਧਿਕਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਵਰੂਪੈਃ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਯੋਗਾਤ੍-ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍, ਵਿਸਂ ਵਿਸਾਨ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਨ ਤੁ ਤਦ੍ਧੀਨਾਤ੍ਤਦੇਵ ਸ੍ਵੋਤ੍ਥੇ ਰੋਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯਾਲਮ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਤੁ ਹੀਨਵਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੋਗਾਨ੍ਨ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਏਵਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਹੀਨੋਤ੍ਕਰ੍ਸਭੇਦਾਦ੍ਵਿਸਾਨ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈਲਕ੍ਸਣ੍ਯਮ੍|

Adhikarana madyotpannavyAdhermadyauShadhatve upapattiH (4-7) · Śloka 7

| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੇਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪੀਤੇਨਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਨਾ||੪|| ਮਦ੍ਯੇਨਾਨ੍ਨਰਸਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕ੍ਸਾਰਤਾਂ ਗਤਃ| ਯਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਦਤਣ੍ਮੋਹਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਵਿਭ੍ਰਮਾਨ੍||੫|| ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਨ ਦੋਸੇਣ ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਮਾਰੁਤਃ| ਸੁਤੀਵ੍ਰਾ ਵੇਦਨਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਸ੍ਥਿਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸੁ||੬|| ਜੀਰ੍ਣਾਮਮਦ੍ਯਦੋਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਲਾਘਵੇ ਸਤਿ| ਯੌਗਿਕਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍||੭||

ਸਂ-ਸ੍ਵਭਾਵਤ ਏਵ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੇਨ ਤਥਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਥਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਨਾ ਮਦ੍ਯੇਨ ਪੀਤੇਨਾਨ੍ਨਰਸਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕ੍ਸਾਰਤਾਂ ਚ ਗਤੋ ਯਨ੍ ਮਦਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਮਾਰੁਤੋ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਨ ਦੋਸੇਣ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁਰੁਦ੍ਧੋ ਯਾ ਦਾਰੁਣਾ ਮੂਰ੍ਧਾਦਿਸੁ ਵੇਦਨਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਨ੍-ਮਦਾਦੀਨ੍, ਤਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦਨਾਃ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਯੌਗਿਕਂ ਵਿਧਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ? ਜੀਰ੍ਣਾਮਮਦ੍ਯਦੋਸਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਯਾਂ ਲਾਘਵੇਸਤਿ, ਤੇ ਚ ਤਾਸ਼੍ਚ ਤਾਨ੍, "ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ" ਇਤ੍ਯੇਕਸ਼ੇਸਃ| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਤਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨ੍ਤਰਾਰਮ੍ਭੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਮੈਵਮ੍| ਬਹ੍ਵਯੋ ਹਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਃ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨ੍ਤਰੋਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤ ਏਵ| ਨਨੁ, ਕਥਂ ਤਾਨ੍ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana atra hetuH (8) · Śloka 8

ਕ੍ਸਾਰੋ ਹਿ ਯਾਤਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਮ੍ਲੋਪਸਂਹਿਤਃ| ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲੇਸੁ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਦੋਸਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਦਲਮ੍||੮||

ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰੋਮ੍ਲੋਪਸਂਹਿਤੋ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਯਾਤਿ| ਅਮ੍ਲੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਮਦ੍ਯਂ ਦੋਸਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ [ਅਲਂ-] ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍|

Adhikarana guNayuktaM madyaM dhAtusAmyakaram (9) · Śloka 9

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਃ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦੀਪਨਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾ ਗੁਣੈਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਦੇਵਾਸ੍ਯ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਂ ਪਰਮ੍||੯||

ਸ੦-ਪੁਰਾ-ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦ੍ਯੈਰ੍ਗੁਣੈਃ (ਨਿ. ਅ. ੬/੧) ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗੋਕ੍ਤੈਰ੍ਦੀਪਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਗੁਣੈਃ (ਸੂ. ਅ. ੫/੬੨) ਕਰਣਭੂਤੈਃ, ਤਦੇਵ-ਮਦ੍ਯਂ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਮ੍| ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਮਿਤਿ ਹੇਤੌ ਟਃ|

Adhikarana pAnAtyayauShadhakAlaH (10) · Śloka 10

ਸਪ੍ਤਾਹਮਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਮ੍| ਜੀਰ੍ਯਤ੍ਯੇਤਾਵਤਾ ਪਾਨਂ ਕਾਲੇਨ ਵਿਪਥਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੧੦||

ਸ੦-ਸਪ੍ਤਾਹਮਥਵਾਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰਂ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍-ਨਾਧਿਕਂ ਕਾਲਮ੍| ਯਤ ਏਤਾਵਤਾ ਕਾਲੇਨ ਵਿਮਰ੍ਗਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ ਪਾਨਂ-ਮਦ੍ਯਪਾਨਂ, ਪਰਿਣਮਤਿ|

Adhikarana tataH paraM yathAyathaM rogauShadham (11) · Śloka 11

ਪਰਂ ਤਤੋਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ ਯੋ ਰੋਗਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਯਥਾਯਥਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਕਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਃ||੧੧||

ਸ੦-ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਤ੍, ਪਰਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਯੋ ਰੋਗੋਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਤਸ੍ਯ-ਰੋਗਸ੍ਯ, ਕਤਪਾਨਾਤ੍ਯਯੌਸਧਸ਼੍ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ-

Adhikarana vAtAdike madAtaye piShTakRutaM madyam vAtAdike madAtaye mAMsarasAH vAtAdike madAtaye rAgaShADavAH vAtAdike madAtaye godhUmamAShAnnam vAtAdike madAtaye acCavArUNI vAtAdike madAtaye svarasakkAthAH vAtAdike madAtaye mastvAdi vAtAdike madAtaye aBya~ggAdi vAtAdike madAtaye prAvaraNam vAtAdike madAtaye dhUmo~anulepanaM ca vAtAdike madAtaye stryaH (12-19) · Śloka 19

ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਮਦ੍ਯਂ ਦਧਾਤਿਪਿਸ੍ਟਕਤਂ ਯੁਤਮ੍| ਬੀਜਪੂਰਕਵ੍ਰੁਕ੍ਸਾਮ੍ਲਕੋਲਦਾਡਿਮਦੀਪ੍ਯਕੈਃ||੧੨|| ਯਵਾਨੀਹਪੁਸਾਜਾਜੀਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਲਵਣਾਰ੍ਦ੍ਰਕੈਃ| ਸ਼ੁਲ੍ਯਿਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਹਰਿਤਕੈਃ ਸ੍ਨੇਹਵਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਸਕੁਭਿਃ||੧੩|| ਉਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾ ਮੇਦ੍ਯਮਾਂਸਰਸਾ ਹਿਤਾਃ| ਆਮ੍ਰਾਮ੍ਰਾਤਕਪੇਸ਼ੀਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਰਾਗਸਾਡਵਾਃ||੧੪|| ਗੋਧੂਮਮਾਸਵਿਕਤਿਰ੍ਮਦੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਾ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾਰ੍ਦ੍ਰਕਕੁਲ੍ਮਾਸਸੁਕ੍ਤਮਾਂਸਾਦਿਗਰ੍ਭਿਣੀ||੧੫|| ਸੁਰਭਿਰ੍ਲਵਣਾ ਸ਼ੀਤਾ ਨਿਰ੍ਗਦਾ ਵਾਚ੍ਛਵਾਰੁਣੀ| ਸਰਸੋ ਦਾਡਿਮਾਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਤ੍ਕਨੀਯਸਃ||੧੬|| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਮੁਸ੍ਤੁਸੁਕ੍ਤਾਮ੍ਭੋਚ੍ਛਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਮੁਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਵਰਣਂ ਘਨਮ੍||੧੭|| ਘਨਸ਼੍ਚਾਗੁਰੁਜੋ ਧੂਪਃ ਪਙ੍ਕਸ਼੍ਚਾਗੁਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮਃ| ਕੁਚੋਰੁਸ਼੍ਰੋਣਿਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯੋ ਯੌਵਨੋਸ੍ਣਾਙ੍ਗਯਸ੍ਟਯਃ||੧੮|| ਹਰ੍ਸੇਣਾਲਿਙ੍ਗਨੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਸਂਵਾਹਨੇਸੁ ਚ| |੧੯|

ਸ੦-[ਤਤ੍ਰ-] ਤੇਸੁ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਪਿਸ੍ਟਕਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਬੀਜਪੂਰਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਯਸ੍ਤੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮੇਦ੍ਯਸ੍ਯ-ਮੇਦੁਰਸ੍ਯ, ਮਾਂਸਸ੍ਯਰਸਾ ਹਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਉਸ੍ਣਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮਲਲਵਣਾਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਰਾਗਾਃ ਸਾਡਵਾਸ਼੍ਚਾਮ੍ਰਾਮ੍ਰਾਤਕਪੇਸ਼ੀਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਤਾ ਹਿਤਾਃ| ਲਕ੍ਸਣਮੇਸਾਮਤੁਚਰ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੩/੩੦)| ਤਥਾ, ਗੋਧੂਮਮਾਸਯੋਰ੍ਵਿਕਤਿਰ੍ਹਿਤਾ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ? ਮਦੁਃ-ਅਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ, ਚਿਤ੍ਰਾ-ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾ, ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਾ-ਵਦਨਰੁਚਿਕਤ੍| ਤਥਾ, ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾਦਿਗਰ੍ਭਿਣੀ| [ਤਥਾ,] ਅਚ੍ਛਵਾਰੁਣੀ ਚ ਹਿਤਾ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾ ? ਸੁਰਭਿਰ੍ਲਵਣਾ ਸ਼ੀਤਾ ਚ| ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਗਦਾ-ਪੁਰਾਣਾ| ਤਥਾ, ਦਾਡਿਮਾਤ੍ਸ੍ਵਰਸੋ ਹਿਤਃ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਤ੍ ਕਨੀਯਸੋ-ਹਸ੍ਵਾਤ੍, ਕ੍ਵਾਥਃ| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਕ੍ਵਾਥੋ ਹਿਤਃ| ਤਥਾ, ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿ ਉਸ੍ਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਵਰਣਂ-ਆਚ੍ਛਦਨਂ, ਘਨਂ ਹਿਤਮ੍, ਅਗਰੁਜਸ਼੍ਚ ਧੂਪੋ ਘਨੋ-ਬਹੁਲੋ, ਹਿਤਃ| ਅਗਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮਪਙ੍ਕਾਨੁਲੇਪਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਿਯਾ ਹਰ੍ਸੇਣ-ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ, ਆਲਿਙ੍ਗਨਂ-ਪਰਿਸ੍ਵਙ੍ਗਃ, ਤਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਾਃ, ਸਂਵਾਹਨੇਸੁ-ਸ਼ਰੀਰਮਰ੍ਦਨੇਸੁ ਚ, ਯੁਕ੍ਤਾ ਹਿਤਾਃ| ਕੁਚਾਸ਼੍ਚੋਰਵਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੋਣਯਸ਼੍ਚ ਤੇਨ ਸ਼ਾਲਨ੍ਤੇ ਯਾਸ੍ਤਾ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ, ਯੌਵਨੇ ਨੋਸ੍ਣਾਙ੍ਗਯਸ੍ਟਿਃ-ਸ਼ਰੀਰਲਤਾ, ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਏਵਮ੍|

Adhikarana pittAdhike shArkarAdimadyam pittAdhike pAnakam (19-21) · Śloka 21

| ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣੇ ਬਹੁਜਲਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਮਧੁ ਵਾ ਯੁਤਮ੍||੧੯|| ਰਸੈਰ੍ਦਾਡਿਮਖ਼ਰ੍ਜੂਰਭਵ੍ਯਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਜੈਃ| ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸਸਿਤਾਸਕ੍ਤੁ ਯੋਜ੍ਯਂ ਤਾਦਕ੍ ਚ ਪਾਨਕਮ੍||੨੦|| ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗਕਸਾਯੈਰ੍ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| |੨੧|

ਸਂ-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਬਹੁਜਲਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ-ਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਮਧੁ-ਮਕ੍ਸਿਕਂ ਵਾ, ਰਸੈਰ੍ਦਾਡਿਮਾਦਿਜੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ਼ੀਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਰੁਸਕਾਣ੍ਯਤ੍ਰ ਮਧੁਰਾਣਿ ਯੋਜ੍ਯਾਨਿ ਨਾਮ੍ਲਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭/੧੩੨) "ਅਮ੍ਲਂ ਪਰੁਸਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਬਦਰਾਣ੍ਯਾਰੁਕਾਣਿ ਚ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪੀਣਿ" ਇਤਿ| ਤਾਦਕ੍ ਚ-ਸੁਸ਼ੀਤਂ, ਪਨਕਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸਹ ਸਿਤਾਸਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਵਤਤੇ ਯਤ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਸਕ੍ਤਵਸ਼੍ਚ ਲਾਜਾਨਾਂ ਯੋਜ੍ਯਾਃ, ਯੋਗ੍ਯਤਰਤ੍ਵਾਤ੍, ਨ ਤੁ ਯਵਾਨਾਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਾਦੁਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana pittAdhike shAlyAdyannam (21-22) · Śloka 22

| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਛਸ਼ਾਜੈਣਕਪਿਞ੍ਜਲੈਃ||੨੧|| ਸਤੀਨਮੁਦ੍ਗਾਮਲਕਪਟੋਲੀਦਾਡਿਮੈ ਰਸੈਃ| |੨੨|

ਸ੦-ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਕੈਃ ਸਹ ? ਸ਼ਸ਼ਾਦਿਜੈ ਰਸੈਰ੍ਦੇ ਸ਼ਾਦਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਤੀਨਾਦਿਜੈਸ਼੍ਚ ਰਸੈਃ|

Adhikarana pittAdhike samutlkiShTakaPapitte vamanam,pittAdhike tataH saMsargIkramaH (22-24) · Śloka 24

| ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਕ੍ਤ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍ਤਡ੍ਵਿਦਾਹਵਾਨ੍||੨੨|| ਪੀਤ੍ਵਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ੀਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਵਾ ਭੂਰੀਕ੍ਸੁਰਸਸਂਯੁਤਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਵਾ ਸਂਸਰ੍ਗੀ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਃ ਪਰਂ ਹਿਤਃ||੨੩|| ਤਥਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਪਾਚਨਃ| |੨੪|

ਸ੦-ਤਡ੍ਵਿਦਾਹਵਾਨ੍ ਮਦਾਤ੍ਯਯੀ ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ-ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾਭਾਸਂ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਮੇਤ੍| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਅਮ੍ਬੁ ਸ਼ੀਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ, ਮਦ੍ਯਂ ਵਾ ਭੂਰਿਣੇਕ੍ਸੁਰਸੇਨ ਸਂਯੁਤਂ ਪੀਤ੍ਵਾ, ਅਥਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਪੀਤ੍ਵਾ| ਪਰਂ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸਂਸਰ੍ਗੀ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਹਿਤਃ| ਕਤਵਮਨਾਦਿਕਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਃ ਸਂਸਰ੍ਗੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਤਸ੍ਯ-ਮਦਾਤ੍ਯਯਿਨਃ, ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ-ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਚ, ਪਾਚਨਃ|

Adhikarana pittAdhike saraktaniShThIvakAsAdau auShadham (24-26) · Śloka 26

| ਕਾਸੇ ਸਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਤਨਰੁਜਾਸੁ ਚ||੨੪|| ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਸਵਿਦਾਹਾਯਾਂ ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇ ਹਦਯੋਰਸਿ| ਗੁਡੂਚੀਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਟੋਲਸ੍ਯਾਥਵ ਰਸਮ੍||੨੫|| ਸਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍| |੨੬|

ਸਂ-ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਕਾਸੇ ਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵਸਹਿਤੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਦਿਰੁਜਾਸੁ ਚ ਤਸ੍ਣਾਯਾਂ ਵਿਦਾਹਸਿਤਾਯਾਂ ਹਦਯ ਉਰਸਿ ਚ ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇ ਸਤਿ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਰਸਮਥਵਾ ਪਟੋਲਸ੍ਯ ਰਸਂ ਸਨਾਗਰਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਲ੍ਪਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪ੍ਰਤਿ| "ਸੁਪ੍ਪ੍ਰਤਿਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ" ਇਤ੍ਯਵ੍ਯਯੀਭਾਵਃ|

Adhikarana pittAdhike atitRuShNAdau pAnamannaM ca (26-27) · Śloka 27

| ਤਸ੍ਯਤੇ ਚਾਤਿ ਬਲਵਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੁਦ੍ਧਤੇ||੨੬|| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਪਾਨਂ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਜੀਰ੍ਣੇਦ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਨ ਛਾਗਮਾਂਸਰਸੇਨ ਚ||੨੭||

ਸ੦-ਅਤਿਤਸ੍ਯਤੇ ਚ ਪੁਰੁਸਾਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇਧਿਕੇ ਸਤਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਪਾਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸ਼ੀਤਲਂ ਤਥਾ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਛਾਗਮਾਂਸਰਸੇਨ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍|

Adhikarana pittAdhike tRuShNAyAM pAnam (28-29) · Śloka 29

ਤਸ੍ਯਲ੍ਪਸ਼ਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਦਂ ਰਕ੍ਸਨ੍ ਬਹੂਦਕਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਦਾਡਿਮਲਾਜਾਮ੍ਬੁ ਜਲਂ ਵਾ ਪਰ੍ਣਿਨੀਸ਼ਤਮ੍||੨੮|| ਪਾਟਲ੍ਯੁਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਵਾ ਹਿਮਮ੍| |੨੯|

ਸ੦-ਤਸਿ ਸਤ੍ਯਾਮਲ੍ਪਂ-ਮਨ੍ਦਂ, ਮਦਂ ਰਕ੍ਸਨ੍ ਬਹੂਦਕਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਜਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਃ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਵਾ ਪਟੋ (ਪਾਟ)ਲ੍ਯਾਦਿਸ਼ਤਾਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਮੇਤਚ੍ਛੀਤਂ ਪਾਤ੍ਵ੍ਯਮ੍| ਯਤ੍ਤੋਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਵਾ ਹਿਮਮਿਤਿ|

Adhikarana pittAdhike abdhAtukShINAdau pAnam (29-30) · Śloka 30

| ਮਦ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਦਬ੍ਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇ ਤੇਜਸਿ ਚੋਦ੍ਧਤੇ||੨੯|| ਯਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਗਲਤਾਲੋਵ੍ਸ੍ਠੋ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਪਾਯਯੇਤ੍ਕਾਮਤੋਮ੍ਭਸ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ੀਥਪਵਨਾਹਤਮ੍||੩੦||

ਸ੦-ਮਦ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਦ੍ਧੇਤੋਰਬ੍ਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇ-ਅਲ੍ਪੀਭੂਤੇ, ਤੇਜਸਿ ਚੋਦ੍ਧਤੇ-ਕ੍ਸੋਭਿਤੇ ਸਤਿ, ਯਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਗਲਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਃ ਸਨ੍ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਨਿਸ੍ਕਸ੍ਯ-ਨਿਃਸਾਰ੍ਯ, ਚੇਸ੍ਟਤੇ-ਇਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਲੁਠ੍ਤਿ, ਤਂ-ਨਰਂ, ਕਾਮਤਃ-ਇਚ੍ਛਯਾ, ਅਮ੍ਭੋ ਨਿਸ਼ੀਥੇ ਯਃ ਪਵਨਸ੍ਤੇਨਾਹਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana pittAdhike tRu~aNAnAshako mukhAlepaH (31) · Śloka 31

ਕੋਲਦਾਡਿਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਚੁਕ੍ਰੀਕਾਚੁਕ੍ਰਿਕਾਰਸਃ| ਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲਕੋ ਮੁਖ਼ਾਲੇਪਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੩੧||

ਸਂ-ਕੋਲਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲਕੋ ਮੁਖ਼ਾਲੇਪੋ ਦ੍ਰਾਕ੍ ਤਸ੍ਣਾਂ ਸ਼ਮਯਤਿ|

Adhikarana pittAdhike dAhe~atishishiro vidhiH pittAdhike dAhe~arohiNIshirAvedhaH (32-33) · Śloka 33

ਤ੍ਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਾਨੋਸ੍ਮਾ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ| ਦਾਹਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਘੋਰਂ ਤਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਵਿਧਿਃ||੩੨|| ਅਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਰਸੈਸ੍ਤਪ੍ਤੇ ਰੋਹਿਣੀਂ ਵ੍ਯਧਯੇਚ੍ਛਿਰਾਮ੍| |੩੩|

ਸ੦-ਪਾਨਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯੋਸ੍ਮਾ ਤ੍ਵਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਭਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤੋ, ਦਾਹਂ ਦਾਰੁਣਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਕੁਰੁਤੇ| ਤਤ੍ਰ-ਦਾਹੇ, [ਅਤਿ] ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੇਣਾਪ੍ਯਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸਤਿ ਦਾਹੇ ਮਾਂਸਰਸੈਸ੍ਤਪ੍ਤੇ ਨਰੇ ਰੋਹਿਣੀਸਂਜ੍ਞਾਂ ਸ਼ਿਰਾਂ ਵ੍ਯਧਯੇਤ੍, ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵ੍ਯਧਯੇਦਿਤਿ 'ਘਟਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਤ੍ਵੇ' ਹ੍ੜਸ੍ਵਃ|

Adhikarana kaPAdhike vamanopavAsau,kaPAdike shuNThyAdishItakashAyaH (33-34) · Śloka 34

| ਉਲ੍ਲੇਖ਼ਨੋਪਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਂ ਪਿਬੇਤ੍||੩੩|| ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ੍ਥਿਰੋਦੀਚ੍ਯਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਯਤਮੋਦਕਮ੍| |੩੪|

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਵਮਨੋਪਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੋਦਕਂ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana kaPAdhike nirAmakShudhite shArkarAdimadyam (34-35) · Śloka 35

| ਨਿਰਾਮਂ ਕ੍ਸੁਧਿਤਂ ਕਾਲੇ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਹੁਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੩੪|| ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਮਧੁ ਵਾ ਜੀਰ੍ਣਮਰਿਸ੍ਟਂ ਸੀਧੁਮੇਵ ਵਾ| ਰੂਕ੍ਸਤਰ੍ਪਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਾਨੀਨਾਗਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੩੫||

ਸ੦-ਤਤੋ ਨਿਰਾਮਂ ਜਾਤਕ੍ਸੁਧਂ ਸਨ੍ਤਂ, ਕਾਲੇ-ਯਤੋਚਿਤੇ, ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਬਹੁਮਾਕ੍ਸਿਕਂ-ਬਹੁਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ, ਪਾਯਯੇਤ੍| ਮਧੁ-ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ, ਵਾ ਬਹੁਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍| ਦ੍ਵਯਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਪੁਰਾਣਮ੍| ਤਥਾ, ਅਰਿਸ੍ਟਂ-ਅਭਯਾਦਿਕਤਂ, ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸੀਧੁਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਰੂਕ੍ਸਾਯੇ ਤਰ੍ਪਣਾਸ੍ਤੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ [ਤਥਾ] ਯਵਾਨੀਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana kaPAdike yavagodhUmAdyannaM mAMsarasaSca (36-37) · Śloka 37

ਯੂਸੇਣ ਯਵਗੋਧੂਮਂ ਤਨੁਨਾਲ੍ਪੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕਟੁਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕੌਲਤ੍ਥੇਨਾਲ੍ਪਸਰ੍ਪਿਸਾ||੩੬|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਜੈਸ਼੍ਚ੍ਛਾਗੈ ਰਸੈਰ੍ਵਾ ਧਨ੍ਵਚਾਰਿਣਾਮ੍| ਸਾਮ੍ਲਵੇਤਸਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਪਟੋਲੀਵ੍ਯੋਸਦਾਡਿਮੈਃ||੩੭||

ਸ੦-ਤਥਾ ਕੌਲਤ੍ਥੇਨ ਯੂਸੇਣ ਯਵਗੋਧੂਮਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨ ? ਤਨੁਨਾ-ਸ੍ਵਚ੍ਛੇਨ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪੇਨੋਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕਟੁਤਿਕ੍ਤੇਨਾਲ੍ਪਘਤੇਨ| ਅਥਵਾ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਜੈ ਰਸੈਸ਼੍ਛਾਰੈਵਾ ਰਸੈਰ੍ਧਨ੍ਵਚਾਰਿਣਾਂ ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਸਹਾਮ੍ਲਵੇਤਸਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਪਟੋਲਪਤ੍ਰਤ੍ਰਿਕਟੁਕਦਾਡਿਮੈਃ|

Adhikarana kaPAdike mAMsaM mAdhavapAnaM ca (38-40) · Śloka 40

ਪ੍ਰਭੂਤਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮਰਿਚਹਰਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਪੇਸ਼ਿਕਮ੍| ਬੀਜਪੂਰਰਸਾਦ੍ਯਮ੍ਲਭਸ੍ਟਨੀਰਸਰ੍ਵਤਿਤਮ੍||੩੮|| ਕਰੀਰਕਰਮਰ੍ਦਾਦਿ ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ ਬਹੁਸ਼ਾਲਨਮ੍| ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਂ ਵਿਕਲ੍ਪਿਤਨਿਮਰ੍ਦਕਮ੍||੩੯|| ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ ਮਾਂਸਂ ਮਾਧਵਂ ਨਿਗਦਂ ਪਿਬੇਤ੍| |੪੦|

ਸ੦-ਮਾਂਸਂ ਯਥਾਗ੍ਨਿ-ਅਗ੍ਨ੍ਯਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਭਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ ਮਾਧਵਂ ਨਿਗਦਂਪੁਰਾਣਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਮਾਂਸਮ੍ ? ਵਿਵਿਧੈਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤੋਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤੋ, ਨਿਮਰ੍ਦਕੋ ਯੇਨ ਮਾਂਸੇਨ ਤਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪਿਤਨਿਮਰ੍ਦਕਮ੍| ਤਦੇਵ ਵਿਵਿਧਪ੍ਰਕਾਰਤ੍ਵਂ ਨਿਮਰ੍ਦਕਸ੍ਯਾਹ-ਪ੍ਰਭੂਤਾਃ-ਉਤ੍ਕਟਾਃ, ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਮਰੀਚਹਰਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਪੇਸ਼ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਹਰਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਦੀਰ੍ਘਾਕਾਰਾ ਅਵਯਵਾਃ ਪੇਸ਼ਯ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਬੀਜਪੂਰਰਸਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲਸ੍ਤਥਾ ਭਸ੍ਟੋ-ਯਥਾਯਥਂ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਨਾ, ਨੀਰਸਃ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਾਯੋ, ਵਰ੍ਤਿਤੋਵ੍ਯਞ੍ਜਨਪ੍ਰਕਾਰੋ, ਯਤ੍ਰ ਤਦੇਵਮ੍| ਕਰੀਰਾਦਿ ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ-ਰੋਚਨਸ਼ੀਲਂ, ਬਹੁ-ਪ੍ਰਭੂਤਂ, ਸ਼ਾਲਨਂ-ਹਰਿਤਕਂ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਂ ਯਤ੍ਰ| ਤਦੇਵਂ ਵਿਵਿਧਂ ਕਲ੍ਪਨਂ ਕਤਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ|

Adhikarana kaPAdike aShTA~ggalavaNam (40-41) · Śloka 41

| ਸਿਤਾਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍||੪੦|| ਤ੍ਵਗੇਲਾਮਰਿਚਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਂ ਹਿਤਮ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਗ੍ਨਿਕਰਂ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੪੧||

ਸ੦-ਸਿਤਾਦ੍ਯੈਰਸ੍ਟਾਙ੍ਗਲਵਣਮਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਹਿਤਮ੍| ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਦਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਚ|

Adhikarana kaPAdike rUkShoShNodvartanAdi kaPAdike sakAmastrIBiryuttayAjAgaraNam (42-43) · Śloka 43

ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨੋਦ੍ਧਰ੍ਸਸ੍ਨਾਨਭੋਜਨਲਙ੍ਘਨੈਃ| ਸਕਾਮਾਭਿਃ ਸਹ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਗਰਣੇਨ ਚ||੪੨|| ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ ਕਫਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| |੪੩|

ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੈਰੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿਭਿਰ੍ਲਙ੍ਘਨੇਨ ਤਥਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਿਣ੍ਯਾ, ਸਕਾਮਾਭਿਰ੍ਦਯਿਤਾਭਿਃ ਸਹ ਯਜ੍ਜਾਗਰਣਂ ਤੇਨ ਚ ਕਫਾਧਿਕੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯੋ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ|

Adhikarana sannipAte dashavidhe cikitsA (43-44) · Śloka 44

| ਯਦਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ||੪੩|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਦਸ਼ਵਿਧੇ ਤਚ੍ਛ੍ਹੇਸੇਪਿ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| |੪੪|

ਸ੦-"ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਮਦ੍ਯਂ" (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| "ਪਿਤ੍ਤੋਲਬਣੇ ਬਹੁਜਲਂ" (ਸ਼੍ਲੋ ੧੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਥਾ "ਉਲ੍ਲੇਖਨੋਪਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਂ" (ਸ਼੍ਲੋ ੩੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਂ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ ਲਕ੍ਸੀਕਤ੍ਯ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕਰ੍ਮਦਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਮਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਵਿਧੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ, ਸ਼ੇਸੇਪਿ ਦਸ਼ਵਿਧੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍-ਵਿਵਿਧਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍,- ਕੁਰ੍ਯਾਟ੍, ਵੈਦ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ,-ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਤਦੇਵ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਦੋਸਬਲਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਟ੍| ਸ ਦਸ਼ਵਿਧਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਹਿਤਾਯ ਪਦ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ,-"ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਤ੍ਵੇਕੋ ਮਦ੍ਯੇਨ ਦ੍ਵੌ ਤਦਾਦਿਮਃ| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਯਦਾ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇਨੈਕੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕਃ|| ਏਕੋ ਮਧ੍ਯੇਨ ਦੋਸਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਵਾਵਲ੍ਪੇਨ ਤਤੀਯਕਃ| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣੈਕ ਏਵ ਸ੍ਯਾਦਲ੍ਪੇਨ ਦ੍ਵੌ ਚਤੁਰ੍ਥਕਃ|| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਯਦਾ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਅਲ੍ਪੇਨੈਕਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ| ਏਕੋਲ੍ਪੇਨ ਤੁ ਮਧ੍ਯੇਨ ਦ੍ਵੌ ਦੋਸਾਵਿਤਿ ਸਸ੍ਠਕਃ|| ਉਤ੍ਕਰ੍ਸੇਣ ਸਮਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰੇਵਂ ਭਵਤਿ ਸਪ੍ਤਮਃ| ਮਧ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਯਦਾ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਚਾਸ੍ਟਮਃ|| ਅਲ੍ਪੇਨ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਯਦਾ ਤਦਾ ਤੁ ਨਵਮਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਅਲ੍ਪੇਨੇਕੋ ਮਧ੍ਯੇਨੈਕਸ੍ਤਦਾ ਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯ ਇਤਿ ਸ੍ਫੁਟਾਃ|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸ੍ਯ ਮੁਨਿਨਾ ਦਸ਼ ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਤਾਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana sannipAte tvAgAdi pAnakam (44-46) · Śloka 46

| ਤ੍ਵਙ੍ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਮਗਧਾਮਰਿਚਾਜਾਜਿਧਾਨ੍ਯਕੈਃ||੪੪|| ਪਰੁਸਕਮਧੂਕੈਲਾਸੁਰਾਹ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਸਿਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਸਕਪਿਤ੍ਥਰਸਂ ਹਦ੍ਯਂ ਪਾਨਕਂ ਸ਼ਸ਼ਿਬੋਵਿਤਮ੍||੪੫|| ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪੇਯਂ ਰੁਚ੍ਯਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍| |੪੬|

ਸ੦-ਤ੍ਵਗਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਕਪਿਤ੍ਥਰਸਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਪੂਰਕਤਾਧਿਵਾਸਂ ਪਾਨਕਂ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍|

Adhikarana sannipAte harShaNI kriyA (46-47) · Śloka 47

| ਨਾਵਿਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਮਨੋ ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮਵਿਹਨ੍ਯ ਵਾ||੪੬|| ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦਿਸ੍ਯਤ ਹਰ੍ਸਣੀ ਕ੍ਰਿਯਾ| |੪੭|

ਸ੦-ਮਦ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਨਸਂ ਨਾਵਿਕ੍ਸੋਭ੍ਯ-ਅਪਿ ਤੁ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸੋਭਣਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਨ ਚ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਵਿਹਨਨਮਕਤ੍ਵਾ, ਏਵਮੇਵ ਯਥਾ ਕਥਞ੍ਚਿਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਹਰ੍ਸੋਤ੍ਪਾਦਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਏਸ੍ਟਵ੍ਯਾ| ਨਾਕ੍ਸੋਭ੍ਯੇਤ੍ਯਯਂ ਪਾਠੋ ਨ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍, ਲ੍ਯਬਾਦੇਸ਼ਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਦੁਰ੍ਲਭਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana sannipAte eBirashAnte payaH pAnam (47-49) · Śloka 49

| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ਮਨਾਦ੍ਯੇਸੁ ਮਦਦੋਸਃ ਕਤੇਸ੍ਵਪਿ||੪੭|| ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਮ੍ਯੇਤ੍ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਜਾਤੇ ਦੌਰ੍ਵਲ੍ਯਲਾਘਵੇ| ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਸ੍ਯ ਚ||੪੮|| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਰੋਰ੍ਯਥਾ ਵਰ੍ਸਂ ਤਥਾ ਪਯਃ| |੪੯|

ਸ੦-ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ਮਨਾਦ੍ਯੇਸੂਪਕ੍ਰਮੇਸੁ ਕਤੇਸ੍ਵਪਿ ਯਦਿ ਮਦਦੋਸੋਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ, ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ੍, ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯਾਤ ਏਵ ਚ ਕਫੇ ਸੌ-ਯਧਾਤੌ ਕ੍ਸੀਣੇਤ ਏਵ ਜਾਤੇ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਲਾਘਵੇ-ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵੇ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚ ਸਤਿ, ਤਦਾਨੀਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਯੋਰਤਿਰਿਕ੍ਤਤਾ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਧਿਕਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸੀਣੌਜਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥਾ ਪਯਃ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਰੋਰ੍ਵਰ੍ਸਮ੍| ਵਰ੍ਸਮਿਤਿ ਕਦ੍ਵਿਧੌ "ਭਯਾਦੀਨਾਮੁਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਮ੍" ਇਤ੍ਯਚ੍|

Adhikarana payaH pAne upapattiH (49-50) · Śloka 50

ਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਹਿ ਕ੍ਸੀਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਪੁਸ੍ਯਤਿ||੪੯|| ਓਜਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਚ ਮਦ੍ਯਤਃ|੫੦|

ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਸ੍ਯ-ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਣੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ-ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰੋਜਸਃ ਕ੍ਸੀਰਂ, ਮਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਪਰੀਤਂ ਗੁਣੈਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭/੨੧੭)-"ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਮਦੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਬਹਲਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| ਗੁਰੁ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਚ ਗਵ੍ਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਪਯਃ|| ਤਦੇਵਂਗੁਣਮੇਵੌਜਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਭਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਣਸ੍ਵ ਕ੍ਸੀਣਮੋਜਃ ਕ੍ਸੀਰਮਾਸ਼੍ਚੇਵ ਪੁਸ੍ਯਤਿ-ਵਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਾਪਯਤਿ, ਨ ਤ੍ਵਪਰਂ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਤ੍|

Adhikarana payasAvihate roge madyapAnam (50-51) · Śloka 51

| ਪਯਸਾ ਵਿਹਤੇ ਰੋਗੇ ਬਲੇ ਜਾਤੇ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੫੦|| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗਂ, ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਾਚਰੇਤ੍| ਨ ਵਿਕ੍ਸਯਧ੍ਵਂਸਕੋਤ੍ਥੈਃ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤੋਪਦ੍ਰਵੈਰ੍ਯਥਾ||੫੧||

ਸ੦-ਪਯਸਾ ਰੋਗੇ-ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਖ੍ਯੇ, ਨਿਵਰ੍ਤਿਤੇ ਬਲੇ ਜਾਤੇ ਸਤਿ ਮਦ੍ਯੋਚਿਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਚਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਯਥਾ ਵਿਕ੍ਸਯਧ੍ਵਂਸਕੋਦ੍ਭਵੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਰਸੌ ਨ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ| ਵਿਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵਾ ਵਿਕਾਰਾਃ-ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਦ੍ਯਾਃ (ਹਂਇ.ਅ.੬/੨੨), ਧ੍ਵਂਸਕੋਪਦ੍ਰਵਾਃ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਸ੍ਠੀਵਾਦਯਃ (ਹਂਇ.ਅ.੬/੨੨)|

Adhikarana vikShayadhvaMsakayoScikitsA (52-53) · Śloka 53

ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧ ਕ੍ਸੀਰਂ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਂ ਚ ਵਾਤਜਿਤ੍||੫੨|| ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਾਜਾਯਤੇ| ਅਤੋਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯੋਗੋ ਯਃ ਸੁਖ਼ਾਯੈਵ ਕੇਵਲਮ੍||੫੩||

ਸ੦-ਤਯੋਰ੍ਵਿਕ੍ਸਯਧ੍ਵਂਸਕਯੋਰ੍ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਬਂਹਣਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ-ਨਿਰਪਾਯਾਃ| ਤਥਾ, ਆਬ੍ਯਾਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਯਚ੍ਚ ਵਾਤਜਿਦਨ੍ਨਪਾਨਂ ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੦-ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਨੋਪਜਾਯਤੇ, ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਅਸ੍ਯ-ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਸਂਯੋਗੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਯਃ ਕੇਵਲਂ ਸੁਖਾਯੈਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਧੁਨਾ ਸੁਰਾਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮਾਹ-

Adhikarana surApAnasya guNAH stutiSca (54-67) · Śloka 67

ਆਸ਼੍ਵਿਨਂ ਯਾ ਮਹਤ੍ਤੇਜੋ ਬਲਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਚ ਯਾ| ਦਧਾਤ੍ਯੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਯਾ ਵੀਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਵੈਸ੍ਣਵਂ ਚ ਯਾ||੫੪|| ਅਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਕਰਕੇਤੋਰ੍ਯਾ ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥੋ ਬਲਸ੍ਯ ਯਾ| ਸੌਤ੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ਼ੇ ਯਾ ਹੁਤਾਸ਼ੇ ਚ ਹੂਯਤੇ||੫੫|| ਯਾ ਸਰ੍ਵੌਸਧਿਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ਮਥ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ| ਮਹੋਦਧੇਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਾਮਤੈਃ ਸਹ||੫੬|| ਮਧੁਮਾਧਵਮੈਰੇਯਸੀਧੁਗੌਡਾਸਵਾਦਿਭਿਃ| ਮਦਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨੁਜ੍ਜ਼ਨ੍ਤੀ ਯਾ ਰੂਪੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸ੍ਥਿਤਾ||੫੭|| ਯਾਮਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯੋ ਯਥਾਰ੍ਥਂ ਨਾਮ ਬਿਭ੍ਰਤਿ| ਕੁਲਾਙ੍ਗਨਾਪਿ ਯਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਨਯਤ੍ਯੁਦ੍ਧਤਮਾਨਸਾ||੫੮|| ਅਨਙ੍ਗਾਲਿਙ੍ਗਿਤੈਰਙ੍ਗੈਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਚੇਤੋ ਮੁਨੇਰਪਿ| ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗਭ੍ਰੁਕੁਟੀਤਰ੍ਜਨੈਰ੍ਮਾਨਿਨੀਮਨਃ||੫੯|| ਏਕਂ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਯਾ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਨਿਰ੍ਵਤਿਮ੍| ਯਥਾਕਾਮਂ ਭਟਾਵਾਪ੍ਤਿਪਰਿਹਸ੍ਟਾਪ੍ਸਰੋਗਣੇ||੬੦|| ਤਣਵਤ੍ਪੁਰੁਸਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਯਾਮਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍| ਯਾਂ ਸ਼ੀਲਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਚਿਰਂ ਬਹੁਧਾ ਬਹੁਵਿਗ੍ਰਹਾਮ੍||੬੧|| ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰ੍ਸਾਤਿਵੇਗੇਨ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਿਵ ਸੇਵਤੇ| ਸ਼ੋਕੋਦ੍ਵੇਗਾਰਤਿਭਯੈਰ੍ਯਾਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਭਿਭੂਯਤੇ||੬੨|| ਗੋਸ੍ਠੀਮਹੋਤ੍ਸਵੋਦ੍ਯਾਨਂ ਨ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਭਤੇ ਵਿਨਾ| ਸ੍ਮਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮਤ੍ਵਾ ਚ ਬਹੁਸ਼ੋ ਵਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਚਤੇ ਯਯਾ||੬੩|| ਅਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਪਿ ਯਾ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯੈ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਏਵ ਯਾ| ਅਪੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਦੁਃਸ੍ਥਂ ਹਦਯਸ੍ਥਿਤਯਾ ਯਯਾ||੬੪|| ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਸੁਖ਼ਾਸ੍ਵਾਦਾ ਸ੍ਵਯਂਵੇਦ੍ਯੈਵ ਯਾ ਪਰਮ੍| ਇਤਿ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਪ੍ਰਿਯਾਮਨੁਕਰੋਤਿ ਯਾ||੬੫|| ਪ੍ਰਿਯਾਤਿਪ੍ਰਿਯਤਾਂ ਯਾਤਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਯਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਯਾ ਰਤਿਰ੍ਵਾ ਵਾਗ੍ਯਾ ਪੁਸ੍ਟਿਰਿਤਿ ਚ ਸ੍ਤੁਤਾ||੬੬|| ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸਰਾਕ੍ਸਸਮਾਨੁਸੈਃ| ਪਾਨਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਧਿਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੬੭||

ਸ੦-ਯਾ-ਸੁਰਾ, ਅਸ਼੍ਵਿਨਂ ਮਹਤ੍ਤੇਜੋ-ਦੀਪ੍ਤਂ, ਦਧਾਤਿ| ਆਸ਼੍ਵਿਨਮਿਤ੍ਯਸ਼੍ਵਿਨੋਰਿਦਮਿਤ੍ਯਣ੍, "ਨਸ੍ਤਦ੍ਧਿਤੇ" ਇਤਿ ਟਿਲੋਪੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ "ਇਨਣ੍ਯਨਪਤ੍ਯੇ" ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਭਾਵਃ| ਯਾ ਚ ਸੁਰਾ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਬਲਂ ਉਤ੍ਸਾਹਂ, ਏਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਵੀਰ੍ਯਂ-ਸ਼ਕ੍ਤਿ, ਵੈਸ੍ਣਵਂ ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਂ-ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ, ਦਧਾਤਿ| ਯਾ ਚ ਮਦਨਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਂ-ਪ੍ਰਹਰਣਂ, ਬਲਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਾ ਪੁਰੁਸਾੜ੍ਥਃ-ਪਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍| ਯਾ ਚ ਸੌਤ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਾਂ ਯਜ੍ਞੇ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਯੇ ਹੁਤਾਸ਼ੇ ਚ ਹੂਯਤੇ| ਯਾ ਚ ਮਹੋਦਧੇਃ ਸਰ੍ਵੌਸਧਿਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਦ੍ਦੇਵਦਾਨਵੈਰ੍ਵਿਲੋਡ੍ਯਮਾਨਾਤ੍ ਲਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ| ਯਾ ਚ ਸੁਰਾ ਮਦਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤ੍ਯਜਨ੍ਤੀ ਬਹੁਭਿਰ੍ਮਧ੍ਵਾਦਿਭਿਰਾਕਾਰੈਃ ਸ੍ਥਿਤਾ| ਯਾਂ ਸੁਰਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯੋ ਮਗਲੋਚਨਾਃ, ਯਥਾਰ੍ਥਂ-ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਂ, ਨਾਮ ਬਿਭ੍ਰਤਿ ਵਿਲਾਸੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਾਸਾਮਿਤਿ| ਯਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਕੁਲਵਾਮਲੋਚਨਾਪ੍ਯੁਦ੍ਧਤਮਾਨਸਾ ਸਤ੍ਯਨਙ੍ਗਾਲਿਙ੍ਗਿਤੈਰਙ੍ਗੈਰ੍ਮੁਨੇਰਪਿ ਚੇਤਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨਯਤਿ| ਤਰਙ੍ਗਭਙ੍ਗਾ-ਕੁਟਿਲਾ, ਭ੍ਰੁਕੁਟਿਸ੍ਤਯਾ ਤਰ੍ਜਨਾਨਿ-ਪ੍ਰਣਯਕਲਹਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਤੈਰ੍ਮਾਨਿਤ੍ਯਾ ਮਾਨਸਮੇਕਂ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ-ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਃ, ਨਿਰ੍ਵਤਿਂ-ਸੌਖ੍ਯਂ, ਯਾ ਸੁਰਾ ਕਰੋਤਿ| ਯਾਂ ਸੁਰਾਮਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਨਰਾਃ ਸਮਰੇ ਤਣਮਿਵ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਸਿ ਯੁਦ੍ਧੇ ? ਯਥੇਚ੍ਛਂ ਭਟਸ੍ਯ-ਸ਼ੂਰਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਯਾਵਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਯਾ ਪਰਿਹਸ੍ਟੋ-ਮੁਦਿਤਃ, ਅਪ੍ਸਰਃਸਙ੍ਘੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਹਵੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਯਾਂਸੁਰਾਂ, ਬਹੁਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਃ-ਆਹਾਰਾਦਿਮਧ੍ਯਾਵਸਾਨਲਕ੍ਸਣੈਃ, ਤਥਾ ਯਾਂ ਬਹੁਵਿਗ੍ਰਹਾਂ-ਮਧੁਮਾਧਵਾਦਿਭਿਰਨੇਕਸ਼ਰੀਰਾਂ, ਸ਼ੀਲਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਰ੍ਸਸ੍ਯਾਤਿਵੇਗੇਨ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਿਵ-ਤਤ੍ਪ੍ਰਥਮਮਿਵ, ਸੇਵਤੇ| ਯਾਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਉਪਲਭ੍ਯਾਸ੍ਵਾਦਾਦਿਨਾ, ਸ਼ੋਕਾਦਿਭਿਰ੍ਨਾਭਿਭੂਯਤੇ| ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੁਰਾਯਾ ਤੇ ਗੋਸ੍ਠ੍ਯਾਦਿਰ੍ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ| ਯਯਾ ਚ ਵਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੋਚਤੇ| ਸ਼ੋਚਤ ਇਤਿ ਨਙਿਭ੍ਯਸ੍ਤਙ੍| ਯਾ ਚਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ-ਕਲੁਸਾਪਿ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯੈ, ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਸਤੀ, ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਏਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਯਾ ਚਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਯੇਨ੍ਦ੍ਰਮਪਿ ਦੁਃਸ੍ਥਿਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇ| ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਂ-ਅਭਣਨੀਯਂ ਸੁਖਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਸ੍ਵਾਦੇ ਸ ਤਥਾਵਿਧ ਆਸ੍ਵਾਦੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਯਾ ਕੇਵਲਮਾਤ੍ਮਨੈਵ ਵੇਦ੍ਯਾ| ਇਤਿ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਚਿਤ੍ਰਾਸੁ-ਨਾਨਾਵਿਧਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ, ਪ੍ਰਿਯਾਂਵਲ੍ਲਭਾਂ, ਅਨੁਕਰੋਤਿ-ਅਨੁਹਰਤਿ| ਪ੍ਰਿਯਾਪਕ੍ਸੇ ਨਰ੍ਮਾਥਃ-ਪ੍ਰਣਯਕਲਹਾਰ੍ਥਃ| ਅਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ-ਕੁਪਿਤਾ| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ-ਤ੍ਯਕ੍ਤਕੋਪਾ| ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਃ ਸੁਖਾਸ੍ਵਾਦਃ-ਸੁਖੋਪਲਮ੍ਭੋ, ਯਸ੍ਯਾ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ "ਯਾਂ ਸ਼ੀਲਯਿਤ੍ਵਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾਮਪਿ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸੁਰਾ ਪ੍ਰਿਯਾ-ਇਸ੍ਟਾ, ਅਤਿਪ੍ਰਿਯਤਾਂ-ਸੁਸ੍ਠੁ ਵਲ੍ਲਭਤ੍ਵਂ, ਯਾਤਿ| ਯਤ੍ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ-ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ਸੁਰਾਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪ੍ਰਿਯਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਯਾ ਸੁਰਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰਿਤਿ ਯਾ ਵਾਗਿਤਿ ਯਾ ਪੁਸ੍ਟਿਰਿਤਿ ਯਾ ਚ ਦੇਵਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਤੁਤਾ| ਪਾਨਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਯੇਸਾਂ ਪਾਨਾਧਿਕਾਰੋਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਵਨਿਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਧਿਨਾ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ (ਸ਼੍ਲੋ. ੭੫) , ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana madyasya medonilakaPajaroganAshakatvam (68) · Śloka 68

ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇ ਰੋਗਾ ਮੇਦੋਨਿਲਕਫੋਦ੍ਭਵਾਃ| ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤਾਦਤੇ ਮਦ੍ਯਾਦ੍ਯੇ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣਾਃ||੬੮||

ਸ੦-ਤੇ ਮੇਦੋਨਿਲਕਫੋਦ੍ਭਵਾ ਰੋਗਾ ਨ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦਾਰੁਣਾਃ ਦੁਃਸਹਾਃ| ਯੇ ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਮਦ੍ਯਾਦਤੇ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਮੇਦੋਨਿਲਕਫਜਾ ਰੋਗਾਃ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana madyasyAvashyakatvam (69) · Śloka 69

ਅਸ੍ਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਵਸ੍ਥਾ ਯਸ੍ਯਾਂ ਪਾਨਂ ਨਿਰ੍ਵਾਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਗਦਾਦ੍ਵਿਵਿਧੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਾਤ੍||੬੯||

ਸ੦-ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਵਸ੍ਥਾ-ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਦੇਹਮੇਹਾਦਿਕਾ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੮/੫੪) ਅਸ੍ਤਿ, ਯਸ੍ਯਾਂ ਪਾਨਂ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ, ਮਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਤ੍ ? ਨਿਗਦਾਤ੍, ਤਥਾ ਵਿਵਿਧੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਾਤ੍| ਮਦ੍ਯਮੇਵਂਵਿਧਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪਾਨਂ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana madyaMvinA AnUpAdimAMsaM kathaM pariNamet (70) · Śloka 70

ਆਨੂਪਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਮਾਂਸਂ ਵਿਧਿਨਾਪ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍| ਮਦ੍ਯਂ ਸਹਾਯਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਿਣਮੇਤ੍ਕਥਮ੍||੭੦||

ਸ੦-ਆਨੂਪਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਮਾਂਸਂ ਵਿਧਾਨੇਨਾਪ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਵਿਨੋ ਪਯੁਕ੍ਤਂ ਕਥਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਿਣਮਤਿ ?

Adhikarana madyaMvinA lashunaprayoge kiyAn guNaH (71) · Śloka 71

ਸੁਤੀਵ੍ਰਮਾਰੁਤਵ੍ਯਾਧਿਘਾਤਿਨੋ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਚ| ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਵਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਿਯਾਨ੍ ਗੁਣਃ||੭੧||

ਪੁਨਰਪਿ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਸ਼੍ਲਾਘਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੦-ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਚ ਦਾਰੁਣਤਰਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਾਸ਼ਿਨਃ ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਰਹਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਕਿਯਾਨ੍ ਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਅਲ੍ਪ ਏਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shastrAdikarmaNi madasyAvasyAvasyakatA (72) · Śloka 72

ਨਿਗੂਢਸ਼ਲ੍ਯਾਹਰਣੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਣਿ| ਪੀਤਮਦ੍ਯੋ ਵਿਸਹਤੇ ਸੁਖ਼ਂ ਵੈਦ੍ਯਵਿਕਤ੍ਥਨਾਮ੍||੭੨||

ਸ੦-ਤਥਾ ਨਿਗੂਢਸ੍ਯ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਣਸ੍ਟਸ੍ਯ, ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯਾਹਰਣੇ ਆਕਰ੍ਸਣੇ, ਤਥਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਰ੍ਮਣਿ ਪੀਤਮਦ੍ਯੋ ਨਰਃ ਸੁਖਂ-ਅਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ, ਵੈਦ੍ਯਵਿਕਤ੍ਥਨਾਂ-ਕਦਰ੍ਥਨਾਂ, ਸਹਤੇ|

Adhikarana madyasya shreShThatA (73) · Śloka 73

ਅਨਲੋਤ੍ਤੇਜਨਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਵਿਨੋਦਕਮ੍| ਨ ਚਾਤਃ ਪਰਮਸ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਦਾਰੋਗ੍ਯਬਲਪੁਸ੍ਟਿਕਤ੍||੭੩||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਅਨਲਸ੍ਯ-ਅਗ੍ਨੇਃ ਉਤ੍ਤੇਜਨਂ ਸ਼ੋਕਾਦਿਘ੍ਨਮ੍| ਨ ਚ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਤ(ਅ)ਸ੍ਮਾਨ੍ਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਂ-ਅਨ੍ਯਤ੍, ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਸ੍ਤ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਾਦਿਕਤ੍|

Adhikarana tasmAdAtmavatA madyaM peyam (74) · Śloka 74

ਰਕ੍ਸਤਾ ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੇਯਮਾਤ੍ਮਬਤਾ ਸਦਾ| ਆਸ਼੍ਰਿਤੋਪਾਸ਼੍ਰਿਤਹਿਤਂ ਪਰਮਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਮ੍||੭੪||

ਸ੦-ਯਤ ਏਵਂ ਮਹਾਗੁਣਂ ਮਦ੍ਯਮ੍, ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਿਵਿਤਂ ਰਕ੍ਸਤਾ ਨਰੇਣ ਤਥਾਤ੍ਮਵਤਾ-ਸੁਧੀਮਤਾ, ਸਦਾ ਪੇਯਮ੍| ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤਮ੍| ਪਰਮਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਂ-ਧਰ੍ਮੋਪਾਯਃ| ਅਥਾਸ੍ਯ ਪਾਨੇ ਵਿਧਿਨਾਹ-

Adhikarana madyasya pAne vidhiH (75-85) · Śloka 85

ਸ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸੁਰਵਿਪ੍ਰਗੁਰੂਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਤ੍ਤਿਂ ਵਿਧਾਯ ਚ ਸਮਸ੍ਤਪਰਿਗ੍ਰਹਸ੍ਯ| ਆਪਾਨਭੂਮਿਮਥ ਗਨ੍ਧਜਲਾਭਿਸੀਕ੍ਤਾ- ਮਾਹਾਰਮਣ੍ਡਪਸਮੀਪਗਤਾਂ ਸ਼੍ਰਯੇਤ||੭੫|| ਸ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰੂਤੇਥ ਸ਼ਯਨੇ ਕਮਨੀਯੇ ਮਿਤ੍ਰਭਤ੍ਯਰਮਣੀਸਮਵੇਤਃ| ਸ੍ਵਂ ਯਸ਼ਃ ਕਥਕਚਾਰਣਸਙ੍ਘੈ ਰੁਦ੍ਧਤਂ ਨਿਸ਼ਮਯਨ੍ਨਤਿਲੋਕਮ੍||੭੬|| ਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਚ ਵਿਲਾਸਸ਼ੋਭਿ ਗੀਤਂ ਸਨਤ੍ਯਂ ਕਲਤੂਰ੍ਯਘੋਸੈਃ| ਕਾਞ੍ਚੀਕਲਾਪੈਸ਼੍ਚਲਕਿਙ੍ਕਿਣੀਕੈਃ ਕ੍ਰੀਡਾਵਿਹਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਕਤਾਨੁਨਾਦਮ੍||੭੭|| ਮਣਿਕਨਕਸਮੁਤ੍ਥੈਰਾਵਨੇਯੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ ਸਜਲਵਿਵਿਧਲੇਖਕ੍ਸੋ-ਮਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਤਾਙ੍ਗੈਃ| ਅਪਿ ਮੁਨਿਜਨਚਿਤ੍ਤਕ੍ਸੋਭਸਮ੍ਪਾਦਿਨੀਭਿ- ਸ਼੍ਚਕਿਤਹਰਿਣਲੋਲਪ੍ਰੇਕ੍ਸਣੀਭਿਃ ਪ੍ਰਿਯਾਭਿਃ||੭੮|| ਸ੍ਤਨਨਿਤਮ੍ਬਕਤਾਦਤਿਗੌਰਵਾ- ਦਲਸਮਾਕੁਲਮੀਸ਼੍ਵਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍| ਇਤਿ ਗਤਂ ਦਧਤੀਭਿਰਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਤਰੁਣਚਿਤ੍ਤਵਿਲੋਭਨਕਾਰ੍ਮਣਮ੍||੭੯|| ਯੌਵਨਾਸਵਮਤ੍ਤਾਭਿਰ੍ਵਿਲਾਸਾਧਿਸ੍ਠਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ| ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਯੁਗਪਤ੍ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ||੮੦|| ਤਾਲਵਨ੍ਤਨਲਿਨੀਦਲਾਨਿਲੈਃ ਸ਼ੀਤਲੀਕਤਮਤੀਬ ਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪਿ ਵਿਦਧਦ੍ਵਸ਼ਾਨੁਗਂ ਸ੍ਵਾਦਿਤਂ ਕਿਮੁਤ ਚਿਤ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ||੮੧|| ਚੂਤਰਸੇਨ੍ਦੁਮਗੈਃ ਕਤਵਾਸਂ ਮਲ੍ਲਿਕਯੋਜ੍ਜ੍ਵਲਯਾ ਚ ਸਨਾਥਮ੍| ਸ੍ਫਾਟਿਕਸ਼ੁਕ੍ਤਿਗਤਂ ਸਤਰਙ੍ਗਂ ਕਾਨ੍ਤਮਨਙ੍ਗਮਿਵੋਦ੍ਵਹਦਙ੍ਗਮ੍||੮੨|| ਤਾਲੀਸਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮੇਲਾਦਿਕਂ ਵਾ ਹਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਂ ਵਾ| ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਭ੍ਯੋ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਸੁਮਸ੍ਟੇ ਤੋਯੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਦਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚ||੮੩|| ਘਤਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਨੂਨਾਧਿਕਮਾਚਰਨ੍| ਉਚਿਤੇਨੋਪਚਾਰੇਣ ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਪਪਾਦਯਨ੍||੮੪|| ਜਿਤਵਿਕਸਿਤਾਸਿਤਸਰੋ ਜਨਯਨਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਰ੍ਧਿਤਸ਼੍ਰੀਕਮ੍| ਕਾਨ੍ਟਮੁਖਮਿਵ ਸੌਰਭ- ਹਤਮਧੁਪਗਣਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਮ੍||੮੫||

ਸ੦-ਸ੍ਰਾਤੋ ਨਰਃ ਸੁਰਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ-ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ, ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਕਰਸ੍ਯ ਵਤ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਥ ਪਾਨਭੂਮਿਂ ਗਨ੍ਧਜਲੇਨ-ਕਰ੍ਪੂਰੋਸ਼ੀਰਾਦਿਨਾ ਵਾ ਸਿਰੇਨਾਮ੍ਬੁਨਾ, ਆਭਿਸਿਕ੍ਤਾਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ੀਮ੍ ? ਆਹਾਰਮਣ੍ਡਪਸ੍ਯ ਨਿਕਟਸ੍ਥਿਤਾਮ੍| ਪੀਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਦੂਰਂ ਵ੍ਰਜਤ ਆਯਾਸਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਵਸਨ੍ਤਤਿਲਕਂ ਵਤ੍ਤਮ੍| ਅਥ-ਭੂਮਿਸ਼੍ਰਯਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ਼ਯਨੀਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ? ਸੁਸ੍ਠੁ ਆਸ੍ਤਤੇ-ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਪ੍ਰਚ੍ਛਦਪਟੇ| ਤਥਾ, ਕਮਨੀਯੇ-ਰਮ੍ਯੇ| ਮਿਤ੍ਰਾਦਿਸਹਿਤਃ| ਸ੍ਵਂ ਯਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਸ੍ਵਂ-ਆਤ੍ਮੀਯਂ, ਯਸ਼ਃ ਕਥਕਾਦਿਸਙ੍ਗੈਰ੍ਨਿਸ਼ਮਯਨ੍-ਸ਼੍ਰਾਵਯਨ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਉਦ੍ਧਤਂ ਤਥਾਤਿਲੋਕਂ-ਅਦ੍ਭੁਤਰੁਪਮ੍| ਸ੍ਵਾਗਤਾਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਵਿਲਾਸਿਨੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ ਗੀਤਂ ਨਿਸ਼ਮਯਨ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸਹ ਨਤ੍ਯੇਨ ਸਨਤ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਬਿਲਸਸ਼ੋਭਿ| ਵਿਲਾਸਲਕ੍ਸਣਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸ੍ਥਾਨਾਸਨਯਮਨਾਨਾਂ ਹਰ੍ਸਭ੍ਰੂਨੇਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾਂ ਚੈਵ| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਯਃ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਸ ਤੁ ਵਿਲਾਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ ਤਦ੍ਗੀਤਂ ਮਧੁਰਤੂਰ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ਤਥਾ ਕਞ੍ਚੀਕਲਾਪੈਃ ਸ੍ਫੁਟਾਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕਿਙ੍ਕਿਣ੍ਯਃ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਘਣ੍ਟਿਕਾਃ, ਯੇਸਾਂ ਤੈਸ੍ਤਥਾਵਿਧੈਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰੀਡਾਵਿਹਙ੍ਗੈਃ-ਸਾਰਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ, ਕਤਾਨੁਨਾਦਮ੍| ਉਪਜਾਤਿਵਤ੍ਤਮ੍| ਆਵਨੇਯੈਃ-ਡੋਲੁਙ੍ਗਕੈਃ, ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਭਿਰ੍ਯੁਗਪਦਿਤਸ੍ਤਤਃ ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਮਾਣਮ੍| ਏਵਂ ਹ੍ਯੁਨੁਭੂਯਮਾਨਂ ਰਾਮਣੀਯਕਂ ਧਤ੍ਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਰਾਵਨੇਯੈਃ ? ਮਣਿਕਨਕਸਮੁਤ੍ਥੈਃ, ਤਥਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ-ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ, ਤਥਾ ਸਜਲਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਲੇਖਂ ਯਤ੍ ਕ੍ਸੌ-ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੇਨਾਵਤ੍ਤਮਙ੍ਗਂ ਯੇਸਾਂ ਤੈਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਸ੍ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਭਿਃ ? ਮੁਨਿਜਨਚਿਤ੍ਤਕ੍ਸੋਭਸਮ੍ਪਾਦਿਨੀਭਿਃ| ਤਥਾ, ਚਕਿਤਃ-ਤ੍ਰਸ੍ਤੋ, ਯੋ ਹਰਿਣਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਨੇਤ੍ਰੇਃ ਸਾਧੁ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਨ੍ਤੇ ਯਾਸ੍ਤਾਭਿਃ| ਬਾਹੁਲਕਾਤ੍ ਕਰ੍ਤਰਿ ਲ੍ਯੁਟ੍| ਤਥਾ, ਬਲ੍ਲਭਾਭਿਃ| ਮਾਲਿਨੀਵਤ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਗਤਮਿਤਿ| ਅਸਂਸ੍ਥਿਤਂ-ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਵਰੂਪਂ, ਦਧਤੀਭਿਃ| ਯਤਃ ਸ੍ਤਨਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਤਮ੍ਬੇਨ ਚ ਕਤਾਦਧਿਕਂ ਗੌਰਵਾਦਲਸਮ੍| ਤਥਾ, ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ-ਪ੍ਰਭੋਃ, ਯਃ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੋ-ਭਯਂ, ਤਸ੍ਮਾਦਾਕੁਲਂ [ਗਤਂ-]| ਅਤ ਏਵ ਚ ਤਰੁਣਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਲੋਭਨੇ ਕਾਰ੍ਮਣਂਵਸ਼ੀਕਰਣਮ੍|" ਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਾਹ ਨਭੌ ਭਰੌ|" ਤਥਾ, ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤੋ ਯੁਗਪਤ੍ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਮਾਣਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਭਿਃ ? ਯੌਵਨਾਸਵਾਭ੍ਯਾਂ ਮਤ੍ਤਾਭਿਃ| ਤਥਾ ਵਿਲਾਸੇਨਾਧਿਸ੍ਠਿਤ ਆਤ੍ਮਾ-ਚਿਤ੍ਤਂ, ਯਾਸਾਂ ਤਾਭਿਃ| ਤਥਾ ਚ ਕੀਦਸ਼ਂ ਮਦ੍ਯਮ੍ ? ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਦਿਭਿਰਤਿਸ਼ੀਤੈਃ ਸ਼ੀਤਲੀਕਤਮ੍| ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪ੍ਯੇਵਂਰੂਪਂ ਮਦ੍ਯਂ ਕਾਮਸ੍ਯ ਵਸ਼ਾਨੁਗਂ ਜਨਂ ਵਿਦਧਤ੍ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪੋਦ੍ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਿਮੁਤ-ਕਿਂਪੁਨਃ, ਪੀਤਂ ਸਤ੍ਕਾਮਵਸ਼ਂ ਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| "ਰਾਨ੍ਨਰੌ ਲਗਯੁਤਾ ਰਥੋਦ੍ਧਤਾ|". ਤਥਾ, ਚੂਤਰਸਾਦਿਭਿਃ ਕਤਾਧਿਵਾਸਂ-ਸੁਗਨ੍ਧੀਕਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮਲ੍ਲਿਕਯਾ-ਪੁਸ੍ਪਵਿਸ਼ੇਸੇਣ, ਉਜ੍ਜਵਲਯਾ-ਵਿਕਸਿਤਯਾ, ਸਨਾਥਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਾ ਸ੍ਫਾਟਿਕੀ, ਸ੍ਫਾਟਿਕੀ ਚਾਸੌ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ, ਤਸ੍ਯਾਂ ਗਤਂ-ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯੇਯਂ ਸ੍ਫਾਟਿਕੀਤਿ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਪੁਂਵਦ੍ਭਾਵੋ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸਤਰਙ੍ਗਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਕਾਨ੍ਤਂ-ਰਮ੍ਯਂ, ਅਙ੍ਗਮੁਦ੍ਵਹਨ੍| ਉਤ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਤੇ| ਅਨਙ੍ਗਂ [ਇਵ]-ਪਞ੍ਚਸ਼ਰਮਿਵ, ਚਾਰੁਤਰਤ੍ਵੇਨ ਕਾਮੋਤ੍ਪਾਦਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਦੋਧਕਵਤ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਤਾਲੀਸਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮੇਲਾਦਿਕਂ ਵਾ ਹਦ੍ਯਮਥਵ ਵਯਃ-ਸ੍ਥਾਪਨਂ-ਰਸਾਯਨੋਕ੍ਤਂ, ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ-ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ| ਤਥਾ, ਸੁਮਸ੍ਟੇ-ਉਪਲਿਪ੍ਤੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਭ੍ਯੋ-ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਧਿਕਤੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਦਾਨਵਕੂਸਮਾਣ੍ਡਾਦਿਭ੍ਯਃ, ਤੋਯੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਜ੍ਜਲਂ ਦਾਪਯਿਤ੍ਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤਸ਼੍ਚ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਾਲਿਨੀਵਤ੍ਤਮ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਅਨੂਨਾਧਿਕਂ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ, ਨਿਤ੍ਯਮਾਚਰਨ੍| ਧਤਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਮਤਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ ਉਚਿਤੇਨ-ਯੋਗ੍ਯੇਨ, ਉਪਚਾਰੇਣ ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਪਪਾਦਯੇਤ੍(ਯਨ੍)| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍ ? ਵਿਕਸਿਤਂ ਚ ਤਤ੍ ਅਸਿਤਂ ਸਰੋਜਂ ਚ ਵਿਕਸਿਤਾਸਿਤਸਰੋਜਮ੍| ਜਿਤਂ-ਨ੍ਯਕ੍ਕਤਂ, ਵਿਕਸਿਤਾਸਿਤਸਰੋਜਂ ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਨਯਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤੇ ਤਥਾਵਿਧੇ, ਤਯੋਃ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ-ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤ੍ਵਂ, ਤਯਾ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰਕਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਸੌਰਭੇਣ ਹਤੋ ਰਮ੍ਯਗਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਭ੍ਰਮਰਸਾਰ੍ਥੋ ਯੇਨ ਤਦੇਵਮ੍| ਸੁਰਮੇਰ੍ਭਾਵਃ ਸੌਰਭਮ੍, "ਇਗਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਲਘੁਪੂਰ੍ਵਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍| ਤਚ੍ਚ ਕਾਨ੍ਤਾਮੁਖਮਿਵ| ਯਤੋ ਜਿਤਵਿਕਸਿਤਾਸਿਤਸਰੋਜਨਯਨਯੋਰ੍ਯਾ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਃ-ਸਞ੍ਚਾਰਃ ਸਕਟਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸਿਤਾਦਿਨਾ. ਤਯਾ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਃ-ਸ਼ੋਭਾ, ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਸਕਟਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸਿਤਂ ਹਿ ਮੁਖਂ ਨਿਤਰਾਂ ਰਾਜਤੇ| ਤਥਾ, ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮੁਖਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਭਵਤੀਤਿ ਸੌਰਭਹਤਮਧੁਪਗਣਮ੍| "ਵਿਪੁਲਾ ਤੁ ਯਾਨ੍ਯਥਾ ਪਾਦਭਾਕ੍|"

Adhikarana pAnAnantaraM Bojanam BojanAnantaraM punH pAnam nishi madyapAnamalpameva (86) · Śloka 86

ਪੀਤ੍ਵੈਵਂ ਚਸਕਦ੍ਵਯਂ ਪਰਿਜਨਂ ਸਨ੍ਮਾਨ੍ਯ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤੋ ਗਤ੍ਵਾਹਾਰਭੁਵਂ ਪੁਰਃ ਸੁਭਿਸਜੋ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਭੂਯੋਤ੍ਰ ਚ| ਮਾਂਸਾਪੂਪਘਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਾਦਿਹਰਿਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਸੌਵਰ੍ਚਲੈ- ਰ੍ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਲ੍ਪਮੇਵ ਵਨਿਤਾਸਂਵਲ੍ਗਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍||੮੬||

ਸ੦-ਏਵਂ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਚਸਕਦ੍ਵਯਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਤ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਪਰਿਜਨਂ ਸਰ੍ਵਂ-ਵੇਸ਼੍ਯਾਦਿਕਮਪਿ, ਸਨ੍ਮਾਨ੍ਯ ਤਥਾਹਾਰਭੁਵਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸੁਭਿਸਜਃ-ਸ਼ੋਭਨਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਪੁਰਃ-ਅਗ੍ਰੇ, ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਤ੍ਰੇ ਚ-ਆਹਾਰਭੁਵਿ, ਮਾਂਸਾਪੂਪਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਾ ਸਰਕਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਾਂਸਾਪੂਰੇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪੇਠੁਃ| ਨਿਸ਼ਿ ਤੁ ਕਾਨ੍ਤਾਯਾਃ ਸਂਵਲ੍ਗਨਾਰ੍ਥਂ-ਰਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ, ਅਲ੍ਪਮੇਵ ਪਿਬੇਤ੍-ਨ ਤੁ ਬਹੁ| ਸ਼ਾਰ੍ਦੁਲਵਿਕ੍ਰੀਡਿਤਮ੍| ਕਾਨ੍ਤਾਰਞ੍ਜਨਪਾਨਂ ਸ਼੍ਲਾਘਯਨ੍ਨਾਹ-

Adhikarana dayitAyA madyApAne prashaMsA (87-88) · Śloka 88

ਰਹਸਿ ਦਯਿਤਾਮਙ੍ਕੇ ਕਤ੍ਵਾ ਭੁਜਾਨ੍ਤਰਪੀਡਨਾ- ਤ੍ਪੁਲਕਿਤਤਨੁਂ ਜਾਤਸ੍ਵੇਦਾਂ ਸਕਮ੍ਪਪਯੋਧਰਾਮ੍| ਯਦਿ ਸਰਭਸਂ ਸ਼ੀਧੋਰ੍ਵਾਰਂ ਨ ਪਾਯਯਤੇ ਕਤੀ ਕਿਮਨੁਭਵਤਿ ਕ੍ਲੇਸ਼ਪ੍ੜ੍ਯਂ ਤਤੋ ਗਹਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਮ੍||੮੭|| ਵਰਤਨੁਵਕ੍ਰਸਙ੍ਗਤਿਸੁਗਨ੍ਧਿਤਰਂ ਸਰਕਂ ਦ੍ਰੁਤਮਿਵ ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਣਿਮਾਸਵਰੂਪਧਰਮ੍| ਭਵਤਿ ਰਤਿਸ਼੍ਰਮੇਣ ਚ ਮਦਃ ਪਿਬਤੋਲ੍ਪਮਪਿ ਕ੍ਸਯਮਤ ਓਜਸਃ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਸ ਸ਼ਯੀਤ ਪਰਮ੍||੮੮||

ਸ੦-ਕਤੀ-ਪ੍ਰਵੀਣੋ, ਯਦਿ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਮਧੋਃ ਸਰਕਂ ਨ ਪਾਯਯਤੇ, ਤਤਃ ਕਿਂ-ਕਸ੍ਮਾਤ੍, ਗਹਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਂ-ਗਹੋਪਕਰਣਸਮ੍ਪਾਦਨਕ੍ਲੇਸ਼ਂ, ਅਨੁਭਵਤਿ ? ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਰਹਸ੍ਯਙ੍ਕੇ-ਉਤ੍ਸਙ੍ਗੇ, ਦਯਿਤਾਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਕਿਭੂਤਾਮ੍ ? ਭੁਜਾਨ੍ਤਰਪੀਡਨਾਤ੍ ਪੁਲਕਿਤਸ਼ਰੀਰਾਮ੍, ਤਥਾ ਜਾਤਸ੍ਵੇਦਾਮ੍, ਤਥਾ ਸਵੇਪਥੁਕੁਚਾਮ੍| ਰੋਮਾਞ੍ਚਸ੍ਵੇਦਕਮ੍ਪਾਃ ਸਾਤ੍ਵਿਕਾ ਭਾਵਾਃ ਸ਼ਙ੍ਗਾਰਸ੍ਯਾਵਿਰ੍ਭਾਵਿਕਾਃ| ਦਯਿਤਾਮਿਤਿ "ਗਤਿਬੁਦ੍ਧਿ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਮ੍| ਪਾਯਯਤੇ ਇਤਿ "ਨਿਗਰਣਚਲਨਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ" ਇਤਿ ਪਰਸ੍ਮੈਪਦੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ "ਨ ਪਾਦਮ੍ਯ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਸਿਦ੍ਧੇ ਚ ਸ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇਪਦਮ੍| "ਭਵਤਿ ਹਰਿਣੀ ਵ੍ਸੌ ਮ੍ਰੌ ਸ੍ਲੌ ਗੋਰਸੋਦਧਿਸਪ੍ਤਿਭਿਃ|" ਸਂ-ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਮਦ੍ਯਮ੍ ? ਵਰਤਨੁਵਦਨਸਙਤ੍ਯਾ ਸੁਰਭਿਤਰਮ੍| ਤਥਾ ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਣਿਂ-ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮਿਵ, ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਸਵਰੂਪਧਰਮ੍| ਯਤਸ਼੍ਚ ਰਤਿਸ਼੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪਮਪਿ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬਤੋ ਮਦੋ ਭਵਤਿ, ਤਤੋ ਮਦ੍ਯਮੋਜਸਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਯਹੇਤੁਃ| ਆਤ ਓਜਃਕ੍ਸਯਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਸਃ-ਮਦ੍ਯਪਾਯੀ, ਪਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਯੀਤ-ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍| "ਨਜਭਜਜਾ ਲਗੌ ਚ ਯਦਿ ਨਰ੍ਕੁਟਕਂ ਤੁ ਤਦਾ|"

Adhikarana madyapAnasukhasya surairapi spRuhaNIyatvam (89-90) · Śloka 90

ਇਤ੍ਥਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਬਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਦ੍ਵਿਹੀਯਤੇ| ਅਸਾਰਸਂਸਾਰਸੁਖ਼ਂ ਪਰਮਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ||੮੯|| ਏਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਭੋਗੋਯਂ ਸ੍ਪਹਣੀਯਃ ਸੁਰੈਰਪਿ| |੯੦|

ਸ੦-ਇਤ੍ਥਂ-ਏਵਂਪ੍ਰਕਾਰਯਾ, ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬਨ੍ ਪੁਰੁਸਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਾਤ੍-ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਲਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਹੀਯਤੇ| ਹੀਯਤ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਰਿ ਤਙ੍| ਅਸਾਰਸਂਸਾਰਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਸੁਖਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਅਯਂ-ਮਦ੍ਯਪਾਨਲਕ੍ਸਣਃ, ਏਸ਼੍ਵ੍ਰ੍ਯਸ੍ਯੋਪਭੋਗਃ ਸੁਰੈਰਪਿ ਸ੍ਪਹਣੀਯਃ|

Adhikarana madyapAnarahitasya nindA,tasmAdvyavasthayA pAnaM hitam (90-92) · Śloka 92

| ਅਨ੍ਯਥਾ ਹਿ ਵਿਪਤ੍ਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਾਪੇਨ੍ਧਨਂ ਧਨਮ੍||੯੦|| ਉਪਭੋਗੇਨ ਰਹਿਤੋ ਭੋਗਾਵਾਨਿਤਿ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤੇ| ਨਿਰ੍ਮਿਤੋਤਿਕਦਰ੍ਯੋਯਂ ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਧਿਪਾਲਕਃ||੯੧|| ਤਸ੍ਮਾਹ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ ਪਾਨਂ ਪਾਨਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਜਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸਯਲੁਬ੍ਧਾਨਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਮ੍||੯੨||

ਸ੦-ਅਨ੍ਯਥਾ-ਏਵਮਪਿ ਭੋਗਮਕੁਰ੍ਵਤੋ, ਹਿ ਵਿਪਤ੍ਸੁ ਸਤੀਸੁ ਧਨਂ-ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਾਪੇਨ੍ਧਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਹ੍ਯੇਵਂ ਵਿਪਦਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤਿ,-ਕਿਂ ਮਯਾ ਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋਪਭੋਗੋਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਤਃ ? ਉਪਭੋਗਂ ਵਿਨਾਭੋਗਵਾਨਿਤਿ ਸੋਲ੍ਲੁਣ੍ਠਮੁਚ੍ਯਮਾਨੋ ਗਰ੍ਹ੍ਯਤੇ| ਨਿਨ੍ਦਿਤਤ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਟਯਤਿ-ਨਿਰ੍ਮਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਯਮਤਿਕਦਰ੍ਯਃ-ਕੁਸ੍ਵਾਮੀ, ਵਿਧਿਨਾ ਨਿਧਿਪਾਲਕੋ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ-ਕਤਃ| ਯਤ ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਨਸ੍ਯ-ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ ਨਿਯਮੇਨ ਪਾਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਨਨੁ, ਕਥਂ ਨਿਸਰ੍ਗਤੋ ਵਿਸਯਲੁਬ੍ਧੇਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਪਾਲਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਜਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਯਾਭਿਲਾਸਿਣਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰਯਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਨਿਯਮੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਯਾ ਪਾਨਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana eSha dhaninAM vidhiH (93) · Śloka 93

ਵਿਧਿਰ੍ਵਸੁਮਤਾਮੇਸ ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵਸਵਸ੍ਤੁ ਯੇ| ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਤੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਹਿਤਮ੍||੯੩||

ਸ੦-ਵਸੁਮਤਾਂ-ਧਨਿਨਾਂ, ਏਸ ਵਿਧਿਃ| ਯੇ ਤੁ ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵਸਵਸ੍ਤੇਸਾਂ ਚ ਤੈਰ੍ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ-ਯਥਾਯੁਕ੍ਤਿ, ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪਾਤਵ੍ਯਮ੍|

Adhikarana draridrANAM vidhiH madyapAnasya samayogaH (14) · Śloka 14

ਯਾਵਦ੍ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਨ੍ਨ ਕ੍ਸੋਭਤੇ ਮਨਃ| ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਰਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਵਤਾ ਸਦਾ||੧੪||

ਸ੦-ਯਾਵਦੇਵ ਦਸ੍ਟੇਰ੍ਨ ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਦੇਵ ਮਨੋ ਨ ਕ੍ਸੋਭਂ ਯਾਤਿ, ਤਾਵਦੇਵ ਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਧੀਮਤਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਿਰਨ੍ਤਵ੍ਯਂ-ਨਿਵਤ੍ਤਿਃ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਏਸ ਏਵ ਸਮਯੋਗਃ| ਏਤਦਤਿਕ੍ਰਮੋਤਿਯੋਗਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਾਤ੍ਸਮਯੋਗਾਦ੍ਧੀਨਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੋ ਹੀਨਯੋਗਃ| ਦੋਸਦੇਸ਼ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦੀਨਪਰੀਕ੍ਸਯ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਃ|

Adhikarana vAtAdhikasya madyapAnaprakAraH (15) · Śloka 15

ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਵਾਸਧੂਪਾਨੁਲੇਪਨੈਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰ੍ਭਾਵਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਪਾਨਂ ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਃ ਪਿਬੇਤ੍||੧੫||

ਸ੦-ਵਾਤਾਧਿਕੋ ਨਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰ੍ਭਾਵਿਤੋਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana paittikasya madyapAnaprakAraH (16) · Śloka 16

ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਭਵਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਪਿਬਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਸੀਦਤਿ||੧੬||

ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੈਃ-ਚਨ੍ਦਨਾਨੁਲੇਪਨਾਦਿਭਿਃ, ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਸਹ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬਨ੍ ਨ ਸੀਦਤਿ|

Adhikarana shlaiShmikasya madyapAnaprakAraH (17) · Śloka 17

ਉਪਚਾਰੈਰਸ਼ਿਸ਼ਿਰੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਭੁਕ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਧਨ੍ਵਜੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਰਿਚਿਕੈਃ ਸਹ||੧੭||

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਯਵਗੋਧੂਮਭੁਕ੍ ਸਨ੍ ਮਦ੍ਯਮਸ਼ਿਸ਼ਿਰੈਰੁਪਚਾਰੈਸ੍ਤਥਾ ਮਾਂਸੈਰ੍ਧਨ੍ਵੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਮਰਿਚਸਂਸ੍ਕਤੈਃ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana vAte hitaM madyam,pitte hitaM madyam,kaPe hitaM madyam (98) · Śloka 98

ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇ ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪੈਸ੍ਟਿਕਗੌਡਿਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਾਮ੍ਭੋਮਧੁ, ਕਾਫੇ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਮਧਵਮ੍||੯੮||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਮਦ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵਾਤਾਧਿਕੇ ਨਰੇ ਪ੍ਰਾਯੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਮਦ੍ਯਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਗੌਡਿਕਂ ਚ ਹਿਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਜਲਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਫੇ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਮਾਧਵਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana shlaiShmikasya madyapAnakAlaH paittikasya madyapAnakAlaH vAtikasya madyapAnakAlaH samadoShasya madyapAnakAlaH (19-2) · Śloka 2

ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਿਬੇਚ੍ਛ੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਮਦ੍ਯਂ, ਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ| ਵਾਤਿਕਸ੍ਤੁ ਪਿਬੇਨ੍ਮਧ੍ਯੇ, ਸਮਦੋਸੋ ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ||੧੯|| ਇਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੨||

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਭਕ੍ਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਤੋਤ੍ਤਰਃ ਪੁਨਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਮਦੋਸੋ ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ-ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਧ੍ਯੇਨ੍ਤੇ ਵਾ, ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana madamUrcCAyeShu sAmAnyacikitsA (100) · Śloka 100

ਅਥ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਮਦੇਸੁ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ ਚੇਸ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵੋਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੦੦||

ਸ੦-ਮਦੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍, ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸੁ-ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਚੇਸ੍ਯਤੇ| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ-ਮਦੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇ ਚ, ਪਿਤ੍ਤਮੇਵਾਧਿਕਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਅਤ ਏਵ ਤੇਸਾਮੁਪਕ੍ਰਮਃ-

Adhikarana madamUrcCAyeShu sAmAnyacikitsAvistaraH (101-104) · Śloka 104

ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾ ਮਣਯਃ ਸੇਕਾ ਵ੍ਯਜਨਮਾਰੁਤਾਃ| ਸਿਤਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਖਰ੍ਜੂਰਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ੍ਵਰਸਾਃ ਪਯਃ||੧੦੧|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗੇਣ ਰਸਾ ਯੂਸਾਃ ਸਦਾਡਿਮਾਃ| ਸਸ੍ਟਿਕਾਃ ਸ਼ਾਲਯੋ ਰਕ੍ਤਾ ਯਵਾਃ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਜੀਵਨਮ੍||੧੦੨|| ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਪਲਂ ਪਯਸਾਗ੍ਨਿਕਃ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਂ ਵਾ ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨਤਃ||੧੦੩|| ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| |੧੦੪|

ਸ੦-ਸ਼ੀਤਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ| ਪਯੋ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗੇਣ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਨਾ, ਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤਥਾ,ਰਸਾਃ-ਮਾਂਸਰਸਾਦਯਃ| ਯੂਸਾਸ਼੍ਚ ਦਾਡਿਮਾਨ੍ਵਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ਾਲਯੋ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਸ੍ਟਿਕਾਦਯਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਘਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਦਿਕਮ੍| [ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ-] ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਉ.ਅ.)| ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ-ਕੁਸ੍ਟਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਉ.ਅ.੬/੨੬)| ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ-ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੧੯/੮)| ਸਟ੍ਪਲਂ-ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੫/੨੨)| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚਿਤ੍ਰਕਮ੍| ਤਥਾ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੇਨ| ਅਥਵਾ, ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨੇਨ| ਅਥਵਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸਘ੍ਰੁਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ|

Adhikarana prasaktavegeShu visheShaH (104-107) · Śloka 107

| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵੇਗੇਸੁ ਹਿਤਂ ਮੁਖਨਾਸਾਵਰੋਧਨਮ੍||੧੦੪|| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਮਾਨੁਸੀਕ੍ਸੀਰਂ ਤੇਨ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਾਵਨਮ੍| ਮਣਾਲਬਿਸਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਖੌਦ੍ਰੇਣ ਸਾਭਯਾਃ||੧੦੫|| ਦੁਰਾਲਭਾਂ ਵਾ ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਾ ਸ਼ੀਤੇਨ ਸਲਿਲੇਨ ਵਾ| ਪਿਬੇਨ੍ਮਰਿਚਕੋਲਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜੋਸ਼ੀਰਾਹਿਕੇਸਰਮ੍||੧੦੬|| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਥ੍ਯਾਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ ਘਤਮ੍| |੧੦੭|

ਸ੦-ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵੇਗੇਸੁ ਮਦਾਦਿਸੁ ਮੁਖਸ੍ਯ ਨਾਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਨਾਵਰੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਮਾਨੁਸ੍ਯਾ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨ ਚ ਮਾਨੁਸੀਕ੍ਸੀਰੇਣ, ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਮਣਾਲਾਦੀਨ੍ ਸਹਰੀਤਕੀਨ੍ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਅਤਵਾ ਧਨ੍ਵਯਵਾਸਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਸ਼ੀਤੇਨ ਜਲੇਨ ਮਰਿਚਾਦੀਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਹਿਕੇਸਰਂ-ਨਾਗਕੇਸਰਮ੍| ਅਥਵਾ, ਆਮਲਕਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਹਰੀਤ ਕੀਕ੍ਕਾਥੇਨ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana madamUrcCAyeShu visheShacikitsA (107) · Śloka 107

| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਚ ਯਥਾਦੋਸਬਲੋਦਯਮ੍||੧੦੭||

ਸ੦-ਯਥੋਕ੍ਤਾਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਦੋਸਬਲੋਦਯਾਨੁਸਾਰੇਣ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana madamUrcCAyeShu shodhanam (108) · Śloka 108

ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚੇਸ੍ਟਾਨਿ ਸੇਚਨਂ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਚ| |੧੦੮|

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣੀ-ਵਮਨਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਾਵ੍ਵਾਸਨਨਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਿ, ਚੇਸ੍ਟਾਨਿ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਸ਼੍ਚ|

Adhikarana madamUrcCAyeShu satvAvajayaH (108) · Śloka 108

| ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਲਮ੍ਬਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਗਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਸਯੇਸੁ ਚ||੧੦੮||

ਸ੦-ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਲਮ੍ਬਨਂ-ਆਸ਼੍ਰਯਣਮ੍| ਤਥਾ, ਜ੍ਞਾਨਂ-ਮਹਾਭੂਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਨੋਬੁਧ੍ਦ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਪੁਰੁਸਾਦੀਨਾਮ੍| ਵਿਸਯੇਸ੍ਵਗਦ੍ਧਿਃ ਅਨਭਿਲਾਸਃ|

Adhikarana madamUrcCAyeShu atipravRuddheShu auShadham (109) · Śloka 109

ਮਦੇਸ੍ਵਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਸੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਵਿਹਿਤਂ|੧੦੯|

ਸ੦-ਮਦੇਸੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯੇਸੁ ਅਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਸੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਨਸ੍ਯਾਦਿ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾ ਸੋਕ੍ਤਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana madamUrcCAyeShu viShajeShu auShadam (109-3) · Śloka 3

| ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਵਿਸਜੇਸੁ ਚ||੧੦੯|| ਇਤਿ ਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੩||

ਸ੦-ਤਥਾ ਵਿਸਜੇਸੁ ਮਦੇਸੁ ਵਿਸਘ੍ਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana saMnyAse auShadham (110-113) · Śloka 113

ਅਥ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਆਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇ ਸੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਨਸ੍ਯਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਤੋਦਃ ਸੂਚੀਭਿਸ਼੍ਚ ਨਖਾਨ੍ਤਰੇ||੧੧੦|| ਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਲੁਞ੍ਚਨਂ ਦਾਹੋ ਦਂਸ਼ੋ ਦਸ਼ਨਵਸ਼੍ਚਿਕੈਃ| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਗਾਲਨਂ ਵਕ੍ਰੇ ਕਪਿਕਚ੍ਛ੍ਵਵਘਰ੍ਸਣਮ੍||੧੧੧|| ਉਤ੍ਥਿਤੋ ਲਬ੍ਧਸਂਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਵਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਖਾਦੇਤ੍ਸਵ੍ਯੋਸਲਵਣਂ ਬੀਜਪੂਰਕਕੇਸਰਮ੍||੧੧੨|| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ| |੧੧੩|

ਸ੦-ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸੁਸ੍ਠੁ ਨਸ੍ਯਮਞ੍ਜਨਂ ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਧਮਨਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸੂਚੀਤੋਦਾਦਿਕਂ ਚ ਨਖਮਧ੍ਯੇ| ਤਥਾ, ਵਕ੍ਰੇ ਕਟੂਨਾਂ ਮਰੀਚਾਦੀਨਾਂ, ਅਮ੍ਲਾਨਾਂ-ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ, ਚ ਗਾਲਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ| ਕਪਿਕਚ੍ਛ੍ਵਵਘਰ੍ਸਣਮ੍| ਏਵਮੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤੋ ਲਬ੍ਧਚੇਤਨਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਵਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਬੀਜਪੂਰਕਕੇਸਰਂ ਸਵ੍ਯੋਸਲਵਣਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਤਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮ੍| ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਤੀਤਿ ਅਲ੍ਪਲਘ੍ਵਨ੍ਨਮ੍| "ਸੁਪ੍ਪ੍ਰਤਿਨਾ ਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ" ਇਤਿ ਸਮਾਸਃ|

Adhikarana manasaH saMrakShaNam (7) · Śloka 7

ਵਿਸ੍ਮਾਪਨੈਃ ਸਂਸ੍ਮਰਣੈਃ ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਰਵਣਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ||੧੧੩|| ਪਟੁਭਿਰ੍ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੀਲਨੈਃ| ਸ੍ਰਂਸਨੋਲ੍ਲੇਖ਼ਨੈਰ੍ਧੂਮੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯਾਵਸੇਚਨੈਃ||੧੧੪|| ਉਪਾਚਰੇਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਤਮਨੁਬਨ੍ਧਭਯਾਤ੍ਪੁਨਃ| ਤਸ੍ਯ ਸਂਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਂ ਚ ਮਨਃ ਪ੍ਰਲਯਹੇਤੁਤਃ||੧੧੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਈਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||

ਸ੦-ਤਂ-ਮਦਾਦਿਮਨ੍ਤਂ, ਉਪਾਚਰੇਤ੍| ਕੈਃ ? ਸਂਸ੍ਮਰਣੈਃ| ਵਿਸ੍ਮਾਪਨੈਃ-ਵਿਸ੍ਮਯਕਾਰਿਭਿਃ| ਵਿਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਮਿਙੋ ਣਿਚਿ "ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਮਯਤੇਃ" ਇਤ੍ਯਾਤ੍ਵੇ ਪੁਕਿ ਲ੍ਯੁਟਿ ਚ ਵਿਸ੍ਮਾਪਨੈਰਿਤਿ ਰੂਪਮ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਚ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੈਃ ਪਟੁਭਿਃ-ਮਨੋਹਰੈਃ| ਤਥਾ, ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੀਲਨੈਃ| ਤਥਾ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਧੂਮੇਨ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਰਾਵੇਣ ਚਾਨੁਬਨ੍ਧਭਯਾਚ੍ਚ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ, ਪ੍ਰਲੇਯਹੇਤੁਤੋ ਮਨਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਕ੍ਸਿਤਵ੍ਯਂ-ਤਤ ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾ- ਤ੍ਯਯਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੭||