7. madātyayādicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

சர்த்யாதிசிகித்ஸிதாதநந்தரஂ மதாத்யயசிகித்ஸிதாரம்பஃ| சிகித்ஸாஸாமாந்யஹேதுர்யதஸ்தஷ்ணாயா யதா வாதபித்தே காரணஂ ததா மதாத்யயஸ்யாபி|

Adhikarana madAtyayAdicikitsitAdhyAyaH madAtyaye cikitsAprakAraH (2-1) · Śloka 1

ஆதாதோ மதாத்யயாதிசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| ) யஂ தோஷமதிகஂ பஶ்யேத்தஸ்யாதௌ ப்ரதிகாரயேத்| கபஸ்தாநாநுபூர்வ்யா ச துல்யதோஷே மதாத்யயே||௧||

ஸஂ-யஂ தோஷஂ-தத்ர மதாத்யயே வாதாதிகஂ, உல்பணஂ பஶ்யேத்-லக்ஷயேஜ்ஜாநீயாத்| தஸ்ய-தோஷஸ்ய, ஆதௌ-ப்ரதமத ஏவ, ப்ரதிகாரயேத்-ப்ரதிகாரஂ குர்யாத்| ஏவஂ விஷமதோஷோ மதாத்யயஶ்சிகித்ஸ்யஃ| துல்யதோஷே புநர்மதாத்யயே கபஸ்தாநாநுபூர்வ்யா தோஷாந் ப்ரதிகாரயேத்| கிமேத்யேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ-

Adhikarana tatra hetuH (2) · Śloka 2

பித்தமாருதபர்யந்தஃ ப்ராயேண ஹி மதாத்யயஃ| |௨|

ஸஂ-ஹி-யஸ்மாத், காலக்ரமேண பித்தமாருதாவஸாநோ பாஹுல்யேந மதாத்யயஃ ஸ்யாத்| ப்ரதமஂ கபஸ்யாதிக்யம்| ததஃ பித்தமாருதா வதிகௌ பவதஃ| கபஸ்தாநாநுபூர்வீவ்யாக்யாநஂ ஜ்வரசிகித்ஸிதே (ஶ்லோ.௧௪௮) வ்யாக்யாதம்|

Adhikarana madyotpannavyAdhermadyamevauShadham (2-3) · Śloka 3

| ஹீநமித்யாதிபீதேந யோ வ்யாதிருபஜாயதே||௨|| ஸமபீதேந தேநைவ ஸ மத்யேநோபஶாம்யதி| |௩|

ஸ௦-ஹீநமித்யாதிபீதேந மத்யேந யோ வ்யாதிருத்பத்யதே, ஸஃ-வ்யாதிஃ, தேநைவ மத்யேந ஸமபீதேந-ஸம்யங்மாத்ரயா பீதேந, ஶாம்யதி| "யாவத் தஷ்டேர்ந ஸம்ப்ராந்திர்யாவந்ந க்ஷோபதே மநஃ| தாவதேவ விரந்தவ்யஂ மத்யாதாத்மவதா ஸதா||" (ஶ்லோ.௧௪) இத்யேவஂ லக்ஷணஂ பாநஂ ஸமமேவ பீதம்| யேநைவ மார்த்வீகேநாதவா மாதவேந காடாதிநா வா யோ ஜாதோ வ்யாதிஃ ஸ தேநைவ மார்த்வீகாதிநா ஶாம்யதி| குத ஏவஂ ஸ்யாத் ? இத்யாஹ-

Adhikarana madyasya viShasAdRuSyam (3) · Śloka 3

| மத்யஸ்ய விஷஸாதஶ்யாத்|௩|

ஸ௦-யதா தீக்ஷ்ணாதிபிர்தஶபிர்குணைர்விஷஂ யுக்தஂ ததைவ தத்ஸங்க்யா தைரேவ குணைர்மத்யமபி யுக்தம்| ததஶ்ச மத்யேநைவ ஶாந்திர்யுக்தா| நநு, யதி விஷஸாதஶ்யஂ மத்யஸ்ய, ததோ யதா விஷஸ்ய விஷாந்தரேண ஶாந்திஸ்ததா மத்யஸ்யாபி மத்யாந்தரேண ஶாந்திஃ ப்ராப்தேத்யாஶங்க்யாஹ-

Adhikarana ataH viShajavyAdherapi viShAntaramauShadham (3-4) · Śloka 4

| விஷஂ தூத்கர்ஷவத்திபிஃ||௩|| தீக்ஷ்ணாதிபிர்குணைர்யோகாத்விஷாந்தரமபேக்ஷதே| |௪|

ஸ௦-ஸத்யமேதத்| ஏவஂ ப்ராப்தம்| கிந்து குணைர்தஶபிருத்கர்ஷவத்திபிஃ-அதிகஶக்திஸ்வரூபைஃ, தீக்ஷ்ணாதிபிர்யோகாத்-ஸம்பந்தாத், விஷஂ விஷாந்தரமபேக்ஷதே| ந து தத்தீநாத்ததேவ ஸ்வோத்தே ரோகே ப்ரஶமாயாலம்| மத்யஂ து ஹீநவத்திபிர்தஶபிர்குணைர்யோகாந்ந மத்யாந்தரமபேக்ஷதே| ஏவஂ தீக்ஷ்ணாதீநாஂ குணாநாஂ ஹீநோத்கர்ஷபேதாத்விஷாந்மத்யஸ்ய வைலக்ஷண்யம்|

Adhikarana madyotpannavyAdhermadyauShadhatve upapattiH (4-7) · Śloka 7

| தீக்ஷ்ணோஷ்ணேநாதிமாத்ரேண பீதேநாம்லவிதாஹிநா||௪|| மத்யேநாந்நரஸக்லேதோ விதக்தஃ க்ஷாரதாஂ கதஃ| யாந் குர்யாந்மததண்மோஹஜ்வராந்தர்தாஹவிப்ரமாந்||௫|| மத்யோத்க்லிஷ்டேந தோஷேண ருத்தஃ ஸ்ரோதஃஸு மாருதஃ| ஸுதீவ்ரா வேதநா யாஶ்ச ஶிரஸ்யஸ்திஷு ஸந்திஷு||௬|| ஜீர்ணாமமத்யதோஷஸ்ய ப்ரகாங்க்ஷாலாகவே ஸதி| யௌகிகஂ விதிவத்யுக்தஂ மத்யமேவ நிஹந்தி தாந்||௭||

ஸஂ-ஸ்வபாவத ஏவ தீக்ஷ்ணோஷ்ணேந ததாऽதிமாத்ரேண ததாऽம்லவிதாஹிநா மத்யேந பீதேநாந்நரஸக்லேதோ விதக்தஃ க்ஷாரதாஂ ச கதோ யந் மதாதீந் குர்யாத்| ததா மாருதோ மத்யோத்க்லிஷ்டேந தோஷேண ஸ்ரோதஃஸுருத்தோ யா தாருணா மூர்தாதிஷு வேதநாஃ குர்யாத் தாந்-மதாதீந், தாஶ்ச வேதநாஃ மத்யமேவ யௌகிகஂ விதிநா யுக்தஂ நிஹந்தி| கிம்பூதஸ்ய புருஷஸ்ய ? ஜீர்ணாமமத்யதோஷஸ்ய, ததா ப்ரகாங்க்ஷாயாஂ லாகவேஸதி, தே ச தாஶ்ச தாந், "புமாந் ஸ்த்ரியா" இத்யேகஶேஷஃ| நநு, யதி மத்யமேவ தாந்நிஹந்தி ததஶ்சிகித்ஸாந்தராரம்போ ந யுக்தஃ| மைவம்| பஹ்வயோ ஹி சிகித்ஸாஃ ப்ரதிரோகஂ ப்ரோக்தாஃ| தஸ்மாச்சிகித்ஸாந்தரோபந்யாஸோ யுக்த ஏவ| நநு, கதஂ தாந் மத்யமேவ நிஹந்தி ? இத்யாஹ-

Adhikarana atra hetuH (8) · Śloka 8

க்ஷாரோ ஹி யாதி மாதுர்யஂ ஶீக்ரமம்லோபஸஂஹிதஃ| மத்யமம்லேஷு ச ஶ்ரேஷ்டஂ தோஷவிஷ்யந்தநாதலம்||௮||

ஸ௦-யஸ்மாத் க்ஷாரோऽம்லோபஸஂஹிதோ த்ராகேவ மாதுர்யஂ யாதி| அம்லேஷு மத்யே மத்யஂ தோஷவிஷ்யந்தநாத் [அலஂ-] பர்யாப்தம்|

Adhikarana guNayuktaM madyaM dhAtusAmyakaram (9) · Śloka 9

தீக்ஷ்ணோஷ்ணாத்யைஃ புரா ப்ரோக்தைர்தீபநாத்யைஸ்ததா குணைஃ| ஸாத்ம்யத்வாச்ச ததேவாஸ்ய தாதுஸாம்யகரஂ பரம்||௯||

ஸ௦-புரா-மதாத்யயநிதாநோக்தைஸ்தீக்ஷ்ணோஷ்ணாத்யைர்குணைஃ (நி. அ. ௬/௧) ததா மத்யவர்கோக்தைர்தீபநாத்யைர்குணைஃ (ஸூ. அ. ௫/௬௨) கரணபூதைஃ, ததேவ-மத்யஂ, ஸுஷ்டு தாதுஸாம்யகரம்| தாதுஸாம்யகரமிதி ஹேதௌ டஃ|

Adhikarana pAnAtyayauShadhakAlaH (10) · Śloka 10

ஸப்தாஹமஷ்டராத்ரஂ வா குர்யாத்பாநாத்யயௌஷதம்| ஜீர்யத்யேதாவதா பாநஂ காலேந விபதாஶ்ரிதம்||௧௦||

ஸ௦-ஸப்தாஹமதவாऽஷ்டராத்ரஂ பாநாத்யயௌஷதஂ குர்யாத்-நாதிகஂ காலம்| யத ஏதாவதா காலேந விமர்கஸ்தஂ தத் பாநஂ-மத்யபாநஂ, பரிணமதி|

Adhikarana tataH paraM yathAyathaM rogauShadham (11) · Śloka 11

பரஂ ததோऽநுபத்நாதி யோ ரோகஸ்தஸ்ய பேஷஜம்| யதாயதஂ ப்ரயுஞ்ஜீத கதபாநாத்யயௌஷதஃ||௧௧||

ஸ௦-ததஃ-தஸ்மாத்காலாத், பரஂ-ஊர்த்வஂ, யோ ரோகோऽநுபத்நாதி, தஸ்ய-ரோகஸ்ய, கதபாநாத்யயௌஷதஶ்ச யதாஸ்வஂ பேஷஜஂ ப்ரயுஞ்ஜீத| இதி ஸாமாந்யேந சிகித்ஸிதமுக்த்வா விஶேஷேணாஹ-

Adhikarana vAtAdike madAtaye piShTakRutaM madyam vAtAdike madAtaye mAMsarasAH vAtAdike madAtaye rAgaShADavAH vAtAdike madAtaye godhUmamAShAnnam vAtAdike madAtaye acCavArUNI vAtAdike madAtaye svarasakkAthAH vAtAdike madAtaye mastvAdi vAtAdike madAtaye aBya~ggAdi vAtAdike madAtaye prAvaraNam vAtAdike madAtaye dhUmo~anulepanaM ca vAtAdike madAtaye stryaH (12-19) · Śloka 19

தத்ர வாதோல்பணே மத்யஂ ததாதிபிஷ்டகதஂ யுதம்| பீஜபூரகவ்ருக்ஷாம்லகோலதாடிமதீப்யகைஃ||௧௨|| யவாநீஹபுஷாஜாஜீவ்யோஷத்ரிலவணார்த்ரகைஃ| ஶுல்யிர்மாஂஸைர்ஹரிதகைஃ ஸ்நேஹவத்பிஶ்ச ஸகுபிஃ||௧௩|| உஷ்ணஸ்நிக்தாம்லலவணா மேத்யமாஂஸரஸா ஹிதாஃ| ஆம்ராம்ராதகபேஶீபிஃ ஸஂஸ்கதா ராகஷாடவாஃ||௧௪|| கோதூமமாஷவிகதிர்மதுஶ்சித்ரா முகப்ரியா| ஆர்த்ரிகார்த்ரககுல்மாஷஸுக்தமாஂஸாதிகர்பிணீ||௧௫|| ஸுரபிர்லவணா ஶீதா நிர்கதா வாऽச்சவாருணீ| ஸரஸோ தாடிமாத் க்வாதஃ பஞ்சமூலாத்கநீயஸஃ||௧௬|| ஶுண்டீதாந்யாத்ததா முஸ்துஸுக்தாம்போச்சாம்லகாஞ்ஜிகம் அப்யங்கோத்வர்தநஸ்நாநமுஷ்ணஂ ப்ராவரணஂ கநம்||௧௭|| கநஶ்சாகுருஜோ தூபஃ பங்கஶ்சாகுருகுங்குமஃ| குசோருஶ்ரோணிஶாலிந்யோ யௌவநோஷ்ணாங்கயஷ்டயஃ||௧௮|| ஹர்ஷேணாலிங்கநே யுக்தாஃ ப்ரியாஃ ஸஂவாஹநேஷு ச| |௧௯|

ஸ௦-[தத்ர-] தேஷு மதாத்யயேஷு மத்யே, வாதாதிகே மதாத்யயே பிஷ்டகதஂ மத்யஂ தத்யாத்| பீஜபூரகாதிபிர்தேஶஸாத்ம்யாதிவஶாத்யஸ்தைஃ ஸமஸ்தைர்யதாயோகயுக்தம்| ததா, மேத்யஸ்ய-மேதுரஸ்ய, மாஂஸஸ்யரஸா ஹிதாஃ| கிம்பூதாஃ ? உஷ்ணாஃ ஸ்நிக்தாமலலவணாஶ்ச| ததா, ராகாஃ ஷாடவாஶ்சாம்ராம்ராதகபேஶீபிஃ ஸஂஸ்கதா ஹிதாஃ| லக்ஷணமேஷாமதுசர்யாமுக்தம் (ஹ.ஸூ.அ.௩/௩௦)| ததா, கோதூமமாஷயோர்விகதிர்ஹிதா| கிம்பூதா ? மதுஃ-அதீக்ஷ்ணா, சித்ரா-நாநாப்ரகாரா, முகப்ரியா-வதநருசிகத்| ததா, ஆர்த்ரிகாதிகர்பிணீ| [ததா,] அச்சவாருணீ ச ஹிதா| கிம்பூதா ? ஸுரபிர்லவணா ஶீதா ச| ததா நிர்கதா-புராணா| ததா, தாடிமாத்ஸ்வரஸோ ஹிதஃ| பஞ்சமூலாத் கநீயஸோ-ஹஸ்வாத், க்வாதஃ| ஶுண்டீதாந்யாச்ச க்வாதோ ஹிதஃ| ததா, மஸ்த்வாதி ஹிதம்| ததா, அப்யஞ்ஜநாதி உஷ்ணஂ ஹிதம்| ப்ராவரணஂ-ஆச்சதநஂ, கநஂ ஹிதம், அகருஜஶ்ச தூபோ கநோ-பஹுலோ, ஹிதஃ| அகருகுங்குமபங்காநுலேபநஂ ஹிதம்| ததா, ப்ரியா ஹர்ஷேண-ப்ரீத்யா, ஆலிங்கநஂ-பரிஷ்வங்கஃ, தத்ர யுக்தாஃ, ஸஂவாஹநேஷு-ஶரீரமர்தநேஷு ச, யுக்தா ஹிதாஃ| குசாஶ்சோரவஶ்ச ஶ்ரோணயஶ்ச தேந ஶாலந்தே யாஸ்தா ஏவம்| ததா, யௌவநே நோஷ்ணாऽங்கயஷ்டிஃ-ஶரீரலதா, யாஸாஂ தா ஏவம்|

Adhikarana pittAdhike shArkarAdimadyam pittAdhike pAnakam (19-21) · Śloka 21

| பித்தோல்பணே பஹுஜலஂ ஶார்கரஂ மது வா யுதம்||௧௯|| ரஸைர்தாடிமகர்ஜூரபவ்யத்ராக்ஷாபரூஷஜைஃ| ஸுஶீதஂ ஸஸிதாஸக்து யோஜ்யஂ தாதக் ச பாநகம்||௨௦|| ஸ்வாதுவர்ககஷாயைர்வா யுக்தஂ மத்யஂ ஸமாக்ஷிகம்| |௨௧|

ஸஂ-பித்தாதிகே மதாத்யயே பஹுஜலஂ ஶார்கரஂ-மத்யவிஶேஷஂ யோஜ்யம்| மது-மக்ஷிகஂ வா, ரஸைர்தாடிமாதிஜைர்யுக்தம்| தச்ச ஸுஷ்டு ஶீதஂ கத்வா யோஜ்யம்| பருஷகாண்யத்ர மதுராணி யோஜ்யாநி நாம்லாநி, தேஷாஂ கபபித்தகரத்வாத்| ததா ச முநிஃ (ச. ஸூ. அ. ௨௭/௧௩௨) "அம்லஂ பருஷகஂ த்ராக்ஷா பதராண்யாருகாணி ச| பித்தஶ்லேஷ்மப்ரகோபீணி" இதி| தாதக் ச-ஸுஶீதஂ, பநகஂ யோஜ்யம்| கிம்பூதம் ? ஸஹ ஸிதாஸக்துபிர்வததே யத்ததேவம்| ஸக்தவஶ்ச லாஜாநாஂ யோஜ்யாஃ, யோக்யதரத்வாத், ந து யவாநாம்| ததா, ஸ்வாதுவர்கஸ்ய க்வாதேந ஸஂயுக்தஂ மத்யஂ ஸமாக்ஷிகஂ யோஜ்யம்|

Adhikarana pittAdhike shAlyAdyannam (21-22) · Śloka 22

| ஶாலிஷஷ்டிகமஶ்நீயாச்சஶாஜைணகபிஞ்ஜலைஃ||௨௧|| ஸதீநமுத்காமலகபடோலீதாடிமை ரஸைஃ| |௨௨|

ஸ௦-ஶாலிஷஷ்டிக புஞ்ஜீத| கைஃ ஸஹ ? ஶஶாதிஜை ரஸைர்தே ஶாதிஸாத்ம்யவஶாத் ஸதீநாதிஜைஶ்ச ரஸைஃ|

Adhikarana pittAdhike samutlkiShTakaPapitte vamanam,pittAdhike tataH saMsargIkramaH (22-24) · Śloka 24

| கபபித்தஂ ஸமுக்த்லிஷ்டமுல்லிகேத்தட்விதாஹவாந்||௨௨|| பீத்வாऽம்பு ஶீதஂ மத்யஂ வா பூரீக்ஷுரஸஸஂயுதம்| த்ராக்ஷாரஸஂ வா ஸஂஸர்கீ தர்பணாதிஃ பரஂ ஹிதஃ||௨௩|| ததாऽக்நிர்தீப்யதே தஸ்ய தோஷஶேஷாந்நபாசநஃ| |௨௪|

ஸ௦-தட்விதாஹவாந் மதாத்யயீ கபபித்தஂ ஸமுத்க்லிஷ்டஂ-ஸமுத்திதஂ ஸ்வஸ்தாநாச்ச்யுதாபாஸஂ, ஸம்யக்வமேத்| கிஂ கத்வா ? அம்பு ஶீதஂ பீத்வா, மத்யஂ வா பூரிணேக்ஷுரஸேந ஸஂயுதஂ பீத்வா, அதவா த்ராக்ஷாரஸஂ பீத்வா| பரஂ-அநந்தரஂ, ஸஂஸர்கீ தர்பணாதிஃ ஸுஷ்டு ஹிதஃ| கதவமநாதிகஸ்யாநந்தரஂ பேயாதிக்ரமஃ ஸஂஸர்கீத்யுச்யதே| ஏவஂ கதே ஸதி தஸ்ய-மதாத்யயிநஃ, அக்நிர்தீப்யதே| கிம்பூதஃ ? தோஷஶேஷஸ்யாந்நஸ்ய-ஆஹாரஸ்ய ச, பாசநஃ|

Adhikarana pittAdhike saraktaniShThIvakAsAdau auShadham (24-26) · Śloka 26

| காஸே ஸரக்தநிஷ்டீவே பார்ஶ்வஸ்தநருஜாஸு ச||௨௪|| தஷ்ணாயாஂ ஸவிதாஹாயாஂ ஸோத்க்லேஶே ஹதயோரஸி| குடூசீபத்ரமுஸ்தாநாஂ படோலஸ்யாதவ ரஸம்||௨௫|| ஸஶங்கபேரஂ யுஞ்ஜீத தித்திரிப்ரதிபோஜநம்| |௨௬|

ஸஂ-பித்தமதாத்யயே காஸே ரக்தநிஷ்டீவஸஹிதே பார்ஶ்வாதிருஜாஸு ச தஷ்ணாயாஂ விதாஹஸிதாயாஂ ஹதய உரஸி ச ஸோத்க்லேஶே ஸதி குடூச்யாதீநாஂ ரஸமதவா படோலஸ்ய ரஸஂ ஸநாகரஂ யுஞ்ஜீத| அல்பஸ்தித்திரிஸ்தித்திரிப்ரதி| "ஸுப்ப்ரதிநா மாத்ரார்தே" இத்யவ்யயீபாவஃ|

Adhikarana pittAdhike atitRuShNAdau pAnamannaM ca (26-27) · Śloka 27

| தஷ்யதே சாதி பலவத்வாதபித்தே ஸமுத்ததே||௨௬|| தத்யாத் த்ராக்ஷாரஸஂ பாநஂ ஶீதஂ தோஷாநுலோமநம்| ஜீர்ணேऽத்யாந்மதுராம்லேந சாகமாஂஸரஸேந ச||௨௭||

ஸ௦-அதிதஷ்யதே ச புருஷாய வாதபித்தேऽதிகே ஸதி த்ராக்ஷாரஸபாநஂ தத்யாத்| கிம்பூதம் ? ஶீதலஂ ததா தோஷாநுலோமநம்| ஜீர்ணே ச தஸ்மிந் சாகமாஂஸரஸேந மதுராம்லேநாஶ்நீயாத்|

Adhikarana pittAdhike tRuShNAyAM pAnam (28-29) · Śloka 29

தஷ்யல்பஶஃ பிபேந்மத்யஂ மதஂ ரக்ஷந் பஹூதகம்| முஸ்ததாடிமலாஜாம்பு ஜலஂ வா பர்ணிநீஶதம்||௨௮|| பாடல்யுத்பலகந்தைர்வா ஸ்வபாவாதேவ வா ஹிமம்| |௨௯|

ஸ௦-தஷி ஸத்யாமல்பஂ-மந்தஂ, மதஂ ரக்ஷந் பஹூதகஂ மத்யஂ பிபேத்| முஸ்தாதிஜலஂ வா பிபேத்| பர்ணிநீபிஃ க்வதிதஂ வா படோ (பாட)ல்யாதிஶதாஂ வா ஸர்வமேதச்சீதஂ பாத்வ்யம்| யத்தோயஂ ஸ்வபாவாதேவ வா ஹிமமிதி|

Adhikarana pittAdhike abdhAtukShINAdau pAnam (29-30) · Śloka 30

| மத்யாதிபாநாதப்தாதௌ க்ஷீணே தேஜஸி சோத்ததே||௨௯|| யஃ ஶுஷ்ககலதாலோவ்ஷ்டோ ஜிஹ்வாஂ நிஷ்கஷ்ய சேஷ்டதே| பாயயேத்காமதோऽம்பஸ்தஂ நிஶீதபவநாஹதம்||௩௦||

ஸ௦-மத்யாதிபாநாத்தேதோரப்தாதௌ க்ஷீணே-அல்பீபூதே, தேஜஸி சோத்ததே-க்ஷோபிதே ஸதி, யஃ புருஷஃ ஶுஷ்ககலதால்வோஷ்டஃ ஸந் ஜிஹ்வாஂ நிஷ்கஷ்ய-நிஃஸார்ய, சேஷ்டதே-இதஶ்சேதஶ்ச லுட்தி, தஂ-நரஂ, காமதஃ-இச்சயா, அம்போ நிஶீதே யஃ பவநஸ்தேநாஹதஂ பாயயேத்|

Adhikarana pittAdhike tRu~aNAnAshako mukhAlepaH (31) · Śloka 31

கோலதாடிமவக்ஷாம்லசுக்ரீகாசுக்ரிகாரஸஃ| பஞ்சாம்லகோ முகாலேபஃ ஸத்யஸ்தஷ்ணஂ நியச்சதி||௩௧||

ஸஂ-கோலாதிபிஃ பஞ்சாம்லகோ முகாலேபோ த்ராக் தஷ்ணாஂ ஶமயதி|

Adhikarana pittAdhike dAhe~atishishiro vidhiH pittAdhike dAhe~arohiNIshirAvedhaH (32-33) · Śloka 33

த்வசஂ ப்ராப்தஶ்ச பாநோஷ்மா பித்தரக்தாபிமூர்ச்சிதஃ| தாஹஂ ப்ரகுருதே கோரஂ தத்ராதிஶிஶிரோ விதிஃ||௩௨|| அஶாம்யதி ரஸைஸ்தப்தே ரோஹிணீஂ வ்யதயேச்சிராம்| |௩௩|

ஸ௦-பாநஸ்ய மத்யஸ்யோஷ்மா த்வசஂ ப்ராப்தஃ பித்தரக்தாப்யாமபிமூர்ச்சிதோ-மிஶ்ரிதோ, தாஹஂ தாருணஂ ப்ரகர்ஷேண குருதே| தத்ர-தாஹே, [அதி] ஶீதோ விதிஃ கார்யஃ| ஶீதோபசாரேணாப்யஶாம்யதி ஸதி தாஹே மாஂஸரஸைஸ்தப்தே நரே ரோஹிணீஸஂஜ்ஞாஂ ஶிராஂ வ்யதயேத், வைத்ய இதி ஶேஷஃ| வ்யதயேதிதி 'கடாதித்வாந்மத்வே' ஹ்றஸ்வஃ|

Adhikarana kaPAdhike vamanopavAsau,kaPAdike shuNThyAdishItakashAyaH (33-34) · Śloka 34

| உல்லேகநோபவாஸாப்யாஂ ஜயேச்ச்லேஷ்மோல்பணஂ பிபேத்||௩௩|| ஶீதஂ ஶுண்டீஸ்திரோதீச்யதுஃஸ்பர்ஶாந்யதமோதகம்| |௩௪|

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மாதிகஂ மதாத்யயஂ வமநோபவாஸாப்யாஂ ஜயேத்| ஶுண்ட்யாத்யந்யதமோதகஂ ஶீதகஷாயஂ பிபேத்|

Adhikarana kaPAdhike nirAmakShudhite shArkarAdimadyam (34-35) · Śloka 35

| நிராமஂ க்ஷுதிதஂ காலே பாயயேத்வஹுமாக்ஷிகம்||௩௪|| ஶார்கரஂ மது வா ஜீர்ணமரிஷ்டஂ ஸீதுமேவ வா| ரூக்ஷதர்பணஸஂயுக்தஂ யவாநீநாகராந்விதம்||௩௫||

ஸ௦-ததோ நிராமஂ ஜாதக்ஷுதஂ ஸந்தஂ, காலே-யதோசிதே, ஶார்கரஂ பஹுமாக்ஷிகஂ-பஹுக்ஷௌத்ரஂ, பாயயேத்| மது-மார்த்வீகஂ, வா பஹுக்ஷௌத்ரம்| த்வயமப்யேதத் புராணம்| ததா, அரிஷ்டஂ-அபயாதிகதஂ, பாயயேத்| ஸீதுஂ வா பாயயேத்| கிம்பூதம் ? ரூக்ஷாயே தர்பணாஸ்தைஃ ஸஂயுக்தஂ [ததா] யவாநீஶுண்டீப்யாஂ ஸஂயுக்தம்|

Adhikarana kaPAdike yavagodhUmAdyannaM mAMsarasaSca (36-37) · Śloka 37

யூஷேண யவகோதூமஂ தநுநாऽல்பேந போஜயேத்| உஷ்ணாம்லகடுதிக்தேந கௌலத்தேநால்பஸர்பிஷா||௩௬|| ஶுஷ்கமூலகஜைஶ்ச்சாகை ரஸைர்வா தந்வசாரிணாம்| ஸாம்லவேதஸவக்ஷாம்லபடோலீவ்யோஷதாடிமைஃ||௩௭||

ஸ௦-ததா கௌலத்தேந யூஷேண யவகோதூமஂ போஜயேத்| கிம்பூதேந ? தநுநா-ஸ்வச்சேந| ததா, அல்பேநோஷ்ணாம்லகடுதிக்தேநால்பகதேந| அதவா, ஶுஷ்கமூலகஜை ரஸைஶ்சாரைவா ரஸைர்தந்வசாரிணாஂ வா ரஸைர்போஜயேத்| கிம்பூதைஃ ? ஸஹாம்லவேதஸதித்திடீகபடோலபத்ரத்ரிகடுகதாடிமைஃ|

Adhikarana kaPAdike mAMsaM mAdhavapAnaM ca (38-40) · Śloka 40

ப்ரபூதஶுண்டீமரிசஹரிதார்த்ரகபேஶிகம்| பீஜபூரரஸாத்யம்லபஷ்டநீரஸர்வதிதம்||௩௮|| கரீரகரமர்தாதி ரோசிஷ்ணு பஹுஶாலநம்| ப்ரவ்யக்தாஷ்டாங்கலவணஂ விகல்பிதநிமர்தகம்||௩௯|| யதாக்நி பக்ஷயந் மாஂஸஂ மாதவஂ நிகதஂ பிபேத்| |௪௦|

ஸ௦-மாஂஸஂ யதாக்நி-அக்ந்யநதிக்ரமேண, பக்ஷ்யந் மாதவஂ நிகதஂபுராணஂ, பிபேத்| கிம்பூதஂ மாஂஸம் ? விவிதைஃ ப்ரகாரைஃ கல்பிதோநிஷ்பாதிதோ, நிமர்தகோ யேந மாஂஸேந தத்விகல்பிதநிமர்தகம்| ததேவ விவிதப்ரகாரத்வஂ நிமர்தகஸ்யாஹ-ப்ரபூதாஃ-உத்கடாஃ, ஶுண்டீ மரீசஹரிதார்த்ரகபேஶயோ யஸ்மிஂஸ்ததேவம்| ஹரிதார்த்ரகஸ்ய ஶஸ்த்ரகதா தீர்காகாரா அவயவாஃ பேஶய உச்யந்தே| பீஜபூரரஸாதிபிரம்லஸ்ததா பஷ்டோ-யதாயதஂ ஸ்நேஹாதிநா, நீரஸஃ-ஶுஷ்கப்ராயோ, வர்திதோவ்யஞ்ஜநப்ரகாரோ, யத்ர ததேவம்| கரீராதி ரோசிஷ்ணு-ரோசநஶீலஂ, பஹு-ப்ரபூதஂ, ஶாலநஂ-ஹரிதகஂ, யஸ்மிந்| ததா, ப்ரகர்ஷேண வ்யக்தஂ ஸ்பஷ்டஂ, வக்ஷ்யமாணமஷ்டாங்கலவணஂ யத்ர| ததேவஂ விவிதஂ கல்பநஂ கதம்| க்ரியாவிஶேஷணாந்யேதாநி|

Adhikarana kaPAdike aShTA~ggalavaNam (40-41) · Śloka 41

| ஸிதாஸௌவர்சலாஜாஜீதித்திடீகாம்லவேதஸம்||௪௦|| த்வகேலாமரிசார்தாஂஶமஷ்டாங்கலவணஂ ஹிதம்| ஸ்ரோதோவிஶுத்த்யக்நிகரஂ கபப்ராயே மதாத்யயே||௪௧||

ஸ௦-ஸிதாத்யைரஷ்டாங்கலவணமந்வர்தஸஂஜ்ஞஂ மதாத்யயே ஹிதம்| ஸ்ரோதஃஶுத்திகதக்நிதீபநஂ ச|

Adhikarana kaPAdike rUkShoShNodvartanAdi kaPAdike sakAmastrIBiryuttayAjAgaraNam (42-43) · Śloka 43

ரூக்ஷோஷ்ணோத்வர்தநோத்தர்ஷஸ்நாநபோஜநலங்கநைஃ| ஸகாமாபிஃ ஸஹ ஸ்த்ரீபிர்யுக்த்யா ஜாகரணேந ச||௪௨|| மதாத்யயஃ கபப்ராயஃ ஶீக்ரஂ ஸமுபஶாம்யதி| |௪௩|

ஸ௦-ரூக்ஷோஷ்ணைருத்வர்தநாதிபிர்லங்கநேந ததா யுக்த்யா-தேஶகாலாத்யபேக்ஷிண்யா, ஸகாமாபிர்தயிதாபிஃ ஸஹ யஜ்ஜாகரணஂ தேந ச கபாதிகோ மதாத்யயோ த்ராகேவ ஶமஂ யாதி|

Adhikarana sannipAte dashavidhe cikitsA (43-44) · Śloka 44

| யதிதஂ கர்ம நிர்திஷ்டஂ பதக்தோஷபலஂ ப்ரதி||௪௩|| ஸந்நிபாதே தஶவிதே தச்ச்ஹேஷேऽபி விகல்பயேத்| |௪௪|

ஸ௦-"தத்ர வாதோல்பணே மத்யஂ" (ஶ்லோ. ௧௨) இத்யாதி| "பித்தோலபணே பஹுஜலஂ" (ஶ்லோ ௧௯) இத்யாதி, ததா "உல்லேகநோபவாஸாப்யாஂ ஜயேச்ச்லேஷ்மோல்பணஂ" (ஶ்லோ ௩௩) இத்யாதி ச த்ரிவிதஂ ஸந்நிபாதஂ பதக்தோஷபலஂ ப்ரதி லக்ஷீகத்ய கர்ம நிர்திஷ்டஂ கர்மதமுக்தம்| ந கேவலமத்ர த்ரிவிதே ஸந்நிபாதே, ஶேஷேऽபி தஶவிதே ஸந்நிபாதே விகல்பயேத்-விவிதஂ கத்வா கல்பயேத்,- குர்யாட், வைத்ய இதி ஶேஷஃ| ஏததுக்தஂ பவதி,-வாதோல்பணே மதாத்யயஜே ஸந்நிபாதே யத்கர்ம நிர்திஷ்டஂ ததா பித்தோல்பணே மதாத்யயஜே ஸந்நிபாதே யத்கர்ம நிர்திஷ்டஂ ததேவ வாதபித்தோல்பணே குர்யாத்| ஏவஂ தோஷபலமபேக்ஷ்ய ஸர்வஸ்மிந் மதாத்யயே சிகித்ஸிதஂ குர்யாட்| ஸ தஶவிதஃ ஸந்நிபாதஃ ஶிஷ்யஹிதாய பத்யேந ப்ரதர்ஶ்யதே,-"உத்கர்ஷேண த்வேகோ மத்யேந த்வௌ ததாऽऽதிமஃ| உத்கர்ஷேண யதா த்வௌ து மத்யேநைகோ த்விதீயகஃ|| ஏகோ மத்யேந தோஷஃ ஸ்யாத் த்வாவல்பேந ததீயகஃ| உத்கர்ஷேணைக ஏவ ஸ்யாதல்பேந த்வௌ சதுர்தகஃ|| உத்கர்ஷேண யதா த்வௌ து அல்பேநைகஶ்ச பஞ்சமஃ| ஏகோऽல்பேந து மத்யேந த்வௌ தோஷாவிதி ஷஷ்டகஃ|| உத்கர்ஷேண ஸமஸ்தாஃ ஸ்யுரேவஂ பவதி ஸப்தமஃ| மத்யேந ஸர்வேऽபி யதா ததா பவதி சாஷ்டமஃ|| அல்பேந ஸர்வேऽபி யதா ததா து நவமஃ ஸ்மதஃ| அல்பேநேகோ மத்யேநைகஸ்ததா த்வந்த்ய இதி ஸ்புடாஃ|| ஸந்நிபாதஸ்ய முநிநா தஶ பேதாஃ ப்ரகீர்ததாஃ|" இதி|

Adhikarana sannipAte tvAgAdi pAnakam (44-46) · Śloka 46

| த்வங்நாகபுஷ்பமகதாமரிசாஜாஜிதாந்யகைஃ||௪௪|| பருஷகமதூகைலாஸுராஹ்வைஶ்ச ஸிதாந்விதைஃ| ஸகபித்தரஸஂ ஹத்யஂ பாநகஂ ஶஶிபோவிதம்||௪௫|| மதாத்யயேஷு ஸர்வேஷு பேயஂ ருச்யக்நிதீபநம்| |௪௬|

ஸ௦-த்வகாதிபிஃ ஶர்கராந்விதைஃ கபித்தரஸயுக்தஂ கர்பூரகதாதிவாஸஂ பாநகஂ ஸர்வேஷு மதாத்யயேஷு பாதவ்யஂ ருச்யக்நிவத்திகரம்|

Adhikarana sannipAte harShaNI kriyA (46-47) · Śloka 47

| நாவிக்ஷோப்ய மநோ மத்யஂ ஶரீரமவிஹந்ய வா||௪௬|| குர்யாந்மதாத்யயஂ தஸ்மாதிஷ்யத ஹர்ஷணீ க்ரியா| |௪௭|

ஸ௦-மத்யஂ யஸ்மாந்மாநஸஂ நாவிக்ஷோப்ய-அபி து மநஸஃ ப்ரக்ஷோபணஂ கத்வா, ந ச ஶரீரஸ்ய விஹநநமகத்வா, ஏவமேவ யதா கதஞ்சிந்மதாத்யயஂ குர்யாத்| யதஶ்சைவஂ தஸ்மாத்தேதோர்ஹர்ஷோத்பாதிகா க்ரியா ஏஷ்டவ்யா| நாக்ஷோப்யேத்யயஂ பாடோ ந ஶ்ரேயாந், ல்யபாதேஶஸ்யாத்ர துர்லபத்வாத்|

Adhikarana sannipAte eBirashAnte payaH pAnam (47-49) · Śloka 49

| ஸஂஶுத்திஶமநாத்யேஷு மததோஷஃ கதேஷ்வபி||௪௭|| ந சேச்சாம்யேத்கபே க்ஷீணே ஜாதே தௌர்வல்யலாகவே| தஸ்ய மத்யவிதக்தஸ்ய வாதபித்தாதிகஸ்ய ச||௪௮|| க்ரீஷ்மோபதப்தஸ்ய தரோர்யதா வர்ஷஂ ததா பயஃ| |௪௯|

ஸ௦-ஸஂஶுத்திஶமநாத்யேஷூபக்ரமேஷு கதேஷ்வபி யதி மததோஷோமத்யோத்தோ வ்யாதிஃ, ந ஶாம்யேத், தஸ்ய மத்யேந விதக்தஸ்யாத ஏவ ச கபே ஸௌ-யதாதௌ க்ஷீணேऽத ஏவ ஜாதே தௌர்பல்யலாகவே-அல்பப்ரமாணத்வே கார்ஶ்யே ச ஸதி, ததாநீஂ ஸாமர்த்யாத்வாதபித்தயோரதிரிக்ததா, வாதபித்ததிகஸ்ய ச க்ஷீணௌஜஸ்த்வாத்ததா பயஃ பத்யம்| யதா க்ரீஷ்மோபதப்தஸ்ய தரோர்வர்ஷம்| வர்ஷமிதி கத்விதௌ "பயாதீநாமுபஸங்க்யாநம்" இத்யச்|

Adhikarana payaH pAne upapattiH (49-50) · Śloka 50

மத்யக்ஷீணஸ்ய ஹி க்ஷீணஂ க்ஷீரமாஶ்வேவ புஷ்யதி||௪௯|| ஓஜஸ்துல்யஂ குணைஃ ஸர்வைர்விபரீதஂ ச மத்யதஃ|௫௦|

ஸ௦-ஹி-யஸ்மாத், தஸ்ய-துல்யஂ குணைஃ ஸர்வைஃ-குர்வாதிபிரோஜஸஃ க்ஷீரஂ, மத்யாச்ச விபரீதஂ குணைஃ| ததா ச முநிஃ (ச. ஸூ. அ. ௨௭/௨௧௭)-"ஸ்வாது ஶீதஂ மது ஸ்நிக்தஂ பஹலஂ ஶ்லக்ஷ்ணபிச்சிலம்| குரு மந்தஂ ப்ரஸந்நஂ ச கவ்யஂ தஶகுணஂ பயஃ|| ததேவஂகுணமேவௌஜஃ ஸாமாந்யாதபிவர்தயேத்|" இதி| யதஶ்சைவஂ தஸ்மாந்மத்யக்ஷீணஸ்வ க்ஷீணமோஜஃ க்ஷீரமாஶ்சேவ புஷ்யதி-வத்தி ப்ராபயதி, ந த்வபரஂ, த்ரவ்யஂ, யதோக்தஹேத்வபாவாத்|

Adhikarana payasAvihate roge madyapAnam (50-51) · Śloka 51

| பயஸா விஹதே ரோகே பலே ஜாதே நிவர்தயேத்||௫௦|| க்ஷீரப்ரயோகஂ, மத்யஂ ச க்ரமேணால்பால்பமாசரேத்| ந விக்ஷயத்வஂஸகோத்தைஃ ஸ்பஶேதோபத்ரவைர்யதா||௫௧||

ஸ௦-பயஸா ரோகே-மதாத்யயாக்யே, நிவர்திதே பலே ஜாதே ஸதி மத்யோசிதஃ புமாந் க்ஷீரப்ரயோகஂ நிவர்தயேத்| மத்யஂ சால்பால்பஂ க்ரமேணோபயுஞ்ஜீத| யதா விக்ஷயத்வஂஸகோத்பவைருபத்ரவைரஸௌ ந ஸ்பஶேத| விக்ஷயோத்பவா விகாராஃ-காயஶிரோரோகாத்யாஃ (ஹஂஇ.அ.௬/௨௨), த்வஂஸகோபத்ரவாஃ-ஶ்லேஷ்மநிஷ்டீவாதயஃ (ஹஂஇ.அ.௬/௨௨)|

Adhikarana vikShayadhvaMsakayoScikitsA (52-53) · Śloka 53

தயோஸ்து ஸ்யாத்த க்ஷீரஂ பஸ்தயோ பஂஹணாஃ ஶிவாஃ| அப்யங்கோத்வர்தநஸ்நாநாந்யந்நபாநஂ ச வாதஜித்||௫௨|| யுக்தமத்யஸ்ய மத்யோத்தோ ந வ்யாதிருபாஜாயதே| அதோऽஸ்ய வக்ஷ்யதே யோகோ யஃ ஸுகாயைவ கேவலம்||௫௩||

ஸ௦-தயோர்விக்ஷயத்வஂஸகயோர்கதஂ க்ஷீரஂ ச சிகித்ஸிதஂ ஸ்யாத்| ததா பஸ்தயோ பஂஹணாஃ ஶிவாஃ-நிரபாயாஃ| ததா, ஆப்யாங்காதீநி யச்ச வாதஜிதந்நபாநஂ தச்ச ஸ்யாத்| ஸ௦-யுக்தமத்யஸ்ய புஂஸோ மத்யோத்தோ வ்யாதிர்நோபஜாயதே, யுக்தமத்யத்வாத்| அதஃ-அஸ்மாத்தேதோஃ, அஸ்ய-மத்யஸ்ய, ஸஂயோகோ வக்ஷ்யதே| யஃ கேவலஂ ஸுகாயைவ ஸ்யாத்| அதுநா ஸுராஂ ஸம்பந்நாமாஹ-

Adhikarana surApAnasya guNAH stutiSca (54-67) · Śloka 67

ஆஶ்விநஂ யா மஹத்தேஜோ பலஂ ஸாரஸ்வதஂ ச யா| ததாத்யைந்த்ரஂ ச யா வீர்யஂ ப்ரபாவஂ வைஷ்ணவஂ ச யா||௫௪|| அஸ்த்ரஂ மகரகேதோர்யா புருஷார்தோ பலஸ்ய யா| ஸௌத்ராமண்யாஂ த்விஜமுகே யா ஹுதாஶே ச ஹூயதே||௫௫|| யா ஸர்வௌஷதிஸம்பூர்ணாந்மத்யமாநாத்ஸுராஸுரைஃ| மஹோததேஃ ஸமுத்பூதா ஶ்ரீஶஶாங்காமதைஃ ஸஹ||௫௬|| மதுமாதவமைரேயஸீதுகௌடாஸவாதிபிஃ| மதஶக்திமநுஜ்ஜந்தீ யா ரூபைர்பஹுபிஃ ஸ்திதா||௫௭|| யாமாஸ்வாத்ய விலாஸிந்யோ யதார்தஂ நாம பிப்ரதி| குலாங்கநாऽபி யாஂ பீத்வா நயத்யுத்ததமாநஸா||௫௮|| அநங்காலிங்கிதைரங்கைஃ க்வாபி சேதோ முநேரபி| தரங்கபங்கப்ருகுடீதர்ஜநைர்மாநிநீமநஃ||௫௯|| ஏகஂ ப்ரஸாத்ய குருதே யா த்வயோரபி நிர்வதிம்| யதாகாமஂ படாவாப்திபரிஹஷ்டாப்ஸரோகணே||௬௦|| தணவத்புருஷா யுத்தே யாமாஸ்வாத்ய த்யஜந்த்யஸூந்| யாஂ ஶீலயித்வாऽபி சிரஂ பஹுதா பஹுவிக்ரஹாம்||௬௧|| நித்யஂ ஹர்ஷாதிவேகேந தத்பூர்வமிவ ஸேவதே| ஶோகோத்வேகாரதிபயைர்யாஂ தஷ்ட்வா நாபிபூயதே||௬௨|| கோஷ்டீமஹோத்ஸவோத்யாநஂ ந யஸ்யாஃ ஶோபதே விநா| ஸ்மத்வா ஸ்மத்வா ச பஹுஶோ வியுக்தஃ ஶோசதே யயா||௬௩|| அப்ரஸந்நாऽபி யா ப்ரீத்யை ப்ரஸந்நா ஸ்வர்க ஏவ யா| அபீந்த்ரஂ மந்யதே துஃஸ்தஂ ஹதயஸ்திதயா யயா||௬௪|| அநிர்தேஶ்யஸுகாஸ்வாதா ஸ்வயஂவேத்யைவ யா பரம்| இதி சித்ராஸ்வவஸ்தாஸு ப்ரியாமநுகரோதி யா||௬௫|| ப்ரியாऽதிப்ரியதாஂ யாதி யத்ப்ரியஸ்ய விஶேஷதஃ| யா ப்ரீதிர்யா ரதிர்வா வாக்யா புஷ்டிரிதி ச ஸ்துதா||௬௬|| தேவதாநவகந்தர்வயக்ஷராக்ஷஸமாநுஷைஃ| பாநப்ரவத்தௌ ஸத்யாஂ து தாஂ ஸுராஂ விதிநா பிபேத்||௬௭||

ஸ௦-யா-ஸுரா, அஶ்விநஂ மஹத்தேஜோ-தீப்தஂ, ததாதி| ஆஶ்விநமித்யஶ்விநோரிதமித்யண், "நஸ்தத்திதே" இதி டிலோபே ப்ராப்தே "இநண்யநபத்யே" இதி ப்ரகதிபாவஃ| யா ச ஸுரா ஸாரஸ்வதஂ பலஂ உத்ஸாஹஂ, ஏந்த்ரஂ ச வீர்யஂ-ஶக்தி, வைஷ்ணவஂ ச ப்ரபாவஂ-மாஹாத்ம்யஂ, ததாதி| யா ச மதநஸ்யாஸ்த்ரஂ-ப்ரஹரணஂ, பலபத்ரஸ்ய யா புருஷாற்தஃ-பரஂ ப்ரயோஜநம்| யா ச ஸௌத்ராமாண்யாஂ யஜ்ஞே த்விஜாஸ்யே ஹுதாஶே ச ஹூயதே| யா ச மஹோததேஃ ஸர்வௌஷதிஸம்பூர்ணாத்தேவதாநவைர்விலோட்யமாநாத் லக்ஷ்ம்யாதிபிஃ ஸஹோத்பந்நா| யா ச ஸுரா மதஶக்திமத்யஜந்தீ பஹுபிர்மத்வாதிபிராகாரைஃ ஸ்திதா| யாஂ ஸுராஂ பீத்வா விலாஸிந்யோ மகலோசநாஃ, யதார்தஂ-அந்வர்தஂ, நாம பிப்ரதி விலாஸோ வித்யதே யாஸாமிதி| யா பீத்வா குலவாமலோசநாऽப்யுத்ததமாநஸா ஸத்யநங்காலிங்கிதைரங்கைர்முநேரபி சேதஃ க்வாபி நயதி| தரங்கபங்கா-குடிலா, ப்ருகுடிஸ்தயா தர்ஜநாநி-ப்ரணயகலஹவிஶேஷாஃ, தைர்மாநித்யா மாநஸமேகஂ ப்ரஸாத்ய த்வயோரபி-ஸ்த்ரீபுஂஸயோஃ, நிர்வதிஂ-ஸௌக்யஂ, யா ஸுரா கரோதி| யாஂ ஸுராமாஸ்வாத்ய நராஃ ஸமரே தணமிவ ப்ராணாஂஸ்த்யஜந்தி| கீதஷி யுத்தே ? யதேச்சஂ படஸ்ய-ஶூரபுருஷஸ்ய, யாऽவாப்திஸ்தயா பரிஹஷ்டோ-முதிதஃ, அப்ஸரஃஸங்கோ யஸ்மிந்நாஹவே தஸ்மிந்| யாஂஸுராஂ, பஹுபிஃ ப்ரகாரைஃ-ஆஹாராதிமத்யாவஸாநலக்ஷணைஃ, ததா யாஂ பஹுவிக்ரஹாஂ-மதுமாதவாதிபிரநேகஶரீராஂ, ஶீலயித்வாऽபி நித்யஂ ஹர்ஷஸ்யாதிவேகேந தத்பூர்வமிவ-தத்ப்ரதமமிவ, ஸேவதே| யாஂ தஷ்ட்வா உபலப்யாஸ்வாதாதிநா, ஶோகாதிபிர்நாபிபூயதே| யஸ்யாஃ ஸுராயா தே கோஷ்ட்யாதிர்ந ஶோபதே| யயா ச வியுக்தஃ ஶோசதே| ஶோசத இதி நஙிப்யஸ்தங்| யா சாப்ரஸந்நா-கலுஷாऽபி ப்ரீத்யை, ப்ரஸந்நாஸ்வச்சா ஸதீ, ஸ்வர்க ஏவ ஸ்யாத்| யயா சாந்தஃஸ்திதயேந்த்ரமபி துஃஸ்திதஂ மந்யதே| அநிர்தேஶ்யஂ-அபணநீயஂ ஸுகஂ யஸ்மிந்நாஸ்வாதே ஸ ததாவித ஆஸ்வாதோ யஸ்யாஃ ஸைவம்| யா கேவலமாத்மநைவ வேத்யா| இதி-பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, சித்ராஸு-நாநாவிதாஸ்வவஸ்தாஸு, ப்ரியாஂவல்லபாஂ, அநுகரோதி-அநுஹரதி| ப்ரியாபக்ஷே நர்மாதஃ-ப்ரணயகலஹார்தஃ| அப்ரஸந்நா-குபிதா| ப்ரஸந்நா-த்யக்தகோபா| அநிர்தேஶ்யஃ ஸுகாஸ்வாதஃ-ஸுகோபலம்போ, யஸ்யா இதி யோஜ்யம்| ஏவஂ "யாஂ ஶீலயித்வா" இத்யாதிஃ ஸர்வோऽபி க்ரந்தஃ ப்ரியாயாமபி யோஜ்யஃ| ததா, யத்-யஸ்மாத், ஸுரா ப்ரியா-இஷ்டா, அதிப்ரியதாஂ-ஸுஷ்டு வல்லபத்வஂ, யாதி| யத்ப்ரியஸ்ய-ப்ரகதத்வாத்ஸுராப்ரியஸ்ய, விஶேஷேண ப்ரியதாஂ யாதி| யா ஸுரா ப்ரீதிரிதி யா வாகிதி யா புஷ்டிரிதி யா ச தேவாதிபிஃ ஸ்துதா| பாநப்ரவத்தௌ ஸத்யாஂ யேஷாஂ பாநாதிகாரோऽஸ்தி தர்மஶாஸ்த்ரேஷ்வநிஷித்தத்வாத் தாஂ பூர்வோக்தகுணாஂ ஸுராஂ விதிநா-வக்ஷ்யமாணேந (ஶ்லோ. ௭௫) , பிபேத்|

Adhikarana madyasya medonilakaPajaroganAshakatvam (68) · Śloka 68

ஸம்பவந்தி ந தே ரோகா மேதோநிலகபோத்பவாஃ| விதியுக்தாததே மத்யாத்யே ந ஸித்யந்தி தாருணாஃ||௬௮||

ஸ௦-தே மேதோநிலகபோத்பவா ரோகா ந ஸம்பவந்தி| தாருணாஃ துஃஸஹாஃ| யே விதியுக்தாந்மத்யாததே ந ஸித்யந்தி| விதியுக்தேந மத்யேந ஸர்வே மேதோநிலகபஜா ரோகாஃ ஸித்யந்தீதி பாவஃ|

Adhikarana madyasyAvashyakatvam (69) · Śloka 69

அஸ்தி தேஹஸ்ய ஸாऽவஸ்தா யஸ்யாஂ பாநஂ நிர்வாயதே| அந்யத்ர மத்யாந்நிகதாத்விவிதௌஷதஸஂஸ்கதாத்||௬௯||

ஸ௦-தேஹஸ்ய ஸாऽவஸ்தா-ப்ரக்லிந்நதேஹமேஹாதிகா (ஹ.ஸூ.அ.௮/௫௪) அஸ்தி, யஸ்யாஂ பாநஂ நிவார்யதே, மத்யாதந்யத்ர| கிம்பூதாத் ? நிகதாத், ததா விவிதௌஷதஸஂஸ்கதாத்| மத்யமேவஂவிதஂ வர்ஜயித்வா பாநஂ நிஷித்யத இத்யர்தஃ|

Adhikarana madyaMvinA AnUpAdimAMsaM kathaM pariNamet (70) · Śloka 70

ஆநூபஂ ஜாங்கலஂ மாஂஸஂ விதிநாऽப்யுபகல்பிதம்| மத்யஂ ஸஹாயமப்ராப்ய ஸம்யக் பரிணமேத்கதம்||௭௦||

ஸ௦-ஆநூபஂ ஜாங்கலஂ மாஂஸஂ விதாநேநாப்யுபகல்பிதஂ மத்யஂ விநோ பயுக்தஂ கதஂ ஸம்யக் பரிணமதி ?

Adhikarana madyaMvinA lashunaprayoge kiyAn guNaH (71) · Śloka 71

ஸுதீவ்ரமாருதவ்யாதிகாதிநோ லஶுநஸ்ய ச| மத்யமாஂஸவியுக்தஸ்ய ப்ரயோகே ஸ்யாத்கியாந் குணஃ||௭௧||

புநரபி மத்யமேவ ஶ்லாகயந்நாஹ- ஸ௦-லஶுநஸ்ய ச தாருணதரவாதவ்யாதிவிநாஶிநஃ மத்யமாஂஸரஹிதஸ்ய ப்ரயோகே கியாந் குணஃ ஸ்யாத் ? அல்ப ஏவேத்யர்தஃ|

Adhikarana shastrAdikarmaNi madasyAvasyAvasyakatA (72) · Śloka 72

நிகூடஶல்யாஹரணே ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிகர்மணி| பீதமத்யோ விஷஹதே ஸுகஂ வைத்யவிகத்தநாம்||௭௨||

ஸ௦-ததா நிகூடஸ்ய-அத்யர்தஂ ப்ரணஷ்டஸ்ய, ஶல்யஸ்யாஹரணே ஆகர்ஷணே, ததா ஶஸ்த்ராதிகர்மணி பீதமத்யோ நரஃ ஸுகஂ-அக்லேஶேந, வைத்யவிகத்தநாஂ-கதர்தநாஂ, ஸஹதே|

Adhikarana madyasya shreShThatA (73) · Śloka 73

அநலோத்தேஜநஂ ருச்யஂ ஶோகஶ்ரமவிநோதகம்| ந சாதஃ பரமஸ்த்யந்யதாரோக்யபலபுஷ்டிகத்||௭௩||

ஸ௦-ததா, அநலஸ்ய-அக்நேஃ உத்தேஜநஂ ஶோகாதிக்நம்| ந ச கதாசித் த(அ)ஸ்மாந்மத்யாத் பரஂ-அந்யத், ஶ்ரேஷ்டமஸ்த்யாரோக்யாதிகத்|

Adhikarana tasmAdAtmavatA madyaM peyam (74) · Śloka 74

ரக்ஷதா ஜீவிதஂ தஸ்மாத்பேயமாத்மபதா ஸதா| ஆஶ்ரிதோபாஶ்ரிதஹிதஂ பரமஂ தர்மஸாதநம்||௭௪||

ஸ௦-யத ஏவஂ மஹாகுணஂ மத்யம், தஸ்மாஜ்ஜிவிதஂ ரக்ஷதா நரேண ததாऽऽத்மவதா-ஸுதீமதா, ஸதா பேயம்| ஆஶ்ரிதாநாமுபாஶ்ரிதாநாஂ ச ஹிதம்| பரமஂ தர்மஸாதநஂ-தர்மோபாயஃ| அதாஸ்ய பாநே விதிநாஹ-

Adhikarana madyasya pAne vidhiH (75-85) · Śloka 85

ஸ்ராதஃ ப்ரணம்ய ஸுரவிப்ரகுரூந் யதாஸ்வஂ வத்திஂ விதாய ச ஸமஸ்தபரிக்ரஹஸ்ய| ஆபாநபூமிமத கந்தஜலாபிஷீக்தா- மாஹாரமண்டபஸமீபகதாஂ ஶ்ரயேத||௭௫|| ஸ்வாஸ்த்ரூதேऽத ஶயநே கமநீயே மித்ரபத்யரமணீஸமவேதஃ| ஸ்வஂ யஶஃ கதகசாரணஸங்கை ருத்ததஂ நிஶமயந்நதிலோகம்||௭௬|| விலாஸிநீநாஂ ச விலாஸஶோபி கீதஂ ஸநத்யஂ கலதூர்யகோஷைஃ| காஞ்சீகலாபைஶ்சலகிங்கிணீகைஃ க்ரீடாவிஹங்கைஶ்ச கதாநுநாதம்||௭௭|| மணிகநகஸமுத்தைராவநேயைர்விசித்ரைஃ ஸஜலவிவிதலேகக்ஷோ-மவஸ்த்ராவதாங்கைஃ| அபி முநிஜநசித்தக்ஷோபஸம்பாதிநீபி- ஶ்சகிதஹரிணலோலப்ரேக்ஷணீபிஃ ப்ரியாபிஃ||௭௮|| ஸ்தநநிதம்பகதாததிகௌரவா- தலஸமாகுலமீஶ்வரஸம்ப்ரமாத்| இதி கதஂ தததீபிரஸஂஸ்திதஂ தருணசித்தவிலோபநகார்மணம்||௭௯|| யௌவநாஸவமத்தாபிர்விலாஸாதிஷ்டிதாத்மபிஃ| ஸஞ்சார்யமாணஂ யுகபத்தந்வங்கீபிரிதஸ்ததஃ||௮௦|| தாலவந்தநலிநீதலாநிலைஃ ஶீதலீகதமதீப ஶீதலைஃ| தர்ஶநேऽபி விததத்வஶாநுகஂ ஸ்வாதிதஂ கிமுத சித்தஜந்மநஃ||௮௧|| சூதரஸேந்துமகைஃ கதவாஸஂ மல்லிகயோஜ்ஜ்வலயா ச ஸநாதம்| ஸ்பாடிகஶுக்திகதஂ ஸதரங்கஂ காந்தமநங்கமிவோத்வஹதங்கம்||௮௨|| தாலீஸாத்யஂ சூர்ணமேலாதிகஂ வா ஹத்யஂ ப்ராஶ்ய ப்ராக்வயஃஸ்தாபநஂ வா| தத்ப்ரார்திப்யோ பூமிபாகே ஸுமஷ்டே தோயோந்மிஶ்ரஂ தாபயித்வா ததஶ்ச||௮௩|| கதிமாந் ஸ்மதிமாந்நித்யமநூநாதிகமாசரந்| உசிதேநோபசாரேண ஸர்வமேவோபபாதயந்||௮௪|| ஜிதவிகஸிதாஸிதஸரோ ஜநயநஸங்க்ராந்திவர்திதஶ்ரீகம்| காந்டமுகமிவ ஸௌரப- ஹதமதுபகணஂ பிபேந்மத்யம்||௮௫||

ஸ௦-ஸ்ராதோ நரஃ ஸுராதீந் ப்ரணம்ய யதாஸ்வஂ-யதாயோக்யஂ, ஸமஸ்தஸ்ய பரிகரஸ்ய வத்திஂ கத்வா, அத பாநபூமிஂ கந்தஜலேந-கர்பூரோஶீராதிநா வா ஸிரேநாம்புநா, ஆபிஷிக்தாமாஶ்ரயேத்| கீதஶீம் ? ஆஹாரமண்டபஸ்ய நிகடஸ்திதாம்| பீதமத்யஸ்ய தூரஂ வ்ரஜத ஆயாஸாதி ஸ்யாத்| வஸந்ததிலகஂ வத்தம்| அத-பூமிஶ்ரயணாதநந்தரஂ, ஶயநீயே ஸ்திதோ மத்யஂ பிபேதிதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| கிம்பூதே ? ஸுஷ்டு ஆஸ்ததே-ப்ரதத்தப்ரச்சதபடே| ததா, கமநீயே-ரம்யே| மித்ராதிஸஹிதஃ| ஸ்வஂ யஶ இத்யாதி| கிஂ குர்வந் ? ஸ்வஂ-ஆத்மீயஂ, யஶஃ கதகாதிஸங்கைர்நிஶமயந்-ஶ்ராவயந்| கீதஶம் ? உத்ததஂ ததாऽதிலோகஂ-அத்புதருபம்| ஸ்வாகதாவத்தம்| ததா விலாஸிநீநாஂ ஸம்பந்தி கீதஂ நிஶமயந்| கிம்பூதம் ? ஸஹ நத்யேந ஸநத்யம்| த்வயமபி பிலஸஶோபி| விலாஸலக்ஷணஂ சோக்தம்-"ஸ்தாநாஸநயமநாநாஂ ஹர்ஷப்ரூநேத்ரகர்மணாஂ சைவ| உத்பத்யதே விஶேஷோ யஃ ஶ்லிஷ்டஃ ஸ து விலாஸஃ ஸ்யாத்||" இதி| ததா தத்கீதஂ மதுரதூர்யஶப்தைஸ்ததா கஞ்சீகலாபைஃ ஸ்புடாஸ்ததா ஸ்புரந்த்யஃ கிங்கிண்யஃ-ஸூக்ஷ்மகண்டிகாஃ, யேஷாஂ தைஸ்ததாவிதைஸ்ததா க்ரீடாவிஹங்கைஃ-ஸாரஸாதிபிஶ்ச, கதாநுநாதம்| உபஜாதிவத்தம்| ஆவநேயைஃ-டோலுங்ககைஃ, தந்வங்கீபிர்யுகபதிதஸ்ததஃ ஸஞ்சார்யமாணம்| ஏவஂ ஹ்யுநுபூயமாநஂ ராமணீயகஂ தத்தே| கிம்பூதைராவநேயைஃ ? மணிகநகஸமுத்தைஃ, ததா விசித்ரைஃ-நாநாவிதைஃ, ததா ஸஜலஂ நாநாப்ரகாரலேகஂ யத் க்ஷௌ-வஸ்த்ரஂ தேநாவத்தமங்கஂ யேஷாஂ தைஃ| கிம்பூதாபிஸ்தந்வங்கீபிஃ ? முநிஜநசித்தக்ஷோபஸம்பாதிநீபிஃ| ததா, சகிதஃ-த்ரஸ்தோ, யோ ஹரிணஸ்தத்வந்நேத்ரேஃ ஸாது ப்ரேக்ஷந்தே யாஸ்தாபிஃ| பாஹுலகாத் கர்தரி ல்யுட்| ததா, பல்லபாபிஃ| மாலிநீவத்தம்| ததா, கதமிதி| அஸஂஸ்திதஂ-அநவஸ்திதஸ்வரூபஂ, தததீபிஃ| யதஃ ஸ்தநாப்யாஂ நிதம்பேந ச கதாததிகஂ கௌரவாதலஸம்| ததா, ஈஶ்வரஸ்ய-ப்ரபோஃ, யஃ ஸம்ப்ரமோ-பயஂ, தஸ்மாதாகுலஂ [கதஂ-]| அத ஏவ ச தருணசித்தாநாஂ விலோபநே கார்மணஂவஶீகரணம்|" த்ருதவிலம்பிதமாஹ நபௌ பரௌ|" ததா, தந்வங்கீபிரிதஸ்ததோ யுகபத்ஸஞ்சார்யமாணம்| கிம்பூதாபிஃ ? யௌவநாஸவாப்யாஂ மத்தாபிஃ| ததா விலாஸேநாதிஷ்டித ஆத்மா-சித்தஂ, யாஸாஂ தாபிஃ| ததா ச கீதஶஂ மத்யம் ? தாலவந்தாதிபிரதிஶீதைஃ ஶீதலீகதம்| தர்ஶநேऽப்யேவஂரூபஂ மத்யஂ காமஸ்ய வஶாநுகஂ ஜநஂ விததத் கந்தர்போத்தீபநத்வாத்| கிமுத-கிஂபுநஃ, பீதஂ ஸத்காமவஶஂ ஜநஂ குர்யாத்| "ராந்நரௌ லகயுதா ரதோத்ததா|". ததா, சூதரஸாதிபிஃ கதாதிவாஸஂ-ஸுகந்தீகதம்| ததா, மல்லிகயா-புஷ்பவிஶேஷேண, உஜ்ஜவலயா-விகஸிதயா, ஸநாதஂயுக்தம்| ததா, ஸ்படிகஸ்ய விகாரா ஸ்பாடிகீ, ஸ்பாடிகீ சாஸௌ ஶுக்திஶ்ச, தஸ்யாஂ கதஂ-ஸ்திதம்| ஸ்படிகஸ்யேயஂ ஸ்பாடிகீதி வ்யுத்பத்தௌ புஂவத்பாவோ துர்நிவாரஃ ஸ்யாத்| ததா, ஸதரங்கம்| ஏவஂ ச காந்தஂ-ரம்யஂ, அங்கமுத்வஹந்| உத்ப்ரேக்ஷதே| அநங்கஂ [இவ]-பஞ்சஶரமிவ, சாருதரத்வேந காமோத்பாதகத்வாத்| தோதகவத்தம்| ப்ராக்-பூர்வஂ, தாலீஸாத்யஂ சூர்ணமேலாதிகஂ வா ஹத்யமதவ வயஃ-ஸ்தாபநஂ-ரஸாயநோக்தஂ, ப்ராஶ்ய-பக்ஷயித்வா| ததா, ஸுமஷ்டே-உபலிப்தே தத்ப்ரார்திப்யோ-மத்யபாநாதிகதேப்யோ தேவதாநவகூஷமாண்டாதிப்யஃ, தோயோந்மிஶ்ரஂ மத்யஂ தாபயித்வா பஶ்சாஜ்ஜலஂ தாபயித்வ்யமித்யர்தஃ| ததஶ்ச-அநந்தரஂ, பிபேத்| ஶாலிநீவத்தம்| கிஂ குர்வந் ? அநூநாதிகஂ-பூர்வோக்தஂ, நித்யமாசரந்| ததிமாந் ஸ்மதிமாஂஶ்ச ஸந் உசிதேந-யோக்யேந, உபசாரேண ஸர்வமேவோபபாதயேத்(யந்)| கிம்பூதஂ மத்யம் ? விகஸிதஂ ச தத் அஸிதஂ ஸரோஜஂ ச விகஸிதாஸிதஸரோஜம்| ஜிதஂ-ந்யக்கதஂ, விகஸிதாஸிதஸரோஜஂ யாப்யாஂ நயநாப்யாஂ தே ததாவிதே, தயோஃ ஸங்க்ராந்திஃ-ப்ரதிபிம்பத்வஂ, தயா ஸஂவர்திதா ஶ்ரீர்யஸ்ய ஸரகஸ்ய ததேவம்| ததா, ஸௌரபேண ஹதோ ரம்யகதித்வாத் ப்ரமரஸார்தோ யேந ததேவம்| ஸுரமேர்பாவஃ ஸௌரபம், "இகந்தாச்ச லகுபூர்வாத்" இத்யண்| தச்ச காந்தாமுகமிவ| யதோ ஜிதவிகஸிதாஸிதஸரோஜநயநயோர்யா ஸங்க்ராந்திஃ-ஸஞ்சாரஃ ஸகடாக்ஷேக்ஷிதாதிநா. தயா ஸஂவர்திதா ஶ்ரீஃ-ஶோபா, யஸ்ய ததேவம்| ஸகடாக்ஷேக்ஷிதஂ ஹி முகஂ நிதராஂ ராஜதே| ததா, உத்தமஸ்த்ரீணாஂ முகஂ ஸுகந்தி பவதீதி ஸௌரபஹதமதுபகணம்| "விபுலா து யாऽந்யதா பாதபாக்|"

Adhikarana pAnAnantaraM Bojanam BojanAnantaraM punH pAnam nishi madyapAnamalpameva (86) · Śloka 86

பீத்வைவஂ சஷகத்வயஂ பரிஜநஂ ஸந்மாந்ய ஸர்வஂ ததோ கத்வாऽऽஹாரபுவஂ புரஃ ஸுபிஷஜோ புஞ்ஜீத பூயோऽத்ர ச| மாஂஸாபூபகதார்த்ரகாதிஹரிதைர்யுக்தஂ ஸஸௌவர்சலை- ர்த்விஸ்த்ரிர்வா நிஶி சால்பமேவ வநிதாஸஂவல்கநார்தஂ பிபேத்||௮௬||

ஸ௦-ஏவஂ-அநேந ப்ரகாரேண, சஷகத்வயஂ பீத்வா தத-அநந்தரஂ, பரிஜநஂ ஸர்வஂ-வேஶ்யாதிகமபி, ஸந்மாந்ய ததாऽऽஹாரபுவஂ கத்வா ஸுபிஷஜஃ-ஶோபநவைத்யஸ்ய, புரஃ-அக்ரே, புஞ்ஜீத| அத்ரே ச-ஆஹாரபுவி, மாஂஸாபூபாதிபிர்யுக்தஂ த்விஸ்த்ரிர்வா ஸரகஂ பிபேத்| மாஂஸாபூரேதி கேசித் பேடுஃ| நிஶி து காந்தாயாஃ ஸஂவல்கநார்தஂ-ரஞ்ஜநார்தஂ, அல்பமேவ பிபேத்-ந து பஹு| ஶார்துலவிக்ரீடிதம்| காந்தாரஞ்ஜநபாநஂ ஶ்லாகயந்நாஹ-

Adhikarana dayitAyA madyApAne prashaMsA (87-88) · Śloka 88

ரஹஸி தயிதாமங்கே கத்வா புஜாந்தரபீடநா- த்புலகிததநுஂ ஜாதஸ்வேதாஂ ஸகம்பபயோதராம்| யதி ஸரபஸஂ ஶீதோர்வாரஂ ந பாயயதே கதீ கிமநுபவதி க்லேஶப்ற்யஂ ததோ கஹதந்த்ரதாம்||௮௭|| வரதநுவக்ரஸங்கதிஸுகந்திதரஂ ஸரகஂ த்ருதமிவ பத்மராகமணிமாஸவரூபதரம்| பவதி ரதிஶ்ரமேண ச மதஃ பிபதோऽல்பமபி க்ஷயமத ஓஜஸஃ பரிஹரந் ஸ ஶயீத பரம்||௮௮||

ஸ௦-கதீ-ப்ரவீணோ, யதி ப்ரியாஂ மதோஃ ஸரகஂ ந பாயயதே, ததஃ கிஂ-கஸ்மாத், கஹதந்த்ரதாஂ-கஹோபகரணஸம்பாதநக்லேஶஂ, அநுபவதி ? கிஂ கத்வா ? ரஹஸ்யங்கே-உத்ஸங்கே, தயிதாஂ கத்வா| கிபூதாம் ? புஜாந்தரபீடநாத் புலகிதஶரீராம், ததா ஜாதஸ்வேதாம், ததா ஸவேபதுகுசாம்| ரோமாஞ்சஸ்வேதகம்பாஃ ஸாத்விகா பாவாஃ ஶங்காரஸ்யாவிர்பாவிகாஃ| தயிதாமிதி "கதிபுத்தி" இத்யாதிநா கர்மத்வம்| பாயயதே இதி "நிகரணசலநார்தேப்யஶ்ச" இதி பரஸ்மைபதே ப்ராப்தே "ந பாதம்ய" இத்யாதிநா நிஷித்தே ச ஸ்வேத்யாத்யாத்மநேபதம்| "பவதி ஹரிணீ வ்ஸௌ ம்ரௌ ஸ்லௌ கோரஸோததிஸப்திபிஃ|" ஸஂ-கிம்பூதஂ மத்யம் ? வரதநுவதநஸஙத்யா ஸுரபிதரம்| ததா பத்மராகமணிஂ-த்ரவத்வமிவ, ப்ராப்தமாஸவரூபதரம்| யதஶ்ச ரதிஶ்ரமேணால்பமபி மத்யஂ பிபதோ மதோ பவதி, ததோ மத்யமோஜஸஶ்ச க்ஷயஹேதுஃ| ஆத ஓஜஃக்ஷயஂ பரிஹரந் ஸஃ-மத்யபாயீ, பாநாநந்தரஂ ஶயீத-ஸ்வப்யாத்| "நஜபஜஜா லகௌ ச யதி நர்குடகஂ து ததா|"

Adhikarana madyapAnasukhasya surairapi spRuhaNIyatvam (89-90) · Śloka 90

இத்தஂ யுக்த்யா பிபந்மத்யஂ ந த்ரிவர்காத்விஹீயதே| அஸாரஸஂஸாரஸுகஂ பரமஂ சாதிகச்சதி||௮௯|| ஏஶ்வர்யஸ்யோபபோகோऽயஂ ஸ்பஹணீயஃ ஸுரைரபி| |௯௦|

ஸ௦-இத்தஂ-ஏவஂப்ரகாரயா, யுக்த்யா மத்யஂ பிபந் புருஷஸ்த்ரிவர்காத்-தர்மார்தகாமலக்ஷணாத், யஸ்மாந்ந ஹீயதே| ஹீயத இதி கர்மகர்தரி தங்| அஸாரஸஂஸாரஸ்ய பரமஂ ஸுகஂ சாதிகச்சதிப்ராப்நோதி| அயஂ-மத்யபாநலக்ஷணஃ, ஏஶ்வ்ர்யஸ்யோபபோகஃ ஸுரைரபி ஸ்பஹணீயஃ|

Adhikarana madyapAnarahitasya nindA,tasmAdvyavasthayA pAnaM hitam (90-92) · Śloka 92

| அந்யதா ஹி விபத்ஸு ஸ்யாத்பஶ்சாத்தாபேந்தநஂ தநம்||௯௦|| உபபோகேந ரஹிதோ போகாவாநிதி நிந்த்யதே| நிர்மிதோऽதிகதர்யோऽயஂ விதிநா நிதிபாலகஃ||௯௧|| தஸ்மாஹ்யவஸ்தயா பாநஂ பாநஸ்ய ஸததஂ ஹிதம்| ஜித்வா விஷயலுப்தாநாமிந்த்ரியாணாஂ ஸ்வதந்த்ரதாம்||௯௨||

ஸ௦-அந்யதா-ஏவமபி போகமகுர்வதோ, ஹி விபத்ஸு ஸதீஷு தநஂ-த்ரவ்யஂ, பஶ்சாத்தாபேந்தநஂ ஸ்யாத்| ஸ ஹ்யேவஂ விபதி சிந்தயதி,-கிஂ மயா தநஂ ப்ராப்யோபபோகோऽஸ்மிந் கதஃ ? உபபோகஂ விநாபோகவாநிதி ஸோல்லுண்டமுச்யமாநோ கர்ஹ்யதே| நிந்திதத்வமேவாஸ்ய ப்ரகடயதி-நிர்மித இத்யாதி| அயமதிகதர்யஃ-குஸ்வாமீ, விதிநா நிதிபாலகோ நிர்மிதஃ-கதஃ| யத ஏவஂ தஸ்மாத் பாநஸ்ய-மத்யஸ்ய, வ்யவஸ்தயா நியமேந பாநஂ ஹிதம்| நநு, கதஂ நிஸர்கதோ விஷயலுப்தேஷ்விந்த்ரியேஷு வ்யவஸ்தா பாலயிதுஂ ஶக்யதே ? இத்யாஹ-ஜித்வேத்யாதி| விஷயாபிலாஷிணாமிந்த்ரியாணாஂ ஸ்வாதந்த்ரயஂ ஜித்வா நியமேந வ்யவஸ்தயா பாநஂ கர்துஂ ஶக்யத இத்யர்தஃ|

Adhikarana eSha dhaninAM vidhiH (93) · Śloka 93

விதிர்வஸுமதாமேஷ பவிஷ்யத்வஸவஸ்து யே| யதோபபத்தி தைர்மத்யஂ பாதவ்யஂ மாத்ரயா ஹிதம்||௯௩||

ஸ௦-வஸுமதாஂ-தநிநாஂ, ஏஷ விதிஃ| யே து பவிஷ்யத்வஸவஸ்தேஷாஂ ச தைர்யதோபபத்தி-யதாயுக்தி, ஹிதஂ மத்யஂ மாத்ரயா பாதவ்யம்|

Adhikarana draridrANAM vidhiH madyapAnasya samayogaH (14) · Śloka 14

யாவத் தஷ்டேர்ந ஸம்ப்ராந்திர்யாவந்ந க்ஷோபதே மநஃ| தாவதேவ விரந்தவ்யஂ மத்யாதாத்மவதா ஸதா||௧௪||

ஸ௦-யாவதேவ தஷ்டேர்ந ஸம்ப்ராந்திர்யாவதேவ மநோ ந க்ஷோபஂ யாதி, தாவதேவ மத்யாத் தீமதா ஸர்வதா விரந்தவ்யஂ-நிவத்திஃ கார்யா| ஏஷ ஏவ ஸமயோகஃ| ஏதததிக்ரமோऽதியோகஃ| யதோக்தாத்ஸமயோகாத்தீநஸ்வலக்ஷணோ ஹீநயோகஃ| தோஷதேஶப்ரகத்யாதீநபரீக்ஷய மித்யாயோகஃ|

Adhikarana vAtAdhikasya madyapAnaprakAraH (15) · Śloka 15

அப்யங்கோத்வர்தநஸ்நாநவாஸதூபாநுலேபநைஃ| ஸ்நிக்தோஷ்ணைர்பாவிதஶ்சாந்நைஃ பாநஂ வாதோத்தரஃ பிபேத்||௧௫||

ஸ௦-வாதாதிகோ நரோऽப்யங்கோத்வர்தநாதிபிஃ ஸ்நிக்தோஷ்ணைர்பாவிதோऽந்நைஶ்ச மத்யஂ பிபேத்|

Adhikarana paittikasya madyapAnaprakAraH (16) · Śloka 16

ஶீதோபசாரைர்விவிதைர்மதுரஸ்நிக்தஶீதலைஃ| பைத்திகோ பவிதஶ்சாந்நைஃ பிபந்மத்யஂ ந ஸீததி||௧௬||

ஸ௦-பைத்திகோ விவிதைஃ ஶீதோபசாரைஃ-சந்தநாநுலேபநாதிபிஃ, மதுரஸ்நிக்தஶீதலைஶ்சாந்நைஃ ஸஹ மத்யஂ பிபந் ந ஸீததி|

Adhikarana shlaiShmikasya madyapAnaprakAraH (17) · Śloka 17

உபசாரைரஶிஶிரைர்யவகோதூமபுக் பிபேத்| ஷ்லைஷ்மிகோ தந்வஜைர்மாஂஸைர்மத்யஂ மாரிசிகைஃ ஸஹ||௧௭||

ஸ௦-ஶ்லைஷ்மிகோ யவகோதூமபுக் ஸந் மத்யமஶிஶிரைருபசாரைஸ்ததா மாஂஸைர்தந்வோத்பவைர்மரிசஸஂஸ்கதைஃ ஸஹ பிபேத்|

Adhikarana vAte hitaM madyam,pitte hitaM madyam,kaPe hitaM madyam (98) · Śloka 98

தத்ர வாதே ஹிதஂ மத்யஂ ப்ராயஃ பைஷ்டிககௌடிகம்| பித்தே ஸாம்போமது, காபே மார்த்வீகாரிஷ்டமதவம்||௯௮||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு மத்யேஷு மத்யே, வாதாதிகே நரே ப்ராயோ-பாஹுல்யேந, மத்யஂ பைஷ்டிகஂ கௌடிகஂ ச ஹிதம்| பித்தே ஸஜலஂ ஸமாக்ஷிகஂ ச மத்யஂ ஹிதம்| கபே மார்த்வீகாரிஷ்டமாதவஂ ஹிதம்|

Adhikarana shlaiShmikasya madyapAnakAlaH paittikasya madyapAnakAlaH vAtikasya madyapAnakAlaH samadoShasya madyapAnakAlaH (19-2) · Śloka 2

ப்ராக் பிபேச்ச்லைஷ்மிகோ மத்யஂ, புக்தஸ்யோபரி பைத்திகஃ| வாதிகஸ்து பிபேந்மத்யே, ஸமதோஷோ யதேச்சயா||௧௯|| இதி மதாத்யயசிகித்ஸிதம்||௨||

ஸ௦-ஶ்லைஷ்மிகஃ ப்ராக்பக்தஂ மத்யஂ பிபேத்| பிபேத் பக்தஂ புக்த்வா பிபேத்| வாதோத்தரஃ புநர்மத்யே பக்தஸ்ய பிபேத்| ஸமதோஷோ யதேச்சயா-பக்தஸ்ய பூர்வஂ மத்யேऽந்தே வா, பிபேத்|

Adhikarana madamUrcCAyeShu sAmAnyacikitsA (100) · Śloka 100

அத மதமூர்ச்சாயசிகித்ஸிதம்| மதேஷு வாதபித்தக்நஂ ப்ராயோ மூர்ச்சாஸு சேஷ்யதே| ஸர்வத்ராபி விஶேஷேண பித்தமேவோபலக்ஷயேத்||௧௦௦||

ஸ௦-மதேஷு ப்ராயேண வாதபித்தக்நஂ சிகித்ஸிதம், மூர்ச்சாஸு-மூர்ச்சாயேஷு சேஷ்யதே| ஸர்வத்ரைவ-மதே மூர்ச்சாயே ச, பித்தமேவாதிகஂ ஜாநீயாத்| அத ஏவ தேஷாமுபக்ரமஃ-

Adhikarana madamUrcCAyeShu sAmAnyacikitsAvistaraH (101-104) · Śloka 104

ஶீதாஃ ப்ரதேஹா மணயஃ ஸேகா வ்யஜநமாருதாஃ| ஸிதா த்ராக்ஷேக்ஷுகர்ஜூரகாஶ்மர்யஸ்வரஸாஃ பயஃ||௧௦௧|| ஸித்தஂ மதுரவர்கேண ரஸா யூஷாஃ ஸதாடிமாஃ| ஷஷ்டிகாஃ ஶாலயோ ரக்தா யவாஃ ஸர்பிஶ்ச ஜீவநம்||௧௦௨|| கல்யாணகஂ மஹாதிக்தஂ ஷட்பலஂ பயஸாऽக்நிகஃ| பிப்பல்யோ வா ஶிலாஹ்வஂ வா ரஸாயநவிதாநதஃ||௧௦௩|| த்ரிபலா வா ப்ரயோக்தவ்யா ஸதக்ஷௌத்ரஶர்கரா| |௧௦௪|

ஸ௦-ஶீதாஃ ப்ரதேஹாஃ| பயோ மதுரவர்கேண-த்ராக்ஷாதிநா, ஸித்தம்| ததா,ரஸாஃ-மாஂஸரஸாதயஃ| யூஷாஶ்ச தாடிமாந்விதாஃ| ததா, ஶாலயோ-ரக்தஶாலய இத்யர்தஃ| ஷஷ்டிகாதயஶ்ச| ததா, கதஂ கல்யாணகாதிகம்| [கல்யாணகஂ-] உந்மாதப்ரதிஷேதோக்தம் (ஹ.உ.அ.)| மஹாதிக்தஂ-குஷ்டசிகித்ஸிதோக்தம் (ஹ.உ.அ.௬/௨௬)| மஹாதிக்தஂ-குஷ்டசிகித்ஸிதோக்தம் (ஹ.சி.அ.௧௯/௮)| ஷட்பலஂ-ராஜயக்ஷ்மசிகித்ஸிதோக்தம் (ஹ.சி.அ.௫/௨௨)| ததா, க்ஷீரேண சித்ரகம்| ததா, பிப்பல்யோ ரஸாயநவிதாநேந| அதவா, ஶிலாஜது ரஸாயநவிதாநேந| அதவா, த்ரிபலா ஸக்ருதக்ஷௌத்ரஶர்கரா ப்ரயோக்தவ்யா|

Adhikarana prasaktavegeShu visheShaH (104-107) · Śloka 107

| ப்ரஸக்தவேகேஷு ஹிதஂ முகநாஸாவரோதநம்||௧௦௪|| பிபேத்வா மாநுஷீக்ஷீரஂ தேந தத்யாச்ச நாவநம்| மணாலபிஸகஷ்ணா வா லிஹ்யாத்கௌத்ரேண ஸாபயாஃ||௧௦௫|| துராலபாஂ வா முஸ்தஂ வா ஶீதேந ஸலிலேந வா| பிபேந்மரிசகோலாஸ்திமஜ்ஜோஶீராஹிகேஸரம்||௧௦௬|| தாத்ரீபலரஸே ஸித்தஂ பத்யாக்வாதேந வா கதம்| |௧௦௭|

ஸ௦-ப்ரஸக்தவேகேஷு மதாதிஷு முகஸ்ய நாஸாயாஶ்ச பாண்யாதிநாऽவரோதநஂ ஹிதம்| மாநுஷ்யா வா க்ஷீரஂ பிபேத்| தேந ச மாநுஷீக்ஷீரேண, நஸ்யஂ தத்யாத்| மணாலாதீந் ஸஹரீதகீந் மாக்ஷிகேண வா லிஹ்யாத்| அதவா தந்வயவாஸஂ முஸ்தஂ வா மதுநா லிஹ்யாத்| அதவா ஶீதேந ஜலேந மரிசாதீந் பிபேத்| அஹிகேஸரஂ-நாககேஸரம்| அதவா, ஆமலகரஸே ஸித்தஂ கதஂ ஹரீத கீக்காதேந வா ஸித்தஂ பிபேத்|

Adhikarana madamUrcCAyeShu visheShacikitsA (107) · Śloka 107

| குர்யாத்க்ரியாஂ யதோக்தாஂ ச யதாதோஷபலோதயம்||௧௦௭||

ஸ௦-யதோக்தாஂ ச க்ரியாஂ தோஷபலோதயாநுஸாரேண குர்யாத்|

Adhikarana madamUrcCAyeShu shodhanam (108) · Śloka 108

பஞ்சகர்மாணி சேஷ்டாநி ஸேசநஂ ஶோணிதஸ்ய ச| |௧௦௮|

ஸ௦-பஞ்சகர்மாணீ-வமநவிரேகாஸ்தாபநாவ்வாஸநநஸ்யாக்யாநி, சேஷ்டாநி ரக்தமோக்ஷஶ்ச|

Adhikarana madamUrcCAyeShu satvAvajayaH (108) · Śloka 108

| ஸத்த்வஸ்யாலம்பநஂ ஜ்ஞாநமகத்திர்விஷயேஷு ச||௧௦௮||

ஸ௦-ஸத்த்வஸ்யாலம்பநஂ-ஆஶ்ரயணம்| ததா, ஜ்ஞாநஂ-மஹாபூதேந்த்ரியதந்மாத்ரமநோபுத்த்யஹங்காரபுருஷாதீநாம்| விஷயேஷ்வகத்திஃ அநபிலாஷஃ|

Adhikarana madamUrcCAyeShu atipravRuddheShu auShadham (109) · Śloka 109

மதேஷ்வதிப்ரவத்தேஷு மூர்ச்சாயேஷு ச யோஜயேத்| தீக்ஷ்ணஂ ஸந்ந்யாஸவிஹிதஂ|௧௦௯|

ஸ௦-மதேஷு மூர்ச்சாயேஷு அதிப்ரவத்தேஷு தீக்ஷ்ணஂ நஸ்யாதி ஸந்ந்யா ஸோக்தஂ யோஜயேத்|

Adhikarana madamUrcCAyeShu viShajeShu auShadam (109-3) · Śloka 3

| விஷக்நஂ விஷஜேஷு ச||௧௦௯|| இதி மதமூர்ச்சாயசிகித்ஸிதம்||௩||

ஸ௦-ததா விஷஜேஷு மதேஷு விஷக்நஂ சிகித்ஸிதஂ யோஜயேத்|

Adhikarana saMnyAse auShadham (110-113) · Śloka 113

அத ஸந்ந்யாஸசிகித்ஸிதம்| ஆஶு ப்ரயோஜ்யஂ ஸந்ந்யாஸே ஸுதீக்ஷ்ணஂ நஸ்யமஞ்ஜநம்| தூமஃ ப்ரதமநஂ தோதஃ ஸூசீபிஶ்ச நகாந்தரே||௧௧௦|| கேஶாநாஂ லுஞ்சநஂ தாஹோ தஂஶோ தஶநவஶ்சிகைஃ| கட்வம்லகாலநஂ வக்ரே கபிகச்ச்வவகர்ஷணம்||௧௧௧|| உத்திதோ லப்தஸஂஜ்ஞஶ்ச லஶுநஸ்வரஸஂ பிபேத்| காதேத்ஸவ்யோஷலவணஂ பீஜபூரககேஸரம்||௧௧௨|| லக்வந்நப்ரதி தீக்ஷ்ணோஷ்ணமத்யாத்ஸ்ரோதோவிஶுத்தயே| |௧௧௩|

ஸ௦-ஸந்ந்யாஸே ஶீக்ரஂ ஸுஷ்டு நஸ்யமஞ்ஜநஂ தூமஃ ப்ரதமநஂ ச ப்ரயோஜ்யம்| ஸூசீதோதாதிகஂ ச நகமத்யே| ததா, வக்ரே கடூநாஂ மரீசாதீநாஂ, அம்லாநாஂ-மாதுலுங்காதீநாஂ, ச காலநஂ ப்ரயோஜ்யம்| ததா| கபிகச்ச்வவகர்ஷணம்| ஏவமுபக்ராந்தஃ ஸமுத்திதோ லப்தசேதநஶ்ச ஸந் லஶுநஸ்வரஸஂ பிபேத்| ததா, பீஜபூரககேஸரஂ ஸவ்யோஷலவணஂ பக்ஷயேத்| ஸ்ரோதோவிஶோதநார்தஂ லக்வந்நப்ரதி புஞ்ஜீத| கீதஶம் ? தீக்ஷ்ணோஷ்ணம்| லக்வந்நப்ரதீதி அல்பலக்வந்நம்| "ஸுப்ப்ரதிநா மாத்ரார்தே" இதி ஸமாஸஃ|

Adhikarana manasaH saMrakShaNam (7) · Śloka 7

விஸ்மாபநைஃ ஸஂஸ்மரணைஃ ப்ரியஶ்ரவணதர்ஶநைஃ||௧௧௩|| படுபிர்கீதவாதித்ரஶப்தைர்வ்யாயாமஶீலநைஃ| ஸ்ரஂஸநோல்லேகநைர்தூமைஃ ஶோணிதஸ்யாவஸேசநைஃ||௧௧௪|| உபாசரேத்தஂ ப்ரததமநுபந்தபயாத்புநஃ| தஸ்ய ஸஂரக்ஷிதவ்யஂ ச மநஃ ப்ரலயஹேதுதஃ||௧௧௫|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா- யாமஷ்டாங்கஹதயஸஈஹிதாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸித- ஸ்தாநே மதாத்யயாதிசிகித்ஸிதஂ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||

ஸ௦-தஂ-மதாதிமந்தஂ, உபாசரேத்| கைஃ ? ஸஂஸ்மரணைஃ| விஸ்மாபநைஃ-விஸ்மயகாரிபிஃ| விபூர்வாத் ஸ்மிஙோ ணிசி "நித்யஂ ஸ்மயதேஃ" இத்யாத்வே புகி ல்யுடி ச விஸ்மாபநைரிதி ரூபம்| ததா, ப்ரியஸ்ய ஶ்ரவணேந தர்ஶநேந ச கீதவாதித்ரஶப்தைஃ படுபிஃ-மநோஹரைஃ| ததா, வ்யாயாமஶீலநைஃ| ததா வமநவிரேசநாப்யாஂ தூமேந ஶோணிதஸ்ராவேண சாநுபந்தபயாச்ச காரணாத் தஸ்ய-ஆதுரஸ்ய, ப்ரலேயஹேதுதோ மநஃ ஸம்யக்ரக்ஷிதவ்யஂ-தத இதஂ கார்யமிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீ- காயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே மதா- த்யயாதிசிகித்ஸிதஂ நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௭||