11. mūtrāghātacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಮೂತ್ರಾಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾರಭ್ಯತೇ| ಸಮ್ಬನ್ಧಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸಮಸಮ್ಬನ್ಧನತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚ ಪ್ರಾಗಧ್ಯೈಷ್ಟ (ಹೃಂಇ.ಅ.೯|೧)- "ಬಸ್ತಿಬಸ್ತಿಶಿರೋಮೇಢ್ರಕಟೀವೃಷಣಪಾಯವಃ| ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧನಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಗುದಾಸ್ಥಿವಿವರಾಶ್ರಯಾಃ||" ಇತಿ|

Adhikarana mUtrAghAtacikitsitAdhyAyaH vAtaje mUtrakRucchre svedaH (2-1) · Śloka 1

ತೇನೇದಮಾಹ ಅಥಾತೋ ಮೂತ್ರಾಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ವಾತಘ್ನತೈಲಾಕ್ತಮಧೋನಾಭೇಃ ಸಮೀರಜೇ| ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಸ್ವೇದಯೇದಙ್ಗಂ ಪಿಣ್ಡಸೇಕಾವಗಾಹನೈಃ||೧||

ಸ೦-ಕೃಚ್ಛ್ರೇ-ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ, ಆದಿಪದಲೋಪಂ ಕೃತ್ವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್| ಯಥಾ-ಮಾಂಸರಸೇ ರಸ ಇತಿ| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ವಾತೋತ್ಥೇ, ಅಙ್ಗಂ-ಶರೀರಂ, ವಾತಘ್ನತೈಲೇನ-ಬಲಾತೈಲಾದಿನಾ, ಅಭ್ಯಕ್ತಮಧೋ ನಾಮೇಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಸ್ವೇದೈಃ ಪಿಣ್ಡಾದಿಭಿಃ ಸುಷ್ಠು ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ-ನ ರೂಕ್ಷೈಃ, ಸ್ವೇದಯೇತ್|

Adhikarana vAtaje dashamUlAdisiddhAH snehAH (2-3) · Śloka 3

ದಶಮೂಲಬಲೈರಣ್ಡಯವಾಭೀರುಪುನರ್ನವೈಃ| ಕುಲತ್ಥಕೋಲಪತ್ತೂರವೃಶ್ಚೀವೋಪಲಭೇದಕೈಃ||೨|| ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ವರಾಹರ್ಕ್ಷವಸಾಃ ಕ್ವಥಿತಕಲ್ಕಿತೈಃ| ಸಪಞ್ಚಲವಣಾಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಪೀತಾಃ ಶೂಲಹರಾಃ ಪರಮ್||೩||

ಸ೦-ದಶಮೂಲಾದಿಭಿಃ ಕ್ವಥಿತಕಲ್ಕಿತೈಸ್ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ವರಾಹರ್ಕ್ಷವಸಾಃ ಸಿದ್ಧಾಃ-ಪಕ್ವಾಃ, ಸಹ ಪಞ್ಚಲವಣೈರ್ವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ಸಪಞ್ಚಲವಣಾಃ ಪೀತಾಃ ಪರಂ-ಸುಷ್ಠು, ಶೂಲಹರಾಃ|

Adhikarana vAtaje dashamUlAdInAM pAnAnnasvedeShvapyupayogaH (4) · Śloka 4

ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಪಾನಾನ್ನೇ ತಥಾ ಪಿಣ್ಡೋಪನಾಹನೇ| ಸಹ ತೈಲಫಲೈರ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸಾಮ್ಲಾನಿ ಸ್ನೇಹವನ್ತಿ ಚ||೪||

ಸ೦-ಏತಾನಿ-ದಶಮೂಲಾದೀನಿ, ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಪಾನಾನ್ನೇ ತದ್ವಿಜಯಾಯ, ತಥಾ ಪಿಣ್ಡೋಪನಾಹಾಖ್ಯಂ ಸ್ವೇದದ್ವಯಂ ತೈಲಫಲೈಃ ಸಹ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ತೈಲಾರ್ಥಾನಿ ಫಲಾನಿ ನಾಲಿಕೇರಾಕ್ಷೋಡಾದೀನಿ ತೈಲಫಲಾನಿ, ಯಥಾ-ಯೂಪಾಯ ದಾರು, ತೈಃ ಸಹ| ಕೇಚಿತ್ತು ತೈಲಫಲಾನಿ ತಿಲಾನಾಹುಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಿ? ಸಾಮ್ಲಾನಿ, ಸಹಾಮ್ಲೈಃ-ತಕ್ರಾರನಾಲಾದಿಭಿಃ, ವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ಸಾಮ್ಲಾನಿ| ತಥಾ, ಸ್ನೇಹವನ್ತಿ-ಬಹುಸ್ನೇಹಾನಿ| "ಭೂಮ್ನಿ ಮತುಪ್"|

Adhikarana vAtaje madirA (5) · Śloka 5

ಸೌವರ್ಚಲಾಢ್ಯಾಂ ಮದಿರಾಂ ಪಿಬೇನ್ಮೂತ್ರರುಜಾಪಹಾಮ್| |೫|

ಸ೦-ತಥಾ ಮದಿರಾಂ ಬಹುಸೌವರ್ಚಲಾಂ ಮೂತ್ರರುಜಾಪಹಾಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pittaje mUtrakRucCre sekalepAdi (5) · Śloka 5

| ಪೈತ್ತೇ ಯುಞ್ಜೀತ ಶಿಶಿರಂ ಸೇಕಲೇಪಾವಗಾಹನಮ್||೫||

ಸ೦-ಪೈತ್ತೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಶೀತಲಂ ಸೇಕಲೇಪಾವಗಾಹನಂ ಯುಞ್ಜೀತ|

Adhikarana pittaje mUtrakRucCre shatAvaryAdikvAthaH (6) · Śloka 6

ಪಿಬೇದ್ವರೀಂ ಗೋಕ್ಷುರಕಂ ವಿದಾರೀಂ ಸಕಸೇರುಕಾಮ್| ತೃಣಾಖ್ಯಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪಾಕ್ಯಂ ಸಮಧುಶರ್ಕರಮ್||೬||

ಸ೦-ತಥಾ ಶತಾವರ್ಯಾದಿಕಂ ಪಾಕ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಮಧುಶರ್ಕರಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pittaje mUtrakRucCre vRuShakAdikalkaH (7) · Śloka 7

ವೃಷಕಂ ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಲಟ್ವಾಬೀಜಾನಿ ಕುಙ್ಕುಮಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಮ್ಭೋಭಿಃ ಪಿಬನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾನಪೋಹತಿ||೭||

ಸ೦-ವೃಷಕಾದಿಕಂ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ದ್ರಾಕ್ಷಾಜಲೇನ ಪಿಬನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾನ್ ಪರಾಕರೋತಿ| ಅಪೋಹತೀತಿ "ಉಪಸರ್ಗಾದಸ್ಯತ್ಯೂಹ್ಯೋರ್ವಾ ವಚನಮ್" ಇತಿ ಪರಸ್ಮೈಪದಮ್| ವೃಷಕಃ-ಪಾಷಾಣಭೇದಕಃ| ಲಟ್ವಾಬೀಜಂ-ಕುಸುಮ್ಭಬೀಜಮ್|

Adhikarana pittaje mUtrakRucCre ervArubIjakalkaH, drAkShAkalkaH (8) · Śloka 8

ಏರ್ವಾರುಬೀಜಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವದಾರ್ವೀರ್ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ| ತೋಯೇನ ಕಲ್ಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾಃ ಪಿಬೇತ್ಪರ್ಯುಷಿತೇನ ವಾ||೮||

ಸ೦-ಏರ್ವಾರುಬೀಜಾದಿಕಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್ ಪೂರ್ವಗುಣಮ್| ಪರ್ಯುಷಿತೇನ ವಾ ಜಲೇನ ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre vamanasvedAdi (9) · Śloka 9

ಕಫಜೇ ವಮನಂ ಸ್ವೇದಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಕಟುಭೋಜನಮ್| ಯವಾನಾಂ ವಿಕೃತೀಃ ಕ್ಷಾರಂ ಕಾಲಶೇಯಂ ಚ ಶೀಲಯೇತ್||೯||

ಸ೦-ಕಫಜೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ವಮನಾದೀನಿ ಶೀಲಯೇತ್|

Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre sUkShmailAyogaH, sArasAsthyAdiyogaH, kaNTakArIsvarasaH, kara~jjabIjacUrNam, dhavAdikvAthaH, dhavAdisiddhA peyA, pravAlacUrNam, pATalAkShAraH (10-13) · Śloka 13

ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯೇನ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಂ ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೇನ ವಾ| *ಸಾರಸಾಸ್ಥಿಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರೈಲಾವ್ಯೋಷಂ ವಾ ಮಧುಮೂತ್ರವತ್||೧೦|| ಸ್ವರಸಂ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾ ವಾ ಪಾಯಯೇನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಮ್| ಶಿತಿವಾರಕಬೀಜಂ ವಾ ತಕ್ರೇಣ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಚೂರ್ಣಿತಮ್||೧೧|| ಧವಸಪ್ತಾಹ್ವಕುಟಗುಡೂಚೀಚತುರಙ್ಗುಲಮ್| ಕೇಮ್ಬುಕೈಲಾಕರಞ್ಜಂ ಚ ಪಾಕ್ಯಂ ಸಮಧು ಸಾಧಿತಮ್||೧೨|| ತೈರ್ವಾ ಪೇಯಾಂ ಪ್ರವಾಲಂ ವಾ ಚೂರ್ಣಿತಂ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ| ಸತೈಲಂ ಪಾಟಲಾಕ್ಷಾರಂ ಸಪ್ತಕೃತ್ತ್ವೋಽಥವಾ ಸ್ರುತಮ್||೧೩||

ಸ೦-ತಥಾ ಮದ್ಯೇನ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಆಮಲಕರಸೇನ ವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಂ ಪಿಬೇತ್| [ಅಥವಾ,] ಸಾರಸಾಸ್ಥ್ಯಾದೀನಿ ಮಧುಯುಕ್ತಾನಿ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಃ ಸ್ವರಸಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಪಾಯಯೇತ್| [ಅಥವಾ,] ಶಿತಿವಾರಕಸ್ಯ-ಕರಞ್ಜಸ್ಯ, ಬೀಜಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಂ ತಕ್ರೇಣ ಸಹ ಪಾಯಯೇತ್| ಧವಾದಿಭಿಃ ಕೃತಂ ಪಾಕ್ಯಂ-ಕ್ವಾಥಂ, ವಾ ಸಮಧು ಪಾಯಯೇತ್| ತೈರ್ವಾ-ಧವಾದಿಭಿಃ, ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಪ್ರವಾಲಂ-ವಿದ್ರುಮಂ, ರಜೀಕೃತಂ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಭಸಾ [ವಾ] ಪಾಯಯೇತ್| ಪಾಟಲಾಯಾಃ ಕ್ಷಾರಂ ಸಪ್ತವಾರಾನ್ ಸ್ರುತಂ ತೈಲೇನ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre kShArayuktA madirA, pATalyAdikShArAH (14-15) · Śloka 15

ಪಾಟಲೀಯಾವಶೂಕಾಭ್ಯಾಂ ಪಾರಿಭದ್ರಾತ್ತಿಲಾದಪಿ| ಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ಮದಿರಾಂ ತ್ವಗೇಲೋಷಕಸಂಯುತಾಮ್||೧೪|| ಪಿಬೇದ್ಗುಡೋಪದಂಶಾನ್ವಾ ಲಿಹ್ಯಾದೇತಾನ್ *ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್| |೧೫|

ಸ೦-ಪಾಟಲೀಯವಕ್ಷಾರಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ತಥಾ ಪಾರಿಭದ್ರತಿಲಕ್ಷಾರೋದಕೇನ ಮದಿರಾಂ ತ್ವಗೇಲೋಷಕಸಂಯುಕ್ತಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಊಷಕಃ-ಕಲ್ಲರಃ| ಗುಡೋಪದಂಶಾನ್ವೇತಿ| ಅಥವಾ ಗುಡಮುಪದಂಶ್ಯ ಏತಾನ್-ತ್ವಗಾದೀನ್, ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana tridoShajamUtrakRucCrAdau yathAvastham (15-16) · Śloka 16

| ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ಮಕೇ ಸರ್ವಂ ಯಥಾವಸ್ಥಮಿದಂ ಹಿತಮ್||೧೫|| ಅಶ್ಮನ್ಯಪ್ಯಚಿರೋತ್ಥಾನೇ ವಾರಬಸ್ತ್ಯಾದಿಕೇಷು ಚ| |೧೬|

ಸ೦-ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ಮಕೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಸರ್ವಮಿದಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಪೃಥಗ್ದೋಷಾತ್ಮಕಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ, ಯಥಾವಸ್ಥಂ-ಅವಸ್ಥಾಮಪೇಕ್ಷ್ಯ, ಹಿತಮ್| ನ ಕೇವಲಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ಮಕೇ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಪ್ರಾಙ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಪೃಥಗ್ದೋಷಾತ್ಮಕಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕಂ ಹಿತಮ್| ಯಾವದಶ್ಮರ್ಯಾಮಪ್ಯಚಿರೋತ್ಥಾನೇ, ಅಚಿರಕಾಲಂ ಉತ್ಥಾನಂ-ಜನ್ಮ, ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ಹಿತಮ್| ಚಶಬ್ದಾದ್ವಾತಬಸ್ತ್ಯಾದಿಕೇಷು ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷು ಹಿತಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|

Adhikarana ashmaryAH sAdhyatvAdi (16-17) · Śloka 17

| ಅಶ್ಮರೀ ದಾರುಣೋ ವ್ಯಾಧಿರನ್ತಕಪ್ರತಿಮೋ ಮತಃ||೧೬|| ತರುಣೋ ಭೇಷಜೈಃ ಸಾಧ್ಯಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಶ್ಛೇದಮರ್ಹತಿ| |೧೭|

ಸ೦-ಅಶ್ಮರೀ ದಾರುಣೋ ವ್ಯಾಧಿರನ್ತಕಪ್ರತಿಮಃ-ತತ್ತುಲ್ಯೋ ಮತಃ, ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಾಣಹಾರಿತ್ವಾತ್| ಸ ಚಾಶ್ಮರೀ ತರುಣಃ-ಅಚಿರೋತ್ಪನ್ನಃ, ಔಷಧೈಃ ಸಾಧ್ಯಃ-ಸಾಧಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಃ| ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ಪುನಶ್ಛೇದನಂ-ಪಾಟನಂ, ಶಸ್ತ್ರೇಣಾರ್ಹತಿ|

Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpeShu snehAdikramaH (17) · Śloka 17

| ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವೇಷು ರೂಪೇಷು ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ರಮ ಇಷ್ಯತೇ||೧೭||

ಸ೦-ತಸ್ಯ-ಆಶ್ಮರ್ಯಾಖ್ಯಸ್ಯ ವ್ಯಾಧೇಃ, ಪ್ರಾಗ್ರೂಪೇಷು ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ರಮ ಇಷ್ಯತೇ| ಆದಿಶಬ್ದಃ ಸ್ವೇದನವಮನಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಾಯ| ಅಥ ಸ್ನೇಹಮಾಹ-

Adhikarana vAtAshmaryA pAShANabhedAdi ghRutam (18-20) · Śloka 20

ಪಾಷಾಣಭೇದೋ ವಸುಕೋ ವಶಿರೋಽಶ್ಮನ್ತಕೋ ವರೀ| ಕಪೋತವಙ್ಕಾತಿಬಲಾಭಲ್ಲೂಕೋಶೀರಕಚ್ಛಕಮ್||೧೮|| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಶಾಕಫಲಂ ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯೌ ಗುಣ್ಠಸ್ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಃ| ಯವಾಃ ಕುಲಾತ್ಥಾಃ ಕೋಲಾನಿ ವರುಣಃ ಕತಕಾತ್ಫಲಮ್||೧೯|| ಊಷಕಾದಿಪ್ರತೀವಾಪಮೇಷಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಶೃತಂ ಘೃತಮ್| ಭಿನತ್ತಿ ವಾತಸಮ್ಭೂತಾಂ ತತ್ಪೀತಂ ಶೀಘ್ರಮಶ್ಮರೀಮ್||೨೦||

ಸ೦-ಪಾಷಾಣಭೇದಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಘೃತಂ ಶೃತಮೂಷಕಾದಿಗಣೋಕ್ತದ್ರವ್ಯಪ್ರತಿವಾಪಂ-ತತ್ಕಲ್ಕಂ ಸತ್, ಪೀತಂ ವಾತಜಾಮಶ್ಮರೀಂ ಭಿನತ್ತಿ| ವಸುಕಃ-ಈಶ್ವರಮಲ್ಲಿಕಾ| ವಶಿರಂ-ಸಾಮುದ್ರಲವಣಮ್| ಅಶ್ಮನ್ತಕೋ-ಮಾಲುಕಪರ್ಣಃ| ಕಪೋತವಙ್ಕಾ-ಸುವರ್ಚಲಾ| ಭಲ್ಲೂಕಃ-ಶ್ಯೋನಾಕಃ|

Adhikarana vAtAshmaryAM eraNDamUlAdikalkaH (21) · Śloka 21

ಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತಬೃಹತೀವ್ಯಾಘ್ರೀಗೋಕ್ಷುರಕೇಕ್ಷುರಾತ್| ಮೂಲಕಲ್ಕಂ ಪಿಬೇದ್ದಧ್ನಾ ಮಧುರೇಣಾಶ್ಮಭೇದನಮ್||೨೧||

ಸ೦-ಗನ್ಧರ್ವಹಸ್ತಾದೀನಾಂ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದ್ವಃ, ಅನಿತ್ಯಮಾಗಮಶಾಸನಮಿತಿ ತು ಪ್ರಕೃತಮ್| ಏರಣ್ಡಾದೀನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಯನ್ಮೂಲಂ ತತ್ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ಮಧುರೇಣ ದಧ್ನಾ ಪಿಬೇದಶ್ಮಭೇದನಮ್,-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದ್ವಾತಾಶ್ಮರೀಭೇದನಂ ಗಮ್ಯತೇ|

Adhikarana pittAshmaryAM kushAdighRutam (22-24) · Śloka 24

ಕುಶಃ ಕಾಶಃ ಶರೋ ಗುಣ್ಠ ಇತ್ಕಟೋ ಮೋರಟೋಽಶ್ಮಭಿತ್| ದರ್ಭೋ ವಿದಾರೀ ವಾರಾಹೀ ಶಾಲಿಮೂಲಂ ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಃ||೨೨|| ಭಲ್ಲೂಕಃ ಪಾಟಲೀ ಪಾಠಾ ಪತ್ತೂರಃ ಸಕುರಣ್ಟಕಃ| ಪುನರ್ನವೇ ಶಿರೀಷಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಪಚೇದ್ಧೃತಮ್||೨೩|| ಪಿಷ್ಟೇನ ತ್ರಪುಸಾದೀನಾಂ ಬೀಜೇನೇನ್ದೀವರೇಣ ಚ| ಮಧುಕೇನ ಶಿಲಾಜೇನ ತತ್ಪಿತ್ತಾಶ್ಮರಿಭೇದನಮ್||೨೪||

ಸ೦-ಕುಶಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ತ್ರಪುಸಾದೀನಾಂ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನಾಂ (ಶ್ಲೋ.೭) ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಲಟ್ವಾನಾಂ, ಬೀಜೇನ ನೀಲೋತ್ಪಲಬೀಜೇನ ಮಧುಕೇನ ಚ ಪಿಷ್ಟೇನ ಶಿಲಾಜತುನಾ ಚ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ಪಿತ್ತಾಶ್ಮರೀಭೇದನಂ ಭವತಿ| ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾಸ್ತು (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧) ತ್ರಪುಸಾದಯೋಽತ್ರ ನ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ, ತದನ್ತಃಪಾತಿನಾಂ ಪಿತ್ತವಿರೋಧಿನಾಂ ಸರ್ಪಿರಾ(ಸರ್ಷಪಾ)ದೀನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ತತ್ರ ಪಾಠಾತ್|

Adhikarana kaPAshmaryAM varUNAdighRutam (25-26) · Śloka 26

ವರುಣಾದಿಃ ಸಮೀರಘ್ನೌ ಗಣಾವೇಲಾಹರೇಣುಕಾ| ಗುಗ್ಗುಲುರ್ಮರಿಚಂ ಕುಷ್ಠಂ ಚಿತ್ರಕಃ ಸಸುರಾಹ್ವಯಃ||೨೫|| ತೈಃ ಕಲ್ಕಿತೈಃ ಕೃತಾವಾಪಮೂಷಕಾದಿಗಣೇನ ಚ| ಭಿನತ್ತಿ ಕಫಜಾಮಾಶು ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಮಶ್ಮರೀಮ್||೨೬||

ಸ೦-"ವರುಣಸೈರ್ಯಕ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫|೨೧) ಇತ್ಯಾದಿರ್ವರುಣಾದಿರ್ಗಣಃ, ಸಮೀರಘ್ನೌ ಗಣೌ-"ವೀರತರಾದಿಃ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫|೨೪) . ತಥಾ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಃ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫|೯) , ಏತೈರ್ವರುಣಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಲ್ಕಿಕೃತೈಸ್ತಥೋಷಕಾದಿಗಣೇನ-"ಊಷಕಸ್ತುತ್ಥಕಂ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫|೨೩) ಇತ್ಯಾದಿನಾ, ಕೃತಾವಾಪಂ-ಕಲ್ಕವತ್ಕೃತ್ವಾ, ಘೃತಂ ಸಾಧಿತಮಾಶು ಕಫಜಾಮಶ್ಮರೀಂ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana ashmaryAM kShArakShIrayavAgvAdayaH (27) · Śloka 27

ಕ್ಷಾರಕ್ಷೀರಯವಾಗ್ವಾದಿ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈಶ್ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್| |೨೭|

ಸ೦-ಕ್ಷಾರಾದಿ ಚ ಸ್ವೈಃ ಸ್ವೈಃ-ತದ್ಯೋಗ್ಯೈರ್ದ್ರವೈಃ ಕಲ್ಪಯೇತ್|

Adhikarana sharkarAyAM picukAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28

| ಪಿಚುಕಾಙ್ಕೋಲ್ಲಕತಶಾಕೇನ್ದೀವರಜೈಃ ಫಲೈಃ||೨೭|| ಪೀತಮುಷ್ಣಾಮ್ಬು ಸಗುಡಂ ಶರ್ಕರಾಪಾತನಂ ಪರಮ್| |೨೮|

ಸ೦-ಪಿಚುಕಾದಿಭಿರುಷ್ಣಾಮ್ಬು ಸಗುಡಂ ಪೀತಂ ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪರಂ ಶಾತನಮ್| ಪಿಚುಕಃ-ಶಿತಿವಾರಕಃ|

Adhikarana SarkarAyAM krau~jcAsthyAdicUrNam (28-29) · Śloka 29

| ಕ್ರೌಞ್ಚೋಷ್ಟ್ರರಾಸಭಾಸ್ಥೀನಿ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ತಾಲಪತ್ರಿಕಾ||೨೮|| ಅಜಮೋದಾ ಕದಮ್ಬಸ್ಯ ಮೂಲಂ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಚೌಷಧಮ್| ಪೀತಾನಿ ಶರ್ಕರಾಂ ಭಿನ್ದ್ಯುಃ ಸುರಯೋಷ್ಣೋದಕೇನ ವಾ||೨೯||

ಸ೦-ಕ್ರೌಞ್ಚಾಸ್ಥ್ಯಾದೀನಿ ಪೀತಾನಿ ಸುರಯೋಷ್ಣಜಲೇನ ವಾ ಶರ್ಕರಾಂ ಹನ್ಯುಃ|

Adhikarana ashmaryAM nRutyakuNDakacUrNam (30) · Śloka 30

ನೃತ್ಯಕುಣ್ಡಕಬೀಜಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸಂಯುತಮ್| ಅವಿಕ್ಷೀರೇಣ ಸಪ್ತಾಹಂ ಪೀತಮಶ್ಮರಿಪಾತನಮ್||೩೦||

ಸ೦-ತುಮ್ಬರೀಬೀಜಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಮವಿಕ್ಷೀರೇಣ ಸಪ್ತಾಹಂ ಪೀತಮಶ್ಮರಿಪಾತನಮ್| ಅತ್ರಾಶ್ಮರೀಶಬ್ದಸ್ಯ "ಢ್ಯಾಪೋಃ ಸಂಜ್ಞಾಛನ್ದಸೋಃ" ಇತಿ ಹ್ರಸ್ವಃ|

Adhikarana ashmaryAM shigrumUlakvAthaH (31) · Śloka 31

ಕ್ವಾಥಶ್ಚ ಶಿಗ್ರುಮೂಲೋತ್ಥಃ ಕದುಷ್ಣೋಽಶ್ಮರೀಪಾತನಃ| |೩೧|

ಸ೦-ಸೋಭಾಞ್ಜನಕಮೂಲಕ್ವಾಥಶ್ಚ ಕೋಷ್ಣಃ ಪೀತೋಽಶ್ಮರಿಪಾತನಃ|

Adhikarana ashmaryAM tilAdikShAraH (31-32) · Śloka 32

| ತಿಲಾಪಾಮಾರ್ಗಕದಲೀಪಲಾಶಯವಸಮ್ಭವಃ||೩೧|| ಕ್ಷಾರಃ ಪೇಯೋಽವಿಮೂತ್ರೇಣ ಶರ್ಕರಾಸ್ವಶ್ಮರೀಷು ಚ| |೩೨|

ಸ೦-ತಿಲಾದಿಸಮ್ಭವಃ ಕ್ಷಾರೋಽವಿಮೂತ್ರೇಣ ಶರ್ಕರಾಸ್ವಶ್ಮರೀಷು ಚ ವಿಷಯೇ ಪೇಯಃ|

Adhikarana ashmarIvedanAyAM kapotava~gkA cUrNam, kapotava~gkasiddhaM kShIram, harItakyasthisiddhaM kShIram, punarnavAsiddhaM kShIram, mayUrashikhAmUlacUrNam (32-34) · Śloka 34

| ಕಪೋತವಙ್ಕಾಮೂಲಂ ವಾ ಪಿಬೇದೇಕಂ ಸುರಾದಿಭಿಃ||೩೨|| ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ಕ್ಷೀರಂ ವೇದನಾಭಿರುಪದ್ರುತಃ| ಹರೀತಕ್ಯಸ್ಥಿಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಾಧಿತಂ ವಾ ಪುನರ್ನವೈಃ||೩೩|| ಕ್ಷೀರಾನ್ನಭುಗ್ಬರ್ಹಿಶಿಖಾಮೂಲಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುನಾ| |೩೪|

ಸ೦- ಕಪೋತವಙ್ಕಾಯಾ ಮೂಲಂ ಕೇವಲಂ ಸುಖೋಷ್ಣಜಲಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್| ತಯಾ-ಕಪೋತವಙ್ಕಯಾ, ಸಿದ್ಧಂ-ಶೃತಂ, ವಾ ಕ್ಷೀರಂ ವೇದನೋಪದ್ರುತಃ ಪಿಬೇತ್| ಹರೀತಕ್ಯಸ್ಥಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಮಥವಾ ಪುನರ್ನವಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಯೂರಶಿಖಾಮೂಲಂ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಕ್ಷೀರಾನ್ನಾಶೀ ಸನ್|

Adhikarana mUtrAghAteShu kriyAviBAgaH (34) · Śloka 34

| ಮುತ್ರಾಘಾತೇಷು ವಿಭಜೇದತಃ ಶೇಷೇಷ್ವಪಿ ಕ್ರಿಯಾಮ್||೩೪||

ಸ೦-ಅತಃ-ಅಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಞ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಾತ್, ಯಥಾಯೋಗಂ ಶೇಷೇಷ್ವಪಿ ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷು-ಮೂತ್ರಾತೀತಾದಿಷ್ವಪಿ, ಕ್ರಿಯಾಂ ವಿಭಜೇತ್-ನಿರೂಪ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana mUtrAghAteShu bRuhatyAdigaNasya kvAthAdi (35) · Śloka 35

ಬೃಹತ್ಯಾದಿಗಣೇ ಸಿದ್ಧಂ ದ್ವಿಗುಣೀಕೃತಗೋಕ್ಷುರೇ| ತೋಯಂ ಪಯೋ ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ವಾ ಸರ್ವಮೂತ್ರವಿಕಾರಜಿತ್||೩೫||

ಸ೦-ಬೃಹತ್ಯಾದಿಗಣೇ ದ್ವಿಗುಣೀಕೃತಗೋಕ್ಷುರೇ ಜಲಂ ಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ವಾ ಸರ್ವಾನ್ ಮೂತ್ರವಿಕಾರಾನ್ ಜಯತಿ|

Adhikarana mUtrAghAteShu devadArvAdicUrNam (36) · Śloka 36

ದೇವದಾರುಂ ಘನಂ ಮೂರ್ವಾಂ ಯಷ್ಟೀಮಧು ಹರೀತಕೀಮ್| ಮೂತ್ರಘಾತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಸುರಾಕ್ಷೀರಜಲೈಃ ಪಿಬೇತ್||೩೬||

ಸ೦-ದೇವದಾರ್ವಾದೀನ್ ಸುರಾದೀನಾಮನ್ಯತಮೇನ ಸರ್ವೇಷು ಮೂತ್ರಾಘಾತೇಷು ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana mUtrAghAteShu dhanvayAsasvarasaH, kakuBakvAthaH, triPalAkalkaH, yavAgUH vyAghryAdisiddhA, vIratarAdisiddhA, tAmracUDarasasiddhA, shilAjatu vIratarAdi BAvitam (37-39) · Śloka 39

ರಸಂ ವಾ ಧನ್ವಯಾಸಸ್ಯ ಕಷಾಯಂ ಕುಕುಭಸ್ಯ ವಾ| ಸುಖಾಮ್ಭಸಾ ವಾ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಪಿಷ್ಟಾಂ ಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಾಮ್||೩೭|| ವ್ಯಾಘ್ರೀಗೋಕ್ಷುರಕಕ್ವಾಥೇ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಸಫಾಣಿತಾಮ್| ಕ್ವಾಥೇ ವೀರತರಾದೇರ್ವಾ ತಾಮ್ರಚೂಡರಸೇಽಪಿ ವಾ||೩೮|| ಅದ್ಯಾದ್ವೀರತರಾದ್ಯೇನ ಭಾವಿತಂ ವಾ ಶಿಲಾಜತು| |೩೯|

ಸ೦-ಧನ್ವಯವಾಸಕಸ್ಯ ರಸಂ ವಾ ಕಕುಭಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಂ ವಾ ತ್ರಿಫಲಾಮುಷ್ಣೋದಕೇನ ಪಿಷ್ಟಾಂ ಸೈನ್ಧವಾನ್ವಿತಾಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಗೋಕ್ಷುರಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಾಂ ವಾ ಯವಾಗೂಂ ಸಫಾಣಿತಾಂ ಪಿಬೇತ್| ವೀರತರಾದೇಃ ಕ್ವಾಥೇ ವಾ ಸಿದ್ಧಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ತಾಮ್ರಚೂಡಸ್ಯ-ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಯ, ಮಾಂಸರಸೇ ಸಿದ್ಧಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಶಿಲಾಜತು ವೀರತರಾದ್ಯೇನ ವಾ ಗಣೇನ ಭಾವಿತಮದ್ಯಾತ್|

Adhikarana ashmarIcyutau rathAdigamanam (39-40) · Śloka 40

| ಮದ್ಯಂ ವಾ ನಿಗದಂ ಪೀತ್ವಾ ರಥೇನಾಶ್ವೇನ ವಾ ವ್ರಜೇತ್||೩೯|| ಶೀಘ್ರವೇಗೇನ ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಾತ್ತಥಾಽಸ್ಯ ಚ್ಯವತೇಽಶ್ಮರೀ| |೪೦|

ಸ೦-ಅಥವಾ, ಪುರಾಣಂ ಮದ್ಯಂ ಪೀತ್ವಾ ರಥೇನ ವಾಽಶ್ವೇನ ವಾ ಶೀಘ್ರವೇಗೇನ ಗಚ್ಛೇತ್| ತಥಾ-ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಿತಸ್ಯತಸ್ಯ್ನಾಶ್ಮರೀ ಚ್ಯವತೇ|

Adhikarana mUtrAghAteShu vIratarAdiH, virecanArthaM tailvakaM sarpiH, bastikarma (40-41) · Śloka 41

| ಸರ್ವಥಾ ಚೋಪಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ವರ್ಗೋ ವೀರತರಾದಿಕಃ||೪೦|| ರೇಕಾರ್ಥೇ ತೈಲ್ವಕಂ ಸರ್ಪಿರ್ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚ ಶೀಲಯೇತ್| ವಿಶೇಷಾದುತ್ತರಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್|೪೧|

ಸ೦-[ಸರ್ವಥಾ-] ಸರ್ವೇಣ ಚ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಕ್ವಾಥಪೇಯಾಜಲಾದಿಷು, ವೀರತರಾದಿಕೋ ಯೋಜ್ಯಃ| ವಿರೇಚನಾರ್ಥಂ ತೈಲ್ವಕಂ-"ಶಮ್ಯಾಕೇನ" (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೩|೧೫೨) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿರುಪಯೋಕ್ತವ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ-"ಪ್ರಾಕ್ ಸ್ನೇಹ ಏಕಃ" (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೯|೬೩) ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಶೀಲಯೇತ್| ವಿಶೇಷೇಣೋತ್ತರಬಸ್ತೀನಭ್ಯಸೇತ್|

Adhikarana mUtrAghAteShu uttarabastirvisheShataH, shukrAshmaryAM pramadAsevanam (41-43) · Śloka 43

| ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರ್ಯಾಂ ತು ಶೋಧಿತೇ||೪೧|| ತೈರ್ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗೇ ಬಲವಾನ್ ಶುಕ್ರಾಶಯವಿಶುದ್ಧಯೇ| ಪುಮಾನ್ ಸುತೃಪ್ತೋ ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ ಮಾಂಸಾನಾಂ ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಯ ಚ||೪೨|| ಕಾಮಂ ಸಕಾಮಾಃ ಸೇವೇತ ಪ್ರಮದಾ ಮದದಾಯಿನೀಃ| |೪೩|

ಸ೦-ಶುಕ್ರಾಶ್ಮರ್ಯಾಂ ಚ ತೈಃ-ಉತ್ತರಬಸ್ತಿಭಿಃ, ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗೇ ಶೋಧಿತೇ ಸತಿ ಪುಮಾನ್ ವೃಷ್ಯಾಣಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಯ ಮಾಂಸಾನಾಂ ಚ ಸುಹಿತಃ ಸನ್ ಯಥೇಚ್ಛಂ ಮದದಾಯಿನೀಃ ಪ್ರಮದಾಃ ಸೇವೇತ ಶುಕ್ರಾಶಯವಿಶುದ್ಧಯೇ| ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಯ ವೃಷ್ಯತ್ವೇನೈವ ಸಿದ್ಧೇ ಗ್ರಹಣೇಽತಿಶಯೇನ ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಯಾತ್ರ ಪಥ್ಯತ್ವಮಿತಿ ಜ್ಞಾಪನಾರ್ಥಂ [ ಪುನಃ ] ಉಪಾದಾನಮ್|

Adhikarana evamupashamABAve rAj~jaH prashrnapUrvakaM shastrAvacAraNam (43-44) · Śloka 44

| ಸಿದ್ಧೈರುಪಕ್ರಮೈರೇಭಿರ್ನ ಚೇಚ್ಛಾನ್ತಿಸ್ತದಾ ಭಿಷಕ್||೪೩|| ಇತಿ ರಾಜಾನಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸಾಧ್ವವಚಾರಯೇತ್| |೪೪|

ಸ೦-ಏಭಿಃ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ, ಉಪಕ್ರಮೈಃ ಸಿದ್ಧೈಃ-ಅಶ್ಮರೀಹರೈಃ, ಯದಿ ಶಮೋ ನ ಸ್ಯಾತ್, ತದೇತಿ ರಾಜಾನಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯಾಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸಾಧ್ವವಚಾರಯೇತ್|

Adhikarana prashrnaprakAraH (44-45) · Śloka 45

ಕಿಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ? ಇತ್ಯಾಹ | ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಧ್ರುವೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಸಂಶಯೋ ಭವೇತ್||೪೪|| ನಿಶ್ಚಿತಸ್ಯಾಪಿ ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಬಹುಶಃ ಸಿದ್ಧಕರ್ಮಣಃ| |೪೫|

ಸ೦-ಹೇ ನೃಪತೇ ಜಾತವ್ಯಾಧಾವಕ್ರಿಯಾಯಾಂ-ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಿನಾ, ಧ್ರುವಃ-ಆವಶ್ಯಂ, ಮೃತ್ಯುಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅಪರಂ ಚ ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ-ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾಯಾಂ, ನಿಶ್ಚಿತಸ್ಯಾಪಿ-ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥವಿದೋಽಪಿ, ವೈದ್ಯಸ್ಯ ತಥಾ ಬಹುಶಃ-ಅನೇಕಶಃ, ಸಿದ್ಧಕರ್ಮಣೋ-ನಿಷ್ಪನ್ನಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಸ್ಯಾಪಿ, ಸಂಶಯೋ ಭವೇತ್-ಕದಾಚಿಜ್ಜೀವತಿ ನ ವಾ, ಏವಂಪ್ರಕಾರೇಣ ರಾಜಾನಮಾಪೃಚ್ಛಯ|

Adhikarana shastrakarmavidhiH (45-55) · Śloka 55

| ಅಥಾತುರಮುಪಸ್ನಿಗ್ಧಶುದ್ಧಮೀಷಚ್ಚ ಕರ್ಶಿತಮ್||೪೫|| ಅಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನವಪುಷಮಭುಕ್ತಂ ಕೃತಮಙ್ಗಲಮ್| ಆಜಾನುಫಲಕಸ್ಥಸ್ಯ ನರಸ್ಯಾಙ್ಗ್ಕೇ ವ್ಯಾಪಾಶ್ರಿತಮ್||೪೬|| ಪೂರ್ವೇಣ ಕಾಯೇನೋತ್ತಾನಂ ನಿಷಣ್ಣಂ ವಸ್ತ್ರಚುಮ್ಭಲೇ| ತತೋಽಸ್ಯಾಕುಞ್ಚಿತೇ ಜಾನುಕೂರ್ಪರೇ ವಾಸಸಾ ದೃಢಮ್||೪೭|| ಸಹಾಶ್ರಯಮನುಷ್ಯೇಣ ಬದ್ಧಸ್ಯಾಶ್ವಾಸಿತಸ್ಯ ಚ| ನಾಭೇಃ ಸಮನ್ತಾದಭ್ಯಜ್ಯಾದಧಸ್ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ವಾಮತಃ||೪೮|| ಮೃದಿತ್ವಾ ಮುಷ್ಟಿನಾಽಽಕ್ರಾಮೇದ್ಯಾವದಶ್ಮರ್ಯಧೋಗತಾ| ತೈಲಾಕ್ತೇ ವರ್ಧಿತನಖೇ ತರ್ಜನೀಮಧ್ಯಮೇ ತತಃ||೪೯|| ಅದಕ್ಷಿಣೇ ಗುದೇಽಙ್ಗುಲ್ಯೌ ಪ್ರಣಿಧಾಯಾನುಸೇವನಿ| ಆಸಾದ್ಯ ಬಲಯತ್ನಾಭ್ಯಾಮಶ್ಮರೀಂ ಗುದಮೇಢ್ರಯೋಃ||೫೦|| ಕೃತ್ವಾಽನ್ತರೇ ತಥಾ ಬಸ್ತಿಂ ನಿರ್ವಲೀಕಮನಾಯತಮ್| ಉತ್ಪೀಡಯೇದಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಂ ಯಾವದ್ಗ್ರನ್ಥಿರಿವೋನ್ನತಮ್||೫೧|| ಶಲ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ಸೇವನೀಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಯವಮಾತ್ರೇಣ ಪಾಟಯೇತ್| ಅಶ್ಮಮಾನೇನ ನ ಯಥಾ ಭಿದ್ಯತೇ ಸಾ ತಥಾಽಽಹರೇತ್||೫೨|| ಸಮಗ್ರಂ ಸರ್ಪವಕ್ರೇಣ, ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಬಸ್ತಿಸ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವಗಃ| ಗರ್ಭಾಶಯಾಶ್ರಯಸ್ತಾಸಾಂ ಶಸ್ತ್ರಮುತ್ಸಙ್ಗವತ್ತತಃ||೫೩|| ನ್ಯಸೇದತೋಽನ್ಯಥಾ ಹ್ಯಾಸಾಂ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವೇತ್| ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾನ್ನರಸ್ಯಾಪ್ಯಪಿ ಚೈಕಧಾ||೫೪|| ಬಸ್ತಿಭೇದೋಽಶ್ಮರೀಹೇತುಃ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ ನ ತು ದ್ವಿಧಾ| |೫೫|

ಸ೦-ಅಥ-ರಾಜಪೃಚ್ಛನಾದನನ್ತರಮ್, ಆತುರಮುಪಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ತತೋಽಸ್ಯ ನಾಭೇರಧೋಽಭ್ಯಜ್ಯಾತ್| ಪೂರ್ವಮುಪಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛುದ್ಧಸ್ತಮುಪಸ್ನಿಗ್ಧಶುದ್ಧಮ್| ತಥಾ, ಅಭುಕ್ತಂ-ಅಕೃತಾಹಾರಮ್| ತಥಾ, ಮನಾಕ್ ಕರ್ಶಿತಮ್| ತಥಾ, ಅಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಂ ಚ| ತಥಾ, ಕೃತಮಙ್ಗಲಂ-ವಿಹಿತಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಮ್| ತಥಾ, ನರಸ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾಙ್ಕಮಾಶ್ರಿತಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ? ಆಜಾನುಫಲಕಸ್ಥಸ್ಯ| ಫಲಕಃ-ಆಸನವಿಶೇಷಃ, ಆಜಾನುಜಾನುಪ್ರಮಾಣೋ ಯಃ ಫಲಕಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ| ತಥಾ, ಪೂರ್ವೇಣ ಕಾಯೇನೋತ್ತಾನಮ್| ತಥಾ, ವಸ್ತ್ರಚುಮ್ಭಲೇ ನಿಷಣಣಮ್| ಚುಮ್ಭಲಃ-ತೃಣಮಯೋ ಘಟಾದೀನಾಂ ಚಲನರಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಾಧಾರವಿಶೇಷೋ ಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಉಚ್ಯತೇ, ತಥಾರೂಪೋ ವಸ್ತ್ರಮಯಚುಮ್ಭಲೋ ವಸ್ತ್ರಚುಮ್ಭಲಃ,-ವಸ್ತ್ರಂ ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಕೃತ ಆಸನವಿಶೇಷಃ, ತಸ್ಮಿನ್ನುಪವಿಷ್ಟಮ್| [ತತೋಽಸ್ಯ-] ತಥಾಭೂತಸ್ಯಾನನ್ತರಂ, ಆಕುಞ್ಚಿತೇ-ಈಷತ್ಕುಟಿಲೀಕೃತೇ, ಜಾನುಕೂರ್ಪರೇ ಸತಿ| ಜಾನುನೀ ಚ ಕರ್ಪೂರೇ ಚ ಜಾನುಕರ್ಪೂರಂ, ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ, ಆಶ್ರಯಮನುಷ್ಯೇಣ ಸಹ ವಾಸಸಾ ಸೂತ್ರೈರ್ವಾ ಬದ್ಧಸ್ಯ-ದೃಢಂ ಕೃತ್ವಾ ಏವಂಯನ್ತ್ರಿತಸ್ಯ, ಆಶ್ರಯಶ್ಚಾಸೌ ಮನುಷ್ಯಶ್ಚ| ಕಸ್ಯಾಶ್ರಯಃ ? ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದಾತುರಸ್ಯ, ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಸ್ಥಿತತ್ವಾತ್| ತಥಾ, ಆಶ್ವಾಸಿತಸ್ಯ-ನಿರಾಮಯೋ ಭವಸ್ರೀತ್ಯೇವಂಪ್ರಾಯಾಭಿರ್ವಾಗ್ಭಿಃ ಶೀತಪವನಾದಿಭಿಶ್ಚ ಸಾನ್ತ್ವಿತಸ್ಯ| ತತೋ ನಾಭೇರಧಃ ಸಮನ್ತಾತ್-ಪರಿತಃ, ಅಭ್ಯಜ್ಯಾತ್| ತಸ್ಯಾಶ್ಚ-ನಾಭೇಃ, ವಾಮತೋ-ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ, ಮೃದಿತ್ವಾ ಮುಷ್ಟಿನಾಽಽಕ್ರಾಮೇತ್-ಪೀಡಯೇತ್, ತಾವದ್ಯಾವದಶ್ಮರ್ಯಧೋ ಗತಾ-ಅಧಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನಾ| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಅದಕ್ಷಿಣೇ-ವಾಮೇ, ತರ್ಜನೀಮಧ್ಯಾಙ್ಗುಲ್ಯೌ ವರ್ಧಿತನಖೇ ತಥಾ ತೈಲಾಭ್ಯಕ್ತೇ ಕೃತ್ವಾ ಗುದೇ ಪ್ರಣಿಧಾಯಾನುಸೇವನಿ| ಅನನ್ತರಂ ಬಲಯತ್ನಾಭ್ಯಾಂ ಆಸಾದ್ಯ-ಅಶ್ಮರೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ, ಗುದಮೇಢ್ರಯೋರನ್ತರೇ-ಮಧ್ಯೇ ಕೃತ್ವಾ, ಕಥಮ್ ? ಕೃತ್ವಾ-ತತ್ರ ನೀತ್ವಾ, ತಥಾ ಬಸ್ತಿಂ ನಿರ್ವಲಿಕಂ ಕೃತ್ವಾ, ತಥಾ ತಮನಾಯತಂ-ಅವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ, ಅನನ್ತರಮಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಂ-ವಾಮಹಸ್ತತರ್ಜನೀಮಧ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ, ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದಶ್ಮರೀಮುತ್ಪೀಡಯೇತ್| ತಾವದ್ಯಾವಚ್ಛಲ್ಯಂ-ಅಶ್ಮರ್ಯಾಖ್ಯಂ, ಗ್ರನ್ಥಿರಿವೋನ್ನತಂ ಸ್ಯಾತ್| ಅನನ್ತರಂ ಸೇವನ್ಯಾ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ಸೇವನೀಂ ಯವಮಾತ್ರೇಣ ತ್ಯ(ಮು)ಕ್ತ್ವಾ-ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ, ಪಾಟಯೇಚ್ಛಸ್ತ್ರೇಣ| ಕಿಯನ್ಮಾತ್ರಮ್ ? ಅಶ್ಮಮಾನೇನ,-ಅಶ್ಮರೀಪ್ರಮಾಣೇನ, ನ ತು ತತೋಽಧಿಕಮೂನಂ ವಾ| ವ್ರಣಂ ಚ ಕೃತ್ವಾಽಶ್ಮರೀಂ ಸಮಗ್ರಂ-ನಿರವಶೇಷಂ ಯಥಾ ಭವತ್ಯೇವಂ, ಸರ್ಪಫಣವದಗ್ರವಕ್ರೇಣ ಯನ್ತ್ರೇಣಾಹರೇತ್,-ತಥಾ ಚಾಕರ್ಷೇದ್ಯಥಾ ಸಾ ಹ್ರಿಯಮಾಣಾ ನ ಭಿದ್ಯತೇ| ಭಿನ್ನಾ ಹಿ ಪುನರ್ವೃದ್ಧಿಮಿಯಾತ್| ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ಬಸ್ತಿಃ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ಭವನ್ ಗರ್ಭಾಶಯಾಶ್ರಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತತ ಉತ್ಸಙ್ಗವದಧಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ನ್ಯಸೇತ್-ಪಾತಯೇತ್| ಅತಃ-ಅಸ್ಮಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಪಾತನವಿಧಾನಾತ್, ಅನ್ಯಥಾಽಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣಾರ್ಥಂ ಶಸ್ತ್ರಪಾತನೇನ ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವೇತ್| ನ ಕೇವಲಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾನ್ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣೋ ಭವೇತ್| ಯಾವದ್ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧೀ ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಕ್ಷಣನಾನ್ನರಸ್ಯಾಪಿ| ಅಪಿ ಚ-ಅನ್ಯಚ್ಚ, ಏಕಧಾ-ಏಕತೋ, ಬಸ್ತಿಭೇದೋಽಶ್ಮರೀಹೇತುಃ-ತನ್ನಿಮಿತ್ತಃ, ಸಿಧ್ಯತಿ ಕ್ರಿಯಾಭ್ಯಾಸಾನ್ನಿತ್ಯಮತಿವೃದ್ಧತ್ವಾಚ್ಚ ಶಲ್ಯಸ್ಯೇತಿ, ನ ತು ಸಹಸಾ ಶಸ್ತ್ರಾದ್ಯಭಿಘಾತಹೇತುಜ ಏಕತೋ ಭಿನ್ನೋಽಪಿ ಬಸ್ತಿಃ ಸಿಧ್ಯತಿ| ಮರ್ಮವಿಭಾಗೇಽಪ್ಯವಾದೀತ್ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೪|೧೦)- "ಧನುರ್ವಕ್ರೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸದ್ಯೋ ನಿಹನ್ತಿ" ಇತಿ| ಅಶ್ಮರೀಹೇತುರಪಿ ಯೋ ಬಸ್ತಿಭೇದೋ ದ್ವಿಧಾ-ಉಭಯತಃ, ಸೋಽಪಿ ಮ ಸಿಧ್ಯತಿ, ವ್ರಣಸ್ವಭಾವಾತ್|

Adhikarana vishalyasya vidhiH (55-56) · Śloka 56

| ವಿಶಲ್ಯಮುಷ್ಣಪಾನೀಯದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ತಮವಗಾಹಯೇತ್||೫೫|| ತಥಾ ನ ಪೂರ್ಯತೇಽಸ್ತ್ರೇಣ ಬಸ್ತಿಃ, ಪೂರ್ಣೇ ತು ಪೀಡಯೇತ್| ಮೇಢ್ರಾನ್ತಃ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಮ್ಬು|೫೬|

ಸ೦-ವಿಶಲ್ಯಂ-ನಿರ್ಗತಾಶ್ಮರೀಕಂ, ಉಷ್ಣಪಾನೀಯದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ತಂ-ಆತುರಂ, ಅವಗಾಹಯೇತ್| ತಥಾ-ತೇನವಗಾಹನೇನ, ಬಸ್ತಿರಸ್ರೇಣ ನ ಪೂರ್ಯತೇ| ಏವಮಪಿ ಕೃತೇ ದೈವದಸ್ರೇಣ ತು ಪೂರ್ಣೇ ಬಸ್ತೌ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಮ್ಬು ಮೇಢ್ರಾನ್ತಃ-ಮೇಢ್ರೇ, ಪೀಡಯೇತ್| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣೋತ್ತರಬಸ್ತಿಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಕಪೀತನಪ್ಲಕ್ಷಾಃ-ಕ್ಷೀರಿಣಃ|

Adhikarana mUtrasaMshuddhau guDasauhityam, yavAgUH, odanam, mAMsarasAH (56-58) · Śloka 58

| ಮೂತ್ರಸಂಶುದ್ಧಯೇ ತತಃ||೫೬|| ಕುರ್ಯಾಟ್ಗುಡಸ್ಯ ಸೌಹಿತ್ಯಂ ಮಧ್ವಾಜ್ಯಾಕ್ತವ್ರಣಃ ಪಿಬೇತ್| ದ್ವೌ ಕಾಲೌ ಸಘೃತಾಂ ಕೋಷ್ಣಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಮೂತ್ರಶೋಧನೈಃ||೫೭|| ತ್ರ್ಯಹಂ, ದಶಾಹಂ ಪಯಸಾ ಗುಡಾಢ್ಯೇನಾಲ್ಪಮೋದನಮ್| ಭುಞ್ಜೀತೋರ್ಧ್ವಂ ಫಲಾಮ್ಲೈಶ್ಚ ರಸೈರ್ಜಾಙ್ಗಲಚಾರಿಣಾಮ್||೫೮||

ಸ೦-ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸಂಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಗುಡಸ್ಯ ಸೌಹಿತ್ಯಂ-ತೃಪ್ತಿಂ, ಕುರ್ಯಾತ್| ತತೋ ಮಧ್ವಾಜ್ಯಾಕ್ತವ್ರಣೋ ನರೋ ದ್ವೌ ಕಾಲೌ [ ಮೂತ್ರಶೋಧನೈಃ- ] ತ್ರಪುಸೈರ್ವಾರುಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಗೋಕ್ಷುರಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾಂ, ಯವಾಗೂಂ ಸಘೃತಾಂ ಕೋಷ್ಣಾಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ಪಿಬೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ದಶಾಹಂ ಗುಡಾಢ್ಯೇನ-ಬಹುಗುಡೇನ, ಕ್ಷೀರೇಣಾಲ್ಪಮೋದನಮದ್ಯಾತ್| ಉರ್ಧ್ವಂ-ದಶಾಹಾದನನ್ತರಂ, ಜಾಙ್ಗಲಚಾರಿಣಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ರಸೈರ್ಮಾಂಸರಸೌದನಂ ಚ ಮಾತ್ರಾಯಾ ಭುಞ್ಜೀತ| ಫಲಾಮ್ಲೈರಿತಿ ಕೋಲದಾಡಿಮಾದ್ಯಮ್ಲೈಃ, ನ ತು ಮಸ್ತುಕಾಞ್ಜಿಕಾದ್ಯಮ್ಲೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana ashmarIvraNe prakShAlanam, lepaH, tailam (59-60) · Śloka 60

ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣ ವ್ರಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಲೇಪಯೇತ್| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವನಯನೌಷಧೈಃ||೫೯|| ವ್ರಣಾಭ್ಯಙ್ಗೇ ಪಚೇತ್ತೈಲಮೇಭಿರೇವ ನಿಶಾನ್ವಿತೈಃ| |೬೦|

ಸ೦-ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣ ವ್ರಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾದಿಭಿರ್ಲೇಪಯೇತ್| ನಯನೌಷಧಂ-ಪಾಟ್ಟಿಕಾರೋಧ್ರಮ್| ಏಭಿರೇವ-ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾದಿಭಿಃ, ಹರಿದ್ರಾನ್ವಿತೈರ್ವ್ರಣಾಭ್ಯಙ್ಗವಿಷಯೇ ತೈಲಂ ಪಚೇತ್|

Adhikarana ashmarI vraNe svedaH, agacCati mUtre dAhaH, gacCatimUtre bastayaH (60-62) · Śloka 62

| ದಶಾಹಂ ಸ್ವೇದಯೇಚ್ಚೈನಂ, ಸ್ವಮಾರ್ಗಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರತಃ||೬೦|| ಮೂತ್ರೇ ತ್ವಗಚ್ಛತಿ ದಹೇದಶ್ಮರೀವ್ರಣಮಗ್ನಿನಾ| ಸ್ವಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ತು ಸ್ವಾದುಪ್ರಾಯೈರುಪಾಚರೇತ್||೬೧|| ತಂ ಬಸ್ತಿಭಿಃ| |೬೨|

ಸ೦-ಏನಂ ಚ ವ್ರಣಂ ದಶಾಹಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಸ್ವೇದನಾದನನ್ತರಂ ತು- ಪುನಃ, ಸಪ್ತರಾತ್ರೇಣ ಸ್ವಮಾರ್ಗಂ ಮೂತ್ರೇಽಗಚ್ಛತಿ ಸತ್ಯಶ್ಮರೀವ್ರಣಮಗ್ನಿನಾ ದಹೇದ್ವೈದ್ಯ ಇತಿ| ಮೂತ್ರಸ್ಯ ಸ್ವಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ತಂ-ಆತುರಂ, ಸ್ವಾದುಪ್ರಾಯೈಃ-ಮಧುರಭೂಯಿಷ್ಠದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತೈಃ, ಬಸ್ತಿಭಿಃ-ಉತ್ತರಬಸ್ತ್ಯಾದಿಭೇದಭಿನ್ನೈಃ, ಉಪಾಚರೇತ್-ಉಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana rUDhavraNe~api varShaparyantaM nagAdyArohaNaniShedhaH (62) · Śloka 62

ನ ಚಾರೋಹೇದ್ವರ್ಷಂ ರೂಢವ್ರಣೋಽಪಿ ಸಃ| ನಗನಾಗಾಶ್ವವೃಕ್ಷಸ್ತ್ರೀರಥಾನ್ನಾಪ್ಸು ಪ್ಲವೇತ ಚ||೬೨||

ಸ೦-ರೂಢವ್ರಣೋಽಪಿ [ಸಃ-] ಅಶ್ಮರ್ಯಾತುರೋ, ವರ್ಷಂ ಯಾವನ್ನಗಾದೀನ್ನಾರೋಹೇತ್| ಅಪ್ಸು ಚ ನ ಪ್ಲವೇತ|

Adhikarana shastrakarmaNi varjyAni marmANi (11) · Śloka 11

ಮೂತ್ರಶುಕ್ರವಹೌ ಬಸ್ತಿವೃಷಣೌ ಸೇವನೀಂ ಗುದಮ್| ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಂ ಯೋನಿಂ ಚ ಶಸ್ತ್ರೇಣಾಷ್ಟೌ ವಿವರ್ಜಯೇತ್||೬೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಮೂತ್ರಾಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೧||

ಸ೦-ಅಶ್ಮರೀವ್ರಣಾವಸರೇ ತದರ್ಥಮನ್ಯಾರ್ಥಮಪಿ ಮೂತ್ರವಹಾದೀನಿ [ ಅಷ್ಟೌ ] ಮರ್ಮಾಣಿ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವರ್ಜಯೇತ್| ತತ್ರ ಮೂತ್ರವಹಸ್ರೋತಶ್ಛೇದಾನ್ಮೂತ್ರಪೂರ್ಣಬಸ್ತೇರ್ಮರಣಂ ಸ್ಯಾತ್, ಶುಕ್ರವಹಸ್ರೋತಶ್ಛೇದಾನಮರಣಂ ಕ್ಲೈವ್ಯಂ ವಾ, ಬಸ್ತಿಗುದಚ್ಛೇದಾತ್ಸದ್ಯೋ ಮರಣಮ್, ವೃಷಣಸ್ರೋತಶ್ಛೇದಾತ್ ಧ್ವಜಭಙ್ಗಃ, ಸೇವನೀಯೋನಿಚ್ಛೇದಾದ್ರುಜಾಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ, ಮೂತ್ರಪ್ರಸೇಕಸ್ರೋತಶ್ಛೇದಾನ್ಮೂತ್ರಪ್ರಸ್ರವಣಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಮೂತ್ರಾಘಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೧||