11. mūtrāghātacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ഗ്രഹണീദോഷചികിത്സിതാദനന്തരം മൂത്രാഘാതചികിത്സിതമാരഭ്യതേ| സമ്ബന്ധശ്ചാസ്യ സമസമ്ബന്ധനത്വാത്| തഥാ ച പ്രാഗധ്യൈഷ്ട (ഹൃംഇ.അ.൯|൧)- "ബസ്തിബസ്തിശിരോമേഢ്രകടീവൃഷണപായവഃ| ഏകസമ്ബന്ധനാഃ പ്രോക്താ ഗുദാസ്ഥിവിവരാശ്രയാഃ||" ഇതി|

Adhikarana mUtrAghAtacikitsitAdhyAyaH vAtaje mUtrakRucchre svedaH (2-1) · Śloka 1

തേനേദമാഹ അഥാതോ മൂത്രാഘാതചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) കൃച്ഛ്രേ വാതഘ്നതൈലാക്തമധോനാഭേഃ സമീരജേ| സുസ്നിഗ്ധൈഃ സ്വേദയേദങ്ഗം പിണ്ഡസേകാവഗാഹനൈഃ||൧||

സ൦-കൃച്ഛ്രേ-മൂത്രകൃച്ഛ്രേ, ആദിപദലോപം കൃത്വാ നിര്ദിഷ്ടമ്| യഥാ-മാംസരസേ രസ ഇതി| മൂത്രകൃച്ഛ്രേ വാതോത്ഥേ, അങ്ഗം-ശരീരം, വാതഘ്നതൈലേന-ബലാതൈലാദിനാ, അഭ്യക്തമധോ നാമേഃ സമന്താത് സ്വേദൈഃ പിണ്ഡാദിഭിഃ സുഷ്ഠു സ്നിഗ്ധൈഃ-ന രൂക്ഷൈഃ, സ്വേദയേത്|

Adhikarana vAtaje dashamUlAdisiddhAH snehAH (2-3) · Śloka 3

ദശമൂലബലൈരണ്ഡയവാഭീരുപുനര്നവൈഃ| കുലത്ഥകോലപത്തൂരവൃശ്ചീവോപലഭേദകൈഃ||൨|| തൈലസര്പിര്വരാഹര്ക്ഷവസാഃ ക്വഥിതകല്കിതൈഃ| സപഞ്ചലവണാഃ സിദ്ധാഃ പീതാഃ ശൂലഹരാഃ പരമ്||൩||

സ൦-ദശമൂലാദിഭിഃ ക്വഥിതകല്കിതൈസ്തൈലസര്പിര്വരാഹര്ക്ഷവസാഃ സിദ്ധാഃ-പക്വാഃ, സഹ പഞ്ചലവണൈര്വര്തന്ത ഇതി സപഞ്ചലവണാഃ പീതാഃ പരം-സുഷ്ഠു, ശൂലഹരാഃ|

Adhikarana vAtaje dashamUlAdInAM pAnAnnasvedeShvapyupayogaH (4) · Śloka 4

ദ്രവ്യാണ്യേതാനി പാനാന്നേ തഥാ പിണ്ഡോപനാഹനേ| സഹ തൈലഫലൈര്യുഞ്ജ്യാത്സാമ്ലാനി സ്നേഹവന്തി ച||൪||

സ൦-ഏതാനി-ദശമൂലാദീനി, ദ്രവ്യാണി പാനാന്നേ തദ്വിജയായ, തഥാ പിണ്ഡോപനാഹാഖ്യം സ്വേദദ്വയം തൈലഫലൈഃ സഹ യുഞ്ജ്യാത്| തൈലാര്ഥാനി ഫലാനി നാലികേരാക്ഷോഡാദീനി തൈലഫലാനി, യഥാ-യൂപായ ദാരു, തൈഃ സഹ| കേചിത്തു തൈലഫലാനി തിലാനാഹുഃ| കിമ്ഭൂതാനി? സാമ്ലാനി, സഹാമ്ലൈഃ-തക്രാരനാലാദിഭിഃ, വര്തന്ത ഇതി സാമ്ലാനി| തഥാ, സ്നേഹവന്തി-ബഹുസ്നേഹാനി| "ഭൂമ്നി മതുപ്"|

Adhikarana vAtaje madirA (5) · Śloka 5

സൌവര്ചലാഢ്യാം മദിരാം പിബേന്മൂത്രരുജാപഹാമ്| |൫|

സ൦-തഥാ മദിരാം ബഹുസൌവര്ചലാം മൂത്രരുജാപഹാം പിബേത്|

Adhikarana pittaje mUtrakRucCre sekalepAdi (5) · Śloka 5

| പൈത്തേ യുഞ്ജീത ശിശിരം സേകലേപാവഗാഹനമ്||൫||

സ൦-പൈത്തേ മൂത്രകൃച്ഛ്രേ ശീതലം സേകലേപാവഗാഹനം യുഞ്ജീത|

Adhikarana pittaje mUtrakRucCre shatAvaryAdikvAthaH (6) · Śloka 6

പിബേദ്വരീം ഗോക്ഷുരകം വിദാരീം സകസേരുകാമ്| തൃണാഖ്യം പഞ്ചമൂലം ച പാക്യം സമധുശര്കരമ്||൬||

സ൦-തഥാ ശതാവര്യാദികം പാക്യം കൃത്വാ സമധുശര്കരം പിബേത്|

Adhikarana pittaje mUtrakRucCre vRuShakAdikalkaH (7) · Śloka 7

വൃഷകം ത്രപുസൈര്വാരുലട്വാബീജാനി കുങ്കുമമ്| ദ്രാക്ഷാമ്ഭോഭിഃ പിബന് സര്വാന് മൂത്രാഘാതാനപോഹതി||൭||

സ൦-വൃഷകാദികം കല്കീകൃത്യ ദ്രാക്ഷാജലേന പിബന് സര്വാന് മൂത്രാഘാതാന് പരാകരോതി| അപോഹതീതി "ഉപസര്ഗാദസ്യത്യൂഹ്യോര്വാ വചനമ്" ഇതി പരസ്മൈപദമ്| വൃഷകഃ-പാഷാണഭേദകഃ| ലട്വാബീജം-കുസുമ്ഭബീജമ്|

Adhikarana pittaje mUtrakRucCre ervArubIjakalkaH, drAkShAkalkaH (8) · Śloka 8

ഏര്വാരുബീജയഷ്ട്യാഹ്വദാര്വീര്വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| തോയേന കല്കം ദ്രാക്ഷായാഃ പിബേത്പര്യുഷിതേന വാ||൮||

സ൦-ഏര്വാരുബീജാദികം വാ തണ്ഡുലാമ്ഭസാ പിബേത് പൂര്വഗുണമ്| പര്യുഷിതേന വാ ജലേന ദ്രാക്ഷാകല്കം പിബേത്|

Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre vamanasvedAdi (9) · Śloka 9

കഫജേ വമനം സ്വേദം തീക്ഷ്ണോഷ്ണകടുഭോജനമ്| യവാനാം വികൃതീഃ ക്ഷാരം കാലശേയം ച ശീലയേത്||൯||

സ൦-കഫജേ മൂത്രകൃച്ഛ്രേ വമനാദീനി ശീലയേത്|

Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre sUkShmailAyogaH, sArasAsthyAdiyogaH, kaNTakArIsvarasaH, kara~jjabIjacUrNam, dhavAdikvAthaH, dhavAdisiddhA peyA, pravAlacUrNam, pATalAkShAraH (10-13) · Śloka 13

പിബേന്മദ്യേന സൂക്ഷ്മൈലാം ധാത്രീഫലരസേന വാ| *സാരസാസ്ഥിശ്വദംഷ്ട്രൈലാവ്യോഷം വാ മധുമൂത്രവത്||൧൦|| സ്വരസം കണ്ടകാര്യാ വാ പായയേന്മാക്ഷികാന്വിതമ്| ശിതിവാരകബീജം വാ തക്രേണ ശ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണിതമ്||൧൧|| ധവസപ്താഹ്വകുടഗുഡൂചീചതുരങ്ഗുലമ്| കേമ്ബുകൈലാകരഞ്ജം ച പാക്യം സമധു സാധിതമ്||൧൨|| തൈര്വാ പേയാം പ്രവാലം വാ ചൂര്ണിതം തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| സതൈലം പാടലാക്ഷാരം സപ്തകൃത്ത്വോऽഥവാ സ്രുതമ്||൧൩||

സ൦-തഥാ മദ്യേന സൂക്ഷ്മൈലാം പിബേത്| ആമലകരസേന വാ സൂക്ഷ്മൈലാം പിബേത്| [അഥവാ,] സാരസാസ്ഥ്യാദീനി മധുയുക്താനി ഗോമൂത്രേണ പിബേത്| അഥവാ, കണ്ടകാര്യാഃ സ്വരസം സമാക്ഷികം പായയേത്| [അഥവാ,] ശിതിവാരകസ്യ-കരഞ്ജസ്യ, ബീജം ശ്ലക്ഷ്ണപിഷ്ടം തക്രേണ സഹ പായയേത്| ധവാദിഭിഃ കൃതം പാക്യം-ക്വാഥം, വാ സമധു പായയേത്| തൈര്വാ-ധവാദിഭിഃ, സാധിതാം പേയാം പായയേത്| പ്രവാലം-വിദ്രുമം, രജീകൃതം തണ്ഡുലാമ്ഭസാ [വാ] പായയേത്| പാടലായാഃ ക്ഷാരം സപ്തവാരാന് സ്രുതം തൈലേന വാ പായയേത്|

Adhikarana kaPaje mUtrakRucCre kShArayuktA madirA, pATalyAdikShArAH (14-15) · Śloka 15

പാടലീയാവശൂകാഭ്യാം പാരിഭദ്രാത്തിലാദപി| ക്ഷാരോദകേന മദിരാം ത്വഗേലോഷകസംയുതാമ്||൧൪|| പിബേദ്ഗുഡോപദംശാന്വാ ലിഹ്യാദേതാന് *പൃഥക് പൃഥക്| |൧൫|

സ൦-പാടലീയവക്ഷാരാഭ്യാം ക്ഷാരോദകേന തഥാ പാരിഭദ്രതിലക്ഷാരോദകേന മദിരാം ത്വഗേലോഷകസംയുക്താം പിബേത്| ഊഷകഃ-കല്ലരഃ| ഗുഡോപദംശാന്വേതി| അഥവാ ഗുഡമുപദംശ്യ ഏതാന്-ത്വഗാദീന്, പൃഥക് പൃഥക് ലിഹ്യാത്|

Adhikarana tridoShajamUtrakRucCrAdau yathAvastham (15-16) · Śloka 16

| സന്നിപാതാത്മകേ സര്വം യഥാവസ്ഥമിദം ഹിതമ്||൧൫|| അശ്മന്യപ്യചിരോത്ഥാനേ വാരബസ്ത്യാദികേഷു ച| |൧൬|

സ൦-സന്നിപാതാത്മകേ മൂത്രകൃച്ഛ്രേ സര്വമിദം-പൂര്വോക്തം പൃഥഗ്ദോഷാത്മകമൂത്രകൃച്ഛ്രനിര്ദിഷ്ടം, യഥാവസ്ഥം-അവസ്ഥാമപേക്ഷ്യ, ഹിതമ്| ന കേവലം സന്നിപാതാത്മകേ കൃച്ഛ്രേ പ്രാങ് നിര്ദിഷ്ടം പൃഥഗ്ദോഷാത്മകമൂത്രകൃച്ഛ്രചികിത്സകം ഹിതമ്| യാവദശ്മര്യാമപ്യചിരോത്ഥാനേ, അചിരകാലം ഉത്ഥാനം-ജന്മ, യസ്യ തസ്മിന് ഹിതമ്| ചശബ്ദാദ്വാതബസ്ത്യാദികേഷു മൂത്രാഘാതേഷു ഹിതമ്| ആദിശബ്ദേന വാതകുണ്ഡലികാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ|

Adhikarana ashmaryAH sAdhyatvAdi (16-17) · Śloka 17

| അശ്മരീ ദാരുണോ വ്യാധിരന്തകപ്രതിമോ മതഃ||൧൬|| തരുണോ ഭേഷജൈഃ സാധ്യഃ പ്രവൃദ്ധശ്ഛേദമര്ഹതി| |൧൭|

സ൦-അശ്മരീ ദാരുണോ വ്യാധിരന്തകപ്രതിമഃ-തത്തുല്യോ മതഃ, ശീഘ്രം പ്രാണഹാരിത്വാത്| സ ചാശ്മരീ തരുണഃ-അചിരോത്പന്നഃ, ഔഷധൈഃ സാധ്യഃ-സാധയിതും ശക്യഃ| പ്രവൃദ്ധഃ പുനശ്ഛേദനം-പാടനം, ശസ്ത്രേണാര്ഹതി|

Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpeShu snehAdikramaH (17) · Śloka 17

| തസ്യ പൂര്വേഷു രൂപേഷു സ്നേഹാദിക്രമ ഇഷ്യതേ||൧൭||

സ൦-തസ്യ-ആശ്മര്യാഖ്യസ്യ വ്യാധേഃ, പ്രാഗ്രൂപേഷു സ്നേഹാദിക്രമ ഇഷ്യതേ| ആദിശബ്ദഃ സ്വേദനവമനാദീനാം ഗ്രഹായ| അഥ സ്നേഹമാഹ-

Adhikarana vAtAshmaryA pAShANabhedAdi ghRutam (18-20) · Śloka 20

പാഷാണഭേദോ വസുകോ വശിരോऽശ്മന്തകോ വരീ| കപോതവങ്കാതിബലാഭല്ലൂകോശീരകച്ഛകമ്||൧൮|| വൃക്ഷാദനീ ശാകഫലം വ്യാഘ്ര്യൌ ഗുണ്ഠസ്ത്രികണ്ടകഃ| യവാഃ കുലാത്ഥാഃ കോലാനി വരുണഃ കതകാത്ഫലമ്||൧൯|| ഊഷകാദിപ്രതീവാപമേഷാം ക്വാഥേ ശൃതം ഘൃതമ്| ഭിനത്തി വാതസമ്ഭൂതാം തത്പീതം ശീഘ്രമശ്മരീമ്||൨൦||

സ൦-പാഷാണഭേദാദീനാം ക്വാഥേ ഘൃതം ശൃതമൂഷകാദിഗണോക്തദ്രവ്യപ്രതിവാപം-തത്കല്കം സത്, പീതം വാതജാമശ്മരീം ഭിനത്തി| വസുകഃ-ഈശ്വരമല്ലികാ| വശിരം-സാമുദ്രലവണമ്| അശ്മന്തകോ-മാലുകപര്ണഃ| കപോതവങ്കാ-സുവര്ചലാ| ഭല്ലൂകഃ-ശ്യോനാകഃ|

Adhikarana vAtAshmaryAM eraNDamUlAdikalkaH (21) · Śloka 21

ഗന്ധര്വഹസ്തബൃഹതീവ്യാഘ്രീഗോക്ഷുരകേക്ഷുരാത്| മൂലകല്കം പിബേദ്ദധ്നാ മധുരേണാശ്മഭേദനമ്||൨൧||

സ൦-ഗന്ധര്വഹസ്താദീനാം സമാഹാരദ്വന്ദ്വഃ, അനിത്യമാഗമശാസനമിതി തു പ്രകൃതമ്| ഏരണ്ഡാദീനാം ദ്രവ്യാണാം യന്മൂലം തത്കല്കീകൃത്യ മധുരേണ ദധ്നാ പിബേദശ്മഭേദനമ്,-പ്രകൃതത്വാദ്വാതാശ്മരീഭേദനം ഗമ്യതേ|

Adhikarana pittAshmaryAM kushAdighRutam (22-24) · Śloka 24

കുശഃ കാശഃ ശരോ ഗുണ്ഠ ഇത്കടോ മോരടോऽശ്മഭിത്| ദര്ഭോ വിദാരീ വാരാഹീ ശാലിമൂലം ത്രികണ്ടകഃ||൨൨|| ഭല്ലൂകഃ പാടലീ പാഠാ പത്തൂരഃ സകുരണ്ടകഃ| പുനര്നവേ ശിരീഷശ്ച തേഷാം ക്വാഥേ പചേദ്ധൃതമ്||൨൩|| പിഷ്ടേന ത്രപുസാദീനാം ബീജേനേന്ദീവരേണ ച| മധുകേന ശിലാജേന തത്പിത്താശ്മരിഭേദനമ്||൨൪||

സ൦-കുശാദീനാം ക്വാഥേ ത്രപുസാദീനാം-പൂര്വോക്താനാം (ശ്ലോ.൭) ത്രപുസൈര്വാരുലട്വാനാം, ബീജേന നീലോത്പലബീജേന മധുകേന ച പിഷ്ടേന ശിലാജതുനാ ച ഘൃതം പചേത്| തത്പിത്താശ്മരീഭേദനം ഭവതി| ശോധനാദിഗണസങ്ഗ്രഹോക്താസ്തു (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൧) ത്രപുസാദയോऽത്ര ന ഗൃഹ്യന്തേ, തദന്തഃപാതിനാം പിത്തവിരോധിനാം സര്പിരാ(സര്ഷപാ)ദീനാം ദ്രവ്യാണാം തത്ര പാഠാത്|

Adhikarana kaPAshmaryAM varUNAdighRutam (25-26) · Śloka 26

വരുണാദിഃ സമീരഘ്നൌ ഗണാവേലാഹരേണുകാ| ഗുഗ്ഗുലുര്മരിചം കുഷ്ഠം ചിത്രകഃ സസുരാഹ്വയഃ||൨൫|| തൈഃ കല്കിതൈഃ കൃതാവാപമൂഷകാദിഗണേന ച| ഭിനത്തി കഫജാമാശു സാധിതം ഘൃതമശ്മരീമ്||൨൬||

സ൦-"വരുണസൈര്യക" (ഹൃ.സൂ.അ.൧൫|൨൧) ഇത്യാദിര്വരുണാദിര്ഗണഃ, സമീരഘ്നൌ ഗണൌ-"വീരതരാദിഃ (ഹൃ.സൂ.അ.൧൫|൨൪) . തഥാ വിദാര്യാദിഃ (ഹൃ.സൂ.അ.൧൫|൯) , ഏതൈര്വരുണാദിഭിര്ദ്രവ്യൈഃ കല്കികൃതൈസ്തഥോഷകാദിഗണേന-"ഊഷകസ്തുത്ഥകം" (ഹൃ.സൂ.അ.൧൫|൨൩) ഇത്യാദിനാ, കൃതാവാപം-കല്കവത്കൃത്വാ, ഘൃതം സാധിതമാശു കഫജാമശ്മരീം ഹന്തി|

Adhikarana ashmaryAM kShArakShIrayavAgvAdayaH (27) · Śloka 27

ക്ഷാരക്ഷീരയവാഗ്വാദി ദ്രവ്യൈഃ സ്വൈഃ സ്വൈശ്ച കല്പയേത്| |൨൭|

സ൦-ക്ഷാരാദി ച സ്വൈഃ സ്വൈഃ-തദ്യോഗ്യൈര്ദ്രവൈഃ കല്പയേത്|

Adhikarana sharkarAyAM picukAdikvAthaH (27-28) · Śloka 28

| പിചുകാങ്കോല്ലകതശാകേന്ദീവരജൈഃ ഫലൈഃ||൨൭|| പീതമുഷ്ണാമ്ബു സഗുഡം ശര്കരാപാതനം പരമ്| |൨൮|

സ൦-പിചുകാദിഭിരുഷ്ണാമ്ബു സഗുഡം പീതം ശര്കരായാഃ പരം ശാതനമ്| പിചുകഃ-ശിതിവാരകഃ|

Adhikarana SarkarAyAM krau~jcAsthyAdicUrNam (28-29) · Śloka 29

| ക്രൌഞ്ചോഷ്ട്രരാസഭാസ്ഥീനി ശ്വദംഷ്ട്രാ താലപത്രികാ||൨൮|| അജമോദാ കദമ്ബസ്യ മൂലം വിശ്വസ്യ ചൌഷധമ്| പീതാനി ശര്കരാം ഭിന്ദ്യുഃ സുരയോഷ്ണോദകേന വാ||൨൯||

സ൦-ക്രൌഞ്ചാസ്ഥ്യാദീനി പീതാനി സുരയോഷ്ണജലേന വാ ശര്കരാം ഹന്യുഃ|

Adhikarana ashmaryAM nRutyakuNDakacUrNam (30) · Śloka 30

നൃത്യകുണ്ഡകബീജാനാം ചൂര്ണം മാക്ഷികസംയുതമ്| അവിക്ഷീരേണ സപ്താഹം പീതമശ്മരിപാതനമ്||൩൦||

സ൦-തുമ്ബരീബീജാനാം ചൂര്ണം മാക്ഷികാന്വിതമവിക്ഷീരേണ സപ്താഹം പീതമശ്മരിപാതനമ്| അത്രാശ്മരീശബ്ദസ്യ "ഢ്യാപോഃ സംജ്ഞാഛന്ദസോഃ" ഇതി ഹ്രസ്വഃ|

Adhikarana ashmaryAM shigrumUlakvAthaH (31) · Śloka 31

ക്വാഥശ്ച ശിഗ്രുമൂലോത്ഥഃ കദുഷ്ണോऽശ്മരീപാതനഃ| |൩൧|

സ൦-സോഭാഞ്ജനകമൂലക്വാഥശ്ച കോഷ്ണഃ പീതോऽശ്മരിപാതനഃ|

Adhikarana ashmaryAM tilAdikShAraH (31-32) · Śloka 32

| തിലാപാമാര്ഗകദലീപലാശയവസമ്ഭവഃ||൩൧|| ക്ഷാരഃ പേയോऽവിമൂത്രേണ ശര്കരാസ്വശ്മരീഷു ച| |൩൨|

സ൦-തിലാദിസമ്ഭവഃ ക്ഷാരോऽവിമൂത്രേണ ശര്കരാസ്വശ്മരീഷു ച വിഷയേ പേയഃ|

Adhikarana ashmarIvedanAyAM kapotava~gkA cUrNam, kapotava~gkasiddhaM kShIram, harItakyasthisiddhaM kShIram, punarnavAsiddhaM kShIram, mayUrashikhAmUlacUrNam (32-34) · Śloka 34

| കപോതവങ്കാമൂലം വാ പിബേദേകം സുരാദിഭിഃ||൩൨|| തത്സിദ്ധം വാ പിബേത്ക്ഷീരം വേദനാഭിരുപദ്രുതഃ| ഹരീതക്യസ്ഥിസിദ്ധം വാ സാധിതം വാ പുനര്നവൈഃ||൩൩|| ക്ഷീരാന്നഭുഗ്ബര്ഹിശിഖാമൂലം വാ തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| |൩൪|

സ൦- കപോതവങ്കായാ മൂലം കേവലം സുഖോഷ്ണജലാദിഭിഃ പിബേത്| തയാ-കപോതവങ്കയാ, സിദ്ധം-ശൃതം, വാ ക്ഷീരം വേദനോപദ്രുതഃ പിബേത്| ഹരീതക്യസ്ഥിഭിഃ സിദ്ധം വാ ക്ഷീരമഥവാ പുനര്നവപക്വം ക്ഷീരം പിബേത്| മയൂരശിഖാമൂലം തണ്ഡുലാമ്ഭസാ പിബേത്| കിമ്ഭൂതഃ ? ക്ഷീരാന്നാശീ സന്|

Adhikarana mUtrAghAteShu kriyAviBAgaH (34) · Śloka 34

| മുത്രാഘാതേഷു വിഭജേദതഃ ശേഷേഷ്വപി ക്രിയാമ്||൩൪||

സ൦-അതഃ-അസ്മാത്പൂര്വോക്താഞ്ചികിത്സിതാത്, യഥായോഗം ശേഷേഷ്വപി മൂത്രാഘാതേഷു-മൂത്രാതീതാദിഷ്വപി, ക്രിയാം വിഭജേത്-നിരൂപ്യ കുര്യാത്|

Adhikarana mUtrAghAteShu bRuhatyAdigaNasya kvAthAdi (35) · Śloka 35

ബൃഹത്യാദിഗണേ സിദ്ധം ദ്വിഗുണീകൃതഗോക്ഷുരേ| തോയം പയോ വാ സര്പിര്വാ സര്വമൂത്രവികാരജിത്||൩൫||

സ൦-ബൃഹത്യാദിഗണേ ദ്വിഗുണീകൃതഗോക്ഷുരേ ജലം പക്വം ക്ഷീരം വാ സര്പിര്വാ സര്വാന് മൂത്രവികാരാന് ജയതി|

Adhikarana mUtrAghAteShu devadArvAdicUrNam (36) · Śloka 36

ദേവദാരും ഘനം മൂര്വാം യഷ്ടീമധു ഹരീതകീമ്| മൂത്രഘാതേഷു സര്വേഷു സുരാക്ഷീരജലൈഃ പിബേത്||൩൬||

സ൦-ദേവദാര്വാദീന് സുരാദീനാമന്യതമേന സര്വേഷു മൂത്രാഘാതേഷു പിബേത്|

Adhikarana mUtrAghAteShu dhanvayAsasvarasaH, kakuBakvAthaH, triPalAkalkaH, yavAgUH vyAghryAdisiddhA, vIratarAdisiddhA, tAmracUDarasasiddhA, shilAjatu vIratarAdi BAvitam (37-39) · Śloka 39

രസം വാ ധന്വയാസസ്യ കഷായം കുകുഭസ്യ വാ| സുഖാമ്ഭസാ വാ ത്രിഫലാം പിഷ്ടാം സൈന്ധവസംയുതാമ്||൩൭|| വ്യാഘ്രീഗോക്ഷുരകക്വാഥേ യവാഗൂം വാ സഫാണിതാമ്| ക്വാഥേ വീരതരാദേര്വാ താമ്രചൂഡരസേऽപി വാ||൩൮|| അദ്യാദ്വീരതരാദ്യേന ഭാവിതം വാ ശിലാജതു| |൩൯|

സ൦-ധന്വയവാസകസ്യ രസം വാ കകുഭസ്യ ക്വാഥം വാ ത്രിഫലാമുഷ്ണോദകേന പിഷ്ടാം സൈന്ധവാന്വിതാം വാ പിബേത്| കണ്ടകാരികാഗോക്ഷുരക്വാഥസിദ്ധാം വാ യവാഗൂം സഫാണിതാം പിബേത്| വീരതരാദേഃ ക്വാഥേ വാ സിദ്ധാം പേയാം പിബേത്| അഥവാ, താമ്രചൂഡസ്യ-കുക്കുടസ്യ, മാംസരസേ സിദ്ധാം പേയാം പിബേത്| ശിലാജതു വീരതരാദ്യേന വാ ഗണേന ഭാവിതമദ്യാത്|

Adhikarana ashmarIcyutau rathAdigamanam (39-40) · Śloka 40

| മദ്യം വാ നിഗദം പീത്വാ രഥേനാശ്വേന വാ വ്രജേത്||൩൯|| ശീഘ്രവേഗേന സങ്ക്ഷോഭാത്തഥാऽസ്യ ച്യവതേऽശ്മരീ| |൪൦|

സ൦-അഥവാ, പുരാണം മദ്യം പീത്വാ രഥേന വാऽശ്വേന വാ ശീഘ്രവേഗേന ഗച്ഛേത്| തഥാ-തേന പ്രകാരേണ, സങ്ക്ഷോഭിതസ്യതസ്യ്നാശ്മരീ ച്യവതേ|

Adhikarana mUtrAghAteShu vIratarAdiH, virecanArthaM tailvakaM sarpiH, bastikarma (40-41) · Śloka 41

| സര്വഥാ ചോപയോക്തവ്യോ വര്ഗോ വീരതരാദികഃ||൪൦|| രേകാര്ഥേ തൈല്വകം സര്പിര്ബസ്തികര്മ ച ശീലയേത്| വിശേഷാദുത്തരാന് ബസ്തീന്|൪൧|

സ൦-[സര്വഥാ-] സര്വേണ ച പ്രകാരേണ ക്വാഥപേയാജലാദിഷു, വീരതരാദികോ യോജ്യഃ| വിരേചനാര്ഥം തൈല്വകം-"ശമ്യാകേന" (ഹൃ.ചി.അ.൩|൧൫൨) ഇത്യാദിനാ സാധിതം സര്പിരുപയോക്തവ്യമ്| തഥാ, ബസ്തികര്മ-"പ്രാക് സ്നേഹ ഏകഃ" (ഹൃ.സൂ.അ.൧൯|൬൩) ഇത്യാദികം ശീലയേത്| വിശേഷേണോത്തരബസ്തീനഭ്യസേത്|

Adhikarana mUtrAghAteShu uttarabastirvisheShataH, shukrAshmaryAM pramadAsevanam (41-43) · Śloka 43

| ശുക്രാശ്മര്യാം തു ശോധിതേ||൪൧|| തൈര്മൂത്രമാര്ഗേ ബലവാന് ശുക്രാശയവിശുദ്ധയേ| പുമാന് സുതൃപ്തോ വൃഷ്യാണാം മാംസാനാം കുക്കുടസ്യ ച||൪൨|| കാമം സകാമാഃ സേവേത പ്രമദാ മദദായിനീഃ| |൪൩|

സ൦-ശുക്രാശ്മര്യാം ച തൈഃ-ഉത്തരബസ്തിഭിഃ, മൂത്രമാര്ഗേ ശോധിതേ സതി പുമാന് വൃഷ്യാണാം ദ്രവ്യാണാം കുക്കുടസ്യ മാംസാനാം ച സുഹിതഃ സന് യഥേച്ഛം മദദായിനീഃ പ്രമദാഃ സേവേത ശുക്രാശയവിശുദ്ധയേ| കുക്കുടസ്യ വൃഷ്യത്വേനൈവ സിദ്ധേ ഗ്രഹണേऽതിശയേന കുക്കുടസ്യാത്ര പഥ്യത്വമിതി ജ്ഞാപനാര്ഥം [ പുനഃ ] ഉപാദാനമ്|

Adhikarana evamupashamABAve rAj~jaH prashrnapUrvakaM shastrAvacAraNam (43-44) · Śloka 44

| സിദ്ധൈരുപക്രമൈരേഭിര്ന ചേച്ഛാന്തിസ്തദാ ഭിഷക്||൪൩|| ഇതി രാജാനമാപൃച്ഛ്യ ശസ്ത്രം സാധ്വവചാരയേത്| |൪൪|

സ൦-ഏഭിഃ-പൂര്വോക്തൈഃ, ഉപക്രമൈഃ സിദ്ധൈഃ-അശ്മരീഹരൈഃ, യദി ശമോ ന സ്യാത്, തദേതി രാജാനമാപൃച്ഛ്യാശ്മര്യാഹരണം ശസ്ത്രം സാധ്വവചാരയേത്|

Adhikarana prashrnaprakAraH (44-45) · Śloka 45

കിമാപൃച്ഛ്യ ? ഇത്യാഹ | അക്രിയായാം ധ്രുവോ മൃത്യുഃ ക്രിയായാം സംശയോ ഭവേത്||൪൪|| നിശ്ചിതസ്യാപി വൈദ്യസ്യ ബഹുശഃ സിദ്ധകര്മണഃ| |൪൫|

സ൦-ഹേ നൃപതേ ജാതവ്യാധാവക്രിയായാം-ചികിത്സാം വിനാ, ധ്രുവഃ-ആവശ്യം, മൃത്യുഃ സ്യാത്| അപരം ച ക്രിയായാം-ചികിത്സായാം ക്രിയമാണായാം, നിശ്ചിതസ്യാപി-ശാസ്ത്രാര്ഥവിദോऽപി, വൈദ്യസ്യ തഥാ ബഹുശഃ-അനേകശഃ, സിദ്ധകര്മണോ-നിഷ്പന്നക്രിയാക്രമസ്യാപി, സംശയോ ഭവേത്-കദാചിജ്ജീവതി ന വാ, ഏവംപ്രകാരേണ രാജാനമാപൃച്ഛയ|

Adhikarana shastrakarmavidhiH (45-55) · Śloka 55

| അഥാതുരമുപസ്നിഗ്ധശുദ്ധമീഷച്ച കര്ശിതമ്||൪൫|| അഭ്യക്തസ്വിന്നവപുഷമഭുക്തം കൃതമങ്ഗലമ്| ആജാനുഫലകസ്ഥസ്യ നരസ്യാങ്ഗ്കേ വ്യാപാശ്രിതമ്||൪൬|| പൂര്വേണ കായേനോത്താനം നിഷണ്ണം വസ്ത്രചുമ്ഭലേ| തതോऽസ്യാകുഞ്ചിതേ ജാനുകൂര്പരേ വാസസാ ദൃഢമ്||൪൭|| സഹാശ്രയമനുഷ്യേണ ബദ്ധസ്യാശ്വാസിതസ്യ ച| നാഭേഃ സമന്താദഭ്യജ്യാദധസ്തസ്യാശ്ച വാമതഃ||൪൮|| മൃദിത്വാ മുഷ്ടിനാऽऽക്രാമേദ്യാവദശ്മര്യധോഗതാ| തൈലാക്തേ വര്ധിതനഖേ തര്ജനീമധ്യമേ തതഃ||൪൯|| അദക്ഷിണേ ഗുദേऽങ്ഗുല്യൌ പ്രണിധായാനുസേവനി| ആസാദ്യ ബലയത്നാഭ്യാമശ്മരീം ഗുദമേഢ്രയോഃ||൫൦|| കൃത്വാऽന്തരേ തഥാ ബസ്തിം നിര്വലീകമനായതമ്| ഉത്പീഡയേദങ്ഗുലിഭ്യാം യാവദ്ഗ്രന്ഥിരിവോന്നതമ്||൫൧|| ശല്യം സ്യാത്സേവനീം മുക്ത്വാ യവമാത്രേണ പാടയേത്| അശ്മമാനേന ന യഥാ ഭിദ്യതേ സാ തഥാऽऽഹരേത്||൫൨|| സമഗ്രം സര്പവക്രേണ, സ്ത്രീണാം ബസ്തിസ്തു പാര്ശ്വഗഃ| ഗര്ഭാശയാശ്രയസ്താസാം ശസ്ത്രമുത്സങ്ഗവത്തതഃ||൫൩|| ന്യസേദതോऽന്യഥാ ഹ്യാസാം മൂത്രസ്രാവീ വ്രണോ ഭവേത്| മൂത്രപ്രസേകക്ഷണനാന്നരസ്യാപ്യപി ചൈകധാ||൫൪|| ബസ്തിഭേദോऽശ്മരീഹേതുഃ സിദ്ധിം യാതി ന തു ദ്വിധാ| |൫൫|

സ൦-അഥ-രാജപൃച്ഛനാദനന്തരമ്, ആതുരമുപസ്നിഗ്ധാദിരൂപം കൃത്വാ തതോऽസ്യ നാഭേരധോऽഭ്യജ്യാത്| പൂര്വമുപസ്നിഗ്ധഃ പശ്ചാച്ഛുദ്ധസ്തമുപസ്നിഗ്ധശുദ്ധമ്| തഥാ, അഭുക്തം-അകൃതാഹാരമ്| തഥാ, മനാക് കര്ശിതമ്| തഥാ, അഭ്യക്തസ്വിന്നശരീരം ച| തഥാ, കൃതമങ്ഗലം-വിഹിതസ്വസ്ത്യയനമ്| തഥാ, നരസ്യാന്യസ്യാങ്കമാശ്രിതമ്| കിമ്ഭൂതസ്യ ? ആജാനുഫലകസ്ഥസ്യ| ഫലകഃ-ആസനവിശേഷഃ, ആജാനുജാനുപ്രമാണോ യഃ ഫലകസ്തസ്മിന് സ്ഥിതസ്യ| തഥാ, പൂര്വേണ കായേനോത്താനമ്| തഥാ, വസ്ത്രചുമ്ഭലേ നിഷണണമ്| ചുമ്ഭലഃ-തൃണമയോ ഘടാദീനാം ചലനരക്ഷണാര്ഥമാധാരവിശേഷോ യഃ ക്രിയതേ സ ഉച്യതേ, തഥാരൂപോ വസ്ത്രമയചുമ്ഭലോ വസ്ത്രചുമ്ഭലഃ,-വസ്ത്രം വേഷ്ടയിത്വാ കൃത ആസനവിശേഷഃ, തസ്മിന്നുപവിഷ്ടമ്| [തതോऽസ്യ-] തഥാഭൂതസ്യാനന്തരം, ആകുഞ്ചിതേ-ഈഷത്കുടിലീകൃതേ, ജാനുകൂര്പരേ സതി| ജാനുനീ ച കര്പൂരേ ച ജാനുകര്പൂരം, തസ്മിന്| തഥാ, ആശ്രയമനുഷ്യേണ സഹ വാസസാ സൂത്രൈര്വാ ബദ്ധസ്യ-ദൃഢം കൃത്വാ ഏവംയന്ത്രിതസ്യ, ആശ്രയശ്ചാസൌ മനുഷ്യശ്ച| കസ്യാശ്രയഃ ? പ്രകൃതത്വാദാതുരസ്യ, തമാശ്രിത്യാതുരസ്യ സ്ഥിതത്വാത്| തഥാ, ആശ്വാസിതസ്യ-നിരാമയോ ഭവസ്രീത്യേവംപ്രായാഭിര്വാഗ്ഭിഃ ശീതപവനാദിഭിശ്ച സാന്ത്വിതസ്യ| തതോ നാഭേരധഃ സമന്താത്-പരിതഃ, അഭ്യജ്യാത്| തസ്യാശ്ച-നാഭേഃ, വാമതോ-വാമപാര്ശ്വേ, മൃദിത്വാ മുഷ്ടിനാऽऽക്രാമേത്-പീഡയേത്, താവദ്യാവദശ്മര്യധോ ഗതാ-അധഃ പ്രതിപന്നാ| തതഃ-അനന്തരം, അദക്ഷിണേ-വാമേ, തര്ജനീമധ്യാങ്ഗുല്യൌ വര്ധിതനഖേ തഥാ തൈലാഭ്യക്തേ കൃത്വാ ഗുദേ പ്രണിധായാനുസേവനി| അനന്തരം ബലയത്നാഭ്യാം ആസാദ്യ-അശ്മരീം പ്രാപ്യ, ഗുദമേഢ്രയോരന്തരേ-മധ്യേ കൃത്വാ, കഥമ് ? കൃത്വാ-തത്ര നീത്വാ, തഥാ ബസ്തിം നിര്വലികം കൃത്വാ, തഥാ തമനായതം-അവിസ്തീര്ണം സന്നിവേശ്യ, അനന്തരമങ്ഗുലിഭ്യാം-വാമഹസ്തതര്ജനീമധ്യമാഭ്യാം, പ്രകൃതത്വാദശ്മരീമുത്പീഡയേത്| താവദ്യാവച്ഛല്യം-അശ്മര്യാഖ്യം, ഗ്രന്ഥിരിവോന്നതം സ്യാത്| അനന്തരം സേവന്യാ വാമപാര്ശ്വേ സേവനീം യവമാത്രേണ ത്യ(മു)ക്ത്വാ-വര്ജയിത്വാ, പാടയേച്ഛസ്ത്രേണ| കിയന്മാത്രമ് ? അശ്മമാനേന,-അശ്മരീപ്രമാണേന, ന തു തതോऽധികമൂനം വാ| വ്രണം ച കൃത്വാऽശ്മരീം സമഗ്രം-നിരവശേഷം യഥാ ഭവത്യേവം, സര്പഫണവദഗ്രവക്രേണ യന്ത്രേണാഹരേത്,-തഥാ ചാകര്ഷേദ്യഥാ സാ ഹ്രിയമാണാ ന ഭിദ്യതേ| ഭിന്നാ ഹി പുനര്വൃദ്ധിമിയാത്| സ്ത്രീണാം തു ബസ്തിഃ പാര്ശ്വതോ ഭവന് ഗര്ഭാശയാശ്രയോ യസ്മാത്തത ഉത്സങ്ഗവദധഃ ശസ്ത്രം ന്യസേത്-പാതയേത്| അതഃ-അസ്മാച്ഛസ്ത്രപാതനവിധാനാത്, അന്യഥാऽശ്മര്യാഹരണാര്ഥം ശസ്ത്രപാതനേന മൂത്രസ്രാവീ വ്രണോ ഭവേത്| ന കേവലം സ്ത്രീണാം മൂത്രപ്രസേകക്ഷണനാന്മൂത്രസ്രാവീ വ്രണോ ഭവേത്| യാവദ് ദീര്ഘകാലാനുബന്ധീ മൂത്രപ്രസേകക്ഷണനാന്നരസ്യാപി| അപി ച-അന്യച്ച, ഏകധാ-ഏകതോ, ബസ്തിഭേദോऽശ്മരീഹേതുഃ-തന്നിമിത്തഃ, സിധ്യതി ക്രിയാഭ്യാസാന്നിത്യമതിവൃദ്ധത്വാച്ച ശല്യസ്യേതി, ന തു സഹസാ ശസ്ത്രാദ്യഭിഘാതഹേതുജ ഏകതോ ഭിന്നോऽപി ബസ്തിഃ സിധ്യതി| മര്മവിഭാഗേऽപ്യവാദീത് (ഹൃ. ശാ. അ. ൪|൧൦)- "ധനുര്വക്രോ ബസ്തിഃ സദ്യോ നിഹന്തി" ഇതി| അശ്മരീഹേതുരപി യോ ബസ്തിഭേദോ ദ്വിധാ-ഉഭയതഃ, സോऽപി മ സിധ്യതി, വ്രണസ്വഭാവാത്|

Adhikarana vishalyasya vidhiH (55-56) · Śloka 56

| വിശല്യമുഷ്ണപാനീയദ്രോണ്യാം തമവഗാഹയേത്||൫൫|| തഥാ ന പൂര്യതേऽസ്ത്രേണ ബസ്തിഃ, പൂര്ണേ തു പീഡയേത്| മേഢ്രാന്തഃ ക്ഷീരിവൃക്ഷാമ്ബു|൫൬|

സ൦-വിശല്യം-നിര്ഗതാശ്മരീകം, ഉഷ്ണപാനീയദ്രോണ്യാം തം-ആതുരം, അവഗാഹയേത്| തഥാ-തേനവഗാഹനേന, ബസ്തിരസ്രേണ ന പൂര്യതേ| ഏവമപി കൃതേ ദൈവദസ്രേണ തു പൂര്ണേ ബസ്തൌ ക്ഷീരിവൃക്ഷാമ്ബു മേഢ്രാന്തഃ-മേഢ്രേ, പീഡയേത്| ക്ഷീരിവൃക്ഷകഷായേണോത്തരബസ്തിം ദദ്യാദിത്യര്ഥഃ| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥകപീതനപ്ലക്ഷാഃ-ക്ഷീരിണഃ|

Adhikarana mUtrasaMshuddhau guDasauhityam, yavAgUH, odanam, mAMsarasAH (56-58) · Śloka 58

| മൂത്രസംശുദ്ധയേ തതഃ||൫൬|| കുര്യാട്ഗുഡസ്യ സൌഹിത്യം മധ്വാജ്യാക്തവ്രണഃ പിബേത്| ദ്വൌ കാലൌ സഘൃതാം കോഷ്ണാം യവാഗൂം മൂത്രശോധനൈഃ||൫൭|| ത്ര്യഹം, ദശാഹം പയസാ ഗുഡാഢ്യേനാല്പമോദനമ്| ഭുഞ്ജീതോര്ധ്വം ഫലാമ്ലൈശ്ച രസൈര്ജാങ്ഗലചാരിണാമ്||൫൮||

സ൦-തതഃ-അനന്തരം, മൂത്രസ്യ സംശുദ്ധ്യര്ഥം ഗുഡസ്യ സൌഹിത്യം-തൃപ്തിം, കുര്യാത്| തതോ മധ്വാജ്യാക്തവ്രണോ നരോ ദ്വൌ കാലൌ [ മൂത്രശോധനൈഃ- ] ത്രപുസൈര്വാരുകൂഷ്മാണ്ഡഗോക്ഷുരാദിഭിഃ കൃതാം, യവാഗൂം സഘൃതാം കോഷ്ണാം ത്ര്യഹം പിബേത്| അനന്തരം ദശാഹം ഗുഡാഢ്യേന-ബഹുഗുഡേന, ക്ഷീരേണാല്പമോദനമദ്യാത്| ഉര്ധ്വം-ദശാഹാദനന്തരം, ജാങ്ഗലചാരിണാം പ്രാണിനാം രസൈര്മാംസരസൌദനം ച മാത്രായാ ഭുഞ്ജീത| ഫലാമ്ലൈരിതി കോലദാഡിമാദ്യമ്ലൈഃ, ന തു മസ്തുകാഞ്ജികാദ്യമ്ലൈരിത്യര്ഥഃ|

Adhikarana ashmarIvraNe prakShAlanam, lepaH, tailam (59-60) · Śloka 60

ക്ഷീരിവൃക്ഷകഷായേണ വ്രണം പ്രക്ഷാല്യ ലേപയേത്| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠായഷ്ട്യാഹ്വനയനൌഷധൈഃ||൫൯|| വ്രണാഭ്യങ്ഗേ പചേത്തൈലമേഭിരേവ നിശാന്വിതൈഃ| |൬൦|

സ൦-ക്ഷീരിവൃക്ഷകഷായേണ വ്രണം പ്രക്ഷാല്യ പ്രപൌണ്ഡരീകാദിഭിര്ലേപയേത്| നയനൌഷധം-പാട്ടികാരോധ്രമ്| ഏഭിരേവ-പ്രപൌണ്ഡരീകാദിഭിഃ, ഹരിദ്രാന്വിതൈര്വ്രണാഭ്യങ്ഗവിഷയേ തൈലം പചേത്|

Adhikarana ashmarI vraNe svedaH, agacCati mUtre dAhaH, gacCatimUtre bastayaH (60-62) · Śloka 62

| ദശാഹം സ്വേദയേച്ചൈനം, സ്വമാര്ഗം സപ്തരാത്രതഃ||൬൦|| മൂത്രേ ത്വഗച്ഛതി ദഹേദശ്മരീവ്രണമഗ്നിനാ| സ്വമാര്ഗപ്രതിപത്തൌ തു സ്വാദുപ്രായൈരുപാചരേത്||൬൧|| തം ബസ്തിഭിഃ| |൬൨|

സ൦-ഏനം ച വ്രണം ദശാഹം സ്വേദയേത്| സ്വേദനാദനന്തരം തു- പുനഃ, സപ്തരാത്രേണ സ്വമാര്ഗം മൂത്രേऽഗച്ഛതി സത്യശ്മരീവ്രണമഗ്നിനാ ദഹേദ്വൈദ്യ ഇതി| മൂത്രസ്യ സ്വമാര്ഗപ്രതിപത്തൌ സത്യാം തം-ആതുരം, സ്വാദുപ്രായൈഃ-മധുരഭൂയിഷ്ഠദ്രവ്യസാധിതൈഃ, ബസ്തിഭിഃ-ഉത്തരബസ്ത്യാദിഭേദഭിന്നൈഃ, ഉപാചരേത്-ഉപക്രമേത്|

Adhikarana rUDhavraNe~api varShaparyantaM nagAdyArohaNaniShedhaH (62) · Śloka 62

ന ചാരോഹേദ്വര്ഷം രൂഢവ്രണോऽപി സഃ| നഗനാഗാശ്വവൃക്ഷസ്ത്രീരഥാന്നാപ്സു പ്ലവേത ച||൬൨||

സ൦-രൂഢവ്രണോऽപി [സഃ-] അശ്മര്യാതുരോ, വര്ഷം യാവന്നഗാദീന്നാരോഹേത്| അപ്സു ച ന പ്ലവേത|

Adhikarana shastrakarmaNi varjyAni marmANi (11) · Śloka 11

മൂത്രശുക്രവഹൌ ബസ്തിവൃഷണൌ സേവനീം ഗുദമ്| മൂത്രപ്രസേകം യോനിം ച ശസ്ത്രേണാഷ്ടൌ വിവര്ജയേത്||൬൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ മൂത്രാഘാതചികിത്സിതം നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||

സ൦-അശ്മരീവ്രണാവസരേ തദര്ഥമന്യാര്ഥമപി മൂത്രവഹാദീനി [ അഷ്ടൌ ] മര്മാണി ശസ്ത്രേണ വര്ജയേത്| തത്ര മൂത്രവഹസ്രോതശ്ഛേദാന്മൂത്രപൂര്ണബസ്തേര്മരണം സ്യാത്, ശുക്രവഹസ്രോതശ്ഛേദാനമരണം ക്ലൈവ്യം വാ, ബസ്തിഗുദച്ഛേദാത്സദ്യോ മരണമ്, വൃഷണസ്രോതശ്ഛേദാത് ധ്വജഭങ്ഗഃ, സേവനീയോനിച്ഛേദാദ്രുജാപ്രാദുര്ഭാവഃ, മൂത്രപ്രസേകസ്രോതശ്ഛേദാന്മൂത്രപ്രസ്രവണമിതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ മൂത്രാഘാതചികിത്സിതം നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൧||