16. pāṇḍurōgacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਤੁਮੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ| ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਨਿਦਾਨ ਏਵੋਕ੍ਤਃ|

Adhikarana pANDurogacikitsitAdhyAyaH pANDuroge Adau kalyANakA sarpiH pAnam (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੀ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੌ ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਹ੍ਵਯਮ੍| ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ਤਂ ਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਾ||੧||

ਸ੦-ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਤੁਰਃ ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਖ੍ਯਂ (ਹ. ਉ. ਅ. ੬|੨੭) , ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੌ ਪਿਬੇਤ੍| ਆਦਾਵਿਤ੍ਯਨੇਨੈਤਦ੍ਗਮਯਤਿ,-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੌ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ, ਤਦਨੁ ਵਾਤਕਫਯੋਃ| ਤਥਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯੈਵੈਤਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਚ ਨਿਦਾਨੇਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੩|੧)- "ਪਿਤ੍ਤਪਧਾਨਾਃ ਕੁਪਿਤਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਘਤਂ-ਅਪਸ੍ਮਾਰਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਉ. ਅ. ੭|੨੦)| ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ-ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੯|੮)| ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਗਣੇਨ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੧੭) ਵਾ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana pANDuroge dADimAdisiddhaM ghRutam pANDurogesnehite vamanam (2-4) · Śloka 4

ਦਾਡਿਮਾਤ੍ਕੁਡਵੋ ਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਂ ਪਲਂ ਪਲਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਕਾਚ੍ਛਙ੍ਗਬੇਰਾਚ੍ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਰ੍ਧਪਲਂ ਚ ਤੈਃ||੨|| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਂ ਘਤਸ੍ਯ ਸਲਿਲਾਢਕੇ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਵਾਤਕਫਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍||੩|| ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਦੁਃਖਪ੍ਰਸਵਿਨੀਨਾਂ ਚ ਬਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪||

ਸ੦-ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਕੁਡਵਮ੍, ਧਾਨ੍ਯਕਾਤ੍ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਮ੍, ਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਲਮ੍, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਦ੍ਵੌ ਕਰ੍ਸੌ, ਤੈਃ ਪਿਸ੍ਠੈਰ੍ਘਤਸ੍ਯ ਪਲਾਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਤੋਯਾਢਕੇ ਪਚੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਦਯਾਦ੍ਯਰ੍ਤਿਜਿਤ੍, ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ| ਦੁਃਖਪ੍ਰਸਵਿਨੀਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ-ਅਪ੍ਰਸਵਿਨੀਨਾਂ ਚ, ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana pANDurogepunaH snigdhe virecanam (5) · Śloka 5

ਸ੍ਨੇਹਿਤਂ ਵਾਮਯੇਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਪਯਸਾ ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕੇਵਲੇਨ ਵਾ||੫||

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਿਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਾਮਯੇਤ੍| ਪੁਨਰਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਕੇਵਲੇਨ ਵਾ ਪਯਸਾ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana pANDurogedantIPalAsAdayo virecanayogAH (6-7) · Śloka 7

ਦਨ੍ਤੀਫਲਰਸੇ ਕੋਸ੍ਣੇ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਮਾਸੁਤਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਞ੍ਜਲਿਂ ਵਾ ਮਦਿਤਂ ਤਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਜਿਤ੍||੬|| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਾਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਵਾ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਫਲਤ੍ਰਯਮ੍| |੭|

ਸ੦-ਦਨ੍ਤੀਫਲਰਸੇ ਕੋਸ੍ਣੇ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਮਾਸੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਦੇਤਦੁਭਯਮਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਘ੍ਨਮ੍| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਾਂ ਹਰਿਤਕੀਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨ-ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ, ਸਿਦ੍ਧਂ-ਕ੍ਵਥਿਤਂ, ਫਲਤ੍ਰਯਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana pANDurogesvarNakShIryAdayaH (7-8) · Śloka 8

| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਭਦ੍ਰਦਾਰੁਮਹੌਸਧਮ੍||੭|| ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਨਾ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਰਤਂ ਤੇਨੈਵ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮੇਭਿਰ੍ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੮||

ਸ੦-ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਨਾ ਪਿਸ੍ਟਮਥਵਾ ਤੇਨੈਵ-ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ, ਸ਼੍ਰਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਭਿਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਧਿਤਂ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਕਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana pANDurogegomUtraBAvitamayorajaH (9) · Śloka 9

ਮੂਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪਯਸਾਯੋਰਜਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸੇਨ ਮਧੁਰੇਣ ਵਾ||੯||

ਸ੦-ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਲੋਹਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਸਹਾਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ ਮਧੁਰੇਣ-ਨ ਤ੍ਵਮ੍ਲੇਨ|

Adhikarana pANDuroge shodhite pathyA (10) · Śloka 10

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚੋਭਯਤੋ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਪਥ੍ਯਾਂ ਮਧੁਘਤਦ੍ਰੁਤਾਮ੍| |੧੦|

ਸ੦-ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚੋਭਯਤਃ-ਪਾਯੁਤੋ ਮੂਰ੍ਧਤਸ਼੍ਚ, ਹਰੀਤਕੀਂ ਮਧ੍ਘਤਦ੍ਰੁਤਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pANDuroge vishAlAdi cUrNam (10-12) · Śloka 12

| ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਤਾਕੁਸ੍ਠਦਾਰੁਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ||੧੦|| ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਾ ਦ੍ਵਿਪਿਚੁਰ੍ਮੂਰ੍ਵਾ ਕਰ੍ਸਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਾ ਘੁਣਪ੍ਰਿਯਾ| ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਮਮ੍ਭੋਭਿਃ ਸੁਖੈਰ੍ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਮਧੁ||੧੧|| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਜ੍ਵਰਂ ਦਾਹਂ ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਰੋਚਕਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਾਮਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਤਜ੍ਜਯੇਤ੍||੧੨||

ਸ੦-ਵਿਸ਼ਾਲਾਦਯ, ਸਟ੍ ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਾਃ, ਮੂਰ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਾ, ਅਰ੍ਧਕਰ੍ਸਦ੍ਘ੍ਨੀ ਅਤਿਵਿਸਾ ਤਦੇਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana pANDuroge vAsAdikvAthaH (13) · Śloka 13

ਵਾਸਾਗੁਡੂਚੀਤ੍ਰਿਫਲਾਕਟ੍ਵੀਭੂਨਿਮ੍ਬਨਿਮ੍ਬਹਃ| ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤੋ ਹਨ੍ਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਾਮਲਾਃ||੧੩||

ਸ੦-ਵਾਸਾਦਿਕ੍ਵਾਥੋ ਮਧੁਯੁਤਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana pANDuroge vyoShAdi cUrNam (14-15) · Śloka 15

ਵ੍ਯੋਸਾਗ੍ਨਿਵੇਲ੍ਲਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮਯੋਰਜਃ| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤਕ੍ਰਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਕੋਸ੍ਣਾਮ੍ਭੋਭਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍||੧੪|| ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ੋਮੇਹਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੧੫|

ਸ੦-ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮਯੋਰਜਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤਕ੍ਰਾਦਿਭਿਰੁਪਯੋਜਿਤਂ ਕਾਮਲਾਦਿਨਾਸ਼ਨਮ੍|

Adhikarana pANDuroge guDAdi guTikA (15-16) · Śloka 16

| ਗੁਡਨਾਗਰਮਣ੍ਡੂਰਤਿਲਾਂਸ਼ਾਨ੍ ਮਾਨਤਃ ਸਮਾਨ੍||੧੫|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗੁਟਿਕਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣੇ| |੧੬|

ਸ੦-ਗੁਡਾਦਿਕਾਨ੍ ਸਮਭਾਗਾਨ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨਿਮਾਂ ਗੁਟਿਕਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pANDuroge maNDUravaTakAH (16-20) · Śloka 20

| ਤਾਪ੍ਯਂ ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਚਂ ਚਵ੍ਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੧੬|| ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਨਵਕਂ ਚੈਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਤਃ| ਮਣ੍ਡੂਰਂ ਚਾਞ੍ਜਨਨਿਭਂ ਸਰ੍ਵਤੋਸ੍ਟਗੁਣੇਥ ਤਤ੍||੧੭|| ਪਥਗ੍ਵਿਪਕ੍ਵੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਵਟਕੀਕਰਣਕ੍ਸਮੇ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਵਟਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਖ਼ਾਦੇਤ੍ਤਕ੍ਰਭੋਜਨਃ||੧੮|| ਏਤੇ ਮਣ੍ਡੂਰਵਟਕਾਃ ਪ੍ਰਾਣਦਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਾਂ| ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਜਰਕਂ ਸ਼ੋਫਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਰੋਚਕਮ੍||੧੯|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕਾਮਲਾਂ ਮੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਚ| |੨੦|

ਸ੦-ਤਾਪ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਨਵਕਂ ਚ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ, ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਤੇਭ੍ਯੋ, ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਣ੍ਡੂਰਮਞ੍ਜਨਸਦਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਸ੍ਟਗੁਣੇ ਮੂਤ੍ਰੇ ਪਥਕ੍ ਵਿਪਕ੍ਵੇ ਚ ਵਟਕੀਕਰਣਕ੍ਸਮੇ-ਘਨੇ ਸਤਿ, ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਵਟਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਧਾਨਭੋਜਨਃ ਸਨ੍ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਰ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਏਤੇ ਮਣ੍ਡੂਰਵਟਕਾਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਦਾਸ੍ਤਥਾ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ|

Adhikarana pANDuroge tApyAdicUrNam (20-23) · Śloka 23

| ਤਾਪ੍ਯਾਦ੍ਰਿਜਤੁਰੌਪ੍ਯਾਯੋਮਲਾਃ ਪਞ੍ਚਪਲਾਃ ਪਥਕ੍||੨੦|| ਚਿਤ੍ਰਕਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗੈਃ ਪਾਲਿਕੈਃ ਸਹ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਟਪਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਮਧੁਨਾ ਦ੍ਰੁਤਾਃ||੨੧|| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਵਿਸਂ ਕਾਸਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਂ ਵਿਸਮਂ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਜਰਕਂ ਮੇਹਂ ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਰੋਚਕਮ੍||੨੨|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਂ ਕਾਮਲਾਂ ਗੁਦਜਾਨਿ ਚ| |੨੩|

ਸ੦-ਤਾਪ੍ਯਾਦਯਃ ਪਥਕ੍ ਪਞ੍ਚਪਲਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਭਿਃ ਪਾਲਿਕੈਃ ਸਹ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਟਪਲਯੁਤਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾ ਮਧੁਨਾ ਦ੍ਰਵੀਕਤਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦੀਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਪਸ੍ਮਾਰਾਦੀਂਸ਼੍ਚ|

Adhikarana pANDuroge kauTajAdiguDAH (23-29) · Śloka 29

| ਕੌਟਜਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਘਨਨਾਗਰੈਃ||੨੩|| ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਰਸੈਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣਾਨਿ ਵਾ| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਤਾਵਤੀ ਸਿਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||੨੪|| ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਪਿਪ੍ਪਲੀਧਾਤ੍ਰੀਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਃ| ਨਿਦਿਗ੍ਧ੍ਯਾਃ ਫਲਮੂਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪਲਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍||੨੫|| ਮਧੁਤ੍ਰਿਪਲਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਕ੍ਸਸਮਾਨ੍ ਗੁਡਾਨ੍| ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਪਯਃ ਪਕ੍ਸਿਰਸਤੋਯਸੁਰਾਸਵਾਨ੍||੨੬|| ਤਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾਨੁ ਪਿਬੇਨ੍ਨਿਰਨ੍ਨੋ ਭੁਕ੍ਤ ਏਵ ਵਾ| ਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰਪ੍ਲੀਹਤਮਕਾਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੨੭|| ਹਨ੍ਮੂਤ੍ਰਪੂਤਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦੋਸਸ਼ੋਸਗਰੋਦਰਮ੍| ਕਾਸਾਸਗ੍ਦਰਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਸ਼ੋਫਗੁਲ੍ਮਗਲਾਮਯਾਨ੍||੨੮|| ਮੇਹਵਰ੍ਧ੍ਮਭ੍ਰਮਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ| |੨੯|

ਸ੦-ਕਾਟਜਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈ ਰਸੈਃ-ਰਸਤਾਂ ਗਤਃ, ਕ੍ਵਾਥੀਕਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨਿ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਨਿ ਵਾ ਭਾਵਿਤਾਨਿ| ਅਹਃਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਾਰੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਃ| ਤਦਯਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ,-ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਕੇਵਲਂ ਜਲਧੌਤਂ ਕੌਟਜਾਦਿਕਂ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਮਸ੍ਟਗੁਣਿਤੇ ਜਲੇ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਤਤੋਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਰਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਰਸੇਨ ਦਸ਼ ਵਾਰਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨ੍ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਨ੍ ਵਾ ਭਾਵਯੇਦਿਤਿ| ਤਾਵਤੀ-ਅਸ੍ਟਪਲਪ੍ਰਮਾਣਾ ਸਿਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾਃ ਫਲਮੂਲਯੋਃ ਪਲਮ੍| ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਯਾਵਤਾ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕੇਨਾਤਿਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਹੀਨਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਵਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਏਵਂ ਨ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਤ੍ਰੈਤਦ੍ਦੇਯਮਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵਾਤ੍, ਨ ਵਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮਪ੍ਯਤਿਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵੇਨਾਯੋਗਾਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਧੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਲੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਨ੍ ਗੁਡਾਨ੍ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਨ੍ ਗੁਡਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਦਾਡਿਮਜਲਾਦੀਨਿ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਨਿਰਨ੍ਨਃ ਕਤਾਹਾਰੋ ਵਾ| ਤੇ ਚ ਵਟਕਾਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਃ| ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਾਃ ਸ਼ਿਵਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana pANDuroge drAkShAdilehaH (29-31) · Śloka 31

| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕਣਾਪ੍ਰਮ੍ਥਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਤਥਾ||੨੯|| ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਮਧੁਕਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸੀਰੀਂ ਚ ਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਦ੍ਰੋਣੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਲੇਹਵਤ੍ਪਚੇਤ੍||੩੦|| ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਮਧੁਪ੍ਰਸ੍ਥਯੁਤਾਦ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਤਃ| ਹਲੀਮਕਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਕਾਮਲਾਂ ਚ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੩੧||

ਸ੦-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਾਃ ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤ੍| ਯਸ੍ਠ੍ਯਾਦਿਕਂ ਰਜੀਕਤਂ ਦ੍ਵਿਪਲਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਸ੍ਯ ਦ੍ਰੋਣੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਲੇਹਮਿਵ ਪਚੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲੇਹਾਚ੍ਛੀਤਾਤ੍ਸਤੋ ਮਧੁਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਯੁਤਾਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ-ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ, ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਲੇਹੋ ਹਲੀਮਕਾਦੀਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ-ਪਰਾਕਰੋਤਿ|

Adhikarana pANDuroge pAnaBojane hRusvapa~jjamUlajalam pANDuroge kAmAlAyAM hRusvadrakShAmalakarasaH (32) · Śloka 32

ਕਨੀਯਃਪਞ੍ਚਮੂਲਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਪਾਨਭੋਜਨੇ| ਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ, ਕਾਮਲਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਮਲਕਾਦ੍ਰਸਃ||੩੨||

ਸ੦-ਪਾਨੇ ਭੋਜਨੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਹ੍ਰਸ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲਜਮ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾਰਸ ਆਮਲਕਰਸਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਾਂ ਕਾਮਲਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana pANDuroge sAmAnyamauShadham (33) · Śloka 33

ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਂ ਵਿਦੁਸਾ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ||੩੩||

ਸ੦-ਇਤਿ-ਏਵਂ, ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਭਿਸਗਜਿਤਂ-ਔਸਧਂ, ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਭਿਸਜ੍ਧਾਤੁਃ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੌ ਭਿਸਜ੍ਯਤੇ ਸ੍ਮਕ੍ਤਃ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਤਦਭਿਜ੍ਞੇਨ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ-ਨਿਰੂਪ੍ਯ, ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਲਕ੍ਸਣੀਕਤ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana pANDuroge vAtaje snehaprAyam pANDuroge pittaje tiktashItam pANDuroge kaPaje kaTurUkShoShNam pANDuroge tridoShaje miSram (34) · Śloka 34

ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਾਯਂ ਪਵਨਜੇ ਤਿਕ੍ਤਸ਼ੀਤਂ ਤੁ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਕਟੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੇ||੩੪||

ਸ੦-ਪਵਨਜੇ ਪਾਣ੍ਡੌ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਾਯਂ-ਸ੍ਨੇਹਭੂਯਿਸ੍ਠਂ, ਭੇਸਜਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਸ਼ੀਤਪ੍ਰਾਯਂ ਤੁ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਤੁ ਕਟੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਭੂਯਿਸ੍ਠਮ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੇ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje tIkShNaM virecanam pANDuroge mRutti shuddhakoShThe ghRutani (35) · Śloka 35

ਮਦਂ ਨਿਰ੍ਯਾਪਯੇਤ੍ਕਾਯਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਃ ਪੁਰਃ| ਬਲਾਧਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍||੩੫||

ਸ੦-ਕਾਯਾਤ੍-ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍, ਮਦਂ-ਸ਼ਲ੍ਯਭੂਤਸ੍ਥਿਤਾਂ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਃ-ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਃ, ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ ਪੁਰਃ-ਪੂਰ੍ਵਮ੍| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਤੁ ਕੋਸ੍ਠੇ ਬਲਾਧਾਨਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਹ-

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje vyoShAdighRutam (36-37) · Śloka 37

ਵ੍ਯੋਸਬਿਲ੍ਵਦ੍ਵਿਰਜਨੀਤ੍ਰਿਫਲਾਦ੍ਵਿਪੁਨਰ੍ਨਵਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਾਨ੍ਯਯੋਰਜਃ ਪਾਠਾ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੩੬|| ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀ ਚ ਭਾਰ੍ਗੀ ਚ ਸਕ੍ਸੀਰੇਸ੍ਤੈਃ ਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਮਤ੍ਤਿਕਾਕਤਾਨ੍||੩੭||

ਸ੦-ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਭਿਰ੍ਘਤਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੈਹ੍ ਸ਼ਤਾਨਿ ਸਮੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਜਲੇਨ ਘਤਂ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਮਤ੍ਤਿਕਾਕਤਾਨ੍ ਸ਼ਮਯਤਿ|

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje kesarAdi ghRutam (38) · Śloka 38

ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੇਸਰਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਡ੍ਵਲੈਃ| |੩੮|

ਸ੦-ਕੇਸਰਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|

Adhikarana pANDuroge mRuddheShaNaya vellAdiBAvitA mRut (38-39) · Śloka 39

| ਮਦ੍ਦ੍ਵੇਸਣਾਯ ਤਲ੍ਲੋਲ੍ਯੇ ਵਿਤਰੇਦ੍ਭਾਵਿਤਾਂ ਮਦਮ੍||੩੮|| ਵੇਲ੍ਲਾਗ੍ਨਿਨਿਮ੍ਬਪ੍ਰਸਵੈਃ ਪਾਠਯਾ ਮੂਰ੍ਵਯਾਥਵਾ| |੩੯|

ਸ੦-ਮਦ੍ਦ੍ਵੇਸਣਾਰ੍ਥੇ ਤਸ੍ਯਾਂ ਮਦਿ ਲੌਲ੍ਯੇ-ਲੋਲੁਪਤ੍ਵੇ ਸਤਿ, ਵੇਲ੍ਲਾਦਿਭਿਰ੍ਭਾਵਿਤਾਂ ਮਦਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pANDuroge mRuddhedoShAnunugamAdBeShajam (39) · Śloka 39

| ਮਦ੍ਭੇਦਭਿਨ੍ਨਦੋਸਾਨੁਗਮਾਦ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਚ ਭੇਸਜਮ੍||੩੯||

ਸ੦-ਮਦੋ ਭੇਦੋ-ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਸ੍ਣਪਾਣ੍ਡੁਰਾਦਿਃ, ਤੇਨ ਭਿਨ੍ਨੋ-ਵਿਸ਼ੇਸਿਤੋ, ਯੋ ਦੋਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦੇਰ੍ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍| "ਮਤ੍ਕਸਾਯਾਨਿਲਂ ਪਿਤ੍ਤਮੂਸਰਾ ਮਧੁਰਾ ਕਫਮ੍| ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ" (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੩|੧੩) ਏਵਂ ਲਕ੍ਸਣਾਦ੍ਦੋਸਾਨੁਗਮਦ੍ਭੇਸਜਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਨੈਵਮੇਵ ਮਦ੍ਭਕ੍ਸਣਮਾਤ੍ਰਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨ ਮਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰਣੌਸਧਂ ਚੈਤਦ੍ਧੇਤੁਵਿਪਰੀਤਮੇਵੇਤ੍ਯਵੇਹਿ| ਯਤੋ ਮਦਾ ਹੇਤੁਭੂਤਯਾ ਯਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗ ਉਦਭੂਤ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰਣਂ ਵਿਪਰੀਤਮੇਵ|

Adhikarana pANDuroge kAmalAyAM pittaghnam (40) · Śloka 40

ਕਾਮਲਾਯਾਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਵਿਰੋਧਿ ਯਤ੍| |੪੦|

ਸ੦-ਕਾਮਲਾਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਮੌਸਧਂ ਯਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਵਿਰੋਧਿ ਤਦ੍ਦੇਯਮ੍|

Adhikarana pANDuroge pathyAghRutam (40-41) · Śloka 41

| ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਤਰਸੇ ਪਥ੍ਯਾਵਨ੍ਤਾਰ੍ਧਸ਼ਤਕਲ੍ਕਿਤਃ||੪੦|| ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਘਤਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਨੁਤ੍| |੪੧|

ਸ੦-ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਤਕ੍ਵਾਥੇ ਪਥ੍ਯਾਵਨ੍ਤਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕਲ੍ਕੀਕਤੋ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਪਕ੍ਵਃ ਕਾਮਲਾਦਿਘ੍ਨਃ|

Adhikarana pANDuroge AragvadhayogaH (41-42) · Śloka 42

| ਆਰਗ੍ਵਧਂ ਰਸੇਨੇਕ੍ਸੋਰ੍ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਮਲਕਸ੍ਯ ਵਾ||੪੧|| ਸਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਕਾਮਲਾਪਹਮ੍| |੪੨|

ਸ੦-ਇਕ੍ਸੋ ਰਸੇਨ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾ ਰਸੇਨਾਮਲਕਰਸੇਨ ਵਾ ਸਹਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਪਲਪ੍ਰਮਾਣਮਾਰਗ੍ਵਧਂ ਕਾਮਲਾਪਹਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana pANDuroge dantIkalkaH pANDuroge dravantIcUrNam (42-43) · Śloka 43

| ਪਿਬੇਨ੍ਨਿਕੁਮ੍ਭਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਗੁਡਂ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਣਾ||੪੨|| ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤ੍ਰੈਫਲੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ| |੪੩|

ਸ੦-ਨਿਕੁਮ੍ਭਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਪਲਦ੍ਵਯਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜਲੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਕੁਮ੍ਭਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਹਿਤਂ ਵਾ ਤ੍ਰੈਫਲੇਨ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana pANDuroge triPalAdirasaH (43-44) · Śloka 44

| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਵਾ ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਵਾ ਰਸਮ੍||੪੩|| ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਧੁਯੁਤਂ ਕਾਮਲਾਰ੍ਤਾਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੪੪|

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਫਲਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਰਸਂ ਮਧੁਯੁਤਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਮਲਿਨੇ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana pANDuroge nishAdya~jjanam (44) · Śloka 44

| ਨਿਸ਼ਾਗੈਰਿਕਧਾਤ੍ਰੀਭਿਃ ਕਾਮਲਾਪਹਮਞ੍ਜਨਮ੍||੪੪||

ਸ੦-ਨਿਸ਼ਾਦਿਭਿਰਞ੍ਜਨਂ ਕਾਮਲਾਹਤ੍|

Adhikarana pANDuroge tilapiShTaniBemale kaPaharam (45) · Śloka 45

ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਨਿਭਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਮਲਾਵਾਨ੍ ਸਜੇਨ੍ਮਲਮ੍| ਕਫਰੁਦ੍ਧਪਥਂ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਹਰੈਰ੍ਜਯੇਤ੍||੪੫||

ਸ੦-ਯਃ ਪੁਨਃ ਕਾਮਲਾਵਾਨ੍ ਮਲਂ ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਸਦਸ਼ਂ ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਕਫਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਂ ਤਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਕਫਘ੍ਨੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana pANDuroge shAkhAshrayakAraNaM li~ggacikitsA ca (46-52) · Śloka 52

ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਗੁਰੁਸ੍ਵਾਦੁਵ੍ਯਾਯਾਮਬਲਨਿਗ੍ਰਹੈਃ| ਕਫਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਬਹਿਃ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍||੪੬|| ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਚਸ੍ਤਦਾ ਨਰਃ| ਭਵੇਤ੍ਸਾਟੋਪਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋ ਗੁਰੁਣਾ ਹਦਯੇਨ ਚ||੪੭|| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰੈਃ| ਕ੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪੇਨੁਸਜ੍ਯੇਤ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ||੪੮|| ਰਸੈਸ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਕਟ੍ਵਮਲਿਃ ਸ਼ਿਖ਼ਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਜੈਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਜੈਰ੍ਯੂਸੈਃ ਕੁਲਤ੍ਥੋਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਯੇਤ੍||੪੯|| ਭਸ਼ਾਮ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਟੁਕਲਵਣੋਸ੍ਣਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯੋਸਂ ਤਥਾਸ਼ਯਮ੍||੫੦|| ਸ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਤਿ ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸ਼ਕਦਪ੍ਯਨੁਰਜ੍ਯਤੇ| ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਸਹਾਟੋਪਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵੈਃ||੫੧|| ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕਾਮਲਿਕੋ ਵਿਧਿਃ| |੫੨|

ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਭਿਃ ਪਵਨਃ ਕੁਪਿਤਃ ਕਫੇਨ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤੋ ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਬਹਿਃ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ਤਦਾ ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਾਦਿਃ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵੇਤ੍ ਆਟੋਪਾਦਿਮਾਂਸ਼੍ਚ| ਹਦਯੇਨ ਚ ਗੁਰੁਣਾ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰਲ੍ਪੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇਨੁਸਜ੍ਯੇਤ| ਅਨੁਸਜ੍ਯੇਤੇਤਿ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਰਿ| ਤਂ-ਤਾਦਸ਼ਂ ਨਰਂ, ਰਸੈ ਰੂਕ੍ਸਕਟ੍ਵਮ੍ਲੈਰ੍ਮਯੂਰਾਦਿਮਾਂਸਜੈਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਯੂਸੈਸ੍ਤਥਾ ਕੁਲਤ੍ਥੋਤ੍ਥੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍| ਭਸ਼ਾਮ੍ਲਾਦਿਕਂ ਚ ਭੋਜਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਬੀਜਪੂਰਕਰਸਸਹਿਤਂ ਵ੍ਯੋਸਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਮਾਸ਼ਯਮੇਤਿ, ਸ਼ਕਚ੍ਚਾਨੁਰਜ੍ਯਤੇ, ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਤ੍ਯਾਟੋਪਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਾਦਿਭਿਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ ਸਹ| ਅਸ੍ਯ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ, ਅਪਗਤੋਪਦ੍ਰਵਸ੍ਯ ਸਤਃ ਕਾਮਲਾਵਿਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana kumBakamalAyAM shilAjatu kumBa mAkShikadhAtuH suvarNaM vA (52-53) · Śloka 53

| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲਾਯਾਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ||੫੨|| ਮਾਸਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਧਾਤੁਂ ਵਾ ਕਿਟ੍ਟਂ ਵਾਥ ਹਿਰਣ੍ਯਜਮ੍| |੫੩|

ਸ੦-ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲਾਯਾਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣਾਲੋਡਿਤਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਧਾਤੁਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਆਸਂ ਯਾਵਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਹਿਰਣ੍ਯਜਂ [ਕਿਟ੍ਟਂ]-ਰੂਪ੍ਯੋਤ੍ਥਂ ਮਲਂ ਵਾ, ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana halImake guDucIghRutena snehanam halItato trivRutayA viretayA virecatam halIvirikte madhuraM vAtapittandhaM cAdyAt halIdrAkShAleho madhuradhRutAni halIyApanAH kShIrabastayo sAnuvAsanAH halI agnivRuddhaye mArddhIkAriShTayogAH halIaBayAlehAdi sarvaM yathAdoShabalam (53-57) · Śloka 57

| ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸੀਰਸਾਧਿਤੇਨ ਹਲੀਮਕੀ||੫੩|| ਮਹਿਸੀਹਵਿਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪਿਬੇਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨ ਤੁ| ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਤਦ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤੋਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍||੫੪|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਲੇਹਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ| ਯਾਪਨਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਨ੍||੫੫|| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਯੇ| ਕਾਸਿਕਂ ਚਾਭਯਾਲੇਹਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾਮ੍||੫੬|| ਪਯਸਾ ਚ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਥਾ ਦੋਸਂ ਯਥਾ ਬਲਮ੍| |੫੭|

ਸ੦-ਹਲੀਮਕਵਾਨ੍ ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸੀਰਪਕ੍ਵੇਨ ਮਹਿਸੀਘਤੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸਨ੍ ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸੋਤ੍ਰ ਘਤਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਸਮਮਿਤਿ ਪਾਕਕ੍ਰਮਃ| ਤਯਾ-ਤ੍ਰਿਵਤਯਾ, ਵਿਰਿਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਚਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਲੇਹਂ (ਸ਼੍ਲੋ. ੨੯) ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਚਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਾਪਨਾਨ੍-ਪ੍ਰਾਣਕਾਰਿਣਃ (ਹ. ਕ. ਅ. ੪|੩੭) , ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਦਨੁਵਾਸਨਸਹਿਤਾਨ੍| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਹ੍ਨਿਵਦ੍ਧਯੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਭਯਾਲੇਹਂ ਚ-ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ "ਪ੍ਰਸ੍ਥੋਨ੍ਮਿਤੇ ਯਵਕ੍ਵਾਥੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵਿਜਯਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਂ ਬਲਾਂ ਚ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਥਾਦੋਸਾਦ੍ਬਲਾਚ੍ਚ|

Adhikarana pANDurogeShu shophoktashca kriyAkramaH (16) · Śloka 16

| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਸੁ ਕੁਸ਼ਲਃ ਸ਼ੋਫੋਕ੍ਤਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਮ੍||੫੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੬||

ਸ੦-ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਸੁ ਸ਼ੋਫਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ(ਤੋਕ੍ਤਂ) ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਂ ਸੁਧੀਃ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੬||