Adhikarana pANDurogacikitsitAdhyAyaH pANDuroge Adau kalyANakA sarpiH pAnam (2-1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੀ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੌ ਕਲ੍ਯਾਣਕਾਹ੍ਵਯਮ੍| ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ਤਂ ਵਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਨਾ||੧||
अथातः पाण्डुरोगचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) पाण्ड्वामयी पिबेत्सर्पिरादौ कल्याणकाह्वयम्| पञ्चगव्यं महातिक्तं शृतं वाऽऽरग्वधादिना||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge dADimAdisiddhaM ghRutam pANDurogesnehite vamanam (2-4) · Śloka 4
ਦਾਡਿਮਾਤ੍ਕੁਡਵੋ ਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਕੁਡਵਾਰ੍ਧਂ ਪਲਂ ਪਲਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਕਾਚ੍ਛਙ੍ਗਬੇਰਾਚ੍ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਰ੍ਧਪਲਂ ਚ ਤੈਃ||੨|| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਲਂ ਘਤਸ੍ਯ ਸਲਿਲਾਢਕੇ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਵਾਤਕਫਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍||੩|| ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਦੁਃਖਪ੍ਰਸਵਿਨੀਨਾਂ ਚ ਬਨ੍ਧ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੪||
दाडिमात्कुडवो धान्यात्कुडवार्धं पलं पलम्| चित्रकाच्छृङ्गबेराच्च पिप्पल्यर्धपलं च तैः||२|| कल्कितैर्विंशतिपलं घृतस्य सलिलाढके| सिद्धं हृत्पाण्डुगुल्मार्शःप्लीहवातकफार्तिनुत्||३|| दीपनं श्वासकासघ्नं मूढवातानुलोमनम्| दुःखप्रसविनीनां च बन्ध्यानां च प्रशस्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogepunaH snigdhe virecanam (5) · Śloka 5
ਸ੍ਨੇਹਿਤਂ ਵਾਮਯੇਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਪਯਸਾ ਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਬਹੁਸ਼ਃ ਕੇਵਲੇਨ ਵਾ||੫||
स्नेहितं वामयेत्तीक्ष्णैः पुनः स्निग्धं च शोधयेत्| पयसा मूत्रयुक्तेन बहुशः केवलेन वा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogedantIPalAsAdayo virecanayogAH (6-7) · Śloka 7
ਦਨ੍ਤੀਫਲਰਸੇ ਕੋਸ੍ਣੇ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਮਾਸੁਤਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਞ੍ਜਲਿਂ ਵਾ ਮਦਿਤਂ ਤਤ੍ ਪਿਬੇਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਜਿਤ੍||੬|| ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਸ੍ਟਾਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਵਾ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਫਲਤ੍ਰਯਮ੍| |੭|
दन्तीफलरसे कोष्णे काश्मर्याञ्जलिमासुतम्| द्राक्षाञ्जलिं वा मृदितं तत् पिबेत् पाण्डुरोगजित्||६|| मूत्रेण पिष्टां पथ्यां वा तत्सिद्धं वा फलत्रयम्| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogesvarNakShIryAdayaH (7-8) · Śloka 8
| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਭਦ੍ਰਦਾਰੁਮਹੌਸਧਮ੍||੭|| ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਨਾ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸ਼੍ਰਤਂ ਤੇਨੈਵ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮੇਭਿਰ੍ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੮||
| स्वर्णक्षीरीत्रिवृच्छ्यामाभद्रदारुमहौषधम्||७|| गोमूत्राञ्जलिना पिष्टं श्रृतं तेनैव वा पिबेत्| साधितं क्षीरमेभिर्वा पिबेद्दोषानुलोमनम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogegomUtraBAvitamayorajaH (9) · Śloka 9
ਮੂਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਪਯਸਾਯੋਰਜਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸੇਨ ਮਧੁਰੇਣ ਵਾ||੯||
मूत्रे स्थितं वा सप्ताहं पयसाऽयोरजः पिबेत्| जीर्णे क्षीरेण भुञ्जीत रसेन मधुरेण वा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge shodhite pathyA (10) · Śloka 10
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚੋਭਯਤੋ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਪਥ੍ਯਾਂ ਮਧੁਘਤਦ੍ਰੁਤਾਮ੍| |੧੦|
शुद्धश्चोभयतो लिह्यात्पथ्यां मधुघृतद्रुताम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge vishAlAdi cUrNam (10-12) · Śloka 12
| ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਤਾਕੁਸ੍ਠਦਾਰੁਕਲਿਙ੍ਗਕਾਃ||੧੦|| ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਾ ਦ੍ਵਿਪਿਚੁਰ੍ਮੂਰ੍ਵਾ ਕਰ੍ਸਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਾ ਘੁਣਪ੍ਰਿਯਾ| ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਮਮ੍ਭੋਭਿਃ ਸੁਖੈਰ੍ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਮਧੁ||੧੧|| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਜ੍ਵਰਂ ਦਾਹਂ ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਰੋਚਕਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਾਮਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਤਜ੍ਜਯੇਤ੍||੧੨||
| विशालाकटुकामुस्ताकुष्ठदारुकलिङ्गकाः||१०|| कर्षांशा द्विपिचुर्मूर्वा कर्षार्धांशा घुणप्रिया| पीत्वा तच्चूर्णमम्भोभिः सुखैर्लिह्यात्ततो मधु||११|| पाण्डुरोगं ज्वरं दाहं कासं श्वासमरोचकम्| गुल्मानाहामवातांश्च रक्तपित्तं च तज्जयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge vAsAdikvAthaH (13) · Śloka 13
ਵਾਸਾਗੁਡੂਚੀਤ੍ਰਿਫਲਾਕਟ੍ਵੀਭੂਨਿਮ੍ਬਨਿਮ੍ਬਹਃ| ਕ੍ਵਾਥਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤੋ ਹਨ੍ਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਾਮਲਾਃ||੧੩||
वासागुडूचीत्रिफलाकट्वीभूनिम्बनिम्बहः| क्वाथः क्षौद्रयुतो हन्ति पाण्डुपित्तास्रकामलाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge vyoShAdi cUrNam (14-15) · Śloka 15
ਵ੍ਯੋਸਾਗ੍ਨਿਵੇਲ੍ਲਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮਯੋਰਜਃ| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤਕ੍ਰਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯਕੋਸ੍ਣਾਮ੍ਭੋਭਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍||੧੪|| ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ੋਮੇਹਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੧੫|
व्योषाग्निवेल्लत्रिफलामुस्तैस्तुल्यमयोरजः| चूर्णितं तक्रमध्वाज्यकोष्णाम्भोभिः प्रयोजितम्||१४|| कामलापाण्डुहृद्रोगकुष्ठार्शोमेहनाशनम्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge guDAdi guTikA (15-16) · Śloka 16
| ਗੁਡਨਾਗਰਮਣ੍ਡੂਰਤਿਲਾਂਸ਼ਾਨ੍ ਮਾਨਤਃ ਸਮਾਨ੍||੧੫|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗੁਟਿਕਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣੇ| |੧੬|
| गुडनागरमण्डूरतिलांशान् मानतः समान्||१५|| पिप्पलीद्विगुणान् दद्याद्गुटिकां पाण्डुरोगिणे| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge maNDUravaTakAH (16-20) · Śloka 20
| ਤਾਪ੍ਯਂ ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਚਂ ਚਵ੍ਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੧੬|| ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਨਵਕਂ ਚੈਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਯੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਤਃ| ਮਣ੍ਡੂਰਂ ਚਾਞ੍ਜਨਨਿਭਂ ਸਰ੍ਵਤੋਸ੍ਟਗੁਣੇਥ ਤਤ੍||੧੭|| ਪਥਗ੍ਵਿਪਕ੍ਵੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਵਟਕੀਕਰਣਕ੍ਸਮੇ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਵਟਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਖ਼ਾਦੇਤ੍ਤਕ੍ਰਭੋਜਨਃ||੧੮|| ਏਤੇ ਮਣ੍ਡੂਰਵਟਕਾਃ ਪ੍ਰਾਣਦਾਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਿਣਾਂ| ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਜਰਕਂ ਸ਼ੋਫਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਰੋਚਕਮ੍||੧੯|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕਾਮਲਾਂ ਮੇਹਾਨ੍ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਚ| |੨੦|
| ताप्यं दार्व्यास्त्वचं चव्यं ग्रन्थिकं देवदारु च||१६|| व्योषादिनवकं चैतच्चूर्णयेद् द्विगुणं ततः| मण्डूरं चाञ्जननिभं सर्वतोऽष्टगुणेऽथ तत्||१७|| पृथग्विपक्वे गोमूत्रे वटकीकरणक्षमे| प्रक्षिप्य वटकान् कुर्यात्तान् ख़ादेत्तक्रभोजनः||१८|| एते मण्डूरवटकाः प्राणदाः पाण्डुरोगिणां| कुष्ठान्यजरकं शोफमूरुस्तम्भरोचकम्||१९|| अर्शांसि कामलां मेहान् प्लीहानं शमयन्ति च| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge tApyAdicUrNam (20-23) · Śloka 23
| ਤਾਪ੍ਯਾਦ੍ਰਿਜਤੁਰੌਪ੍ਯਾਯੋਮਲਾਃ ਪਞ੍ਚਪਲਾਃ ਪਥਕ੍||੨੦|| ਚਿਤ੍ਰਕਤ੍ਰਿਫਲਾਵ੍ਯੋਸਵਿਡਙ੍ਗੈਃ ਪਾਲਿਕੈਃ ਸਹ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਟਪਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਮਧੁਨਾ ਦ੍ਰੁਤਾਃ||੨੧|| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਵਿਸਂ ਕਾਸਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਂ ਵਿਸਮਂ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਾਨ੍ਯਜਰਕਂ ਮੇਹਂ ਸ਼ੋਫਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮਰੋਚਕਮ੍||੨੨|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਂ ਕਾਮਲਾਂ ਗੁਦਜਾਨਿ ਚ| |੨੩|
| ताप्याद्रिजतुरौप्यायोमलाः पञ्चपलाः पृथक्||२०|| चित्रकत्रिफलाव्योषविडङ्गैः पालिकैः सह| शर्कराष्टपलोन्मिश्राश्चूर्णिता मधुना द्रुताः||२१|| पाण्डुरोगं विषं कासं यक्ष्माणं विषमं ज्वरम्| कुष्ठान्यजरकं मेहं शोफं श्वासमरोचकम्||२२|| विशेषाद्धन्त्यपस्मारं कामलां गुदजानि च| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge kauTajAdiguDAH (23-29) · Śloka 29
| ਕੌਟਜਤ੍ਰਿਫਲਾਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਘਨਨਾਗਰੈਃ||੨੩|| ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਦਸ਼ਾਹਾਨਿ ਰਸੈਰ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣਾਨਿ ਵਾ| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਤਾਵਤੀ ਸਿਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||੨੪|| ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੀਰੀਪਿਪ੍ਪਲੀਧਾਤ੍ਰੀਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਃ| ਨਿਦਿਗ੍ਧ੍ਯਾਃ ਫਲਮੂਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪਲਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍||੨੫|| ਮਧੁਤ੍ਰਿਪਲਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਕ੍ਸਸਮਾਨ੍ ਗੁਡਾਨ੍| ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਬੁਪਯਃ ਪਕ੍ਸਿਰਸਤੋਯਸੁਰਾਸਵਾਨ੍||੨੬|| ਤਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾਨੁ ਪਿਬੇਨ੍ਨਿਰਨ੍ਨੋ ਭੁਕ੍ਤ ਏਵ ਵਾ| ਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਜ੍ਵਰਪ੍ਲੀਹਤਮਕਾਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਮ੍||੨੭|| ਹਨ੍ਮੂਤ੍ਰਪੂਤਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਗ੍ਨਿਦੋਸਸ਼ੋਸਗਰੋਦਰਮ੍| ਕਾਸਾਸਗ੍ਦਰਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਸ਼ੋਫਗੁਲ੍ਮਗਲਾਮਯਾਨ੍||੨੮|| ਮੇਹਵਰ੍ਧ੍ਮਭ੍ਰਮਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ| |੨੯|
| कौटजत्रिफलानिम्बपटोलघननागरैः||२३|| भावितानि दशाहानि रसैर्द्वित्रिगुणानि वा| शिलाजतुपलान्यष्टौ तावती सितशर्करा||२४|| त्वक्ऽऽक्षीरीपिप्पलीधात्रीकर्कटाख्याः पलोन्मिताः| निदिग्ध्याः फलमूलाभ्यां पलं युक्त्या त्रिजातकम्||२५|| मधुत्रिपलसंयुक्तान् कुर्यादक्षसमान् गुडान्| दाडिमाम्बुपयः पक्षिरसतोयसुरासवान्||२६|| तान् भक्षयित्वाऽनु पिबेन्निरन्नो भुक्त एव वा| पाण्डुकुष्ठज्वरप्लीहतमकार्शोभगन्दरम्||२७|| हृन्मूत्रपूतिशुक्राग्निदोषशोषगरोदरम्| कासासृग्दरपित्तासृक्शोफगुल्मगलामयान्||२८|| मेहवर्ध्मभ्रमान् हन्युः सर्वदोषहराः शिवाः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge drAkShAdilehaH (29-31) · Śloka 31
| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕਣਾਪ੍ਰਮ੍ਥਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਧਤੁਲਾਂ ਤਥਾ||੨੯|| ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਮਧੁਕਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸੀਰੀਂ ਚ ਵਿਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਦ੍ਰੋਣੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਲੇਹਵਤ੍ਪਚੇਤ੍||੩੦|| ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਮਧੁਪ੍ਰਸ੍ਥਯੁਤਾਦ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਤਃ| ਹਲੀਮਕਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਕਾਮਲਾਂ ਚ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੩੧||
| द्राक्षाप्रस्थं कणाप्रम्थं शर्करार्धतुलां तथा||२९|| द्विपलं मधुकं शुण्ठीं त्वक्षीरीं च विचूर्णितम्| धात्रीफलरसद्रोणे तत्क्षिप्त्वा लेहवत्पचेत्||३०|| शीतान्मधुप्रस्थयुताद् लिह्यात्पाणितलं ततः| हलीमकं पाण्डुरोगं कामलां च नियच्छति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge pAnaBojane hRusvapa~jjamUlajalam pANDuroge kAmAlAyAM hRusvadrakShAmalakarasaH (32) · Śloka 32
ਕਨੀਯਃਪਞ੍ਚਮੂਲਾਮ੍ਬੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਪਾਨਭੋਜਨੇ| ਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ, ਕਾਮਲਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਮਲਕਾਦ੍ਰਸਃ||੩੨||
कनीयःपञ्चमूलाम्बु शस्यते पानभोजने| पाण्डूनां, कामलार्तानां मृद्वीकामलकाद्रसः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge sAmAnyamauShadham (33) · Śloka 33
ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਂ ਵਿਦੁਸਾ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ||੩੩||
इति सामान्यतः प्रोक्तं पाण्डुरोगे भिषग्ऽऽजितम्| विकल्प्य योज्यं विदुषा पृथग्दोषबलं प्रति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge vAtaje snehaprAyam pANDuroge pittaje tiktashItam pANDuroge kaPaje kaTurUkShoShNam pANDuroge tridoShaje miSram (34) · Śloka 34
ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਾਯਂ ਪਵਨਜੇ ਤਿਕ੍ਤਸ਼ੀਤਂ ਤੁ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਕਟੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੇ||੩੪||
स्नेहप्रायं पवनजे तिक्तशीतं तु पैत्तिके| श्लैष्मिके कटुरूक्षोष्णं विमिश्रं सान्निपातिके||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuttikAje tIkShNaM virecanam pANDuroge mRutti shuddhakoShThe ghRutani (35) · Śloka 35
ਮਦਂ ਨਿਰ੍ਯਾਪਯੇਤ੍ਕਾਯਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਃ ਪੁਰਃ| ਬਲਾਧਾਨਾਨਿ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍||੩੫||
मृदं निर्यापयेत्कायात्तीक्ष्णैः संशोधनैः पुरः| बलाधानानि सर्पींषि शुद्धे कोष्ठे तु योजयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuttikAje vyoShAdighRutam (36-37) · Śloka 37
ਵ੍ਯੋਸਬਿਲ੍ਵਦ੍ਵਿਰਜਨੀਤ੍ਰਿਫਲਾਦ੍ਵਿਪੁਨਰ੍ਨਵਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਾਨ੍ਯਯੋਰਜਃ ਪਾਠਾ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੩੬|| ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀ ਚ ਭਾਰ੍ਗੀ ਚ ਸਕ੍ਸੀਰੇਸ੍ਤੈਃ ਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਮਤ੍ਤਿਕਾਕਤਾਨ੍||੩੭||
व्योषबिल्वद्विरजनीत्रिफलाद्विपुनर्नवम्| मुस्तान्ययोरजः पाठा विडङ्गं देवदारु च||३६|| वृश्चिकाली च भार्गी च सक्षीरेस्तैः शृतं घृतम्| सर्वान् प्रशमयत्याशु विकारान् मृत्तिकाकृतान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuttikAje kesarAdi ghRutam (38) · Śloka 38
ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੇਸਰਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਡ੍ਵਲੈਃ| |੩੮|
तद्वत्केसरयष्ट्याह्वपिप्पलीक्षीरशाड्वलैः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuddheShaNaya vellAdiBAvitA mRut (38-39) · Śloka 39
| ਮਦ੍ਦ੍ਵੇਸਣਾਯ ਤਲ੍ਲੋਲ੍ਯੇ ਵਿਤਰੇਦ੍ਭਾਵਿਤਾਂ ਮਦਮ੍||੩੮|| ਵੇਲ੍ਲਾਗ੍ਨਿਨਿਮ੍ਬਪ੍ਰਸਵੈਃ ਪਾਠਯਾ ਮੂਰ੍ਵਯਾਥਵਾ| |੩੯|
| मृद्द्वेषणाय तल्लोल्ये वितरेद्भावितां मृदम्||३८|| वेल्लाग्निनिम्बप्रसवैः पाठया मूर्वयाऽथवा| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuddhedoShAnunugamAdBeShajam (39) · Śloka 39
| ਮਦ੍ਭੇਦਭਿਨ੍ਨਦੋਸਾਨੁਗਮਾਦ੍ਯੋਜ੍ਯਂ ਚ ਭੇਸਜਮ੍||੩੯||
| मृद्भेदभिन्नदोषानुगमाद्योज्यं च भेषजम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge kAmalAyAM pittaghnam (40) · Śloka 40
ਕਾਮਲਾਯਾਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਵਿਰੋਧਿ ਯਤ੍| |੪੦|
कामलायां तु पित्तघ्नं पाण्डुरोगाविरोधि यत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge pathyAghRutam (40-41) · Śloka 41
| ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਤਰਸੇ ਪਥ੍ਯਾਵਨ੍ਤਾਰ੍ਧਸ਼ਤਕਲ੍ਕਿਤਃ||੪੦|| ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਘਤਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਨੁਤ੍| |੪੧|
| पथ्याशतरसे पथ्यावृन्तार्धशतकल्कितः||४०|| प्रस्थः सिद्धो घृताद्गुल्मकामलापाण्डुरोगनुत्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge AragvadhayogaH (41-42) · Śloka 42
| ਆਰਗ੍ਵਧਂ ਰਸੇਨੇਕ੍ਸੋਰ੍ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਮਲਕਸ੍ਯ ਵਾ||੪੧|| ਸਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਕਾਮਲਾਪਹਮ੍| |੪੨|
| आरग्वधं रसेनेक्षोर्विदार्यामलकस्य वा||४१|| सत्र्यूषणं बिल्वमात्रं पाययेत्कामलापहम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge dantIkalkaH pANDuroge dravantIcUrNam (42-43) · Śloka 43
| ਪਿਬੇਨ੍ਨਿਕੁਮ੍ਭਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਗੁਡਂ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਣਾ||੪੨|| ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤ੍ਰੈਫਲੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ| |੪੩|
| पिबेन्निकुम्भकल्कं वा द्विगुडं शीतवारिणा||४२|| कुम्भस्य चूर्णं सक्षौद्रं त्रैफलेन रसेन वा| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge triPalAdirasaH (43-44) · Śloka 44
| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾ ਵਾ ਦਾਰ੍ਵ੍ਯਾ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਵਾ ਰਸਮ੍||੪੩|| ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਧੁਯੁਤਂ ਕਾਮਲਾਰ੍ਤਾਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੪੪|
| त्रिफलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम्||४३|| प्रातः प्रातर्मधुयुतं कामलार्ताय योजयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge nishAdya~jjanam (44) · Śloka 44
| ਨਿਸ਼ਾਗੈਰਿਕਧਾਤ੍ਰੀਭਿਃ ਕਾਮਲਾਪਹਮਞ੍ਜਨਮ੍||੪੪||
| निशागैरिकधात्रीभिः कामलापहमञ्जनम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge tilapiShTaniBemale kaPaharam (45) · Śloka 45
ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਨਿਭਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਮਲਾਵਾਨ੍ ਸਜੇਨ੍ਮਲਮ੍| ਕਫਰੁਦ੍ਧਪਥਂ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਹਰੈਰ੍ਜਯੇਤ੍||੪੫||
तिलपिष्टनिभं यस्तु कामलावान् सृजेन्मलम्| कफरुद्धपथं तस्य पित्तं कफहरैर्जयेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge shAkhAshrayakAraNaM li~ggacikitsA ca (46-52) · Śloka 52
ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਗੁਰੁਸ੍ਵਾਦੁਵ੍ਯਾਯਾਮਬਲਨਿਗ੍ਰਹੈਃ| ਕਫਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਬਹਿਃ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍||੪੬|| ਹਾਰਿਦ੍ਰਨੇਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਚਸ੍ਤਦਾ ਨਰਃ| ਭਵੇਤ੍ਸਾਟੋਪਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋ ਗੁਰੁਣਾ ਹਦਯੇਨ ਚ||੪੭|| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰੈਃ| ਕ੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪੇਨੁਸਜ੍ਯੇਤ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ||੪੮|| ਰਸੈਸ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਕਟ੍ਵਮਲਿਃ ਸ਼ਿਖ਼ਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਜੈਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਜੈਰ੍ਯੂਸੈਃ ਕੁਲਤ੍ਥੋਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਯੇਤ੍||੪੯|| ਭਸ਼ਾਮ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਟੁਕਲਵਣੋਸ੍ਣਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯੋਸਂ ਤਥਾਸ਼ਯਮ੍||੫੦|| ਸ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਤਿ ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਸ਼ਕਦਪ੍ਯਨੁਰਜ੍ਯਤੇ| ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਸਹਾਟੋਪਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵੈਃ||੫੧|| ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਦ੍ਰਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕਾਮਲਿਕੋ ਵਿਧਿਃ| |੫੨|
रूक्षशीतगुरुस्वादुव्यायामबलनिग्रहैः| कफसम्मूर्च्छितो वायुर्यदा पित्तं बहिः क्षिपेत्||४६|| हारिद्रनेत्रमूत्रत्वक्ऽऽश्वेतवर्चस्तदा नरः| भवेत्साटोपविष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च||४७|| दौर्बल्याल्पाग्निपार्श्वार्तिहिध्माश्वासारुचिज्वरैः| क्रमेणाल्पेऽनुषज्येत पित्ते शाख़ासमाश्रिते||४८|| रसैस्तं रूक्षकट्वमलिः शिख़ितित्तिरिदक्षजैः| शुष्कमूलकजैर्यूषैः कुलत्थोत्थैश्च भोजयेत्||४९|| भृशाम्लतीक्ष्णकटुकलवणोष्णं च शस्यते| सबीजपूरकरसं लिह्याद्व्योषं तथाऽऽशयम्||५०|| स्वं पित्तमेति तेनास्य शकृदप्यनुरज्यते| वायुश्च याति प्रशमं सहाटोपाद्युपद्रवैः||५१|| निवृत्तोपद्रवस्यास्य कार्यः कामलिको विधिः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumBakamalAyAM shilAjatu kumBa mAkShikadhAtuH suvarNaM vA (52-53) · Śloka 53
| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍ਕੁਮ੍ਭਕਾਮਲਾਯਾਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ||੫੨|| ਮਾਸਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਧਾਤੁਂ ਵਾ ਕਿਟ੍ਟਂ ਵਾਥ ਹਿਰਣ੍ਯਜਮ੍| |੫੩|
| गोमूत्रेण पिबेत्कुम्भकामलायां शिलाजतु||५२|| मासं माक्षिकधातुं वा किट्टं वाऽथ हिरण्यजम्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana halImake guDucIghRutena snehanam halItato trivRutayA viretayA virecatam halIvirikte madhuraM vAtapittandhaM cAdyAt halIdrAkShAleho madhuradhRutAni halIyApanAH kShIrabastayo sAnuvAsanAH halI agnivRuddhaye mArddhIkAriShTayogAH halIaBayAlehAdi sarvaM yathAdoShabalam (53-57) · Śloka 57
| ਗੁਡੂਚੀਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸੀਰਸਾਧਿਤੇਨ ਹਲੀਮਕੀ||੫੩|| ਮਹਿਸੀਹਵਿਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪਿਬੇਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਰਸੇਨ ਤੁ| ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਤਦ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤੋਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍||੫੪|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਲੇਹਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਚ| ਯਾਪਨਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤੀਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਨ੍||੫੫|| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਯੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਦ੍ਧਯੇ| ਕਾਸਿਕਂ ਚਾਭਯਾਲੇਹਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾਮ੍||੫੬|| ਪਯਸਾ ਚ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯਥਾ ਦੋਸਂ ਯਥਾ ਬਲਮ੍| |੫੭|
| गुडूचीस्वरसक्षीरसाधितेन हलीमकी||५३|| महिषीहविषा स्निग्धः पिबेद्धात्रीरसेन तु| त्रिवृतां तद्विरिक्तोऽद्यात्स्वादु पित्तानिलापहम्||५४|| द्राक्षालेहं च पूर्वोक्तं सर्पींषि मधुराणि च| यापनान् क्षीरबस्तींश्च शीलयेत्सानुवासनान्||५५|| मार्द्वीकारिष्टयोगांश्च पिबेद्युक्त्याऽग्निवृद्धये| कासिकं चाभयालेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम्||५६|| पयसा च प्रयुञ्जीत यथा दोषं यथा बलम्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogeShu shophoktashca kriyAkramaH (16) · Śloka 16
| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇਸੁ ਕੁਸ਼ਲਃ ਸ਼ੋਫੋਕ੍ਤਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਮ੍||੫੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸੋਡਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੬||
| पाण्डुरोगेषु कुशलः शोफोक्तं च क्रियाक्रमम्||५७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने पाण्डुरोगचिकित्सितं नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon