16. pāṇḍurōgacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮುಪಕ್ರಮ್ಯತೇ| ಸಮ್ಬನ್ಧಶ್ಚಾಸ್ಯ ನಿದಾನ ಏವೋಕ್ತಃ|

Adhikarana pANDurogacikitsitAdhyAyaH pANDuroge Adau kalyANakA sarpiH pAnam (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೀ ಪಿಬೇತ್ಸರ್ಪಿರಾದೌ ಕಲ್ಯಾಣಕಾಹ್ವಯಮ್| ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ಮಹಾತಿಕ್ತಂ ಶೃತಂ ವಾಽಽರಗ್ವಧಾದಿನಾ||೧||

ಸ೦-ಪಾಣ್ಡ್ವಾತುರಃ ಕಲ್ಯಾಣಕಾಖ್ಯಂ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೬|೨೭) , ಸರ್ಪಿರಾದೌ ಪಿಬೇತ್| ಆದಾವಿತ್ಯನೇನೈತದ್ಗಮಯತಿ,-ಅಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಾಧೌ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಾ, ತದನು ವಾತಕಫಯೋಃ| ತಥಾ ಚ ಪಿತ್ತಸ್ಯೈವೈತದ್ವ್ಯಾಧಿಕರ್ತೃತ್ವೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮ್| ಅತ ಏವ ಚ ನಿದಾನೇಽಧ್ಯಗೀಷ್ಟ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೩|೧)- "ಪಿತ್ತಪಧಾನಾಃ ಕುಪಿತಾಃ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪಿತ್ತಸ್ಯೋಪಶಾನ್ತ್ಯೈ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಂ ಯುಕ್ತಮ್| ಪಞ್ಚಗವ್ಯಂ ಘೃತಂ-ಅಪಸ್ಮಾರಪ್ರತಿಷೇಧೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೭|೨೦)| ಮಹಾತಿಕ್ತಂ-ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೯|೮)| ಆರಗ್ವಧಾದಿಗಣೇನ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧೭) ವಾ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pANDuroge dADimAdisiddhaM ghRutam pANDurogesnehite vamanam (2-4) · Śloka 4

ದಾಡಿಮಾತ್ಕುಡವೋ ಧಾನ್ಯಾತ್ಕುಡವಾರ್ಧಂ ಪಲಂ ಪಲಮ್| ಚಿತ್ರಕಾಚ್ಛೃಙ್ಗಬೇರಾಚ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯರ್ಧಪಲಂ ಚ ತೈಃ||೨|| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ವಿಂಶತಿಪಲಂ ಘೃತಸ್ಯ ಸಲಿಲಾಢಕೇ| ಸಿದ್ಧಂ ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುಗುಲ್ಮಾರ್ಶಃಪ್ಲೀಹವಾತಕಫಾರ್ತಿನುತ್||೩|| ದೀಪನಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನಂ ಮೂಢವಾತಾನುಲೋಮನಮ್| ದುಃಖಪ್ರಸವಿನೀನಾಂ ಚ ಬನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೪||

ಸ೦-ದಾಡಿಮಸ್ಯ ಕುಡವಮ್, ಧಾನ್ಯಕಾತ್ಕುಡವಾರ್ಧಮ್, ಚಿತ್ರಕಶುಣ್ಠ್ಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲಮ್, ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ದ್ವೌ ಕರ್ಷೌ, ತೈಃ ಪಿಷ್ಠೈರ್ಘೃತಸ್ಯ ಪಲಾನಿ ವಿಂಶತಿಂ ತೋಯಾಢಕೇ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಹೃದಯಾದ್ಯರ್ತಿಜಿತ್, ದೀಪನಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಚ| ದುಃಖಪ್ರಸವಿನೀನಾಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ-ಅಪ್ರಸವಿನೀನಾಂ ಚ, ಶಸ್ಯತೇ|

Adhikarana pANDurogepunaH snigdhe virecanam (5) · Śloka 5

ಸ್ನೇಹಿತಂ ವಾಮಯೇತ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪುನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಶೋಧಯೇತ್| ಪಯಸಾ ಮೂತ್ರಯುಕ್ತೇನ ಬಹುಶಃ ಕೇವಲೇನ ವಾ||೫||

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಿತಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಾಮಯೇತ್| ಪುನರಪಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ಬಹುಶಃ ಕ್ಷೀರೇಣ ಶೋಧಯೇತ್| ಕೇವಲೇನ ವಾ ಪಯಸಾ ಶೋಧಯೇತ್|

Adhikarana pANDurogedantIPalAsAdayo virecanayogAH (6-7) · Śloka 7

ದನ್ತೀಫಲರಸೇ ಕೋಷ್ಣೇ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಾಞ್ಜಲಿಮಾಸುತಮ್| ದ್ರಾಕ್ಷಾಞ್ಜಲಿಂ ವಾ ಮೃದಿತಂ ತತ್ ಪಿಬೇತ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಜಿತ್||೬|| ಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟಾಂ ಪಥ್ಯಾಂ ವಾ ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಫಲತ್ರಯಮ್| |೭|

ಸ೦-ದನ್ತೀಫಲರಸೇ ಕೋಷ್ಣೇ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಾಞ್ಜಲಿಮಾಸುತಂ ಪಿಬೇತ್, ತದೇತದುಭಯಮಪಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಘ್ನಮ್| ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟಾಂ ಹರಿತಕೀಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ತೇನ-ಗೋಮೂತ್ರೇಣ, ಸಿದ್ಧಂ-ಕ್ವಥಿತಂ, ಫಲತ್ರಯಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pANDurogesvarNakShIryAdayaH (7-8) · Śloka 8

| ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾಭದ್ರದಾರುಮಹೌಷಧಮ್||೭|| ಗೋಮೂತ್ರಾಞ್ಜಲಿನಾ ಪಿಷ್ಟಂ ಶ್ರೃತಂ ತೇನೈವ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಸಾಧಿತಂ ಕ್ಷೀರಮೇಭಿರ್ವಾ ಪಿಬೇದ್ದೋಷಾನುಲೋಮನಮ್||೮||

ಸ೦-ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರ್ಯಾದಿಕಂ ಗೋಮೂತ್ರಾಞ್ಜಲಿನಾ ಪಿಷ್ಟಮಥವಾ ತೇನೈವ-ಗೋಮೂತ್ರೇಣ, ಶ್ರೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಏಭಿರ್ವಾ ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರ್ಯಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕ್ಷೀರಂ ಸಾಧಿತಂ ದೋಷಾನುಲೋಮಕರಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pANDurogegomUtraBAvitamayorajaH (9) · Śloka 9

ಮೂತ್ರೇ ಸ್ಥಿತಂ ವಾ ಸಪ್ತಾಹಂ ಪಯಸಾಽಯೋರಜಃ ಪಿಬೇತ್| ಜೀರ್ಣೇ ಕ್ಷೀರೇಣ ಭುಞ್ಜೀತ ರಸೇನ ಮಧುರೇಣ ವಾ||೯||

ಸ೦-ಗೋಮೂತ್ರೇ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ಥಿತಂ ಲೋಹಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿಬೇತ್| ಜೀರ್ಣೇ ತಸ್ಮಿನ್ ದುಗ್ಧೇನ ಸಹಾನ್ನಂ ಭುಞ್ಜೀತ| ಮಾಂಸರಸೇನ ವಾ ಮಧುರೇಣ-ನ ತ್ವಮ್ಲೇನ|

Adhikarana pANDuroge shodhite pathyA (10) · Śloka 10

ಶುದ್ಧಶ್ಚೋಭಯತೋ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಪಥ್ಯಾಂ ಮಧುಘೃತದ್ರುತಾಮ್| |೧೦|

ಸ೦-ಶುದ್ಧಶ್ಚೋಭಯತಃ-ಪಾಯುತೋ ಮೂರ್ಧತಶ್ಚ, ಹರೀತಕೀಂ ಮಧ್ಘೃತದ್ರುತಾಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana pANDuroge vishAlAdi cUrNam (10-12) · Śloka 12

| ವಿಶಾಲಾಕಟುಕಾಮುಸ್ತಾಕುಷ್ಠದಾರುಕಲಿಙ್ಗಕಾಃ||೧೦|| ಕರ್ಷಾಂಶಾ ದ್ವಿಪಿಚುರ್ಮೂರ್ವಾ ಕರ್ಷಾರ್ಧಾಂಶಾ ಘುಣಪ್ರಿಯಾ| ಪೀತ್ವಾ ತಚ್ಚೂರ್ಣಮಮ್ಭೋಭಿಃ ಸುಖೈರ್ಲಿಹ್ಯಾತ್ತತೋ ಮಧು||೧೧|| ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಜ್ವರಂ ದಾಹಂ ಕಾಸಂ ಶ್ವಾಸಮರೋಚಕಮ್| ಗುಲ್ಮಾನಾಹಾಮವಾತಾಂಶ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಚ ತಜ್ಜಯೇತ್||೧೨||

ಸ೦-ವಿಶಾಲಾದಯ, ಷಟ್ ಕರ್ಷಮಾತ್ರಾಃ, ಮೂರ್ವಾ ದ್ವಿಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಾ, ಅರ್ಧಕರ್ಷದ್ಘ್ನೀ ಅತಿವಿಷಾ ತದೇತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಕೋಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪೀತ್ವಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಏತಚ್ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana pANDuroge vAsAdikvAthaH (13) · Śloka 13

ವಾಸಾಗುಡೂಚೀತ್ರಿಫಲಾಕಟ್ವೀಭೂನಿಮ್ಬನಿಮ್ಬಹಃ| ಕ್ವಾಥಃ ಕ್ಷೌದ್ರಯುತೋ ಹನ್ತಿ ಪಾಣ್ಡುಪಿತ್ತಾಸ್ರಕಾಮಲಾಃ||೧೩||

ಸ೦-ವಾಸಾದಿಕ್ವಾಥೋ ಮಧುಯುತಃ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana pANDuroge vyoShAdi cUrNam (14-15) · Śloka 15

ವ್ಯೋಷಾಗ್ನಿವೇಲ್ಲತ್ರಿಫಲಾಮುಸ್ತೈಸ್ತುಲ್ಯಮಯೋರಜಃ| ಚೂರ್ಣಿತಂ ತಕ್ರಮಧ್ವಾಜ್ಯಕೋಷ್ಣಾಮ್ಭೋಭಿಃ ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್||೧೪|| ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಹೃದ್ರೋಗಕುಷ್ಠಾರ್ಶೋಮೇಹನಾಶನಮ್| |೧೫|

ಸ೦-ವ್ಯೋಷಾದಿಭಿಸ್ತುಲ್ಯಮಯೋರಜಶ್ಚೂರ್ಣಿತಂ ತಕ್ರಾದಿಭಿರುಪಯೋಜಿತಂ ಕಾಮಲಾದಿನಾಶನಮ್|

Adhikarana pANDuroge guDAdi guTikA (15-16) · Śloka 16

| ಗುಡನಾಗರಮಣ್ಡೂರತಿಲಾಂಶಾನ್ ಮಾನತಃ ಸಮಾನ್||೧೫|| ಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಿಗುಣಾನ್ ದದ್ಯಾದ್ಗುಟಿಕಾಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣೇ| |೧೬|

ಸ೦-ಗುಡಾದಿಕಾನ್ ಸಮಭಾಗಾನ್ ಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಿಗುಣಾನಿಮಾಂ ಗುಟಿಕಾಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣೇ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana pANDuroge maNDUravaTakAH (16-20) · Śloka 20

| ತಾಪ್ಯಂ ದಾರ್ವ್ಯಾಸ್ತ್ವಚಂ ಚವ್ಯಂ ಗ್ರನ್ಥಿಕಂ ದೇವದಾರು ಚ||೧೬|| ವ್ಯೋಷಾದಿನವಕಂ ಚೈತಚ್ಚೂರ್ಣಯೇದ್ ದ್ವಿಗುಣಂ ತತಃ| ಮಣ್ಡೂರಂ ಚಾಞ್ಜನನಿಭಂ ಸರ್ವತೋಽಷ್ಟಗುಣೇಽಥ ತತ್||೧೭|| ಪೃಥಗ್ವಿಪಕ್ವೇ ಗೋಮೂತ್ರೇ ವಟಕೀಕರಣಕ್ಷಮೇ| ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಟಕಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್ತಾನ್ ಖಾದೇತ್ತಕ್ರಭೋಜನಃ||೧೮|| ಏತೇ ಮಣ್ಡೂರವಟಕಾಃ ಪ್ರಾಣದಾಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣಾಂ| ಕುಷ್ಠಾನ್ಯಜರಕಂ ಶೋಫಮೂರುಸ್ತಮ್ಭರೋಚಕಮ್||೧೯|| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಕಾಮಲಾಂ ಮೇಹಾನ್ ಪ್ಲೀಹಾನಂ ಶಮಯನ್ತಿ ಚ| |೨೦|

ಸ೦-ತಾಪ್ಯಾದಿಕಂ ವ್ಯೋಷಾದಿನವಕಂ ಚ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ, ಚೂರ್ಣಯೇತ್| ತತಃ-ತೇಭ್ಯೋ, ದ್ವಿಗುಣಂ ಮಣ್ಡೂರಮಞ್ಜನಸದೃಶಂ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽಷ್ಟಗುಣೇ ಮೂತ್ರೇ ಪೃಥಕ್ ವಿಪಕ್ವೇ ಚ ವಟಕೀಕರಣಕ್ಷಮೇ-ಘನೇ ಸತಿ, ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಟಕಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಾಂಶ್ಚ ತಕ್ರಪ್ರಧಾನಭೋಜನಃ ಸನ್ ಪ್ರಾಶ್ರ್ನೀಯಾತ್| ಏತೇ ಮಣ್ಡೂರವಟಕಾಃ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಿನಾಂ ಪ್ರಾಣಾದಾಸ್ತಥಾ ಕುಷ್ಠಾದೀನ್ ಘ್ನನ್ತಿ|

Adhikarana pANDuroge tApyAdicUrNam (20-23) · Śloka 23

| ತಾಪ್ಯಾದ್ರಿಜತುರೌಪ್ಯಾಯೋಮಲಾಃ ಪಞ್ಚಪಲಾಃ ಪೃಥಕ್||೨೦|| ಚಿತ್ರಕತ್ರಿಫಲಾವ್ಯೋಷವಿಡಙ್ಗೈಃ ಪಾಲಿಕೈಃ ಸಹ| ಶರ್ಕರಾಷ್ಟಪಲೋನ್ಮಿಶ್ರಾಶ್ಚೂರ್ಣಿತಾ ಮಧುನಾ ದ್ರುತಾಃ||೨೧|| ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ವಿಷಂ ಕಾಸಂ ಯಕ್ಷ್ಮಾಣಂ ವಿಷಮಂ ಜ್ವರಮ್| ಕುಷ್ಠಾನ್ಯಜರಕಂ ಮೇಹಂ ಶೋಫಂ ಶ್ವಾಸಮರೋಚಕಮ್||೨೨|| ವಿಶೇಷಾದ್ಧನ್ತ್ಯಪಸ್ಮಾರಂ ಕಾಮಲಾಂ ಗುದಜಾನಿ ಚ| |೨೩|

ಸ೦-ತಾಪ್ಯಾದಯಃ ಪೃಥಕ್ ಪಞ್ಚಪಲಾಶ್ಚಿತ್ರಕಾದಿಭಿಃ ಪಾಲಿಕೈಃ ಸಹ ಶರ್ಕರಾಷ್ಟಪಲಯುತಾಶ್ಚೂರ್ಣೀಕೃತಾ ಮಧುನಾ ದ್ರವೀಕೃತಾಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದೀನ್ ಘ್ನನ್ತಿ| ವಿಶೇಷೇಣಾಪಸ್ಮಾರಾದೀಂಶ್ಚ|

Adhikarana pANDuroge kauTajAdiguDAH (23-29) · Śloka 29

| ಕೌಟಜತ್ರಿಫಲಾನಿಮ್ಬಪಟೋಲಘನನಾಗರೈಃ||೨೩|| ಭಾವಿತಾನಿ ದಶಾಹಾನಿ ರಸೈರ್ದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಾನಿ ವಾ| ಶಿಲಾಜತುಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ ತಾವತೀ ಸಿತಶರ್ಕರಾ||೨೪|| ತ್ವಕ್ಽಽಕ್ಷೀರೀಪಿಪ್ಪಲೀಧಾತ್ರೀಕರ್ಕಟಾಖ್ಯಾಃ ಪಲೋನ್ಮಿತಾಃ| ನಿದಿಗ್ಧ್ಯಾಃ ಫಲಮೂಲಾಭ್ಯಾಂ ಪಲಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತ್ರಿಜಾತಕಮ್||೨೫|| ಮಧುತ್ರಿಪಲಸಂಯುಕ್ತಾನ್ ಕುರ್ಯಾದಕ್ಷಸಮಾನ್ ಗುಡಾನ್| ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುಪಯಃ ಪಕ್ಷಿರಸತೋಯಸುರಾಸವಾನ್||೨೬|| ತಾನ್ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾಽನು ಪಿಬೇನ್ನಿರನ್ನೋ ಭುಕ್ತ ಏವ ವಾ| ಪಾಣ್ಡುಕುಷ್ಠಜ್ವರಪ್ಲೀಹತಮಕಾರ್ಶೋಭಗನ್ದರಮ್||೨೭|| ಹೃನ್ಮೂತ್ರಪೂತಿಶುಕ್ರಾಗ್ನಿದೋಷಶೋಷಗರೋದರಮ್| ಕಾಸಾಸೃಗ್ದರಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಶೋಫಗುಲ್ಮಗಲಾಮಯಾನ್||೨೮|| ಮೇಹವರ್ಧ್ಮಭ್ರಮಾನ್ ಹನ್ಯುಃ ಸರ್ವದೋಷಹರಾಃ ಶಿವಾಃ| |೨೯|

ಸ೦-ಕಾಟಜಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈ ರಸೈಃ-ರಸತಾಂ ಗತಃ, ಕ್ವಾಥೀಕೃತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಿಲಾಜತುಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ ದಶಾಹಾನಿ ದ್ವಿಗುಣಾನಿ ತ್ರಿಗುಣಾನಿ ವಾ ಭಾವಿತಾನಿ| ಅಹಃಶಬ್ದೋ ವಾರೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಃ| ತದಯಮಾತ್ರಾರ್ಥೋಽವತಿಷ್ಠತೇ,-ಶಿಲಾಜತುಪಲಾಷ್ಟಕಂ ಕೇವಲಂ ಜಲಧೌತಂ ಕೌಟಜಾದಿಕಂ ತತ್ತುಲ್ಯಮಷ್ಟಗುಣಿತೇ ಜಲೇ ಕ್ವಥಿತಂ ತತೋಽಷ್ಟಭಾಗಾವಶೇಷರಸಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತೇನ ರಸೇನ ದಶ ವಾರಾನ್ ದ್ವಿಗುಣಾನ್ ತ್ರಿಗುಣಾನ್ ವಾ ಭಾವಯೇದಿತಿ| ತಾವತೀ-ಅಷ್ಟಪಲಪ್ರಮಾಣಾ ಸಿತಶರ್ಕರಾ, ತ್ವಕ್ಕ್ಷೀರ್ಯಾದಿಕಂ ಪಲೋನ್ಮಿತಂ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಃ ಫಲಮೂಲಯೋಃ ಪಲಮ್| ತ್ರಿಜಾತಕಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ-ಯಾವತಾ ತ್ರಿಜಾತಕೇನಾತಿಸೌಗನ್ಧ್ಯಂ ಹೀನಸೌಗನ್ಧ್ಯಂ ವಾ ನ ಸ್ಯಾತ್, ಏವಂ ನ ಹೀನಮಾತ್ರಮತ್ರೈತದ್ದೇಯಮವ್ಯಾಪಕತ್ವಾತ್, ನ ವಾಽತಿಮಾತ್ರಮಪ್ಯತಿವ್ಯಾಪಕತ್ವೇನಾಯೋಗಾರ್ಹತ್ವಾತ್| ಮಧುನಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಪಲೈಃ ಸಂಯುಕ್ತಾನ್ ಕಾರ್ಷಿಕಾನ್ ಗುಡಾನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ತಾನ್ ಗುಡಾನ್ ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾಽನು-ಪಶ್ಚಾತ್, ದಾಡಿಮಜಲಾದೀನಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪಿಬೇತ್ ನಿರನ್ನಃ ಕೃತಾಹಾರೋ ವಾ| ತೇ ಚ ವಟಕಾಃ ಪಾಣ್ಡ್ವಾದೀನ್ ಹನ್ಯುಃ| ಸರ್ವದೋಷಹರಾಃ ಶಿವಾಶ್ಚ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana pANDuroge drAkShAdilehaH (29-31) · Śloka 31

| ದ್ರಾಕ್ಷಾಪ್ರಸ್ಥಂ ಕಣಾಪ್ರಮ್ಥಂ ಶರ್ಕರಾರ್ಧತುಲಾಂ ತಥಾ||೨೯|| ದ್ವಿಪಲಂ ಮಧುಕಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ತ್ವಕ್ಷೀರೀಂ ಚ ವಿಚೂರ್ಣಿತಮ್| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸದ್ರೋಣೇ ತತ್ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಲೇಹವತ್ಪಚೇತ್||೩೦|| ಶೀತಾನ್ಮಧುಪ್ರಸ್ಥಯುತಾದ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಪಾಣಿತಲಂ ತತಃ| ಹಲೀಮಕಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಕಾಮಲಾಂ ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೩೧||

ಸ೦-ದ್ರಾಕ್ಷಾಯಾಃ ಷೋಡಶಪಲಾನಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಶ್ಚ| ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚಶತ್| ಯಷ್ಠ್ಯಾದಿಕಂ ರಜೀಕೃತಂ ದ್ವಿಪಲಪ್ರಮಾಣಮ್| ಧಾತ್ರೀಫಲರಸಸ್ಯ ದ್ರೋಣೇ ಸರ್ವಮೇತತ್ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಲೇಹಮಿವ ಪಚೇತ್| ತಸ್ಮಾಲ್ಲೇಹಾಚ್ಛೀತಾತ್ಸತೋ ಮಧುನಃ ಪ್ರಸ್ಥಯುತಾತ್ ಪಾಣಿತಲಂ-ಕರ್ಷಮಾತ್ರಂ, ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಲೇಹೋ ಹಲೀಮಕಾದೀನ್ನಿಯಚ್ಛತಿ-ಪರಾಕರೋತಿ|

Adhikarana pANDuroge pAnaBojane hRusvapa~jjamUlajalam pANDuroge kAmAlAyAM hRusvadrakShAmalakarasaH (32) · Śloka 32

ಕನೀಯಃಪಞ್ಚಮೂಲಾಮ್ಬು ಶಸ್ಯತೇ ಪಾನಭೋಜನೇ| ಪಾಣ್ಡೂನಾಂ, ಕಾಮಲಾರ್ತಾನಾಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಮಲಕಾದ್ರಸಃ||೩೨||

ಸ೦-ಪಾನೇ ಭೋಜನೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ ಹ್ರಸ್ವಪಞ್ಚಮೂಲಜಮ್| ಮೃದ್ವೀಕಾರಸ ಆಮಲಕರಸಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಿಣಾಂ ಕಾಮಲಾರ್ತಾನಾಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ|

Adhikarana pANDuroge sAmAnyamauShadham (33) · Śloka 33

ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಭಿಷಗ್ಽಽಜಿತಮ್| ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ಯೋಜ್ಯಂ ವಿದುಷಾ ಪೃಥಗ್ದೋಷಬಲಂ ಪ್ರತಿ||೩೩||

ಸ೦-ಇತಿ-ಏವಂ, ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಭಿಷಗಜಿತಂ-ಔಷಧಂ, ಪ್ರೋಕ್ತಮ್| ಭಿಷಜ್ಧಾತುಃ ಕಣ್ಡ್ವಾದೌ ಭಿಷಜ್ಯತೇ ಸ್ಮಕ್ತಃ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್| ತದಭಿಜ್ಞೇನ ವೈದ್ಯೇನ ವಿಕಲ್ಪ್ಯ-ನಿರೂಪ್ಯ, ಪೃಥಗ್ದೋಷಬಲಂ ಲಕ್ಷಣೀಕೃತ್ಯ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana pANDuroge vAtaje snehaprAyam pANDuroge pittaje tiktashItam pANDuroge kaPaje kaTurUkShoShNam pANDuroge tridoShaje miSram (34) · Śloka 34

ಸ್ನೇಹಪ್ರಾಯಂ ಪವನಜೇ ತಿಕ್ತಶೀತಂ ತು ಪೈತ್ತಿಕೇ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಕಟುರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಂ ವಿಮಿಶ್ರಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೇ||೩೪||

ಸ೦-ಪವನಜೇ ಪಾಣ್ಡೌ ಸ್ನೇಹಪ್ರಾಯಂ-ಸ್ನೇಹಭೂಯಿಷ್ಠಂ, ಭೇಷಜಮ್| ತಿಕ್ತಶೀತಪ್ರಾಯಂ ತು ಪೈತ್ತಿಕೇ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ತು ಕಟುರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಭೂಯಿಷ್ಠಮ್| ಸನ್ನಿಪಾತಿಕೇ ವಿಮಿಶ್ರಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje tIkShNaM virecanam pANDuroge mRutti shuddhakoShThe ghRutani (35) · Śloka 35

ಮೃದಂ ನಿರ್ಯಾಪಯೇತ್ಕಾಯಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸಂಶೋಧನೈಃ ಪುರಃ| ಬಲಾಧಾನಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಶುದ್ಧೇ ಕೋಷ್ಠೇ ತು ಯೋಜಯೇತ್||೩೫||

ಸ೦-ಕಾಯಾತ್-ಶರೀರಾತ್, ಮೃದಂ-ಶಲ್ಯಭೂತಸ್ಥಿತಾಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸಂಶೋಧನೈಃ-ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಾದಿಭಿಃ, ನಿರ್ಹರೇತ್ ಪುರಃ-ಪೂರ್ವಮ್| ಶುದ್ಧೇ ತು ಕೋಷ್ಠೇ ಬಲಾಧಾನಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಯೋಜಯೇತ್| ತಾನ್ಯೇವಾಹ-

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje vyoShAdighRutam (36-37) · Śloka 37

ವ್ಯೋಷಬಿಲ್ವದ್ವಿರಜನೀತ್ರಿಫಲಾದ್ವಿಪುನರ್ನವಮ್| ಮುಸ್ತಾನ್ಯಯೋರಜಃ ಪಾಠಾ ವಿಡಙ್ಗಂ ದೇವದಾರು ಚ||೩೬|| ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ ಚ ಭಾರ್ಗೀ ಚ ಸಕ್ಷೀರೇಸ್ತೈಃ ಶೃತಂ ಘೃತಮ್| ಸರ್ವಾನ್ ಪ್ರಶಮಯತ್ಯಾಶು ವಿಕಾರಾನ್ ಮೃತ್ತಿಕಾಕೃತಾನ್||೩೭||

ಸ೦-ವ್ಯೋಷಾದಿಭಿರ್ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶೈಹ್ ಶೃತಾನಿ ಸಮೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ತಚ್ಚತುರ್ಗುಣಜಲೇನ ಘೃತಂ ಸರ್ವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಮೃತ್ತಿಕಾಕೃತಾನ್ ಶಮಯತಿ|

Adhikarana pANDuroge mRuttikAje kesarAdi ghRutam (38) · Śloka 38

ತದ್ವತ್ಕೇಸರಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೀರಶಾಡ್ವಲೈಃ| |೩೮|

ಸ೦-ಕೇಸರಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತದ್ವತ್-ಪೂರ್ವಗುಣಮ್|

Adhikarana pANDuroge mRuddheShaNaya vellAdiBAvitA mRut (38-39) · Śloka 39

| ಮೃದ್ದ್ವೇಷಣಾಯ ತಲ್ಲೋಲ್ಯೇ ವಿತರೇದ್ಭಾವಿತಾಂ ಮೃದಮ್||೩೮|| ವೇಲ್ಲಾಗ್ನಿನಿಮ್ಬಪ್ರಸವೈಃ ಪಾಠಯಾ ಮೂರ್ವಯಾಽಥವಾ| |೩೯|

ಸ೦-ಮೃದ್ದ್ವೇಷಣಾರ್ಥೇ ತಸ್ಯಾಂ ಮೃದಿ ಲೌಲ್ಯೇ-ಲೋಲುಪತ್ವೇ ಸತಿ, ವೇಲ್ಲಾದಿಭಿರ್ಭಾವಿತಾಂ ಮೃದಂ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana pANDuroge mRuddhedoShAnunugamAdBeShajam (39) · Śloka 39

| ಮೃದ್ಭೇದಭಿನ್ನದೋಷಾನುಗಮಾದ್ಯೋಜ್ಯಂ ಚ ಭೇಷಜಮ್||೩೯||

ಸ೦-ಮೃದೋ ಭೇದೋ-ವಿಶೇಷಃ ಕೃಷ್ಣಪಾಣ್ಡುರಾದಿಃ, ತೇನ ಭಿನ್ನೋ-ವಿಶೇಷಿತೋ, ಯೋ ದೋಷಸ್ತಸ್ಯ ವಾತಾದೇರ್ಜ್ಞಾನಾತ್| "ಮೃತ್ಕಷಾಯಾಽನಿಲಂ ಪಿತ್ತಮೂಷರಾ ಮಧುರಾ ಕಫಮ್| ದೂಷಯಿತ್ವಾ" (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೩|೧೩) ಏವಂ ಲಕ್ಷಣಾದ್ದೋಷಾನುಗಮದ್ಭೇಷಜಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ನೈವಮೇವ ಮೃದ್ಭಕ್ಷಣಮಾತ್ರವಿಜ್ಞಾನೇನ ಮೃನ್ನಿರ್ಹರಣೌಷಧಂ ಚೈತದ್ಧೇತುವಿಪರೀತಮೇವೇತ್ಯವೇಹಿ| ಯತೋ ಮೃದಾ ಹೇತುಭೂತಯಾ ಯಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗ ಉದಭೂತ ತಸ್ಯ ಮೃನ್ನಿರ್ಹರಣಂ ವಿಪರೀತಮೇವ|

Adhikarana pANDuroge kAmalAyAM pittaghnam (40) · Śloka 40

ಕಾಮಲಾಯಾಂ ತು ಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾವಿರೋಧಿ ಯತ್| |೪೦|

ಸ೦-ಕಾಮಲಾಯಾಂ ಪಿತ್ತಹರಮೌಷಧಂ ಯತ್ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾವಿರೋಧಿ ತದ್ದೇಯಮ್|

Adhikarana pANDuroge pathyAghRutam (40-41) · Śloka 41

| ಪಥ್ಯಾಶತರಸೇ ಪಥ್ಯಾವೃನ್ತಾರ್ಧಶತಕಲ್ಕಿತಃ||೪೦|| ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧೋ ಘೃತಾದ್ಗುಲ್ಮಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುರೋಗನುತ್| |೪೧|

ಸ೦-ಪಥ್ಯಾಶತಕ್ವಾಥೇ ಪಥ್ಯಾವೃನ್ತಞ್ಚಾಶತ್ಕಲ್ಕೀಕೃತೋ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಃ ಪಕ್ವಃ ಕಾಮಲಾದಿಘ್ನಃ|

Adhikarana pANDuroge AragvadhayogaH (41-42) · Śloka 42

| ಆರಗ್ವಧಂ ರಸೇನೇಕ್ಷೋರ್ವಿದಾರ್ಯಾಮಲಕಸ್ಯ ವಾ||೪೧|| ಸತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಂ ಪಾಯಯೇತ್ಕಾಮಲಾಪಹಮ್| |೪೨|

ಸ೦-ಇಕ್ಷೋ ರಸೇನ ವಿದಾರ್ಯಾ ರಸೇನಾಮಲಕರಸೇನ ವಾ ಸಹತ್ರಿಕಟುಕಂ ಪಲಪ್ರಮಾಣಮಾರಗ್ವಧಂ ಕಾಮಲಾಪಹಂ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana pANDuroge dantIkalkaH pANDuroge dravantIcUrNam (42-43) · Śloka 43

| ಪಿಬೇನ್ನಿಕುಮ್ಭಕಲ್ಕಂ ವಾ ದ್ವಿಗುಡಂ ಶೀತವಾರಿಣಾ||೪೨|| ಕುಮ್ಭಸ್ಯ ಚೂರ್ಣಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತ್ರೈಫಲೇನ ರಸೇನ ವಾ| |೪೩|

ಸ೦-ನಿಕುಮ್ಭಕಲ್ಕಂ ವಾ ಪಲದ್ವಯಪ್ರಮಾಣಂ ಶಿಶಿರಜಲೇನ ಪಿಬೇತ್| ಕುಮ್ಭಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸಹಿತಂ ವಾ ತ್ರೈಫಲೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pANDuroge triPalAdirasaH (43-44) · Śloka 44

| ತ್ರಿಫಲಾಯಾ ಗುಡೂಚ್ಯಾ ವಾ ದಾರ್ವ್ಯಾ ನಿಮ್ಬಸ್ಯ ವಾ ರಸಮ್||೪೩|| ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರ್ಮಧುಯುತಂ ಕಾಮಲಾರ್ತಾಯ ಯೋಜಯೇತ್| |೪೪|

ಸ೦-ತ್ರಿಫಲಾದ್ಯನ್ಯತಮರಸಂ ಮಧುಯುತಂ ಪ್ರಾತಃ ಕಾಮಲಿನೇ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana pANDuroge nishAdya~jjanam (44) · Śloka 44

| ನಿಶಾಗೈರಿಕಧಾತ್ರೀಭಿಃ ಕಾಮಲಾಪಹಮಞ್ಜನಮ್||೪೪||

ಸ೦-ನಿಶಾದಿಭಿರಞ್ಜನಂ ಕಾಮಲಾಹೃತ್|

Adhikarana pANDuroge tilapiShTaniBemale kaPaharam (45) · Śloka 45

ತಿಲಪಿಷ್ಟನಿಭಂ ಯಸ್ತು ಕಾಮಲಾವಾನ್ ಸೃಜೇನ್ಮಲಮ್| ಕಫರುದ್ಧಪಥಂ ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ಕಫಹರೈರ್ಜಯೇತ್||೪೫||

ಸ೦-ಯಃ ಪುನಃ ಕಾಮಲಾವಾನ್ ಮಲಂ ತಿಲಪಿಷ್ಟಸದೃಶಂ ಮುಞ್ಚೇತ್ ತಸ್ಯ ಕಫರುದ್ಧಮಾರ್ಗಂ ತಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಕಫಘ್ನೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪಿತ್ತಂ ಜಯೇತ್|

Adhikarana pANDuroge shAkhAshrayakAraNaM li~ggacikitsA ca (46-52) · Śloka 52

ರೂಕ್ಷಶೀತಗುರುಸ್ವಾದುವ್ಯಾಯಾಮಬಲನಿಗ್ರಹೈಃ| ಕಫಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೋ ವಾಯುರ್ಯದಾ ಪಿತ್ತಂ ಬಹಿಃ ಕ್ಷಿಪೇತ್||೪೬|| ಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರಮೂತ್ರತ್ವಕ್ಽಽಶ್ವೇತವರ್ಚಸ್ತದಾ ನರಃ| ಭವೇತ್ಸಾಟೋಪವಿಷ್ಟಮ್ಭೋ ಗುರುಣಾ ಹೃದಯೇನ ಚ||೪೭|| ದೌರ್ಬಲ್ಯಾಲ್ಪಾಗ್ನಿಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರುಚಿಜ್ವರೈಃ| ಕ್ರಮೇಣಾಲ್ಪೇಽನುಷಜ್ಯೇತ ಪಿತ್ತೇ ಶಾಖಾಸಮಾಶ್ರಿತೇ||೪೮|| ರಸೈಸ್ತಂ ರೂಕ್ಷಕಟ್ವಮಲಿಃ ಶಿಖಿತಿತ್ತಿರಿದಕ್ಷಜೈಃ| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಜೈರ್ಯೂಷೈಃ ಕುಲತ್ಥೋತ್ಥೈಶ್ಚ ಭೋಜಯೇತ್||೪೯|| ಭೃಶಾಮ್ಲತೀಕ್ಷ್ಣಕಟುಕಲವಣೋಷ್ಣಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಸಬೀಜಪೂರಕರಸಂ ಲಿಹ್ಯಾದ್ವ್ಯೋಷಂ ತಥಾಽಽಶಯಮ್||೫೦|| ಸ್ವಂ ಪಿತ್ತಮೇತಿ ತೇನಾಸ್ಯ ಶಕೃದಪ್ಯನುರಜ್ಯತೇ| ವಾಯುಶ್ಚ ಯಾತಿ ಪ್ರಶಮಂ ಸಹಾಟೋಪಾದ್ಯುಪದ್ರವೈಃ||೫೧|| ನಿವೃತ್ತೋಪದ್ರವಸ್ಯಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಃ ಕಾಮಲಿಕೋ ವಿಧಿಃ| |೫೨|

ಸ೦-ರೂಕ್ಷಾದಿಭಿಃ ಪವನಃ ಕುಪಿತಃ ಕಫೇನ ಮಿಶ್ರಿತೋ ಯದಾ ಪಿತ್ತಂ ಬಹಿಃ ಕ್ಷಿಪೇತ್ ತದಾ ಹಾರಿದ್ರನೇತ್ರಾದಿಃ ಪುರುಷೋ ಭವೇತ್ ಆಟೋಪಾದಿಮಾಂಶ್ಚ| ಹೃದಯೇನ ಚ ಗುರುಣಾ ಯುಕ್ತಃ| ದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಪಿತೋ ವಾಯುರಲ್ಪೇ ಪಿತ್ತೇ ಶಾಖಾಸಮಾಶ್ರಿತೇಽನುಷಜ್ಯೇತ| ಅನುಷಜ್ಯೇತೇತಿ ಕರ್ಮಕರ್ತರಿ| ತಂ-ತಾದೃಶಂ ನರಂ, ರಸೈ ರೂಕ್ಷಕಟ್ವಮ್ಲೈರ್ಮಯೂರಾದಿಮಾಂಸಜೈಸ್ತಥಾ ಶುಷ್ಕಮೂಲಕೋದ್ಭವೈರ್ಯೂಷೈಸ್ತಥಾ ಕುಲತ್ಥೋತ್ಥೈರ್ಭೋಜಯೇತ್| ಭೃಶಾಮ್ಲಾದಿಕಂ ಚ ಭೋಜನಂ ಶಸ್ಯತೇ| ತಥಾ ಬೀಜಪೂರಕರಸಸಹಿತಂ ವ್ಯೋಷಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ವಮಾಶಯಮೇತಿ, ಶಕೃಚ್ಚಾನುರಜ್ಯತೇ, ವಾಯುಶ್ಚ ಪ್ರಶಮಂ ಯಾತ್ಯಾಟೋಪಾನ್ತ್ರಕೂಜನಾದಿಭಿರುಪದ್ರವೈಃ ಸಹ| ಅಸ್ಯ-ಆತುರಸ್ಯ, ಅಪಗತೋಪದ್ರವಸ್ಯ ಸತಃ ಕಾಮಲಾವಿಹಿತೋ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana kumBakamalAyAM shilAjatu kumBa mAkShikadhAtuH suvarNaM vA (52-53) · Śloka 53

| ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್ಕುಮ್ಭಕಾಮಲಾಯಾಂ ಶಿಲಾಜತು||೫೨|| ಮಾಸಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಧಾತುಂ ವಾ ಕಿಟ್ಟಂ ವಾಽಥ ಹಿರಣ್ಯಜಮ್| |೫೩|

ಸ೦-ಕುಮ್ಭಕಾಮಲಾಯಾಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣಾಲೋಡಿತಂ ಶಿಲಾಜತು ಪಿಬೇತ್| ಧಾತುಮಾಕ್ಷಿಕಂ ವಾ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಆಸಂ ಯಾವತ್ ಪಿಬೇತ್| ಹಿರಣ್ಯಜಂ [ಕಿಟ್ಟಂ]-ರೂಪ್ಯೋತ್ಥಂ ಮಲಂ ವಾ, ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana halImake guDucIghRutena snehanam halItato trivRutayA viretayA virecatam halIvirikte madhuraM vAtapittandhaM cAdyAt halIdrAkShAleho madhuradhRutAni halIyApanAH kShIrabastayo sAnuvAsanAH halI agnivRuddhaye mArddhIkAriShTayogAH halIaBayAlehAdi sarvaM yathAdoShabalam (53-57) · Śloka 57

| ಗುಡೂಚೀಸ್ವರಸಕ್ಷೀರಸಾಧಿತೇನ ಹಲೀಮಕೀ||೫೩|| ಮಹಿಷೀಹವಿಷಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಪಿಬೇದ್ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ತು| ತ್ರಿವೃತಾಂ ತದ್ವಿರಿಕ್ತೋಽದ್ಯಾತ್ಸ್ವಾದು ಪಿತ್ತಾನಿಲಾಪಹಮ್||೫೪|| ದ್ರಾಕ್ಷಾಲೇಹಂ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ| ಯಾಪನಾನ್ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತೀಂಶ್ಚ ಶೀಲಯೇತ್ಸಾನುವಾಸನಾನ್||೫೫|| ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾರಿಷ್ಟಯೋಗಾಂಶ್ಚ ಪಿಬೇದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾಽಗ್ನಿವೃದ್ಧಯೇ| ಕಾಸಿಕಂ ಚಾಭಯಾಲೇಹಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಮಧುಕಂ ಬಲಾಮ್||೫೬|| ಪಯಸಾ ಚ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಯಥಾ ದೋಷಂ ಯಥಾ ಬಲಮ್| |೫೭|

ಸ೦-ಹಲೀಮಕವಾನ್ ಗುಡೂಚೀಸ್ವರಸಕ್ಷೀರಪಕ್ವೇನ ಮಹಿಷೀಘೃತೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸನ್ ತ್ರಿವೃತಾಂ ಧಾತ್ರೀರಸೇನ ಪಿಬೇತ್| ಗುಡೂಚೀಸ್ವರಸೋಽತ್ರ ಘೃತಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ ಕ್ಷೀರಂ ಘೃತಸಮಮಿತಿ ಪಾಕಕ್ರಮಃ| ತಯಾ-ತ್ರಿವೃತಯಾ, ವಿರಿಕ್ತೇ ಸತಿ ಮಧುರಂ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಂ ಚಾದ್ಯಾತ್| ಪ್ರಾಗುಕ್ತಂ ಚ ದ್ರಾಕ್ಷಾಲೇಹಂ (ಶ್ಲೋ. ೨೯) ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಮಧುರದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಾನಿ ಘೃತಾನಿ ಚಾದ್ಯಾತ್| ಯಾಪನಾನ್-ಪ್ರಾಣಕಾರಿಣಃ (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೪|೩೭) , ಕ್ಷೀರಬಸ್ತೀಂಶ್ಚ ಶೀಲಯೇದನುವಾಸನಸಹಿತಾನ್| ಮಾರ್ದ್ವೀಕಾರಿಷ್ಟಯೋಗಾಂಶ್ಚ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಹ್ನಿವೃದ್ಧಯೇ ಪಿಬೇತ್| ಅಭಯಾಲೇಹಂ ಚ-ಆಗಸ್ತ್ಯಂ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಂ "ಪ್ರಸ್ಥೋನ್ಮಿತೇ ಯವಕ್ವಾಥೇ ವಿಂಶತಿರ್ವಿಜಯಾಃ" ಇತ್ಯಾದಿ, ಶೀಲಯೇತ್| ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾಂ ಬಲಾಂ ಚ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಯಥಾದೋಷಾದ್ಬಲಾಚ್ಚ|

Adhikarana pANDurogeShu shophoktashca kriyAkramaH (16) · Śloka 16

| ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಷು ಕುಶಲಃ ಶೋಫೋಕ್ತಂ ಚ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಮ್||೫೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||

ಸ೦-ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಷು ಶೋಫಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ(ತೋಕ್ತಂ) ಚ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಂ ಸುಧೀಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೬||