5. rājayakṣmādicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਰਮ੍ਭਃ| ਯਤਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯਾਦੀਨਨ੍ਯੋਨ੍ਯਭੇਸਜੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਦਾਰਭ੍ਯਤੇ-

Adhikarana rAjayakShmAdicikitsAtAdhyAyaH yakShimaNaH shodhanam (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਬਲਿਨੋ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧||

ਸ੦-ਏਵਂਭੂਤਸ੍ਯ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਸ਼ੋਧਨਂ-ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਾਨਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗ੍ਰਹਣਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸ਼ੋਧਨਮ੍ ? ਸਸ੍ਨੇਹਂ,-ਈਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍, ਤਥਾ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ-ਦੇਹਸ੍ਯ ਨ ਕ੍ਸਪਣਮ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਣ ਇਤਿ "ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਪਤਾਪ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਇਨਿਰ੍ਮਿਤ੍ਵਰ੍ਥਾਂਯਃ|

Adhikarana yakShimaNaH vamanam (2-3) · Śloka 3

ਤਤ੍ਰ ਵਮਨਮਾਹ ਪਯਸਾ ਫਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਧੁਰੇਣ ਰਸੇਨ ਵਾ| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਵਾ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧਯਾ||੨|| ਵਮੇਤ੍| |੩|

ਸ੦-ਪਯਸਾ-ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਮਦਨਫਲਾਨ੍ਵਿਤੇਨ, ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮੀ ਵਮੇਤ੍| ਏਵਂ ਤੇਨ ਵਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਮਧੁਰੇਣ ਵਾ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਮਦਨਫਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵਮੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਗ਼ਤਵਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ-ਮਦਨਫਲਾਦਿਨਾ, ਸਿਦ੍ਧਯਾ ਵਮੇਤ੍|

Adhikarana yakShimaNaH virecanam (3-4) · Śloka 4

ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਨਪਦ੍ਰੁਮਾਨ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਪਯਸਾ ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਵਾ||੩|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਵਿਦਾਰੀਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਾਂਸਾਨਾਂ ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਯੁਤਾਨ੍| |੪|

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨੇਕੈਕਸ਼ਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯੁਤਾਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਪਯਸਾ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਵਾ ਸਹ ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਰਸੈਰਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਪਥਗ੍ਰਸੈਰਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|

Adhikarana shuddhasya vidhiH (4-5) · Śloka 5

| ਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਵਿਧਿਂ ਬਂਹਣਦੀਪਨਮ੍||੪|| ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਚ| |੫|

ਸ੦-ਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸਤੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣੋ ਬਂਹਣਂ ਦੀਪਨਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਥਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ-ਹਦਯਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤਥਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਚ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana yakShmaghnannapAnam (5-6) · Śloka 6

ਤਥਾ ਚਾਹ | ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਯਵਮੁਦ੍ਗਂ ਸਮੋਸਿਤਮ੍||੫|| |ਲਘੁਮ(ਚਾ)ਚ੍ਯੁਤਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਸੁਜਰਂ ਬਲਕਚ੍ਚ ਯਤ੍| ] ਆਜਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਂ ਮਾਂਸਂ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਂ ਚ ਸ਼ੋਸਜਿਤ੍| |੬|

ਸ੦-ਤਥਾ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਰ੍ਸੋਸਿਤਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਆਜਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਂ ਮਾਂਸਂ ਤਥਾ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਂ ਚ ਕ੍ਸਯਜਿਤ੍|

Adhikarana kAkAdimAMsaBakShaNopAyaH (6-7) · Śloka 7

ਕਾਕੋਲੂਕਵਕਦ੍ਵੀਪਿਗਵਾਸ਼੍ਵਨਕੁਲੋਰਗਮ੍||੬|| ਗਧ੍ਰਾਭਾਸਖ਼ਰੋਸ੍ਟ੍ਰਂ ਚ ਹਿਤਂ ਛਦ੍ਮੋਪਸਂਹਿਤਮ੍| ਜ੍ਞਾਤਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਛਰ੍ਦਿਸੇ ਨ ਬਲੌਜਸੇ||੭||

ਸ੦-ਕਾਕੋਲੂਕਾਦਿਕਮੇਤਨ੍ਮਾਂਸਂ ਹਿਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਛਦ੍ਮਨੋਪਸਂਹਿਤਮ੍-ਕਾਕਾਦਯਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦੇਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਂ ਜ੍ਞਾਤਂ ਸਤ੍ ਛਰ੍ਦਿਸੇ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਬਲਾਯ ਨ ਵੌਜਸੇ|

Adhikarana mAMsapAkaprakAraHyUShAH (8-10) · Śloka 10

ਮਗਾਦ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਃ ਪਵਨੇ ਪ੍ਰਸਹਾਦਯਃ| ਵੇਸਵਾਰੀਕਤਾਃ ਪਥ੍ਯਾ ਰਸਾਦਿਸੁ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤਾਃ||੮|| ਭਸ੍ਟਾਃ ਸਰ੍ਪਸਤੈਲੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾ ਯਥਾਯਥਮ੍| ਰਸਿਕਾ ਮਦਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਪਟੁਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤਾਃ||੯|| ਹਿਤਾ ਮੌਲਕਕੌਲਤ੍ਥਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਯੂਸਾਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਾਃ| |੧੦|

ਸ੦-ਮਗਾਦ੍ਯਾਃ-ਮਗਵਿਸ੍ਕਿਰਪ੍ਰਤੁਦਾ[ਦਯ]ਃ, ਪਿਤ੍ਤਕਫਯੋਰ੍ਹਿਤਾਃ| ਵਾਤੇ [ਪ੍ਰਸਹਾਦਯਃ-] ਪ੍ਰਸਹਮਹਾਮਗਾਪੂਚਰਾਦਯੋ, ਹਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਵੇਸਵਾਰੀਕਤਾਃ-ਪਿਸ੍ਟਾਃ, ਪਥ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ, ਰਸਾਦਯੋ-ਮਾਂਸਰਸਾਦਯਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਸਰ੍ਸਪਤੈਲੇਨ ਭਸ੍ਟਾਃ, ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯਥਾਯਥਂ ਭਸ੍ਟਾਃ| ਤਥਾ, ਰਸਿਕਾਃ-ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਰਸਵਨ੍ਤਃ, ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਯਾਂ ਹ੍ਯੇਸ ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੀਯਃ| ਮਦਵੋ-ਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ| ਤਥਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿਭਿਃ ਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰਾ ਹਿਤਾਃ| ਤਦ੍ਵਤ੍-ਤਥੈਵ, ਮੂਲਕਾਦਿਕਤਾ ਯੂਸਾਃ|

Adhikarana AjamAMsarasaH (10-11) · Śloka 11

| ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਸਯਵਂ ਸਕੁਲਤ੍ਥਂ ਸਨਾਗਰਮ੍||੧੦|| ਸਦਾਡਿਮਂ ਸਾਮਲਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਜਂ ਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤੇਨ ਸਡ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪੀਨਸਾਦਯਃ||੧੧||

ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਤਮਾਜਂ ਮਾਂਸਰਸਂ ਘਤਾਦਿਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਂਸਾਨਾਮਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੇਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗ੍ਰਹਣਮੇਸਾਂ ਘਤਾਦਿਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਤੇਨ ਰਸੇਨ ਪੀਤੇਨ, ਸਟ੍ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪੀਨਸਾਦਯਃ-"ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਂ ਸਮੂਰ੍ਧਸ੍ਵਰਰੁਜਃ" (ਹਂਇ.ਅ.੫/੧੩), ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ|

Adhikarana madyam pAnIyacatuShkam pAnIyamidamannapAke~api yojyam (12-14) · Śloka 14

ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਮਦ੍ਯਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਾਚ੍ਛਵਾਰੁਣੀਃ||੧੨|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਤਾਮਲਕ੍ਯਾਥਵਾ ਜਲਮ੍| ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਸ਼੍ਚਤਸਭਿਰ੍ਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਕੇਣ ਵਾ||੧੩|| ਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਚਾਨੁਕੂਲੋਸ੍ਯ ਤੇਨਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਚਿ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍| |੧੪|

ਸ੦-ਅਤਿਤਰਾਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਪੁਰਾਣਂ, ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਦਿਸੁ ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਾਤੇਸੁ, ਯਥਾਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਧ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ-ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਨ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਾਮਲਕ੍ਯਾ ਵਾ ਜਲਂ ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਸ਼੍ਚਤਸਭਿਰ੍ਵਾ ਜਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਸ੍ਯ ਚ-ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ, ਅਨੁਕੂਲੋ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਪਰਿਚਾਰਕੋਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਚਿ ਤੇਨ-ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਜਲੇਨ, ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਨੁਕੂਲਾਦਿਗ੍ਰਹਣਮਤ੍ਰਾਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍|

Adhikarana balAgarBaM ghRutaM pa~jcaprakAram (14-15) · Śloka 15

| ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਪਯਸਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ||੧੪|| ਬਲਾਗਰ੍ਭਂ ਘਤਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਯਸਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇਨ ਵਾ||੧੫||

ਸ੦-ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤਥਾ ਪਯਸਾਥਵਾ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਬਲਾਕਲ੍ਕੇਨ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ ਬਲਾਗਰ੍ਭਂ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਦਸ਼ਗੁਣੇਨ ਬਲਾਗਰ੍ਭਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana jIvantyAdighRutam (16-17) · Śloka 17

ਜੀਵਨ੍ਤੀਂ ਮਧੁਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਫਲਾਨਿ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ| ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਂ ਸ਼ਠੀਂ ਕਸ੍ਣਾਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਂ ਬਲਾਮ੍||੧੬|| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ ਤਾਮਲਕੀਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਂ ਦੁਰਾਲਭਾਮ੍| ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਘਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਰੋਗਰਾਜਹਰਂ ਪਰਮ੍||੧੭||

ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਘਤਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਜਲੇ ਪਕ੍ਵਂ ਰੋਗਰਾਜਹਰਂ ਪਰਮ੍|

Adhikarana kharjUrAdighRutam (18) · Śloka 18

ਘਤਂ ਖਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਮਧੁਕੈਃ ਸਪਰੂਸਕੈਃ| ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੧੮||

ਸ੦-ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਖਰ੍ਜੂਰਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਘਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਾਦਿਹਰਮ੍|

Adhikarana dashamUlAdighRutam (19-20) · Śloka 20

ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਤਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯਦੁਦਿਯਾਨ੍ਨਵਮ੍| ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਤ੍ਪਰਂ ਸ੍ਵਰਬੋਧਨਮ੍||੧੯|| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਤਾਦ੍ਯਦੁਦਿਯਾਦ੍ਧਤਮ੍||੨੦||

ਸ੦-ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਥਿਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਪਿਰੁਦਿਯਾਤ੍-ਉਦ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍, ਤਤ੍-ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ, ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਵਰਬੋਧਨਂ ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਕਾਸਾਦਿਹਰਮ੍| ਅਥਵਾ, ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲੈਃ ਸ਼ਤਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ ਯਦੁਦ੍ਭਵੇਦ੍ਧਤਂ ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|

Adhikarana pa~jcapa~jcamUlAdighRutam (21) · Śloka 21

ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨਾਂ ਰਸੇ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜਯਤ੍ਯੇਤਦ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਸਪ੍ਤਕਂ ਬਲਮ੍||੨੧||

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨਾਂ ਰਸੇ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗਣੇ ਪਕ੍ਵਮੇਤਦ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਸਪ੍ਤਕਂ ਬਲਂ-ਪੀਨਸਾਦਿਕਂ, ਏਤਦ੍ਧਤਂ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana ShaTpalaM ghRutam (22-23) · Śloka 23

ਪਞ੍ਚਕੋਲਯਵਕ੍ਸਾਰਸਟ੍ਪਲੇਨ ਪਚੇਦ੍ਧਤਮ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਥੋਨ੍ਮਿਤਂ ਤੁਲ੍ਯਪਯਃ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੨੨|| ਗੁਲ੍ਮਜ੍ਵਰੋਦਰਪ੍ਲੀਹਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਪੀਨਸਾਨ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਗ੍ਨਿਸਦਨਸ਼੍ਵਯਥੂਰ੍ਧ੍ਵਾਨਿਲਞ੍ਜਯੇਤ੍||੨੩||

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਨਾ ਸਟ੍ਪਲੇਨ ਕਲ੍ਕੇਨ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤੁਲ੍ਯਕ੍ਸੀਰਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਜਲਂ ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਵਾ ਦੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਨ੍ਯਾਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana rAsnAdighRutam (24) · Śloka 24

ਰਾਸ੍ਨਾਬਲਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਥਿਰਾਵਰ੍ਸਾਭੁਵਾਰਿਣਿ| ਜੀਵਨ੍ਤੀਪਿਪ੍ਪਲੀਗਰ੍ਭਂ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ੋਸਜਿਦ੍ਧਤਮ੍||੨੪||

ਸ੦-ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇ ਜੀਵਨ੍ਤੀਪਿਪ੍ਪਲੀਕਲ੍ਕਂ ਕ੍ਸੀਰਸਹਿਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਸ਼ੋਸਜਿਤ੍|

Adhikarana ashvagandhaghRutam (25) · Śloka 25

ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸ਼ਤਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਧਤਂ ਚ ਸਸਿਤਾਪਯਃ| |੨੫|

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਯਾ ਸ਼ਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਦੁਦ੍ਭੂਤਂ ਘਤਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਮ੍|

Adhikarana mAMsaghRutam (25-27) · Śloka 27

| ਸਾਧਾਰਣਾਮਿਸਤੁਲਾਂ ਤੋਯਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯੇ ਪਚੇਤ੍||੨੫|| ਤੇਨਾਸ੍ਟਭਾਗਸ਼ੇਸੇਣ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤੈਃ| ਸਾਧਯੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਮਯਾਪਹਮ੍||੨੬|| ਮਾਂਸਸਰ੍ਪਿਰਿਦਂ ਪੀਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਵਰਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼ੋਸਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਜਿਤ੍||੨੭||

ਸ੦-ਸਾਧਾਰਣਸ੍ਯ-ਬਿਲੇਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਮਾਂਸਸ੍ਯ, ਤੁਲਾਂ-ਪਲਸ਼ਤਂ ਜਲਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯੇ ਪਚੇਤ੍| ਤੇਨਾਸ੍ਟਭਾਗਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪਾਲਿਕੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍| ਮਾਂਸਸਰ੍ਪਿਃਸਂਜ੍ਞਮੇਤਤ੍ ਕੇਵਲਂ ਪੀਤਂ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕਾਸਾਦਿਜਿਤ੍|

Adhikarana elAdileharasAyanam (28-32) · Śloka 32

ਏਲਾਜਮੋਦਾਤ੍ਰਿਫਲਾਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰੀਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍| ਸਾਰਾਨਰਿਸ੍ਟਗਾਯਤ੍ਰੀਸ਼ਾਲਬੀਜਕਸਮ੍ਭਵਾਨ੍||੨੮|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚ ਪਥਗਸ੍ਟਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍| ਸਲਿਲੇ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇ ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਚੇਤ੍||੨੯|| ਪੁਨਸ੍ਤੇਨ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਿਦ੍ਧੇ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਪਲਾਨਿ ਸਟ੍| ਤਵਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸਿਪੋਤ੍ਰ੍ਨਿਂਸ਼ਤ੍ਸਿਤਾਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਮਧੁ||੩੦|| ਘਤਾਤ੍ਰ੍ਨਿਜਾਤਾਤ੍ਰ੍ਨਿਪਲਂ ਤਤੋ ਲੀਢਂ ਖਜਾਹਤਮ੍| ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਹ੍ਣੇ ਰਸਾਯਨਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍||੩੧|| ਮੇਧ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਹਨ੍ਤਿ ਚਾਚਿਰਾਤ੍| ਮੇਹਗੁਲ੍ਮਕ੍ਸਯਵ੍ਯਾਧਿਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍||੩੨||

ਸ੦-ਏਲਾਦਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਸ੍ਟਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇ ਜਲੇ ਸੋਡਸ਼ਾਂ ਸ਼ਸ੍ਥਿਤਂ-ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ੇਸਿਤਂ ਯਥਾਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ, ਪਚੇਤ੍| ਤੇਨ-ਕ੍ਵਾਥੇਨ, ਪੁਨਰ੍ਘ੍ਰੁਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍| ਸਿਦ੍ਧੇ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਘਤੇ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਃ ਪਲਾਨਿ ਸਟ੍, ਸਿਤਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ, ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਘਤਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ-ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਦ੍ਵਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਾਤ੍ ਪਲਤ੍ਰਯਂ ਤਦੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਖਜਾਹਤਂ ਸਮੀਕਰਣਾਯ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਲੋਡਿਤਂ, ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਲੀਢਂ ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਰਸਾਯਨਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਂ ਮੇਧ੍ਯਾਦਿਗੁਣਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana kShatakAsoktasarpirguDAtideshaH (33) · Śloka 33

ਯੇ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸਤੇ ਯੋਜ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸਯੇਪਿ ਤੇ| |੩੩|

ਸ੦-ਯੇ ਚ ਕ੍ਸਤੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਡਾ ਗਦਿਤਾਸ੍ਤੇ ਚ ਕ੍ਸਯੇਪਿ ਯੋਜ੍ਯਾਃ|

Adhikarana tvagAdi (sitopala) cUrNam (33-34) · Śloka 34

| ਤ੍ਵਗੇਲਾਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੀਰੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੩੩|| ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਭਕ੍ਸਿਤਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾਵਲੇਹਿਤਾਃ| ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਃ ਕਾਸਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਕਫਨਾਸ਼ਨਾਃ||੩੪||

ਸ੦-ਤ੍ਵਗੇਲਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾ ਭੁਕ੍ਤਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਵਾਵਲੇਹਿਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਃ-ਸ੍ਵਰਾਯ ਹਿਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਕਾਸਾਦਿਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚ|

Adhikarana asya svarasAde nasyadhUmAdi (35) · Śloka 35

ਅਥ ਸ੍ਵਰਸਾਦਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਸ੍ਵਰਸਾਦੇਸ੍ਯ ਨਸ੍ਯਧੂਮਾਦਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੩੫|

ਸ੦-ਅਸ੍ਯ-ਕ੍ਸਯਿਣਃ, ਸ੍ਵਰਸਾਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਸ੍ਯਧੂਮਾਦਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana vAtaje svarasAde kAsamardAdighRutam vAtaje svarasAde ArtagalaghRutam (35-36) · Śloka 36

| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਾਤਜੇ ਕੋਸ੍ਣਂ ਪਿਬੇਦੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਮ੍||੩੫|| ਕਾਸਮਰ੍ਦਕਵਾਰ੍ਤਾਕੀਮਾਰ੍ਕਵਸ੍ਵਰਸੈਰ੍ਘ੍ਰੁਤਮ੍| ਸਾਧਿਤਂ ਕਾਸਜਿਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧਮਾਰ੍ਤਗਲੇਨ ਵਾ||੩੬||

ਸ੦-[ਤਤ੍ਰ]-ਤੇਸੁ ਚ ਸ੍ਵਰਸਾਦੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵਾਤਜੇ ਸ੍ਵਰਸਾਦੇ ਕਾਸਮਰ੍ਦਾਦਿਸ੍ਵਰਸੈਃ ਸਾਧਿਤਮੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਂ-ਭਕ੍ਤਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਾਰ੍ਕਵੋ-ਭਙ੍ਗਰਾਜਃ| ਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਾਸਜਿਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਉਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਾਦਿਤਿ "ਮਯੂਰਵ੍ਯਂਸਕਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍" ਸਮਾਸਃ, ਤਤਸ਼੍ਚ "ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍" ਠਞ੍| ਅਥਵਾ, ਆਰ੍ਤਗਲੇਨ-ਨੀਲਪੁਸ੍ਪਸਹਚਰੇਣ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਮੇਵਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje svarasAde badarIpatrakalkaH (37) · Śloka 37

ਬਦਰੀਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਘਤਭਸ੍ਟਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| |੩੭|

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਬਦਰ੍ਯਾਃ ਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਘਤਭਸ੍ਟਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtaje svarasAde madhukAditailanasyam (37-38) · Śloka 38

ਤੈਲਂ ਵਾ- | ਮਧੁਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਿਪ੍ਪਲੀਕਮਿਨੁਤ੍ਫਲੈਃ||੩੭|| ਹਂਸਪਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੂਲੇਨ ਪਕ੍ਵਂ ਨਸ੍ਤੋ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍| |੩੮|

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਤੈਲਂ ਮਧੁਕਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਨਸ੍ਤੋਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਕਮਿਘ੍ਨਂ(ਨੁਤ੍)-ਵਿਡਙ੍ਗਮ੍| ਫਲਂ-ਮਦਨਫਲਮ੍| ਹਂਸਪਾਦੀ-ਕੀਟਮਾਰਿਕਾ| ਨਸ੍ਤ ਇਤਿ "ਨਸ੍ਨਾਸਿਕਾਯਾ ਯਤ੍ਤਸ੍ਕ੍ਸੁਦ੍ਰੇਸੁ" ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤਸਿ ਨਸਾਦੇਸ਼ਃ|

Adhikarana vAtaje svarasAde guDaudanam,vAtaje svarasAde snigdhaH svedaH (38-39) · Śloka 39

| ਸੁਖ਼ੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਚ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਗੁਡੌਦਨਮ੍||੩੮|| ਅਸ਼੍ਰ੍ਨੀਯਾਤ੍ਪਾਯਸਂ ਚੈਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵੇਦਂ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍| |੩੯|

ਸ੦-ਤਥਾ ਗੁਡੌਦਨਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸਹ ਸੁਖ਼ੋਦਕਾਨੁਪਾਨਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਪਾਯਸਂ ਚੈਵਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਸੁਖ਼ੋਦਕਾਨੁਪਾਨਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਂ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana pittaje svarasAde kShIrivRukShA~gkurasiddhaM ghRutam pittaje sayaShTImadhukaM pAyasamannam (39-40) · Śloka 40

| ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਪਯੋਨੁਪਃ||੩੯|| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਙ੍ਕੁਰਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਅਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਚ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਪਾਯਸਮ੍||੪੦||

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਙ੍ਕੁਰਾਦਿਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਾਯਸਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਭੁਞ੍ਜੀਤ|

Adhikarana pittaje balAdidhRutaM nasyam (41) · Śloka 41

ਬਲਾਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾ ਮਧੁਕੇਨ ਚ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਲਵਣਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍||੪੧||

ਸ੦-ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਪਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯਮ੍| ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾ-ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ|

Adhikarana pittaje prapauNDarIkAdighRutaM nasyam (42) · Śloka 42

ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਮਧੁਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਬਹਤੀ ਬਲਾ| ਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਨਾਵਨਂ ਪਰਮ੍||੪੨||

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਸ੍ਵਰਸਾਦੇ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਦਿਸਾਧਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਨਸ੍ਯਮ੍|

Adhikarana pittaje madhuradravyA cUrNa lehaH (43) · Śloka 43

ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਕਾਣਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍| |੪੩|

ਸ੦-ਮਧੁਰਕਾਣਾਂ ਚ-ਮਧੁਰਰਸਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ, ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਘਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kaPaje kaTudravyANAm mUtreNa pAnam kaPaje rUkShamannam kaPaje kaTPalAdilehaH kaPaje vyoShAdilehaH (43-44) · Śloka 44

| ਪਿਬੇਤ੍ਕਟੂਨਿ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਕਫਜੇ ਰੂਕ੍ਸਭੋਜਨਃ||੪੩|| ਕਟੂਫਲਾਮਲਕਵ੍ਯੋਸਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਮਧੁਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਚਵਿਕਾਭਾਰ੍ਗੀਪਥ੍ਯਾਮਧੂਨਿ ਵਾ||੪੪||

ਸ੦-ਕਫੋਦ੍ਭਵੇ ਕਟੂਨਿ-ਕਟੁਕਰਸਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ, ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਭੋਜਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਕਟੂਫਲਾਦਿਕਂ ਤੈਲਮਧੁਪ੍ਲੁਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਯੋਸਾਦੀਨਿ ਵਾ ਏਵਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kaPaje yavAnAM yavAgUH kaPaje BojanAnte pippalIshuNThyau kaPaje kiMvA tIkShNaM vamanam (2) · Śloka 2

ਯਵੈਰ੍ਯਵਾਗੂਂ ਯਮਕੇ ਕਣਾਧਾਤ੍ਰੀਕਤਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾ ਵਮਨਂ ਭਜੇਤ੍||੨||

ਸ੦-ਯਵੈਰੁਪਾਦਾਨੈਰ੍ਯਮਕੇ-ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵਯੇ, ਕਣਾਧਾਤ੍ਰੀਕਤਾਂ-ਏਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਿਦ੍ਧਾਂ, ਯਵਾਗੂਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਵਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਮਨਂ ਭਜੇਤ੍|

Adhikarana uccaBAShaNakRutasvarasAde madhuradravyasiddaM payaH (46-47) · Śloka 47

ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਮਧੁਰੈਃ ਸਹ| ਪਿਬੇਤ੍ਪਯਾਂਸਿ ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ਵਦਤੋਭਿਹਤਃ ਸ੍ਵਰਃ||੪੬|| ਇਤਿ ਸ੍ਵਰਸਾਦਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|੪੭|

ਸ੦-ਯਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ਭਾਸਮਾਣਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੋਭਿਹਤਃ ਸ ਮਧੁਰੈਃ-ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸਹ, ਸ਼ਤਾਨਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਪਯਾਂਸਿ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana arocake sAmAnyacikitsA (47-49) · Śloka 49

ਅਥਾਰੋਚਕਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਵਿਚਿਤ੍ਰਮਨ੍ਨਮਰੁਚੌ ਹਿਤੈਰੁਪਹਿਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਬਹਿਰਨ੍ਤਰ੍ਮਜਾ ਚਿਤ੍ਤਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਹਦ੍ਯਮੌਸਧਮ੍||੪੭|| ਦ੍ਵੌ ਕਾਲੌ ਦਨ੍ਤਪਵਨਂ ਭਕ੍ਸਯੇਨ੍ਮੁਖ਼ਧਾਵਨੈਃ| ਕਸਾਯੈਃ ਕ੍ਸਾਲਯੇਦਾਸ੍ਯਂ ਧੂਮਂ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਂ ਪਿਬੇਤ੍||੪੮|| ਤਾਲੀਸਚੂਰ੍ਣਵਟਕਾਃ ਸਕਰ੍ਪੂਰਸਿਤੋਪਲਾਃ| ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਖ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਰੁਚਿਕਰਾਃ ਪਰਮ੍||੪੯||

ਸ੦-ਅਰੋਚਕੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ-ਨਾਨਾਵਿਧਮਨ੍ਨਂ, ਹਿਤਂ-ਪਥ੍ਯਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਹਿਤੈਃ-ਪਥ੍ਯੈਃ, ਉਪਹਿਤਂ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਏਵਮਰੁਚ੍ਯਾਖ਼੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਭ੍ਯੋ ਗਰੀਯਾਨ੍| ਯੇਨਾਪਥ੍ਯਮਪਿ ਯਦਨ੍ਨਂ ਤਸ੍ਮੈ ਤਦਪਿ ਦੇਯਂ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਧਾਰਣਾਰ੍ਥਮ੍, "ਅਨ੍ਨਮੇਵ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਃ" ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਏਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਸ੍ਵਰੁਚਿਰੇਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜੇਤਵ੍ਯਾ, ਤਤੋ ਜ੍ਵਰਾਦਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਬਹਿਰ੍ਮਜਾ-ਬਹਿਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਨਾ ਬਹਿਃ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਨਮ੍| ਅਨ੍ਤਰ੍ਮਜਾ-ਅਨ੍ਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ| ਤਥਾ, ਚਿਤ੍ਤਨਿਰ੍ਵਾਣਮਰੁਚੌ ਹਿਤਂ ਹ੍ਰੁਦ੍ਯਮੌਸਧਂ ਚ| ਤਥਾ, ਦ੍ਬੌ ਕਾਲੌ-ਸਾਯਂਪ੍ਰਾਤਰਾਖ਼੍ਯੌ, ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤਥਾ, ਮੁਖ਼ਧਾਵਨੈਃ ਕਸਾਯੈਰਾਸ੍ਯਂ ਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕਂ-ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ, ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਤਾਲੀਸਚੂਰ੍ਣਵਟਕਾਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਸਕਰ੍ਪੂਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਖ਼੍ਯਾ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਰੁਚਿਕਰਾਃ|

Adhikarana vAtaje arocake auShadham vAtaje arocake vamanam (50-51) · Śloka 51

ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਰੁਚੌ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ ਵਾਤਾਦਰੋਚਕੇ ਤਤ੍ਰ ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ| ਹਰੇਣੁਕਸ੍ਣਾਕਮਿਜਿਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸੈਨ੍ਧਵਨਾਗਰਾਤ੍||੫੦|| ਏਲਾਭਾਰ੍ਗੀਯਵਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗੁਯੁਕ੍ਤਾਦ੍ਧਤੇਨ ਵਾ| ਛਰ੍ਦਯੇਦ੍ਵਾ ਵਚਾਮ੍ਭੋਭਿਃ|੫੧|

ਸ੦-ਵਾਤੇਨਾਰੁਚੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਹਰੇਣ੍ਵਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਲਾਭਾਰ੍ਗ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਘਤੇਨ ਵਾ ਪੇਯਮ੍| ਵਚਾਜਲੈਰ੍ਵਾ ਵਮੇਤ੍|

Adhikarana pittaje arocake vamanam pittaje arocake sharkarAdi lehaH (51-52) · Śloka 52

| ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਚ ਗੁਡਵਾਰਿਭਿਃ||੫੧|| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਰ੍ਪਿਰ੍ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| |੫੨|

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਾਦਰੁਚੌ ਗੁਡਵਾਰਿਣਾ ਵਮੇਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਕਂ [ਵਾ] ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kaPaje arocake vamanam kaPaje arocake pAnam kaPaje arocake cUrNam (52-53) · Śloka 53

| ਕਫਾਦ੍ਵਮੇਨ੍ਨਿਮ੍ਬਜਲੈਰ੍ਦੀਪ੍ਯਕਾਰਗ੍ਵਧੋਦਕਮ੍||੫੨|| ਪਾਨਂ ਸਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਸਮਧੁਮਾਧਵਾਃ| ਪਿਬੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਹਰੇਣ੍ਵਾਦ੍ਯੁਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ||੫੩||

ਸ੦-ਕਫਾਦਰੋਚਕੇ ਨਿਮ੍ਬਜਲੈਰ੍ਵਮੇਤ੍| ਦੀਪ੍ਯਕਕਰ੍ਣਿਕਾਰਯੋਰੁਦਕਂ ਪਾਨਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਸਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਾਧਵਾਃ ਪਾਨਮ੍| ਹਰੇਣ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ (ਸ਼੍ਲੋ.੫੦)ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana samasharkaraM cUrNam (54-55) · Śloka 55

ਏਲਾਤ੍ਵਙ੍ਨਾਗਕੁਸੁਮਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਸ੍ਣਾਮਹੌਸਧਮ੍| ਭਾਗਵਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰਮਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਸਮਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੫੪|| ਪ੍ਰਸੇਕਾਰੁਚਿਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਗਲਾਮਯਾਨ੍| |੫੫|

ਸ੦-ਏਲਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭਾਗਵਦ੍ਧਂ ਸਮਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਪ੍ਰਸੇਕਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana yavAnyAdi cUrNam (55-58) · Śloka 58

| ਯਵਾਨੀਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਾਮ੍ਲਵੇਤਸੌਸਧਦਾਡਿਮਮ੍||੫੫|| ਕਤ੍ਵਾ ਕੋਲਂ ਚ ਕਰ੍ਸਾਸ਼ਂ ਸਿਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਧਾਨ੍ਯਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਵਰਾਙ੍ਗਂ ਚਾਰ੍ਧਕਾਰ੍ਸਿਕਮ੍||੫੬|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਚੈਕਂ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਮਰਿਚਸ੍ਯ ਚ| ਚੂਰ੍ਣਮੇਤਤ੍ਪਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਹਿ, ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਚ||੫੭|| ਵਿਬਨ੍ਧਕਾਸਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਗਦਾਨ੍| |੫੮|

ਸ੦-ਯਵਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ ਕੋਲਾਨ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਣਿ, ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਲਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ, ਧਾਨ੍ਯਕਾਦਿਕਮਰ੍ਧਕਾਰ੍ਸਿਕਂ, ਸ਼ਤਮੇਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ, ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਮਰਿਚਸ੍ਯ ਚ, ਚੂਰ੍ਣਮਿਦਂ ਪਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਤਥਾ ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਂ ਗ੍ਰਾਹਿ, ਵਿਬਨ੍ਧਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana tAlIsAdi cUrNam (58-61) · Śloka 61

| ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਂ ਮਰਿਚਂ ਨਾਗਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼ੁਭਾ||੫੮|| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਭਾਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤ੍ਵਗੇਲੇ ਚਾਰ੍ਧਭਾਗਿਕੇ| ਤਦ੍ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਣਾਸ੍ਟਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੫੯|| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰੁਚਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਲੀਹਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਨੁਤ੍| ਪਾਣ੍ਡੁਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੬੦|| ਇਤ੍ਯਰੋਚਕਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|੬੧|

ਸ੦-ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਾਦਯੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ-ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ, ਭਾਗਵਦ੍ਧਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ| ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਏਲਾ ਚ ਏਤੇਰ੍ਧਭਾਗਪ੍ਰਮਾਣੇ| ਏਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ੍ਟਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਦੀਪਨਂ ਕਾਸਾਦਿਜਿਚ੍ਚ, ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਘ੍ਨਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਚ|

Adhikarana upadravANAM cikitsA praseke cikitsA (61-62) · Śloka 62

ਅਰ੍ਕਾਮਤਾਕ੍ਸਾਰਜਲੇ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਮੁਸਿਤੈਰ੍ਯਵੈਃ| ਪ੍ਰਸੇਕੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯਾਦ੍ਵਲੀ ਵਮੇਤ੍||੬੧|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੈਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਭਕ੍ਸ੍ਯੇਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਪਲਮ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸੁਲਘੂਂਸ਼੍ਚਣਕਾਦਿਰਸਾਨੁਪਃ||੬੨||

ਸ੦-ਅਰ੍ਕਾਦਿਜਲੇ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ਯਵੈਃ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸੇਕੇ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਬਲਵਾਨ੍ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਰ੍ਵਮੇਤ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੂਲ੍ਯਂ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਮਾਂਸਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਭੋਜ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਲਘੁਤਰਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਚਣਕਾਦਿਰਸਮਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana praseke cikitsAntaram (63) · Śloka 63

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਤਿਪ੍ਰਸੇਕੇਨ ਵਾਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮਸ੍ਯਤਿ| ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰੇਵ ਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍||੬੩||

ਸ੦-ਵਾਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਕ੍ਸਿਪਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਤਿਪ੍ਰਸੇਕੇਨ ਹੇਤੁਭੂਤੇਨ ਤਂ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰੇਵ ਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana CardipInasayoH praseka cikitsA (64) · Śloka 64

ਪੀਨਸੇਪਿ ਕ੍ਰਮਮਿਮਂ ਵਮਥੌ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| |੬੪|

ਸ੦-ਇਮਂ-ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੋਕ੍ਤਂ, ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਂ ਪੀਨਸੇ ਵਮਥੌ-ਛਰ੍ਦਿਸਿ ਚ, ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana pInase visheShaH (64-65) · Śloka 65

ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਪੀਨਸੇਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍||੬੪|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਪਿਣ੍ਡੈਃ ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਲਾਦਿਸੁ| ਲਵਣਾਮ੍ਲਕਟੂਸ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਪਸਂਹਿਤਾਨ੍||੬੫||

ਸ੦-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੀਨਸੇਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕੈਃ ? ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾਪਿਣ੍ਡੈਃ| ਕੇਸੁ ? ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਲਾਦਿਸੁ| ਲਵਣਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਪਸਂਹਿਤਾਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍|

Adhikarana shiroMsapArshvashUleShu cikitsA vAtajeShu pArshvashUleShu visheShaH (66-67) · Śloka 67

ਸ਼ਿਰੋਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੇਸੁ ਯਥਾਦੋਸਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍| ਔਦਕਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤੈਰੁਪਨਾਹਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ||੬੬|| ਤਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾਃ ਸਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਾਃ| |੬੭|

ਸ੦-ਸ਼ਿਰੋਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੇਸੁ ਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣੋਪਕ੍ਰਮਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਤੇਸ੍ਵੌਦਕਾਨੂਪਮਾਂਸੈਸ਼੍ਚ੍ਤੁਃਸ੍ਨੇਹਯੁਤਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾ ਉਪਨਾਹਾ ਇਸ੍ਟਾਃ|

Adhikarana saMsargeShu pArshvashUleShu visheShaH (67-68) · Śloka 68

ਦੋਸਸਂਸਰ੍ਗ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਨਤਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਚਨ੍ਦਨੈਃ||੬੭|| ਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਤਿਲੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾਬਲਾਵੀਰਾਵਿਦਾਰਿਭਿਃ||੬੮||

ਸ੦-ਦੋਸਸਂਸਰ੍ਗੇ ਚ-ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ, ਤਗਰਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਲੇਪ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਤਥੈਵ ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਘਤਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਯੁਤੈਃ, [ਤਥਾ] ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਦਿਭਿਃ|

Adhikarana nasyAdIni (69) · Śloka 69

ਨਾਵਨਂ ਧੂਮਪਾਨਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਾਃ| ਤੈਲਾਨ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਗੀਨਿ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤਥਾ ਪਰਮ੍||੬੯||

ਸ੦-ਨਸ੍ਯਂ ਤਥਾ ਧੂਮਪਾਨਾਨੀਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਥਾ, ਔਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਾਃ| ਤੈਲਾਨ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਗੀਨਿ-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਗਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ| ਤਥਾ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ-"ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਨੇਹਃ" (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੯/੬੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍, ਪਰਂ-ਚੇਸ੍ਟਮ੍|

Adhikarana raktaduShTau visheShaH (70-72) · Śloka 72

ਸ਼ਙ੍ਗਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਯਥਾਦੋਸਂ ਦੁਸ੍ਟਮੇਸਾਂ ਹਰੇਦਸਕ੍| ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਸਘਤੈਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨੈਃ||੭੦|| ਦੂਰ੍ਵਾਮਧੁਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕੇਸਰੈਰ੍ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ| ਵਟਾਦਿਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਸ਼ਤਧੌਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ||੭੧|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਪਯਸਾ ਸੇਕਃ ਸ਼ਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨਾ| |੭੨|

ਸ੦-ਸ਼ਙ੍ਗਾਦ੍ਯੈਃ-ਸ਼ਙ੍ਗਜਲੌਕੋਲਾਬੁਭਿਃ, ਯਥਾਦੋਸਂ-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਦੁਸ੍ਟਂ, ਰਕ੍ਤਮੇਸਾਂ-ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਾਂ, ਹਰੇਤ੍| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਭਿਃ ਸਘ੍ਰੁਤੈਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ, ਦੂਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ| ਵਟਾਦਿਨਾ-ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਨਾ, ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਸ਼ਤਧੌਤੇਨ ਵਾ ਘਤੇਨ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸੇਕਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਜਲੇਨ ਵਾ|

Adhikarana atIsAre cikitsA (72-73) · Śloka 73

| ਪ੍ਰਾਯੇਣੋਪਹਤਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਪਿਚ੍ਛਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ||੭੨|| ਤਸ੍ਯਾਤਿਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਵਿਹਿਤਂ ਹਿਤਮੌਸਧਮ੍| |੭੩|

ਸ੦-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨੋਪਹਤਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ ਪਿਚ੍ਛਯਾ ਸਹਾਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ਯਕ੍ਸ੍ਮੀ| ਤਸ੍ਯਾਤਿਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਚ ਯਦੁਕ੍ਤਮੌਸਧਂ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍|

Adhikarana shuShyato yakShmiNaH purISharakShaNam tatra hetuH (73-74) · Śloka 74

| ਪੁਰੀਸਂ ਯਤ੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਸੇਚ੍ਛੁਸ੍ਯਤੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ||੭੩|| ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਬਲਂ ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਵਿਡ੍ਬਲਮ੍| |੭੪|

ਸ੦-ਤਥਾ, ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ ਸਤਃ ਪੁਰੀਸਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਰਕ੍ਸੇਤ੍| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ-ਸ਼ੋਸਿਣਃ, ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤੋ ਵਿਡ੍ਬਲਮੇਵ ਬਲਂ-ਨ ਧਾਤ੍ਵਾਦਿਜਂ ਬਲਮ੍|

Adhikarana mAMsamadyaprayogaH (74-76) · Śloka 76

| ਮਾਂਸਮੇਵਾਸ਼੍ਨਤੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਪਿਬਤੋਨੁ ਚ||੭੪|| ਅਵਿਧਾਰਿਤਵੇਗਸ੍ਯ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਨ ਲਭਤੇਨ੍ਤਰਮ੍| ਸੁਰਾਂ ਸਮਣ੍ਡਾਂ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ਸੀਧੁਮਾਧਵਾਨ੍||੭੫|| ਯਥਾਰ੍ਹਮਨੁਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਭਕ੍ਸਯਨ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸਾਰ੍ਥ ਬਲੌਜਃਪੁਸ੍ਟਯੇ ਚ ਤਤ੍||੭੬||

ਸ੦-ਮਾਂਸਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਦੇਸ਼ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਯਾ, ਭਕ੍ਸਯਤੋ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪਿਬਤੋ ਵੇਗਮਧਾਰਯਤੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਅਨ੍ਤਰਂ-ਅਵਕਾਸ਼ਂ, ਨ ਲਭਤੇ| ਤਥਾ, ਸੁਰਾਦੀਨਨੁਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਾਂਸਾਨਿ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤਤ੍-ਸੁਰਾਦ੍ਯਨੁਪਾਨਂ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸਣਂ ਚ, ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਬਨ੍ਧਭੋਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਬਲਾਯੌਜਸਸ਼੍ਚ ਪੁਸ੍ਟਯੇ|

Adhikarana avagAhAdIni (77-78) · Śloka 78

ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸੀਰਾਮ੍ਬੁਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਮਵਗਾਹਯੇਤ੍| ਉਤ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਮਿਸ਼੍ਰਕੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਭੂਯੋਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸੁਖ਼ੈਃ ਕਰੈਃ||੭੭|| ਮਦ੍ਗੀਯਾਤ੍ਸੁਖ਼ਮਾਸੀਨਂ ਸੁਖ਼ਂ ਚੋਦ੍ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ਪਰਮ੍| |੭੮|

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਮਵਗਾਹਯੇਤ੍-ਨਿਮਗ੍ਨਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਕੋਸ੍ਠਾਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਭੂਯਃ ਪੁਨਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ-ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤੈਃ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੧੪/੮੯), ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸੁਖ਼ੈਃ-ਸੁਖ਼ਾਵਹੈਰ੍ਨ ਦੁਸ੍ਕਰੈਃ, ਕਰੈਃ ਸੁਖ਼ੇਨ ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਂ ਮਦ੍ਗੀਯਾਤ੍| ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਸੁਖ਼ਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥੋਦ੍ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍|

Adhikarana udvartanayogaH (78-81) · Śloka 81

| ਜੀਵਨ੍ਤੀਂ ਸ਼ਤਵੀਰ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਕਸਾਂ ਸਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍||੭੮|| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਤਰ੍ਕਾਰੀਂ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾਮ੍| ਵਿਦਾਰੀਂ ਸਰ੍ਸਪਾਨ੍ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਨਤਸੀਫਲਮ੍||੭੯|| ਮਾਸਾਂਸ੍ਤਿਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਿਣ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਯਵਚੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਿਤਂ ਦਧ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੮੦|| ਏਤਦੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਟਿਵਰ੍ਣਬਲਪ੍ਰਦਮ੍| |੮੧|

ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕਿਣ੍ਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਵਿਕਸਾ-ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਯਵਚੂਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਦਧ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮੇਤਦੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਮ੍|

Adhikarana snAnIyaM jalaM kalkaSca (81-82) · Śloka 82

| ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕੇਨ ਸ੍ਨਾਨੀਯੌਸਧਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਃ||੮੧|| ਸ੍ਨਾਯਾਦਤੁਸੁਖ਼ੈਸ੍ਤੋਯੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੋਪਸਾਧਿਤੈਃ| |੮੨|

ਸ੦-ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਾਣਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਸ੍ਨਾਨੀਯੈਃ-ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਹੈਰ੍ਗਨ੍ਧਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੈਃ, ਔਸਧਿਭਿਸ਼੍ਚ-ਸਹਦੇਵ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਤੌ-ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਕੇ, ਸੁਖ਼ਾਵਹੈਃ-ਉਸ੍ਣਾਦਿਭਿਃ, ਤੋਯੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਤੈਃ ਸ੍ਨਾਯਾਤ੍|

Adhikarana anulepanAdIni (82) · Śloka 82

| ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਾਦਿਕਾਂ ਭੂਸਾਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਨਾਸ਼ਨੀਂ ਭਜੇਤ੍||੮੨||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਗਨ੍ਧੈਃ-ਚਨ੍ਦਨਕੁਙ੍ਕੁਮਾਦਿਭਿਃ, ਮਾਲ੍ਯੈਃ-ਕੁਸੁਮੈਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿਗ੍ਰਹਣਂ, ਤੈਰ੍ਭੂਸਾਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਘ੍ਨੀਂ ਸੇਵੇਤ|

Adhikarana suhRuddarshanAdIni (5) · Śloka 5

ਸੁਹਦਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰੋਤ੍ਸਵਸਂਸ਼੍ਰੁਤਿਃ| ਬਸ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪੀਸਿ ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਸੁਸ਼ੀਲਤਾ||੮੩|| ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਤਤ੍ਤਦਥਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਚ ਪੂਜਿਤਮ੍| ੮੩ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਸੁਹਦਾਂ-ਬਨ੍ਧੂਨਾਂ, ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਗੀਤਸ੍ਯ ਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤਥੋਤ੍ਸਵਸ੍ਯ-ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਵਿਵਾਹਾਦੇਃ, ਸਂਸ਼੍ਰਵਣਮ੍| ਤਥਾ, ਬਸ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪੀਸਿ-ਕ੍ਸੀਰਾਣਾਂ ਘਤਾਨਿ, ਮਦ੍ਯਮਾਂਸਾਨਾਂ ਸੁਸ਼ੀਲਤਾ| ਤਥਾ, ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ-ਬਲਿਮਙ੍ਗਲਹੋਮਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਿਕਮ੍| ਤਥਾ, ਅਥਵੋਕ੍ਤਂ-ਅਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਹਿਤਂ ਯਾਗਾਦਿਕਂ ਚ, ਪੂਜਿਤਂ-ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮੇਤਦਤ੍ਰੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੫||