2. raktapittacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਲਲਾਟਾਜ੍ਜ੍ਵਰੋ ਬਭੂਵ, ਤਤ੍ਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਯੈਵਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਨਿਦਾਨੇ ਯਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨੋਕ੍ਤਂ ਤਦਿਹ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਦਾਨਾਭਿਪ੍ਰਾਯਮਪਿ ਭਣ੍ਯਤੇ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana raktapittacikitsitA~adhyAyaH raktapittasya sAdhyatvam (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਰਕ੍ਤਪੈਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ) ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਬਲਿਨੋਵੇਗਮੇਕਦੋਸਾਨੁਗਂ ਨਵਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖ਼ੇ ਕਾਲੇ ਸਾਧਯੇਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਮ੍||੧||

ਸ੦-ਬਲਿਨੋ-ਬਲਵਤਃ ਪੁਂਸੋ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ, ਯਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਾਧਯੇਤ੍-ਉਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਤਥਾ ਯਦੇਵੋਰ੍ਧ੍ਵਗਮਵੇਗਂ-ਅਵੇਗਵਤ੍, ਤਥੈਕੋ ਦੋਸਃ-ਕਫਾਖ਼੍ਯਃ, ਅਨੁਗਃ-ਅਨੁਬਲੋ, ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਕਦੋਸਾਨੁਗਮ੍| ਨਿਦਾਨੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹਂਇ.ਅ.੩/੮)-"ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਕਪਾਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍" ਇਤਿ| ਤਥਾ ਨਵਂ-ਅਚਿਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਥਾ ਯਤ੍ਸੁਖ਼ੇ ਕਾਲੇ- ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਭੂਤੇ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਵਾ ਜਾਤਂ, ਤਥਾ ਯਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਂ-ਵਿਕਤਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤੈਃ (ਹ.ਸ਼ਾ.ਅ.੫/੭੪)" ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂਭਸ਼ਂ ਰਕ੍ਤਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈ ਰਹਿਤਮ੍| ਅਤੋ ਲਕ੍ਸਣਾਦ੍ਯਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਲਕ੍ਸਣਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਮਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤਦਰ੍ਥਾਦਸਾਧ੍ਯਂ ਯਾਪ੍ਯਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ|

Adhikarana raktapittasya yApyatvam (2) · Śloka 2

ਅਧੋਗਂ ਯਾਪ੍ਯਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਮ੍ ਯਚ੍ਚਦੋਸਦ੍ਵਯਾਨੁਗਮ੍| ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਤਰਂ ਚ ਯਤ੍||੨||

ਸ੦-ਅਧੋਗਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤੈਕਦੋਸਾਨੁਗਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਣਵਿਸਿਸ੍ਟਮਪਿ ਯਾਪਯੇਤ੍| ਯਚ੍ਚ ਦੋਸਦ੍ਵਯਾਨੁਗਂ-ਵਾਤਕਫਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਬਲਾਭ੍ਯਾਮਨੁਗਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਮਪਿ, ਤਚ੍ਚ ਯਾਪਯੇਤ੍|

Adhikarana raktapittasya asAdhyatvam (3) · Śloka 3

ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਦ੍ਵਿਪਥਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| |੩|

ਸ੦-ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ, ਪੁਨਃ ਕੁਪ੍ਯਤ੍-ਕੋਪਂ ਗਚ੍ਛਤ੍, ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਮੇਕਦੋਸਾਨੁਗਮਧੋਗਂ ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਥ ਮਾਰ੍ਗਾਤ੍-ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਤ੍ ਨਾਸਾਕ੍ਸਿਕਰ੍ਣਾਸ੍ਯਲਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਤਰਂ-ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਲਕ੍ਸਣਂ, ਯਤ੍-ਗਚ੍ਛ੍ਹਤ੍, ਏਵਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਯਦਿਤਿ ਇਣਃ ਸ਼ਤਰਿ ਇਣੋ ਯਣਿਤਿ ਯਾਦੇਸ਼ੇ ਯਦਿਤਿ ਰੂਪਮ੍| ਤਥਾ ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਰ੍ਗਾਧੋਮਾਰ੍ਗਾਦ੍ਵਾ ਯਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਚ-"ਜੀਵਿਤਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮਧੋਗਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਵ ਤਦਪਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ,-ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਃ ਕਟੁਕਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦ੍ਯੌਸਧਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਂ ਯਤ੍ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚਾਤੋ ਵਿਪਰੀਤਪ੍ਰਾਯਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ਪਥ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਮਧੋਗਂ ਵਾ ਤਦਪਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਵਿਸਮਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਤੋ ਨ ਤਦ੍ਵਮਨਵਿਸਯਂ ਭਵਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ਨਾਪਿ ਵਿਰੇਚਨਵਿਸਯਮ੍|

Adhikarana la~gghanIyabRuMhaNIyashodhanIyashamanIyaviBAgaH (3-4) · Śloka 4

| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨਿਦਾਨਮਯਨਂ ਮਲਾਵਨੁਬਲੌ ਬਲਮ੍||੩|| ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਲਙ੍ਘਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਾਦੌ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ਼ਮਨਂ ਤਥਾ||੪||

ਸ੦-ਨਿਦਾਨਾਦਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇਧੋਗੇ ਵਾ, ਆਦੌ-ਪ੍ਰਥਮਤ ਏਵ, ਲਙ੍ਘਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍, ਅਥਵਾ ਬਂਹਣਂ, ਅਥਵਾ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ਼ਮਨਂ ਵਾ| ਤਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨਂ-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਕਟ੍ਵਮ੍ਲਾਦਿਸੇਵਨਮ੍, ਏਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਹਿ ਤਨ੍ਨਿਦਾਨਵਰ੍ਜਨ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੨੪)-"ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਦਾਨਂ ਤਚ੍ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਅਯਨਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਘੋਲਕ੍ਸਣਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੮)- "ਰਕ੍ਤੇ ਸਪਿਚ੍ਛੇ ਸਕਫੇ ਗ੍ਰਥਿਤੇ ਕਣ੍ਠਮਾਰ੍ਗਗੇ| ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸਾਰਮੁਤ੍ਪਲਨਾਲਜਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ (ਸ਼੍ਲੋ.੪੭)- "ਗੁਦਾਗਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਵਸ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ, ਪਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਮਲਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਮੂਲਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਮਲੌ-ਵਾਤਕਫਾਖ੍ਯੌ, ਅਨੁਬਲੌ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਿਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ.੩੬)-"ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਮ੍ਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਪਯਃ| ਯੁਞ੍ਜਯਾਚ੍ਛਾਗਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ, ਬਲਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ| ਯਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੩)- "ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਨ੍ਥਪੇਯਾਦਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸਤਾ ਬਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਦੇਸ਼ੋ-ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ਼ਾਰੀਰੋ ਭੂਮਿਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਰੀਰੋ-ਮੁਖਨਾਸਾਦ੍ਯਵਯਵਰੂਪਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਹਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਨਾਸਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨ੍ਯਦੌਸਧਮਨ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਨ੍ਯਤ੍| ਤਥਾ, ਅਧੋਗੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਗੁਦਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਨ੍ਯਦੌਸਧਂ ਮੇਢ੍ਰਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਚਾਨ੍ਯਤ੍| ਭੂਮਿਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ-ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਸਾਧਾਰਣਭੇਦੇਨ| ਤਤ੍ਰ ਜਾਙ੍ਗਲੇਨ੍ਯਧੌਸਧਮਨੂਪੇਨ੍ਯਤ੍ ਸਾਧਾਰਣੇ ਚਾਨ੍ਯਤ੍| ਕਾਲੋ-ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਦਿਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵਰ੍ਸਲਕ੍ਸਣ ਆਵਸ੍ਥਿਕਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ ਚ ਸ਼ੀਤੇ ਕਾਲੇਨ੍ਯਾਦਸਮੌਸਧਮਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇਨ੍ਯਾਦਸਮੌਸਧਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨਾਨਲਾਹਾ ਰਸਤ੍ਤ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਯਃਪ੍ਰਕਤਿਪ੍ਰਭਤਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਵਸ੍ਥਾਂ ਚ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਅਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਤ੍, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਯਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨ੍ਯਦੌਸਧਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shodhyatve~api la~gghanashAmyabRuMhaNashAmyaviBAgaH (5-6) · Śloka 6

ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਂ ਬਲਿਨੋ ਬਹੂਦੋਸਸ੍ਯ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗਂ ਵਿਰੇਕੇਣ ਵਮਨੇਨ ਤ੍ਵਧੋਗਤਮ੍||੫|| ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਬਂਹਣੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਬਂਹ੍ਯਾਨਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚ| |੬|

ਸ੦-ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਂ ਬਲਿਨੋ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਵਿਰੇਕੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍, ਅਧੋਗਤਂ ਤੁ ਵਮਨੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਤਪਤਰ੍ਪਣੋਤ੍ਥਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯਾਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਸ਼ਮਨੈਰਧੋਗਂ ਬਂਹਣੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਬਂਹਣੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਮਨੈਃ| ਨ ਚੇਦਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸਂ ਯੁਞੀਤੇਤ੍ਯਾਹ-ਲਙ੍ਘ੍ਯਬਂਹ੍ਯਾਨਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚੇਤਿ| ਲਙ੍ਘਨਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਧੋਗਮਪਿ ਸ਼ਮਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਬਂਹਣਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਮਪਿ ਲਙ੍ਹ੍ਘਨੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shamanauShadham (6-7) · Śloka 7

| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਸ਼ਮਨੌ ਰਸੌ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕੌ||੬|| ਉਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸਡਙ੍ਗੋਦਕਪਾਯਿਨਃ| |੭|

ਸ੦-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਰਹਿਤਂ ਸਡਙ੍ਗੋਦਕਂ ਪਿਬਤਃ ਪੁਂਸਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੌ ਰਸੌ ਸ਼ਮਨਮ੍| ਤਥਾ, ਉਪਵਾਸਃ|

Adhikarana bRuMhaNauShadham (7) · Śloka 7

| ਅਧੋਗੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਬਂਹਣੌ ਮਧੁਰੋ ਰਸਃ||੭||

ਸ੦-ਅਧੋਗੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਬਂਹਣੋ ਮਧੁਰੋ ਰਸੋ ਹਿਤਃ|

Adhikarana UrdhvagAdhogayoH pathyaviBAgaH (8) · Śloka 8

ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਤਰ੍ਪਣਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਚ ਪੇਯਾ ਤ੍ਵਧੋਗਤੇ| |੮|

ਸ੦-ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍-ਪੂਰ੍ਵਂ, ਤਰ੍ਪਣਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍, ਤਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਵਮਧੋਗੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪੇਯਾ ਯੋਜ੍ਯਾ|

Adhikarana ashuddharaktasya stamBananiShedhaH shuddharaktasya stamBanam (8-9) · Śloka 9

| ਆਸ਼੍ਨਤੋ ਬਲਿਨੋਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਨ ਧਾਰ੍ਯਂ ਤਦ੍ਧਿ ਰੋਗਕਤ੍||੮|| ਧਾਰਯੇਦਨ੍ਯਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਗ੍ਨਿਵਚ੍ਛੀਘ੍ਰਕਾਰਿ ਤਤ੍| |੯|

ਸ੦-ਬਲਿਨੋ ਨਰਸ੍ਯਾਸ਼੍ਨਤੋ ਰਕ੍ਤਮਸ਼ੁਦ੍ਧਂ-ਦੁਸ੍ਟਂ, ਨ ਧਾਰ੍ਯਂ-ਨ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨੀਯਮ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਗ਼ਤਂ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਸਰ੍ਪਵਿਦ੍ਰਧਿਪ੍ਲੀਹਾਦੀਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਅਨ੍ਯਥਾ-ਵਿਧਿਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਸਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯਾਭੋਜਨਸ੍ਯ ਚ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਵਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਮਰਣਕਾਰਿ ਤਤ੍-ਰਕ੍ਤਮਸ੍ਤਮ੍ਭਿਤਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana virecanauShadham (9-10) · Śloka 10

| ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੯|| ਸਾਧਯੇਦ੍ਵਿਧਿਵਲ੍ਲੇਹਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਤਃ| |੧੦|

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਾ-ਸ਼ੁਕ੍ਲਗੋਪੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਮਾਮਾ-ਮਾਲਵਿਕਾ ਤ੍ਰਿਵਦੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਯੋਃ ਕਸਾਯੇਣ ਤਥਾ ਤਯੋਰੇਵ [ਕਲ੍ਕੇਨ] ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਲੇਹਵਤ੍ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੩/੬੨) ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਣਾਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਵੇਦ੍ਯਮਿਤਿ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਵ੍ਯਵਹਾਰਃ|

Adhikarana virecanAntaradvayam (10-11) · Śloka 11

| ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਮਧੁ||੧੦|| ਮੋਦਕਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਸ਼ੋਫਜ੍ਵਰਾਪਹਃ| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਮਸਿਤਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਾਦਸਂਯੁਤਾ||੧੧||

ਸ੦-ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮੋਦਕੋ-ਵਟਕਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਰਿਮਾਣਂ ਚ ਪਦ੍ਮਕਾਦ੍ਯਚੂਰ੍ਣਵਦਵਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਸ ਚ ਮੋਦਕਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਰ੍ਧ੍ਵਰਕ੍ਤਸ਼ੋਫਜ੍ਵਰਹਦ੍ਭਵਤਿ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਲੇਹਸ੍ਯ ਵਿਸਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਵਿਸਯੋ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਮਸਿਤਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਾਦਸਂਯੁਤਾ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦਿ ਹਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana vamanapa~jcakam (12-13) · Śloka 13

ਵਮਨਂ ਫਲਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸਸਿਤਾਮਧੁ| ਸਸਿਤਂ ਵਾ ਜਲਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਮਧੁਕੋਦਕਮ੍||੧੨|| ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਰਸਮਿਕ੍ਸੋਰ੍ਵਾ| |੧੩|

ਸ੦-ਮਦਨਫਲੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸਿਤਾਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਵਮਨੇ ਦੇਯਮ੍, ਵਾਤਕੋਪਭਯਾਦਿਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯਃ| ਅਥਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਫਲ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ, [ਅਥਵਾ] ਮਧੁਕੋਦਕਮਥਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ, ਅਥਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ, ਅਥਵੇਕ੍ਸੁਰਸਮ੍| ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ ਮਦਨਫਲਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਥਕ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦੇਯਮ੍|

Adhikarana shuddhasya pathyam (13) · Śloka 13

ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੋ ਵਿਧਿਃ| ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਨ੍ਥਪੇਯਾਦਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸਤਾ ਬਲਮ੍||੧੩||

ਸ੦-ਊਰ੍ਧ੍ਵ[ਗ]ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨੋਧੋਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨੋ ਵਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਵਿਰੇਕਵਮਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ [ਯਥਾਸ੍ਵਂ-] ਯਥਾਯੋਗਂ ਯਥਾਵਿਧਿ, ਮਨ੍ਥਪੇਯਾਦਿਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ,-ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਮਨ੍ਥਾਦਿਰਧੋਗੇ ਪੇਯਾਦਿਰਿਤਿ ਯਥਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana manthadvayam (14) · Śloka 14

ਮਨ੍ਥੋ ਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤੋ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਃ, ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਰ੍ਵਾ ਫਲੈਃ ਕਤਃ| |੧੪|

ਸ੦-ਮਨ੍ਥੋ ਜ੍ਵਰੋਕ੍ਤੋ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਃ-"ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਮਧੁਕ" (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧/੫੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਃ| ਪਿਤ੍ਤਗ਼੍ਨੈਰ੍ਵਾ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੁਕਾਦਿਭਿਃ, ਫਲੈਃ ਕਤਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ|

Adhikarana manthAntaradvayam (14-15) · Śloka 15

| ਮਧੁਖ਼ਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਪਰੂਸਕਸਿਤਾਮ੍ਭਸਾ||੧੪|| ਮਨ੍ਥੋ ਵਾ ਪਞ੍ਚਸਾਰੇਣ ਸਗ਼ਤੈਰ੍ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ| ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਮ੍ਲੋ ਵ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨ੍ਯਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸਿਣਾਮ੍||੧੫||

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਮਧ੍ਵਾਦਿਨਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪਞ੍ਚਕੇਨ ਕਤੇਨ ਪਞ੍ਚਸਾਰਾਖ਼੍ਯੇਨ ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੈਰ੍ਮਨ੍ਥੋ ਹਿਤਃ| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੀਨਾਮਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸਿਣਾਂ ਚ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਭ੍ਯਾਮਮ੍ਲਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਥਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ| 'ਅਧੋਗੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੇਯਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ' ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤਸ੍ਤਾ ਏਵ ਪੇਯਾ ਬ੍ਰੂਤੇ-

Adhikarana peyAsaptakam (16-18) · Śloka 18

ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਃ| ਉਸ਼ੀਰਂ ਸ਼ਾਬਰਂ ਰੋਧ੍ਰਂ ਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਂ ਕੁਚਨ੍ਦਨਮ੍||੧੬|| ਹੀਵੇਰਂ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਂ ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਂ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਅਰ੍ਧਾਰ੍ਧੈਰ੍ਵਿਹਿਤਾਃ ਪੇਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਦਯੌਗਿਕਾਃ||੧੭|| ਭੂਨਿਮ੍ਬਸੇਵ੍ਯਜਲਦਾ ਮਸੂਰਾਃ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯਪਿ| ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾ ਮੁਦ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਬਲਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਹਰੇਣੁਕਾਃ||੧੮||

ਸ੦-ਕਮਲੋਤ੍ਪਲੇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਗੈਰਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੈਃ ਪੇਯਾ ਵਿਹਿਤਾਃ| ਪਾਦਯੌਗਿਕਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਭੂਨਿਮ੍ਬਸੇਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਯਃ|

Adhikarana uktAnAM peyAnAM prakArAntaram,mAMsarasAH (19-20) · Śloka 20

ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਪਥਕਪਥਗ੍ਜਲੇ ਤੇਸਾਂ ਯਵਾਗੂਃ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਰਸੇ||੧੯|| ਸ਼ੀਤਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਾਂਸਰਸਾਨਪਿ| ਈਸਦਮ੍ਲਾਨਨਮ੍ਲਾਨ੍ ਵਾ ਘਤਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍||੨੦||

ਸ੦-ਮਾਂਸਾਨਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਣੀ-ਸ਼ਸ਼ਾਦਿਸਬਨ੍ਧੀਨਿ, ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਪੇਯੌਸਧਾਨਾਂ ਪਥਕ੍ਪਥਗ੍ਜਲੇ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸੇ ਯਵਾਗੂਃ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ੀਃ ? ਸ਼ੀਤਾਸ੍ਤਥਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਃ| ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਮਾਂਸਰਸਾਨਾਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ, ਨ ਤੁ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤ੍ਵਮਪਿ, ਅਯੋਗਾਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਹ-ਤਾਨ੍ ਮਾਂਸਰਸਾਨ੍ ਈਸਦਮ੍ਲਾਨਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸਿਣਃ, ਅਨਮ੍ਲਾਭਿਲਾਸਿਣੋਨਮ੍ਲਾਨੇਵ| ਤਥਾ, ਘਤਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਾਨ੍|

Adhikarana dhAnyAni shAkAni ca (21) · Śloka 21

ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬੀਭਵਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ਾਕਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍||੨੧||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬੀਜਂ, ਧਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ਾਕਂ ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੇਧ੍ਯਾਯੇ (ਸੂ.ਅ. ੬) ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਚ ਸ਼ੀਤਲਂ ਚ|

Adhikarana pAnArthamudakam (22) · Śloka 22

ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਮ੍ਬੁ ਪਾਨੀਯਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਵਾ ਸ਼ਤਮ੍| ਲਘੁਨਾ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਮਧ੍ਵਮ੍ਭੋ ਵਾ ਫਲਾਮ੍ਬੁ ਵਾ||੨੨||

ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਮ੍ਬੁ-ਸਡਙ੍ਗਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਰਹਿਤਂ, ਪਾਨੀਯਂ-ਪਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਅਥਵਾ ਲਘੁਨਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ਤਮ੍| ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਪਣੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਃ| ਯਥਾ-"ਕਰ੍ਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕੇਮ੍ਭਸਿ| ਅਰ੍ਧਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਜਲਪਾਕੇ ਤ੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ||" ਇਤਿ| ਕੇਵਲਂ ਵਾ ਜਲਂ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਹਿਤਮ੍| ਮਧ੍ਵਮ੍ਭੋ-ਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਨੀਯਮ੍| ਫਲਾਮ੍ਬੁ ਵਾ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਿਰ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੈਃ ਫਲੈਃ ਕਤਮ੍|

Adhikarana vibaddhe mAMsarasatrayam (23) · Śloka 23

ਸ਼ਸ਼ਃ ਸਵਾਸ੍ਤੁਕਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਵਿਬਨ੍ਧੇ| |੨੩|

ਸ੦-ਸ਼ਸ਼ਃ-ਸ਼ਸ਼ਸ੍ਯ ਮਾਂਸਂ, ਸਹਵਾਸ੍ਤੁਕੇਨ ਵਿਡ੍ਵਿਬਨ੍ਧੇ ਸਤਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ|

Adhikarana mArutAdhike mAMsarasatrayam (23-24) · Śloka 24

ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਪੁਨਃ| ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਸਾਧਿਤੋ ਮਾਰੁਤੇਧਿਕੇ||੨੩|| ਪ੍ਲਕ੍ਸਸ੍ਯ ਬਰ੍ਹਿਣਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਯ ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ| |੨੪|

ਸ੦-ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ੍ਤੁ ਮਾਰੁਤੇਧਿਕ ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਾਧਿਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਪ੍ਲਕ੍ਸਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸਾਧਿਤੋ ਬਰ੍ਹਿਣੋ-ਮਯੂਰਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍-ਮਾਰੁਤੇਧਿਕੇ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਬਰ੍ਹਿਣ ਇਤਿ "ਫਲਬਰ੍ਹਾਭ੍ਯਾਮਿਨਚ੍|" ਤਥੈਵਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਉਦੁਮ੍ਬਰਾਦਿਕ੍ਵਾਥਸਾਧਨਂ ਤਿਤ੍ਥਿਰ੍ਯਾਦੀਨਾਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤੁਮ੍|

Adhikarana varjanIyam (24) · Śloka 24

| ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਦਾਨਂ ਤਚ੍ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੪||

ਸ੦-ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ-ਯੇਨ ਸੇਵਿਤੇਨ ਤਜ੍ਜਾਤਂ, ਤਚ੍ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਪਰਿਹਰੇਤ੍|

Adhikarana shamanauShadhatrayam (25-26) · Śloka 26

ਵਾਸਾਰਸੇਨ ਫਲਿਨੀਮਦ੍ਗੋਧ੍ਰਾਞ੍ਜਨਮਾਕ੍ਸੀਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ ਸ਼ਮਯੇਤ੍ਪੀਤਂ, ਨਿਰ੍ਯਾਸੋ ਵਾਟਰੂਸਕਾਤ੍||੨੫|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਕੇਵਲੋ ਵਾ, ਸ਼ਤੋਪਿ ਵਾ| ਵਸਃ ਸਦ੍ਯੋ ਜਯਤ੍ਯਸ੍ਰਂ, ਸ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਮੌਸਧਮ੍||੨੬||

ਸਂ-ਵਾਸਕਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਫਲਿਨ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪੀਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ| ਅਥਵਾ, ਅਟਰੂਸਕਸ੍ਯ ਰਸਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਯੁਕ੍ਤਃ ਪੀਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਜਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਕੇਵਲੋ ਵਾਸਾਰਸਃ| ਅਥਵਾ ਕ੍ਵਥਿਤੋ ਵਸਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਜਯੇਤ੍| ਸ ਵਸੋ ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯ-ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ, ਪਰਮੌਸਧਮ੍|

Adhikarana kvAthatrayam (27-28) · Śloka 28

ਪਟੋਲਮਾਲਤੀਨਿਮ੍ਬਚਨ੍ਦਨਦ੍ਵਯਪਦ੍ਮਕਮ੍| ਰੋਧ੍ਰੋ ਵਸਸ੍ਤਨ੍ਦੁਲੀਯਃ ਕਸ੍ਣਾ ਮਨ੍ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾ||੨੭|| ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਗੋਪਕਨ੍ਯਾ ਕਾਕੋਲ੍ਯੌ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਃ ਕ੍ਵਾਥਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੨੮||

ਸ੦-ਪਟੋਲਾਦਯੋਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਕ੍ਵਾਥਾ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਜਯਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਵਾਸਕ ਆਰ੍ਦ੍ਰੋਪਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ਨ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਏਵਂ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ-"ਵਾਸਾਕੁਟਜਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਸਹਾਚਰਾਃ| ਨਿਤ੍ਯਮਾਰ੍ਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾਪਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਨ ਤੇ||" ਇਤਿ|

Adhikarana kvAthAntaram lehaH (29) · Śloka 29

ਪਲਾਸ਼ਵਲ੍ਕਕ੍ਵਾਥੋ ਵਾ ਸੁਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਭ੍ਯਾਂ ਗਵਾਸ਼੍ਵਸ਼ਕਤੋ ਰਸਮ੍||੨੯||

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਪਲਾਸ਼ਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਵਾਥਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਗੁਣਃ| ਅਥਵਾ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਭ੍ਯਾਂ ਗਵਾਸ਼੍ਵਸ਼ਕਤੋ ਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਗਵਾਸ਼੍ਚੇਤਿ "ਅਵਡ੍ ਸ੍ਫੋਟਾਯਨਸ੍ਯ" ਇਤ੍ਯਵਙਾਦੇਸ਼ਃ|

Adhikarana grathite rakte lehaH (30) · Śloka 30

ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਗਂ ਗ੍ਰਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਪਾਰਾਵਤਾਚ੍ਛਕਤ੍| |੩੦|

ਸ੦-ਗ੍ਰਥਿਤੇ-ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਤਿ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪਾਰਾਵਤਸ੍ਯ ਸ਼ਕਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਗੇਣ ਸਹ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana atiyoge rUdhirapAnam atiyoge yakRuBakShaNam (30-31) · Śloka 31

| ਅਤਿਨਿਃ ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੌਦ੍ਗੇਣ ਰੁਧਿਰਂ ਪਿਬੇਤ੍||੩੦|| ਜਾਙ੍ਗਲਂ, ਭਕ੍ਸਯੇਦ੍ਵਾਜਮਾਮਂ ਪਿਤ੍ਤਯੁਤਂ ਯਕਤ੍| |੩੧|

ਸ੦-ਅਤਿਨਿਃਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਰਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਗੇਣ ਸਹ ਪਿਬੇਤ੍| ਆਜਂ ਯਕਦਪਕ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਯੁਤਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍|

Adhikarana atiyoge shItakaShAyaH (31-32) · Śloka 32

| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਜਲਦਲਾਜਮੁਦ੍ਗਕਣਾਯਵੈਃ||੩੧|| ਬਲਾਜਲੇ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤੈਃ ਕਸਾਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਾ| |੩੨|

ਸ੦-ਚਨ੍ਦਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਬਲਾਜਲੇ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤੈਃ ਕਸਾਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|

Adhikarana atiyoge shItakaShAyAntaradvayam (32-34) · Śloka 34

| ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਮ੍ਭੋਜਸੇਵ੍ਯਮਦ੍ਭਸ੍ਟਲੋਸ੍ਟਜਃ||੩੨|| ਸੁਸ਼ੀਤਃ ਸਸਿਤਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਿਤ੍| ਆਪੋਥ੍ਯ ਵਾ ਨਵੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਪ੍ਲਾਵਯੇਦਿਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾਃ||੩੩|| ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਦ੍ਗੁਪ੍ਤਮਾਕਾਸ਼ੇ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਰੁਤਂ ਜਲਮ੍| ਮਧੁਮਦ੍ਵਿਕਚਾਮ੍ਭੋਜਕਤੋਤ੍ਤਂਸਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍||੩੪||

ਸ੦-ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਜਃ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੁਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਂ ਜਯੇਤ੍|ਸਂ-ਇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾ ਆਪੋਥ੍ਯ ਭਸ਼ਮਾਦੌ ਸਙ੍ਕੁਟ੍ਯ ਜਲੇ ਪ੍ਲਾਵਯੇਤ੍| ਨਵੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਰਾਤ੍ਰਿਮਾਕਾਸ਼ੇ ਗੁਪ੍ਤਂ-ਕੀਟਾਦ੍ਯੁਪਹਤਂ ਯਥਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ. ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਤ੍-ਇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾਜਲਂ, ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਰੁਤਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਵਿਕਸਿਤਪਦ੍ਮੇਨ ਕਤਸ਼ੇਖ਼ਰਂ ਤਦ੍ਗੁਣਂ-ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਗੁਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana pittajvaroktASca kaShAyAH (35) · Śloka 35

ਯੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਚੋਕ੍ਤਾਃ ਕਸਾਯਾਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੩੫|

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਚ ਯੇ ਕਸਾਯਾ ਉਕ੍ਤਾਃ-"ਸ਼ਕ੍ਰਯਵਾਗ਼ਨਮ੍| ਕਟੁਕਾ ਚੇਤਿ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਗਾ" (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧/੫੨) ਇਤ੍ਯਾਦਯਃ, ਤਾਂਸ਼੍ਚ-ਕਸਾਯਾਨ੍, ਅਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana jIrNaraktapittacikitsA CAgakShIraprayogaH,gavyakShIraprayogatrayam (35-38) · Śloka 38

| ਕਸਾਯੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰੇਭਿਰ੍ਦੀਪ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਵਿਜਿਤੇ ਕਫੇ||੩੫|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਮ੍ਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਪਯਃ| ਯੁਞ੍ਜਯਾਚ੍ਛਾਗਂ ਸ਼ਤਂ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਗਵ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ||੩੬|| ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਲਘੁਨਾ ਸ਼ਤਂ ਵਾ ਸਸਿਤਾਮਧੁ| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਬਲਾਗੋਕ੍ਸੁਰਨਾਗਰੈਃ||੩੭|| ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਘਤਂ ਸਿਤਯਾਥਵਾ| |੩੮|

ਸ੦-ਏਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ-ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਕਸਾਯੈਃ, ਅਗ੍ਨੌ ਦੀਪ੍ਤੇ ਕਫੇ ਚ ਵਿਜਿਤੇ ਸਤਿ ਯਦਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ, ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਪਞ੍ਚਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ ਸ਼ਤਂ ਛਾਗਂ ਪਯੋ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍| ਪਞ੍ਚਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ ਗਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਤੇਨ ਛਾਗੇਨ ਸਮਾਨਗੁਣਂ, ਤਚ੍ਚ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਲਘੁਨਾ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ਼ਤਂ ਗਵ੍ਯਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| ਤਥਾ, ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਾਦਿਭਿਃ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਸ਼ਤਂ ਸਹ ਘਤੇਨਾਥਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਸਹ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍|

Adhikarana mUtramArgage kShIram (38-39) · Śloka 39

| ਗੋਕਣ੍ਟਕਾਭੀਰੁਸ਼ਤਂ ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਸ੍ਤਥਾ ਪਯਃ||੩੮|| ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਰਕ੍ਤਂ ਸਰੁਜਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਗਮ੍| |੩੯|

ਸ੦-ਗੋਕਣ੍ਟਕਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ [ ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਃ-] ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਮਾਸਪਰ੍ਣੀਭਿਃ, ਸ਼ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਰਕ੍ਤਂ ਸਵੇਦਨਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਗਤਮ੍| ਵਿਸੇਸਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯਮਾਰ੍ਗਗਮਪਿ ਰਕ੍ਤਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ|

Adhikarana viNmArgage kShIracatuShTayam (39-40) · Śloka 40

| ਵਿਣ੍ਮਾਰ੍ਗਗੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਿਤਂ ਮੋਚਰਸੇਨ ਤੁ||੩੯|| ਵਟਪ੍ਰਰੋਹੈਃ ਸ਼ੁਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੁਦੀਚ੍ਯੋਤ੍ਪਲੈਰਪਿ| |੪੦|

ਸ੦-ਵਿਣ੍ਮਾਰ੍ਗਗੇ-ਗੁਦਗਤੇ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮੋਚਰਸੇਨ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਹਿਤਮ੍| ਵਟਪ੍ਰਰੋਹੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ, ਅਥਵਾ ਵਟਸ਼ੁਙ੍ਗੈਃ-ਪ੍ਰਥਮੋਦ੍ਭੂਤਮੁਕੁਲਿਤੈਃ ਪਲ੍ਲਵਪ੍ਰਾਯੈਃ, ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੁਦੀਚ੍ਯੋਤ੍ਪਲੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਯੋ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana raktAkaShAyAH sapayaskAH (40) · Śloka 40

| ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਦੁਰ੍ਨਾਮਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੪੦||

ਸ੦-ਰਕ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਤਿਸਾਰਦੁਰ੍ਨਾਮ੍ਰੋਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਸਸ਼੍ਚ, ਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤਾਮਤ੍ਰ-ਰਕ੍ਤੇ, ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana pUrvoktakaShAyasiddhAni ghRutAni (41) · Śloka 41

ਪੀਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯਾਨ੍ ਪਯਸਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਪਯਸੈਵ ਚ| ਕਸਾਯਯੋਗੈਰੇਭਿਰ੍ਵਾ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਤਮ੍||੪੧||

ਸ੦-ਕਸਾਯਾਨ੍-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍, ਪਯਸਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਪਯਸੈਵਾਸ਼੍ਨਿਯਾਤ੍| ਸ੦-ਏਤੈਰ੍ਵਾ ਕਸਾਯਾਖ੍ਯੈਰ੍ਯੋਗੈਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana vAsAghRutam (42-44) · Śloka 44

ਸਮੂਲਮਸ੍ਤਕਂ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਂ ਵਸਮਸ੍ਟਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਟਾਂਸ਼ਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਘਤਂ ਤੇਨ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੪੨|| ਤਤ੍ਪੁਸ੍ਪਗਰ੍ਭਂ ਤਚ੍ਛੀਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਗਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਦ੍ਰੋਗਕਾਮਲਾਃ||੪੩|| ਤਿਮਿਰਭ੍ਰਮਵੀਸਰ੍ਪਸ੍ਵਰਸਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍| |੪੪|

ਸ੦-ਮੂਲਪਲ੍ਲਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਂ-ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ, ਵਸਮਸ੍ਟਗੁਣੇ ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੇਨ-ਆਸ੍ਟਾਸ਼ਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਵਾਥੇਨ, ਘਤਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਤਤ੍ਪੁਸ੍ਪਗਰ੍ਭਮ੍| ਤਸ੍ਯ-ਵਸਸ੍ਯ, ਪੁਸ੍ਪਾਣੀ ਗਰ੍ਭਃ-ਕਲ੍ਕੋ, ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ੀਤਿਭੂਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਗੇਣ ਸਹ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਾਦੀਨ੍ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|

Adhikarana palAshaghRutam trAyamANAghRutam (44-45) · Śloka 45

| ਪਲਾਸ਼ਵਨ੍ਤਸ੍ਵਰਸੇ ਤਦ੍ਗਰ੍ਭਂ ਚ ਗ਼ਤਂ ਪਚੇਤ੍||੪੪|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਘ੍ਨਂ, ਤਥੈਵ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਯਾ| |੪੫|

ਸ੦-ਪਲਾਸ਼ਵਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰਸੇ ਤਦ੍ਗਰ੍ਭਂ-ਪਲਾਸ਼ਵਨ੍ਤਕਲ੍ਕਂ, ਗ਼ਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਹ ਰਕ੍ਤਘ੍ਨਂ ਭਵਤਿ| ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਯਾ ਸ਼ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana raktapittavisheShe kShAracatuShTayam (45-46) · Śloka 46

| ਰਕ੍ਤੇ ਸਪਿਚ੍ਛੇ ਸਕਫੇ ਗ੍ਰਥਿਤੇ ਕਣ੍ਠਮਾਰ੍ਗਗੇ||੪੫|| ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸਾਰਮੁਤ੍ਪਲਨਾਲਜਮ੍| ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍ ਤਥਾਮ੍ਭੋਜਰੇਣੁਸ਼੍ਯਾਮਾਮਧੂਕਜਮ੍||੪੬||

ਸ੦-ਰਕ੍ਤੇ ਪਿਚ੍ਛਾਵਤਿ, ਪਿਚ੍ਛਾ-ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯਾ ਰਸਸਦਸ਼ੀ, ਤਥਾ ਸਕਫੇ, ਤਥਾ ਗ੍ਰਥਿਤੇ-ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸਦਸ਼ੇ, ਤਥਾ ਕਣ੍ਠਮਾਰ੍ਗਗੇ ਸਤਿ, ਕ੍ਸਾਰਮੁਤ੍ਪਲਨਾਲਜਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਨਨੁ, ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਨ ਯੁਕ੍ਤ ਉਪਯੋਗਃ| ਤਤ੍ਕਥਮਿਹ ਤਮਨੁਮੇਨੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਉਤ੍ਪਲਾਦੀਨਿ ਸ਼ੀਤਸ੍ਵਭਾਵਾਨਿ| ਤਤ੍ਸਮੁਤ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰਃ ਸਯੋਨਿਮਨੁਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ.ਸ਼ਾ.ਅ. ੧/੪)- "ਕਾਰਣਾਨੁਵਿਧਾਯਿਤ੍ਵਾਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤਾ|" ਇਤਿ| ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਤ੍ਮਕਂ ਧਤ੍ਤੇ| ਤਦੇਵਂ ਕਣ੍ਠਮਾਰ੍ਗਗਸ੍ਯ ਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰੋ ਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੋਧਯਤ੍ਯੇਵ, ਨ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਕੋਪਾਯ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੁਕ੍ਤੋਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰੋਪਯੋਗਃ| ਅਮ੍ਭੋਜਰੇਣ੍ਵਾਦਿਜਂ ਚ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਤਥਾ ਮਾਕ੍ਸਿਕਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana gudapravRutte rakte bastiH (47) · Śloka 47

ਗੁਦਾਗਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਬਸ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ| |੪੭|

ਸ੦-ਗੁਦਾਗਮੇ ਰਕ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬਸ੍ਤਿਰਿਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana ghrANapravRutte rakte nasyam (47-49) · Śloka 49

| ਘ੍ਰਾਣਗੇ ਰੁਧਿਰੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਨਾਵਨਂ ਚਾਨੁਸੇਚਯੇਤ੍||੪੭|| ਕਸਾਯਯੋਗਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸ੍ਵਾਦਿਰਸਾਪ੍ਲੁਤਾਨ੍| ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨ੍ਸਸਿਤਾਂਸ੍ਤੋਯਂ ਕੇਵਲਂ ਵਾ ਜਲਂ ਹਿਤਮ੍||੪੮|| ਰਸੋ ਦਾਡਿਮਪੁਸ੍ਪਾਣਾਮਾਮ੍ਰਾਸ੍ਥ੍ਨਃ ਸ਼ਾਡ੍ਵਲਸ੍ਯ ਵਾ| |੪੯|

ਸ੦-ਘ੍ਰਾਣਗੇ ਰੁਧਿਰੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸਤਿ ਨਾਵਨਮਨੁਸੇਚਯੇਤ੍-ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਸਾਯਯੋਗਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨ੍-ਵਾਸਕਾਦੀਨ੍, ਘ੍ਰਾਣਗੇਨੁਸੇਚਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍? ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸ੍ਵਾਦਿਰਸੇਨਾਪ੍ਲੁਤਾਨ੍-ਸਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਂਸਰਸਘਤਾਦਿ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਤੋਯਮਰ੍ਥਾਤ੍ਸਸਿਤਂ, ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਜਲਂ ਹਿਤਮਿਤਿ| ਤਥਾ ਦਾਡਿਮਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਰਸਃ, ਤਥਾ ਚੂਤਫਲਾਸ੍ਥ੍ਨਃ, ਤਥਾ ਦੂਰ੍ਵਾਯਾ ਰਸੋ, ਨਸ੍ਯਂ ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana pradehABya~jjanAdayaH (49) · Śloka 49

| ਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਛੀਤਵਰ੍ਗਂ ਚ ਪ੍ਰਦੇਹਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਸੁ||੪੯||

ਸ੦-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਵਰ੍ਗਂ ਚ ਪ੍ਰਲੇਪਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|

Adhikarana pittajvarauShadhaM kShatakShINauShadhaM ca raktapitte hitam (2) · Śloka 2

ਯਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਹਿਤਂ ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣੇ ਹਿਤਂ ਚ ਯਤ੍||੫੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ ਸ੍ਥਾਨੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||

ਸ੦-ਯਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰੇਭਿਹਿਤਮੌਸਧਂ ਬਹਿਰਨ੍ਤਰੇ, ਤਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਯਚ੍ਚ ਕ੍ਸਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਚ ਹਿਤਂ ਤਦਪਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਹਿਤਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ- ਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨||