2. raktapittacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಜ್ವರಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ| ಯತೋ ಮಹೇಶ್ವರಸ್ಯ ಲಲಾಟಾಜ್ಜ್ವರೋ ಬಭೂವ, ತತ್ಸನ್ತಾಪಾದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಯೈವಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತಃ| ತಥಾ, ನಿದಾನೇ ಯದ್ವಿಶೇಷೇಣ ನೋಕ್ತಂ ತದಿಹ ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾ ನಿದಾನಾಭಿಪ್ರಾಯಮಪಿ ಭಣ್ಯತೇ, ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿತ್ವಾತ್|

Adhikarana raktapittacikitsitA~adhyAyaH raktapittasya sAdhyatvam (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ರಕ್ತಪೈತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಊರ್ಧ್ವಗಂ ಬಲಿನೋಽವೇಗಮೇಕದೋಷಾನುಗಂ ನವಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಸುಖೇ ಕಾಲೇ ಸಾಧಯೇನ್ನಿರುಪದ್ರವಮ್||೧||

ಸ೦-ಬಲಿನೋ-ಬಲವತಃ ಪುಂಸೋ ನ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ, ಯದುತ್ಪನ್ನಮೂರ್ಧ್ವಗಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ತತ್ಸಾಧಯೇತ್-ಉಪಕ್ರಮೇತ್| ತಥಾ ಯದೇವೋರ್ಧ್ವಗಮವೇಗಂ-ಅವೇಗವತ್, ತಥೈಕೋ ದೋಷಃ-ಕಫಾಖ್ಯಃ, ಅನುಗಃ-ಅನುಬಲೋ, ಯಸ್ಯ ತದೇಕದೋಷಾನುಗಮ್| ನಿದಾನೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಹೃಂಇ.ಅ.೩/೮)-"ಊರ್ಧ್ವಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಕಪಾದ್ಯಸ್ಮಾತ್" ಇತಿ| ತಥಾ ನವಂ-ಅಚಿರೋತ್ಪನ್ನಂ, ತಥಾ ಯತ್ಸುಖೇ ಕಾಲೇ- ತದ್ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭೂತೇ ಹೇಮನ್ತೇ ಶಿಶಿರೇ ವಾ ಜಾತಂ, ತಥಾ ಯನ್ನಿರುಪದ್ರವಂ-ವಿಕೃತವಿಜ್ಞಾನೀಯಾಧ್ಯಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತೈಃ (ಹೃ.ಶಾ.ಅ.೫/೭೪)" ರಕ್ತಪಿತ್ತಂಭೃಶಂ ರಕ್ತಂ" ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥನಿರ್ದಿಷ್ಟೈರುಪದ್ರವೈ ರಹಿತಮ್| ಅತೋ ಲಕ್ಷಣಾದ್ಯದ್ವಿಪರ್ಯಯಲಕ್ಷಣಮೂರ್ಧ್ವಗಮಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ತದರ್ಥಾದಸಾಧ್ಯಂ ಯಾಪ್ಯಂ ವಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಗಮ್ಯತೇ|

Adhikarana raktapittasya yApyatvam (2) · Śloka 2

ಅಧೋಗಂ ಯಾಪ್ಯಯೇದ್ರಕ್ತಮ್ ಯಚ್ಚದೋಷದ್ವಯಾನುಗಮ್| ಶಾನ್ತಂ ಶಾನ್ತಂ ಪುನಃ ಕುಪ್ಯನ್ಮಾರ್ಗಾನ್ಮಾರ್ಗಾನ್ತರಂ ಚ ಯತ್||೨||

ಸ೦-ಅಧೋಗಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಗರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತೈಕದೋಷಾನುಗಾದಿವಿಶೇಷಣವಿಷಿಷ್ಟಮಪಿ ಯಾಪಯೇತ್| ಯಚ್ಚ ದೋಷದ್ವಯಾನುಗಂ-ವಾತಕಫಾಭ್ಯಾಂ ಹೀನಬಲಾಭ್ಯಾಮನುಗತಮೂರ್ಧ್ವಗಮಪಿ, ತಚ್ಚ ಯಾಪಯೇತ್|

Adhikarana raktapittasya asAdhyatvam (3) · Śloka 3

ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಂ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಸ್ತ್ರಿದೋಷಂ ದ್ವಿಪಥಂ ತ್ಯಜೇತ್| |೩|

ಸ೦-ಶಾನ್ತಂ ಶಾನ್ತಂ-ಅತಿಶಯೇನ ಶಾನ್ತಂ, ಪುನಃ ಕುಪ್ಯತ್-ಕೋಪಂ ಗಚ್ಛತ್, ಊರ್ಧ್ವಗಮೇಕದೋಷಾನುಗಮಧೋಗಂ ವಾ ತ್ಯಜೇತ್| ಅಥ ಮಾರ್ಗಾತ್-ಊರ್ಧ್ವಾತ್ ನಾಸಾಕ್ಷಿಕರ್ಣಾಸ್ಯಲಕ್ಷಣಾತ್, ಮಾರ್ಗಾನ್ತರಂ-ಗುದಮೇಢ್ರಲಕ್ಷಣಂ, ಯತ್-ಗಚ್ಛ್ಹತ್, ಏವಂ ಯತ್ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತಚ್ಚ ತ್ಯಜೇತ್| ಯದಿತಿ ಇಣಃ ಶತರಿ ಇಣೋ ಯಣಿತಿ ಯಾದೇಶೇ ಯದಿತಿ ರೂಪಮ್| ತಥಾ ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಮಾರ್ಗಾಧೋಮಾರ್ಗಾದ್ವಾ ಯದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ತತ್ತ್ಯಜೇತ್, ರಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಯತನತ್ವಾತ್| ಉಕ್ತಂ ಚ-"ಜೀವಿತಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ತತ್ರ ರಕ್ತೇ ತಿಷ್ಠತಿ ತಿಷ್ಠತಿ|" ಇತಿ| ತಥಾ, ಮನ್ದಾಗ್ನೇರ್ಯತ್ಪ್ರವೃತ್ತಮಧೋಗಮೂರ್ಧ್ವಗಂ ವ ತದಪಿ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾತ್ತ್ಯಜೇತ್| ತಥಾ ಹಿ,-ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಕಟುಕಾಮ್ಲೋಷ್ಣರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಾದ್ಯೌಷಧಮಗ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಣಂ ಯತ್ತದ್ಧಿತಮ್, ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಚಾತೋ ವಿಪರೀತಪ್ರಾಯಂ ಯತ್ತತ್ಪಥ್ಯಮ್| ತಥಾ, ತ್ರಿದೋಷಮೂರ್ಧ್ವಗಮಧೋಗಂ ವಾ ತದಪಿ ತ್ಯಜೇತ್, ವಿಷಮತ್ವಾತ್| ಯತೋ ನ ತದ್ವಮನವಿಷಯಂ ಭವತುಮರ್ಹತಿ ನಾಪಿ ವಿರೇಚನವಿಷಯಮ್|

Adhikarana la~gghanIyabRuMhaNIyashodhanIyashamanIyaviBAgaH (3-4) · Śloka 4

| ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನಿದಾನಮಯನಂ ಮಲಾವನುಬಲೌ ಬಲಮ್||೩|| ದೇಶಕಾಲಾದ್ಯವಸ್ಥಾಂ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಲಙ್ಘನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವಾಽಽದೌ ಶೋಧನಂ ಶಮನಂ ತಥಾ||೪||

ಸ೦-ನಿದಾನಾದಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾಽನನ್ತರಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ-ಊರ್ಧ್ವಗೇಽಧೋಗೇ ವಾ, ಆದೌ-ಪ್ರಥಮತ ಏವ, ಲಙ್ಘನಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್, ಅಥವಾ ಬೃಂಹಣಂ, ಅಥವಾ ಶೋಧನಂ ಶಮನಂ ವಾ| ತತ್ರ ನಿದಾನಂ-ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಕಟ್ವಮ್ಲಾದಿಸೇವನಮ್, ಏತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಹಿ ತನ್ನಿದಾನವರ್ಜನ ಉಪಯುಜ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೨೪)-"ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ತಚ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್|" ಇತಿ| ಅಯನಂ-ಊರ್ಧ್ವಾಘೋಲಕ್ಷಣಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೮)- "ರಕ್ತೇ ಸಪಿಚ್ಛೇ ಸಕಫೇ ಗ್ರಥಿತೇ ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಗೇ| ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಾರಮುತ್ಪಲನಾಲಜಮ್||" ಇತಿ| ತಥಾ (ಶ್ಲೋ.೪೭)- "ಗುದಾಗಮೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೋಣಿತೇ ವಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ|" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ, ಪಿತ್ತಾಖ್ಯಸ್ಯ ಮಲಸ್ಯಾತ್ರ ಮೂಲಭೂತತ್ವಾತ್ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ ಮಲೌ-ವಾತಕಫಾಖ್ಯೌ, ಅನುಬಲೌ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಶೇಷಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೩೬)-"ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ನ ಚೇಚ್ಛಾಮ್ಯೇತ್ತತ್ರ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಪಯಃ| ಯುಞ್ಜಯಾಚ್ಛಾಗಂ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ, ಬಲಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ| ಯತೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ. ೧೩)- "ಯಥಾಸ್ವಂ ಮನ್ಥಪೇಯಾದಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ ರಕ್ಷತಾ ಬಲಮ್|" ಇತಿ| ದೇಶೋ-ದ್ವಿವಿಧಃ ಶಾರೀರೋ ಭೂಮಿದೇಶಶ್ಚ| ತತ್ರ ಶಾರೀರೋ-ಮುಖನಾಸಾದ್ಯವಯವರೂಪಃ| ಊರ್ಧ್ವಗೇ ಹಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಸತ್ಯಪಿ ನಾಸಾಪ್ರವೃತ್ತೇ ವಿಶೇಷೇಣಾನ್ಯದೌಷಧಮನ್ಯಪ್ರವೃತ್ತೇಽನ್ಯತ್| ತಥಾ, ಅಧೋಗೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಸತ್ಯಪಿ ಗುದಪ್ರವೃತ್ತೇಽನ್ಯದೌಷಧಂ ಮೇಢ್ರಪ್ರವೃತ್ತೇ ಚಾನ್ಯತ್| ಭೂಮಿದೇಶಶ್ಚ-ತ್ರಿವಿಧೋವ್ಯಾಖ್ಯಾತೋ ಜಾಙ್ಗಲಾನೂಪಸಾಧಾರಣಭೇದೇನ| ತತ್ರ ಜಾಙ್ಗಲೇಽನ್ಯಧೌಷಧಮನೂಪೇಽನ್ಯತ್ ಸಾಧಾರಣೇ ಚಾನ್ಯತ್| ಕಾಲೋ-ಮುಹೂರ್ತಾದಿಃ ಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಲಕ್ಷಣ ಆವಸ್ಥಿಕಶ್ಚ| ತಥಾ ಚ ಶೀತೇ ಕಾಲೇಽನ್ಯಾದೃಸಮೌಷಧಮನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇಽನ್ಯಾದೃಷಮೌಷಧಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನಾನಲಾಹಾ ರಸತ್ತ್ವಸಾತ್ಮ್ಯವಯಃಪ್ರಕೃತಿಪ್ರಭೃತಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಅವಸ್ಥಾಂ ಚ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಅವಸ್ಥಾವಶಾತ್, ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ಹ್ಯವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೇಣಾನ್ಯದೌಷಧಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana shodhyatve~api la~gghanashAmyabRuMhaNashAmyaviBAgaH (5-6) · Śloka 6

ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಂ ಬಲಿನೋ ಬಹೂದೋಷಸ್ಯ ಸಾಧಯೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಭಾಗಂ ವಿರೇಕೇಣ ವಮನೇನ ತ್ವಧೋಗತಮ್||೫|| ಶಮನೈರ್ಬೃಂಹಣೈಶ್ಚಾನ್ಯಲ್ಲಙ್ಘ್ಯ ಬೃಂಹ್ಯಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಚ| |೬|

ಸ೦-ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಂ ಬಲಿನೋ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಗಂ ವಿರೇಕೇಣ ಸಾಧಯೇತ್, ಅಧೋಗತಂ ತು ವಮನೇನ ಸಾಧಯೇತ್| ಅನ್ಯತಪತರ್ಪಣೋತ್ಥಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಲ್ಪದೋಷಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಗಂ ಶಮನೈರಧೋಗಂ ಬೃಂಹಣೈರುಪಾಚರೇತ್| ಬೃಂಹಣೈರ್ವಾ ಶಮನೈಃ| ನ ಚೇದಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಿರಪೇಕ್ಷಂ ಯುಞೀತೇತ್ಯಾಹ-ಲಙ್ಘ್ಯಬೃಂಹ್ಯಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಚೇತಿ| ಲಙ್ಘನಾದುತ್ಪನ್ನಮಧೋಗಮಪಿ ಶಮನೈರುಪಾಚರೇತ್| ಬೃಂಹಣಾದುತ್ಪನ್ನಮೂರ್ಧ್ವಗಮಪಿ ಲಙ್ಹ್ಘನೈರುಪಾಚರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana shamanauShadham (6-7) · Śloka 7

| ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶಮನೌ ರಸೌ ತಿಕ್ತಕಷಾಯಕೌ||೬|| ಉಪವಾಸಶ್ಚ ನಿಃಶುಣ್ಠೀಷಡಙ್ಗೋದಕಪಾಯಿನಃ| |೭|

ಸ೦-ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಶುಣ್ಠೀರಹಿತಂ ಷಡಙ್ಗೋದಕಂ ಪಿಬತಃ ಪುಂಸಸ್ತಿಕ್ತಕಷಾಯೌ ರಸೌ ಶಮನಮ್| ತಥಾ, ಉಪವಾಸಃ|

Adhikarana bRuMhaNauShadham (7) · Śloka 7

| ಅಧೋಗೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ತು ಬೃಂಹಣೌ ಮಧುರೋ ರಸಃ||೭||

ಸ೦-ಅಧೋಗೇ ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಬೃಂಹಣೋ ಮಧುರೋ ರಸೋ ಹಿತಃ|

Adhikarana UrdhvagAdhogayoH pathyaviBAgaH (8) · Śloka 8

ಊರ್ಧ್ವಗೇ ತರ್ಪಣಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಕ್ ಚ ಪೇಯಾ ತ್ವಧೋಗತೇ| |೮|

ಸ೦-ಊರ್ಧ್ವಗೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ, ತರ್ಪಣಂ ಯೋಜ್ಯಮ್, ತಥಾಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾತ್| ಏವಮಧೋಗೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಾಕ್ ಪೇಯಾ ಯೋಜ್ಯಾ|

Adhikarana ashuddharaktasya stamBananiShedhaH shuddharaktasya stamBanam (8-9) · Śloka 9

| ಆಶ್ನತೋ ಬಲಿನೋಽಶುದ್ಧಂ ನ ಧಾರ್ಯಂ ತದ್ಧಿ ರೋಗಕೃತ್||೮|| ಧಾರಯೇದನ್ಯಥಾ ಶೀಘ್ರಮಗ್ನಿವಚ್ಛೀಘ್ರಕಾರಿ ತತ್| |೯|

ಸ೦-ಬಲಿನೋ ನರಸ್ಯಾಶ್ನತೋ ರಕ್ತಮಶುದ್ಧಂ-ದುಷ್ಟಂ, ನ ಧಾರ್ಯಂ-ನ ಸ್ತಮ್ಭನೀಯಮ್| ತದ್ಧಿ ಘೃತಂ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧ್ಯುಕ್ತಾನ್ ವಿಸರ್ಪವಿದ್ರಧಿಪ್ಲೀಹಾದೀನ್ ರೋಗಾನ್ ಕರೋತಿ| ಅನ್ಯಥಾ-ವಿಧಿವಿಪರ್ಯಯೇ ಸತಿ ದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಭೋಜನಸ್ಯ ಚ, ಶೀಘ್ರಂ ಧಾರಯೇತ್| ಯಸ್ಮಾದಗ್ನಿವಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಮರಣಕಾರಿ ತತ್-ರಕ್ತಮಸ್ತಮ್ಭಿತಂ, ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana virecanauShadham (9-10) · Śloka 10

| ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾಕಷಾಯೇಣ ಕಲ್ಕೇನ ಚ ಸಶರ್ಕರಮ್||೯|| ಸಾಧಯೇದ್ವಿಧಿವಲ್ಲೇಹಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಪಾಣಿತಲಂ ತತಃ| |೧೦|

ಸ೦-ತ್ರಿವೃತಾ-ಶುಕ್ಲಗೋಪೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಶ್ಮಾಮಾ-ಮಾಲವಿಕಾ ತ್ರಿವೃದುಚ್ಯತೇ| ತಯೋಃ ಕಷಾಯೇಣ ತಥಾ ತಯೋರೇವ [ಕಲ್ಕೇನ] ಮಾತ್ರಾಮಾಶ್ರಿತ್ಯೈತದುಕ್ತಮ್| ಅತ್ರ ಚ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಲೇಹವತ್ (ಹೃ.ಚಿ.ಅ.೩/೬೨) ಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಶರ್ಕರಾಣಾಂ ಪರಿಮಾಣಂ ವೇದ್ಯಮಿತಿ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯವ್ಯವಹಾರಃ|

Adhikarana virecanAntaradvayam (10-11) · Śloka 11

| ತ್ರಿವೃತಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಶರ್ಕರಾ ಮಧು||೧೦|| ಮೋದಕಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋರ್ಧ್ವರಕ್ತಶೋಫಜ್ವರಾಪಹಃ| ತ್ರಿವೃತ್ಸಮಸಿತಾ ತದ್ವತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀಪಾದಸಂಯುತಾ||೧೧||

ಸ೦-ತಥಾ ತ್ರಿವೃತಾದಿಭಿರ್ಮೋದಕೋ-ವಟಕಃ| ಶರ್ಕರಾಪರಿಮಾಣಂ ಚ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯಚೂರ್ಣವದವಬೋಧ್ಯಮ್| ಸ ಚ ಮೋದಕಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋರ್ಧ್ವರಕ್ತಶೋಫಜ್ವರಹೃದ್ಭವತಿ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಸ್ಯ ಲೇಹಸ್ಯ ವಿಷಯನಿರ್ದೇಶಾದೇವ ವಿಷಯೋ ವೇದ್ಯಃ| ತ್ರಿವೃತ್ಸಮಸಿತಾ ಪಿಪ್ಪಲೀಪಾದಸಂಯುತಾ ತದ್ವತ್-ಸನ್ನಿಪಾತಾದಿ ಹೃದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana vamanapa~jcakam (12-13) · Śloka 13

ವಮನಂ ಫಲಸಂಯುಕ್ತಂ ತರ್ಪಣಂ ಸಸಿತಾಮಧು| ಸಸಿತಂ ವಾ ಜಲಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಮಧುಕೋದಕಮ್||೧೨|| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ರಸಮಿಕ್ಷೋರ್ವಾ| |೧೩|

ಸ೦-ಮದನಫಲೇನ ಸಂಯುಕ್ತಂ ತರ್ಪಣಂ ಸಿತಾಮಧುಭ್ಯಾಂ ಸಹ ವಮನೇ ದೇಯಮ್, ವಾತಕೋಪಭಯಾದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ| ಅಥವಾ ಸಶರ್ಕರಂ ಫಲ ಸಂಯುಕ್ತಂ, [ಅಥವಾ] ಮಧುಕೋದಕಮಥವಾ ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುಕ್ತಂ, ಅಥವಾ ಕ್ಷೀರಂ, ಅಥವೇಕ್ಷುರಸಮ್| ಸರ್ವಮೇತತ್ ಮದನಫಲಸಂಯುಕ್ತಂ ಪೃಥಕ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದೇಯಮ್|

Adhikarana shuddhasya pathyam (13) · Śloka 13

ಶುದ್ಧಸ್ಯಾನನ್ತರೋ ವಿಧಿಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಮನ್ಥಪೇಯಾದಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ ರಕ್ಷತಾ ಬಲಮ್||೧೩||

ಸ೦-ಊರ್ಧ್ವ[ಗ]ರಕ್ತಪಿತ್ತಿನೋಽಧೋಗರಕ್ತಪಿತ್ತಿನೋ ವಾ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ವಿರೇಕವಮನಾಭ್ಯಾಂ ಶುದ್ಧಸ್ಯಾನನ್ತರಂ [ಯಥಾಸ್ವಂ-] ಯಥಾಯೋಗಂ ಯಥಾವಿಧಿ, ಮನ್ಥಪೇಯಾದಿಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ,-ಊರ್ಧ್ವಗೇ ಮನ್ಥಾದಿರಧೋಗೇ ಪೇಯಾದಿರಿತಿ ಯಥಾರ್ಥಃ|

Adhikarana manthadvayam (14) · Śloka 14

ಮನ್ಥೋ ಜ್ವರೋಕ್ತೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಃ, ಪಿತ್ತಘ್ನೈರ್ವಾ ಫಲೈಃ ಕೃತಃ| |೧೪|

ಸ೦-ಮನ್ಥೋ ಜ್ವರೋಕ್ತೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಃ-"ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಧೂಕಮಧುಕ" (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧/೫೫) ಇತ್ಯಾದಿಃ| ಪಿತ್ತಘ್ನೈರ್ವಾ-ದ್ರಾಕ್ಷಾಮಲಕಕ್ರಾಶ್ಮರ್ಯಮಧುಕಾದಿಭಿಃ, ಫಲೈಃ ಕೃತಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ|

Adhikarana manthAntaradvayam (14-15) · Śloka 15

| ಮಧುಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾಪರೂಷಕಸಿತಾಮ್ಭಸಾ||೧೪|| ಮನ್ಥೋ ವಾ ಪಞ್ಚಸಾರೇಣ ಸಘೃತೈರ್ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ| ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾಮ್ಲೋ ವ ಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯಮ್ಲಾಭಿಲಾಷಿಣಾಮ್||೧೫||

ಸ೦-ಅಥವಾ ಮಧ್ವಾದಿನಾ ದ್ರವ್ಯಪಞ್ಚಕೇನ ಕೃತೇನ ಪಞ್ಚಸಾರಾಖ್ಯೇನ ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕೈರ್ಮನ್ಥೋ ಹಿತಃ| ಮನ್ದಾಗ್ನೀನಾಮಮ್ಲಾಭಿಲಾಷಿಣಾಂ ಚ ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾಭ್ಯಾಮಮ್ಲಶ್ಚ ಮನ್ಥಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಃ| 'ಅಧೋಗೇ ಪ್ರಾಕ್ಪೇಯಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ' ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅತಸ್ತಾ ಏವ ಪೇಯಾ ಬ್ರೂತೇ-

Adhikarana peyAsaptakam (16-18) · Śloka 18

ಕಮಲೋತ್ಪಲಕಿಞ್ಜಲ್ಕಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಃ| ಉಶೀರಂ ಶಾಬರಂ ರೋಧ್ರಂ ಶೃಙ್ಗಬೇರಂ ಕುಚನ್ದನಮ್||೧೬|| ಹೀವೇರಂ ಧಾತಕೀಪುಷ್ಪಂ ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಂ ದುರಾಲಭಾ| ಅರ್ಧಾರ್ಧೈರ್ವಿಹಿತಾಃ ಪೇಯಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಪಾದಯೌಗಿಕಾಃ||೧೭|| ಭೂನಿಮ್ಬಸೇವ್ಯಜಲದಾ ಮಸೂರಾಃ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಪಿ| ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾ ಮುದ್ಗಾಶ್ಚ ಬಲಾ ಸರ್ಪಿರ್ಹರೇಣುಕಾಃ||೧೮||

ಸ೦-ಕಮಲೋತ್ಪಲೇತ್ಯಾದಿಭಿರ್ವರ್ಗೈರರ್ಧಶ್ಲೋಕೈಃ ಪೇಯಾ ವಿಹಿತಾಃ| ಪಾದಯೌಗಿಕಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಭೂನಿಮ್ಬಸೇವ್ಯೇತ್ಯಾದಯಃ|

Adhikarana uktAnAM peyAnAM prakArAntaram,mAMsarasAH (19-20) · Śloka 20

ಜಾಙ್ಗಲಾನಿ ಚ ಮಾಂಸಾನಿ ಶೀತವೀರ್ಯಾಣಿ ಸಾಧಯೇತ್| ಪೃಥಕಪೃಥಗ್ಜಲೇ ತೇಷಾಂ ಯವಾಗೂಃ ಕಲ್ಪಯೇದ್ರಸೇ||೧೯|| ಶೀತಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾಸ್ತದ್ವನ್ಮಾಂಸರಸಾನಪಿ| ಈಷದಮ್ಲಾನನಮ್ಲಾನ್ ವಾ ಘೃತಭೃಷ್ಟಾನ್ ಸಶರ್ಕರಾನ್||೨೦||

ಸ೦-ಮಾಂಸಾನಿ ಜಾಙ್ಗಲಾನಿ ಶೀತವೀರ್ಯಾಣೀ-ಶಶಾದಿಸಬನ್ಧೀನಿ, ಪೂರ್ವೋಕ್ತಪೇಯೌಷಧಾನಾಂ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಗ್ಜಲೇ ಸಾಧಯೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ತಸ್ಮಿನ್ ರಸೇ ಯವಾಗೂಃ ಕಲ್ಪಯೇತ್| ಕೀದೃಶೀಃ ? ಶೀತಾಸ್ತಥಾ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾಃ| ತದ್ವದಿತ್ಯನೇನ ಶೀತತ್ವಂ ಮಾಂಸರಸಾನಾಮತಿದಿಶತಿ, ನ ತು ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರತ್ವಮಪಿ, ಅಯೋಗಾರ್ಹತ್ವಾತ್| ಅತ ಏವಾಹ-ತಾನ್ ಮಾಂಸರಸಾನ್ ಈಷದಮ್ಲಾನಮ್ಲಾಭಿಲಾಷಿಣಃ, ಅನಮ್ಲಾಭಿಲಾಷಿಣೋಽನಮ್ಲಾನೇವ| ತಥಾ, ಘೃತಭೃಷ್ಟಾನ್ ಸಶರ್ಕರಾನ್-ಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತಾನ್|

Adhikarana dhAnyAni shAkAni ca (21) · Śloka 21

ಶೂಕಶಿಮ್ಬೀಭವಂ ಧಾನ್ಯಂ ರಕ್ತೇ ಶಾಕಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಅನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನೇ ಯದುಕ್ತಂ ಲಘು ಶೀತಲಮ್||೨೧||

ಸ೦-ತಥಾ, ಶೂಕಶಿಮ್ಬೀಜಂ, ಧಾನ್ಯಂ ಶಾಕಂ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಶಸ್ಯತೇ| ಅನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನೀಯೇಽಧ್ಯಾಯೇ (ಸೂ.ಅ. ೬) ಯದುಕ್ತಂ ಲಘು ಚ ಶೀತಲಂ ಚ|

Adhikarana pAnArthamudakam (22) · Śloka 22

ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಮ್ಬು ಪಾನೀಯಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ವಾ ಶೃತಮ್| ಲಘುನಾ ಶೃತಶೀತಂ ವಾ ಮಧ್ವಮ್ಭೋ ವಾ ಫಲಾಮ್ಬು ವಾ||೨೨||

ಸ೦-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಮ್ಬು-ಷಡಙ್ಗಂ ಶುಣ್ಠೀರಹಿತಂ, ಪಾನೀಯಂ-ಪಾತವ್ಯಮ್| ಅಥವಾ ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಶೃತಮ್| ಪಾನೀಯಸ್ಯ ಶ್ರಪಣೇ ತನ್ತ್ರಕಾರೈರ್ವಿಧಿರುಕ್ತಃ| ಯಥಾ-"ಕರ್ಷಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಯೇತ್ಪ್ರಾಸ್ಥಿಕೇಽಮ್ಭಸಿ| ಅರ್ಧಶೃತಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಜಲಪಾಕೇ ತ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ||" ಇತಿ| ಕೇವಲಂ ವಾ ಜಲಂ ಶೃತಶೀತಂ ಹಿತಮ್| ಮಧ್ವಮ್ಭೋ-ಮಾಕ್ಷಿಕಯುಕ್ತಂ ಪಾನೀಯಮ್| ಫಲಾಮ್ಬು ವಾ-ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಿರ್ವಾ ಪಿತ್ತಘ್ನೈಃ ಫಲೈಃ ಕೃತಮ್|

Adhikarana vibaddhe mAMsarasatrayam (23) · Śloka 23

ಶಶಃ ಸವಾಸ್ತುಕಃ ಶಸ್ತೋ ವಿಬನ್ಧೇ| |೨೩|

ಸ೦-ಶಶಃ-ಶಶಸ್ಯ ಮಾಂಸಂ, ಸಹವಾಸ್ತುಕೇನ ವಿಡ್ವಿಬನ್ಧೇ ಸತಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಿನಃ ಶಸ್ತಃ|

Adhikarana mArutAdhike mAMsarasatrayam (23-24) · Śloka 24

ತಿತ್ತಿರಿಃ ಪುನಃ| ಉದುಮ್ಬರಸ್ಯ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಸಾಧಿತೋ ಮಾರುತೇಽಧಿಕೇ||೨೩|| ಪ್ಲಕ್ಷಸ್ಯ ಬರ್ಹಿಣಸ್ತದ್ವನ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಸ್ಯ ಚ ಕುಕ್ಕುಟಃ| |೨೪|

ಸ೦-ತಿತ್ತಿರಿಸ್ತು ಮಾರುತೇಽಧಿಕ ಉದುಮ್ಬರಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇ ಸಾಧಿತಃ ಶಸ್ತಃ| ಪ್ಲಕ್ಷಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇ ಸಾಧಿತೋ ಬರ್ಹಿಣೋ-ಮಯೂರಃ, ತದ್ವತ್-ಮಾರುತೇಽಧಿಕೇ ಶಸ್ತಃ| ಬರ್ಹಿಣ ಇತಿ "ಫಲಬರ್ಹಾಭ್ಯಾಮಿನಚ್|" ತಥೈವನ್ಯಗ್ರೋಧಸ್ಯ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಕುಕ್ಕುಟಃ ಶಸ್ತಃ| ಉದುಮ್ಬರಾದಿಕ್ವಾಥಸಾಧನಂ ತಿತ್ಥಿರ್ಯಾದೀನಾಮೌಷ್ಣ್ಯಂ ಪ್ರತಿಹನ್ತುಮ್|

Adhikarana varjanIyam (24) · Śloka 24

| ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ತಚ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೨೪||

ಸ೦-ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ಕಾರಣಂ-ಯೇನ ಸೇವಿತೇನ ತಜ್ಜಾತಂ, ತಚ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್-ಪರಿಹರೇತ್|

Adhikarana shamanauShadhatrayam (25-26) · Śloka 26

ವಾಸಾರಸೇನ ಫಲಿನೀಮೃದ್ಗೋಧ್ರಾಞ್ಜನಮಾಕ್ಷೀಕಮ್| ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ ಶಮಯೇತ್ಪೀತಂ, ನಿರ್ಯಾಸೋ ವಾಽಟರೂಷಕಾತ್||೨೫|| ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುಕ್ತಃ ಕೇವಲೋ ವಾ, ಶೃತೋಽಪಿ ವಾ| ವೃಷಃ ಸದ್ಯೋ ಜಯತ್ಯಸ್ರಂ, ಸ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪರಮೌಷಧಮ್||೨೬||

ಸಂ-ವಾಸಕಸ್ಯ ರಸೇನ ಫಲಿನ್ಯಾದಿಕಂ ಪೀತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಶಮಯತಿ| ಅಥವಾ, ಅಟರೂಷಕಸ್ಯ ರಸಃ ಶರ್ಕರಾಮಧುಯುಕ್ತಃ ಪೀತೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಜಯೇತ್| ಅಥವಾ ಕೇವಲೋ ವಾಸಾರಸಃ| ಅಥವಾ ಕ್ವಥಿತೋ ವೃಷಃ ಶೀಘ್ರಂ ರಕ್ತಂ ಜಯೇತ್| ಸ ವೃಷೋ ಯಸ್ಮಾದಸ್ಯ-ರಕ್ತಸ್ಯ, ಪರಮೌಷಧಮ್|

Adhikarana kvAthatrayam (27-28) · Śloka 28

ಪಟೋಲಮಾಲತೀನಿಮ್ಬಚನ್ದನದ್ವಯಪದ್ಮಕಮ್| ರೋಧ್ರೋ ವೃಷಸ್ತನ್ದುಲೀಯಃ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೃನ್ಮದಯನ್ತಿಕಾ||೨೭|| ಶತಾವರೀ ಗೋಪಕನ್ಯಾ ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಃ ಕ್ವಾಥಾಸ್ತ್ರಯಃ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾಃ||೨೮||

ಸ೦-ಪಟೋಲಾದಯೋಽರ್ಧಶ್ಲೋಕಾಸ್ತ್ರಯಃ ಕ್ವಾಥಾ ಮಧುಶರ್ಕರಾಯುತಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಜಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಅತ್ರ ಚ ವಾಸಕ ಆರ್ದ್ರೋಽಪಿ ದ್ವಿಗುಣೋ ನ ಯೋಜ್ಯಃ| ಏವಂ ಹ್ಯುಕ್ತಂ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ-"ವಾಸಾಕುಟಜಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಶತಪುಷ್ಪಾಸಹಾಚರಾಃ| ನಿತ್ಯಮಾರ್ದ್ರಾಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾಸ್ತಥಾಽಪಿ ದ್ವಿಗುಣಾ ನ ತೇ||" ಇತಿ|

Adhikarana kvAthAntaram lehaH (29) · Śloka 29

ಪಲಾಶವಲ್ಕಕ್ವಾಥೋ ವಾ ಸುಶೀತಃ ಶರ್ಕರಾನ್ವಿತಃ| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ಗವಾಶ್ವಶಕೃತೋ ರಸಮ್||೨೯||

ಸ೦-ಅಥವಾ ಪಲಾಶತ್ವಕ್ಕ್ವಾಥಃ ಶೀತಃ ಶರ್ಕರಾಯುತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಃ| ಅಥವಾ ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ಗವಾಶ್ವಶಕೃತೋ ರಸಂ ಪಿಬೇತ್| ಗವಾಶ್ಚೇತಿ "ಅವಡ್ ಸ್ಫೋಟಾಯನಸ್ಯ" ಇತ್ಯವಙಾದೇಶಃ|

Adhikarana grathite rakte lehaH (30) · Śloka 30

ಸಕ್ಷೌದ್ಗಂ ಗ್ರಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಪಾರಾವತಾಚ್ಛಕೃತ್| |೩೦|

ಸ೦-ಗ್ರಥಿತೇ-ಗ್ರನ್ಥಿಮತಿ, ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪಾರಾವತಸ್ಯ ಶಕೃತ್ ಕ್ಷೌದ್ಗೇಣ ಸಹ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana atiyoge rUdhirapAnam atiyoge yakRuBakShaNam (30-31) · Śloka 31

| ಅತಿನಿಃ ಸ್ರುತರಕ್ತಶ್ಚ ಕ್ಷೌದ್ಗೇಣ ರುಧಿರಂ ಪಿಬೇತ್||೩೦|| ಜಾಙ್ಗಲಂ, ಭಕ್ಷಯೇದ್ವಾಽಽಜಮಾಮಂ ಪಿತ್ತಯುತಂ ಯಕೃತ್| |೩೧|

ಸ೦-ಅತಿನಿಃಸ್ರುತರಕ್ತಶ್ಚ ಜಾಙ್ಗಲಂ ರಕ್ತಂ ಕ್ಷೌದ್ಗೇಣ ಸಹ ಪಿಬೇತ್| ಆಜಂ ಯಕೃದಪಕ್ವಂ ಪಿತ್ತಯುತಂ ಭಕ್ಷಯೇತ್|

Adhikarana atiyoge shItakaShAyaH (31-32) · Śloka 32

| ಚನ್ದನೋಶೀರಜಲದಲಾಜಮುದ್ಗಕಣಾಯವೈಃ||೩೧|| ಬಲಾಜಲೇ ಪರ್ಯುಷಿತೈಃ ಕಷಾಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹಾ| |೩೨|

ಸ೦-ಚನ್ದಾನಾದಿಭಿರ್ಬಲಾಜಲೇ ಪರ್ಯುಷಿತೈಃ ಕಷಾಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಜಿತ್|

Adhikarana atiyoge shItakaShAyAntaradvayam (32-34) · Śloka 34

| ಪ್ರಸಾದಶ್ಚನ್ದನಾಮ್ಭೋಜಸೇವ್ಯಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಜಃ||೩೨|| ಸುಶೀತಃ ಸಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಃ ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಜಿತ್| ಆಪೋಥ್ಯ ವಾ ನವೇ ಕುಮ್ಭೇ ಪ್ಲಾವಯೇದಿಕ್ಷುಗಣ್ಡಿಕಾಃ||೩೩|| ಸ್ಥಿತಂ ತದ್ಗುಪ್ತಮಾಕಾಶೇ ರಾತ್ರಿಂ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ರುತಂ ಜಲಮ್| ಮಧುಮದ್ವಿಕಚಾಮ್ಭೋಜಕೃತೋತ್ತಂಸಂ ಚ ತದ್ಗುಣಮ್||೩೪||

ಸ೦-ಚನ್ದನಾದಿಜಃ ಪ್ರಸಾದ ಸುಶೀತಃ ಶರ್ಕರಾಮಾಕ್ಷಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ರಕ್ತಸ್ಯಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಜಯೇತ್|ಸಂ-ಇಕ್ಷುಗಣ್ಡಿಕಾ ಆಪೋಥ್ಯ ಭೃಶಮಾದೌ ಸಙ್ಕುಟ್ಯ ಜಲೇ ಪ್ಲಾವಯೇತ್| ನವೇ ಕುಮ್ಭೇ ರಾತ್ರಿಮಾಕಾಶೇ ಗುಪ್ತಂ-ಕೀಟಾದ್ಯುಪಹತಂ ಯಥಾ ನ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ. ಸ್ಥಿತಂ ತತ್-ಇಕ್ಷುಗಣ್ಡಿಕಾಜಲಂ, ಪ್ರಾತಃ ಸ್ರುತಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ವಿಕಸಿತಪದ್ಮೇನ ಕೃತಶೇಖರಂ ತದ್ಗುಣಂ-ಪೂರ್ವವದ್ಗುಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana pittajvaroktASca kaShAyAH (35) · Śloka 35

ಯೇ ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಚೋಕ್ತಾಃ ಕಷಾಯಾಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಯೋಜಯೇತ್| |೩೫|

ಸ೦-ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಚ ಯೇ ಕಷಾಯಾ ಉಕ್ತಾಃ-"ಶಕ್ರಯವಾಘನಮ್| ಕಟುಕಾ ಚೇತಿ ಸಕ್ಷೌದ್ಗಾ" (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧/೫೨) ಇತ್ಯಾದಯಃ, ತಾಂಶ್ಚ-ಕಷಾಯಾನ್, ಅತ್ರ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana jIrNaraktapittacikitsA CAgakShIraprayogaH,gavyakShIraprayogatrayam (35-38) · Śloka 38

| ಕಷಾಯೈರ್ವಿವಿಧೈರೇಭಿರ್ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ವಿಜಿತೇ ಕಫೇ||೩೫|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ನ ಚೇಚ್ಛಾಮ್ಯೇತ್ತತ್ರ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಪಯಃ| ಯುಞ್ಜಯಾಚ್ಛಾಗಂ ಶೃತಂ, ತದ್ವದ್ಗವ್ಯಂ ಪಞ್ಚಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ||೩೬|| ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಲಘುನಾ ಶೃತಂ ವಾ ಸಸಿತಾಮಧು| ಜೀವಕರ್ಷಭಕದ್ರಾಕ್ಷಾಬಲಾಗೋಕ್ಷುರನಾಗರೈಃ||೩೭|| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಸಘೃತಂ ಸಿತಯಾಽಥವಾ| |೩೮|

ಸ೦-ಏಭಿರ್ವಿವಿಧೈಃ-ನಾನಾಪ್ರಕಾರೈಃ ಕಷಾಯೈಃ, ಅಗ್ನೌ ದೀಪ್ತೇ ಕಫೇ ಚ ವಿಜಿತೇ ಸತಿ ಯದಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ, ತದಾ ತತ್ರ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಸತಿ ಪಞ್ಚಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ ಶೃತಂ ಛಾಗಂ ಪಯೋ ಯುಞ್ಜಯಾತ್| ಪಞ್ಚಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ ಗವ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ವಥಿತಂ ತದ್ವತ್-ತೇನ ಛಾಗೇನ ಸಮಾನಗುಣಂ, ತಚ್ಚ ಯುಞ್ಜಯಾತ್| ಅಥವಾ ಲಘುನಾ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಶೃತಂ ಗವ್ಯಂ ಸಶರ್ಕರಾಮಧು ತದ್ಗುಣಮ್| ತಥಾ, ಜೀವಕರ್ಷಭಕಾದಿಭಿಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಶೃತಂ ಸಹ ಘೃತೇನಾಥವಾ ಶರ್ಕರಯಾ ಸಹ ತದ್ಗುಣಮ್|

Adhikarana mUtramArgage kShIram (38-39) · Śloka 39

| ಗೋಕಣ್ಟಕಾಭೀರುಶೃತಂ ಪರ್ಣಿನೀಭಿಸ್ತಥಾ ಪಯಃ||೩೮|| ಹನ್ತ್ಯಾಶು ರಕ್ತಂ ಸರುಜಂ ವಿಶೇಷಾನ್ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಗಮ್| |೩೯|

ಸ೦-ಗೋಕಣ್ಟಕಾದಿಭಿಸ್ತಥಾ [ ಪರ್ಣಿನೀಭಿಃ-] ಶಾಲಿಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಮಾಷಪರ್ಣೀಭಿಃ, ಶೃತಂ ಶೀಘ್ರಮೇವ ರಕ್ತಂ ಸವೇದನಂ ಹನ್ತಿ| ವಿಶೇಷೇಣ ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಗತಮ್| ವಿಷೇಷಗ್ರಹಣಾದನ್ಯಮಾರ್ಗಗಮಪಿ ರಕ್ತಂ ಹನ್ತೀತಿ ದ್ಯೋತಯತಿ|

Adhikarana viNmArgage kShIracatuShTayam (39-40) · Śloka 40

| ವಿಣ್ಮಾರ್ಗಗೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಹಿತಂ ಮೋಚರಸೇನ ತು||೩೯|| ವಟಪ್ರರೋಹೈಃ ಶುಙ್ಗೈರ್ವಾ ಶುಣ್ಠ್ಯುದೀಚ್ಯೋತ್ಪಲೈರಪಿ| |೪೦|

ಸ೦-ವಿಣ್ಮಾರ್ಗಗೇ-ಗುದಗತೇ, ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ತು ವಿಶೇಷೇಣ ಮೋಚರಸೇನ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಹಿತಮ್| ವಟಪ್ರರೋಹೈರ್ವಾ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ, ಅಥವಾ ವಟಶುಙ್ಗೈಃ-ಪ್ರಥಮೋದ್ಭೂತಮುಕುಲಿತೈಃ ಪಲ್ಲವಪ್ರಾಯೈಃ, ಶುಣ್ಠ್ಯುದೀಚ್ಯೋತ್ಪಲೈರ್ವಾ ಶೃತಂ ಪಯೋ ಹಿತಮ್|

Adhikarana raktAkaShAyAH sapayaskAH (40) · Śloka 40

| ರಕ್ತಾತಿಸಾರದುರ್ನಾಮಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚಾತ್ರ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೪೦||

ಸ೦-ರಕ್ತಶಬ್ದಸ್ಯಾತಿಸಾರದುರ್ನಾಮ್ರೋಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ರಕ್ತಾತಿಸಾರಸ್ಯ ರಕ್ತಾರ್ಶಸಶ್ಚ, ಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ತಾಮತ್ರ-ರಕ್ತೇ, ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana pUrvoktakaShAyasiddhAni ghRutAni (41) · Śloka 41

ಪೀತ್ವಾ ಕಷಾಯಾನ್ ಪಯಸಾ ಭುಞ್ಜೀತ ಪಯಸೈವ ಚ| ಕಷಾಯಯೋಗೈರೇಭಿರ್ವಾ ವಿಪಕ್ವಂ ಪಾಯಯೇದ್ಧೃತಮ್||೪೧||

ಸ೦-ಕಷಾಯಾನ್-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್, ಪಯಸಾ ಪೀತ್ವಾ ಪಯಸೈವಾಶ್ನಿಯಾತ್| ಸ೦-ಏತೈರ್ವಾ ಕಷಾಯಾಖ್ಯೈರ್ಯೋಗೈರ್ವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಿನಂ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana vAsAghRutam (42-44) · Śloka 44

ಸಮೂಲಮಸ್ತಕಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಂ ವೃಷಮಷ್ಟಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ| ಪಕ್ತ್ವಾಽಷ್ಟಾಂಶಾವಶೇಷೇಣ ಘೃತಂ ತೇನ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೪೨|| ತತ್ಪುಷ್ಪಗರ್ಭಂ ತಚ್ಛೀತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ಗಂ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಮ್| ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಹೃದ್ರೋಗಕಾಮಲಾಃ||೪೩|| ತಿಮಿರಭ್ರಮವೀಸರ್ಪಸ್ವರಸಾದಾಂಶ್ಚ ನಾಶಯೇತ್| |೪೪|

ಸ೦-ಮೂಲಪಲ್ಲವಾದಿಯುಕ್ತಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಂ-ಚೂರ್ಣಿತಂ, ವೃಷಮಷ್ಟಗುಣೇ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ತೇನ-ಆಷ್ಟಾಶಾವಶೇಷೇಣ ಕ್ವಾಥೇನ, ಘೃತಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ತತ್ಪುಷ್ಪಗರ್ಭಮ್| ತಸ್ಯ-ವೃಷಸ್ಯ, ಪುಷ್ಪಾಣೀ ಗರ್ಭಃ-ಕಲ್ಕೋ, ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ತಚ್ಚ ಶೀತಿಭೂತಂ ಕ್ಷೌದ್ಗೇಣ ಸಹ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಾದೀನ್ನಾಶಯೇತ್|

Adhikarana palAshaghRutam trAyamANAghRutam (44-45) · Śloka 45

| ಪಲಾಶವೃನ್ತಸ್ವರಸೇ ತದ್ಗರ್ಭಂ ಚ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್||೪೪|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಚ್ಚ ರಕ್ತಘ್ನಂ, ತಥೈವ ತ್ರಾಯಮಾಣಯಾ| |೪೫|

ಸ೦-ಪಲಾಶವೃನ್ತಾನಾಂ ಸ್ವರಸೇ ತದ್ಗರ್ಭಂ-ಪಲಾಶವೃನ್ತಕಲ್ಕಂ, ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ತಚ್ಚ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಸಹ ರಕ್ತಘ್ನಂ ಭವತಿ| ತದ್ವದೇವ ತ್ರಾಯಮಾಣಯಾ ಶೃತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಘ್ನಮ್|

Adhikarana raktapittavisheShe kShAracatuShTayam (45-46) · Śloka 46

| ರಕ್ತೇ ಸಪಿಚ್ಛೇ ಸಕಫೇ ಗ್ರಥಿತೇ ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಗೇ||೪೫|| ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಾರಮುತ್ಪಲನಾಲಜಮ್| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ತಥಾಽಮ್ಭೋಜರೇಣುಶ್ಯಾಮಾಮಧೂಕಜಮ್||೪೬||

ಸ೦-ರಕ್ತೇ ಪಿಚ್ಛಾವತಿ, ಪಿಚ್ಛಾ-ಶಾಲ್ಮಲ್ಯಾ ರಸಸದೃಶೀ, ತಥಾ ಸಕಫೇ, ತಥಾ ಗ್ರಥಿತೇ-ಗ್ರನ್ಥಿಸದೃಶೇ, ತಥಾ ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಗೇ ಸತಿ, ಕ್ಷಾರಮುತ್ಪಲನಾಲಜಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ನನು, ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಿಗುಣಯೋಗಾದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ನ ಯುಕ್ತ ಉಪಯೋಗಃ| ತತ್ಕಥಮಿಹ ತಮನುಮೇನೇ ತನ್ತ್ರಕೃತ್ ? ಬ್ರೂಮಃ| ಉತ್ಪಲಾದೀನಿ ಶೀತಸ್ವಭಾವಾನಿ| ತತ್ಸಮುತ್ಥಶ್ಚ ಕ್ಷಾರಃ ಸಯೋನಿಮನುಕರೋತಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ.ಶಾ.ಅ. ೧/೪)- "ಕಾರಣಾನುವಿಧಾಯಿತ್ವಾಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ತತ್ಸ್ವಭಾವತಾ|" ಇತಿ| ಕ್ಷಾರಸ್ವರೂಪಂ ಚ ವಿಷ್ಯನ್ದನಾತ್ಮಕಂ ಧತ್ತೇ| ತದೇವಂ ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಗಸ್ಯ ಕಫಾನುಬನ್ಧಸ್ಯ ಗ್ರಥಿತಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷಾರೋ ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತೋ ವಿಷ್ಯನ್ದನಪೂರ್ವಂ ಶೋಧಯತ್ಯೇವ, ನ ತು ತಸ್ಯ ಕೋಪಾಯ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಯುಕ್ತೋಽತ್ರ ಕ್ಷಾರೋಪಯೋಗಃ| ಅಮ್ಭೋಜರೇಣ್ವಾದಿಜಂ ಚ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ತಥಾ ಮಾಕ್ಷಿಕಘೃತಾಭ್ಯಾಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana gudapravRutte rakte bastiH (47) · Śloka 47

ಗುದಾಗಮೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೋಣಿತೇ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ| |೪೭|

ಸ೦-ಗುದಾಗಮೇ ರಕ್ತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ|

Adhikarana ghrANapravRutte rakte nasyam (47-49) · Śloka 49

| ಘ್ರಾಣಗೇ ರುಧಿರೇ ಶುದ್ಧೇ ನಾವನಂ ಚಾನುಷೇಚಯೇತ್||೪೭|| ಕಷಾಯಯೋಗಾನ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷ್ವಾದಿರಸಾಪ್ಲುತಾನ್| ಕ್ಷೀರಾದೀನ್ಸಸಿತಾಂಸ್ತೋಯಂ ಕೇವಲಂ ವಾ ಜಲಂ ಹಿತಮ್||೪೮|| ರಸೋ ದಾಡಿಮಪುಷ್ಪಾಣಾಮಾಮ್ರಾಸ್ಥ್ನಃ ಶಾಡ್ವಲಸ್ಯ ವಾ| |೪೯|

ಸ೦-ಘ್ರಾಣಗೇ ರುಧಿರೇ ಶುದ್ಧೇ ಸತಿ ನಾವನಮನುಷೇಚಯೇತ್-ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕಷಾಯಯೋಗಾನ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್-ವಾಸಕಾದೀನ್, ಘ್ರಾಣಗೇಽನುಷೇಚಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್? ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷ್ವಾದಿರಸೇನಾಪ್ಲುತಾನ್-ಸದ್ರವಾನ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಮಾಂಸರಸಘೃತಾದಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಕ್ಷೀರಾದೀನ್ ವಾ ಸಶರ್ಕರಾನ್ ದದ್ಯಾತ್| ತಥಾ ತೋಯಮರ್ಥಾತ್ಸಸಿತಂ, ವಾ ಕೇವಲಂ ಜಲಂ ಹಿತಮಿತಿ| ತಥಾ ದಾಡಿಮಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ರಸಃ, ತಥಾ ಚೂತಫಲಾಸ್ಥ್ನಃ, ತಥಾ ದೂರ್ವಾಯಾ ರಸೋ, ನಸ್ಯಂ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ಹಿತಮ್|

Adhikarana pradehABya~jjanAdayaH (49) · Śloka 49

| ಕಲ್ಪಯೇಚ್ಛೀತವರ್ಗಂ ಚ ಪ್ರದೇಹಾಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಷು||೪೯||

ಸ೦-ಶೀತವೀರ್ಯವರ್ಗಂ ಚ ಪ್ರಲೇಪಾಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಷು ಕಲ್ಪಯೇತ್|

Adhikarana pittajvarauShadhaM kShatakShINauShadhaM ca raktapitte hitam (2) · Śloka 2

ಯಚ್ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಭೇಷಜಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಹಿತಂ ತಚ್ಚ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೇ ಹಿತಂ ಚ ಯತ್||೫೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತ ಸ್ಥಾನೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||

ಸ೦-ಯಚ್ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇಽಭಿಹಿತಮೌಷಧಂ ಬಹಿರನ್ತರೇ, ತಚ್ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಯಚ್ಚ ಕ್ಷತೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಚ ಹಿತಂ ತದಪಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಹಿತಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀ- ಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯಾ- ಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨||