2. raktapittacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana raktapittacikitsitA~adhyAyaH raktapittasya sAdhyatvam (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ರಕ್ತಪೈತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಊರ್ಧ್ವಗಂ ಬಲಿನೋಽವೇಗಮೇಕದೋಷಾನುಗಂ ನವಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಸುಖೇ ಕಾಲೇ ಸಾಧಯೇನ್ನಿರುಪದ್ರವಮ್||೧||

Adhikarana raktapittasya yApyatvam (2) · Śloka 2

ಅಧೋಗಂ ಯಾಪ್ಯಯೇದ್ರಕ್ತಮ್ ಯಚ್ಚದೋಷದ್ವಯಾನುಗಮ್| ಶಾನ್ತಂ ಶಾನ್ತಂ ಪುನಃ ಕುಪ್ಯನ್ಮಾರ್ಗಾನ್ಮಾರ್ಗಾನ್ತರಂ ಚ ಯತ್||೨||

Adhikarana raktapittasya asAdhyatvam (3) · Śloka 3

ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಂ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಸ್ತ್ರಿದೋಷಂ ದ್ವಿಪಥಂ ತ್ಯಜೇತ್| |೩|

Adhikarana la~gghanIyabRuMhaNIyashodhanIyashamanIyaviBAgaH (3-4) · Śloka 4

| ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನಿದಾನಮಯನಂ ಮಲಾವನುಬಲೌ ಬಲಮ್||೩|| ದೇಶಕಾಲಾದ್ಯವಸ್ಥಾಂ ಚ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಲಙ್ಘನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವಾಽಽದೌ ಶೋಧನಂ ಶಮನಂ ತಥಾ||೪||

Adhikarana shodhyatve~api la~gghanashAmyabRuMhaNashAmyaviBAgaH (5-6) · Śloka 6

ಸನ್ತರ್ಪಣೋತ್ಥಂ ಬಲಿನೋ ಬಹೂದೋಷಸ್ಯ ಸಾಧಯೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಭಾಗಂ ವಿರೇಕೇಣ ವಮನೇನ ತ್ವಧೋಗತಮ್||೫|| ಶಮನೈರ್ಬೃಂಹಣೈಶ್ಚಾನ್ಯಲ್ಲಙ್ಘ್ಯ ಬೃಂಹ್ಯಾನವೇಕ್ಷ್ಯ ಚ| |೬|

Adhikarana shamanauShadham (6-7) · Śloka 7

| ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶಮನೌ ರಸೌ ತಿಕ್ತಕಷಾಯಕೌ||೬|| ಉಪವಾಸಶ್ಚ ನಿಃಶುಣ್ಠೀಷಡಙ್ಗೋದಕಪಾಯಿನಃ| |೭|

Adhikarana bRuMhaNauShadham (7) · Śloka 7

| ಅಧೋಗೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ತು ಬೃಂಹಣೌ ಮಧುರೋ ರಸಃ||೭||

Adhikarana UrdhvagAdhogayoH pathyaviBAgaH (8) · Śloka 8

ಊರ್ಧ್ವಗೇ ತರ್ಪಣಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಕ್ ಚ ಪೇಯಾ ತ್ವಧೋಗತೇ| |೮|

Adhikarana ashuddharaktasya stamBananiShedhaH shuddharaktasya stamBanam (8-9) · Śloka 9

| ಆಶ್ನತೋ ಬಲಿನೋಽಶುದ್ಧಂ ನ ಧಾರ್ಯಂ ತದ್ಧಿ ರೋಗಕೃತ್||೮|| ಧಾರಯೇದನ್ಯಥಾ ಶೀಘ್ರಮಗ್ನಿವಚ್ಛೀಘ್ರಕಾರಿ ತತ್| |೯|

Adhikarana virecanauShadham (9-10) · Śloka 10

| ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾಕಷಾಯೇಣ ಕಲ್ಕೇನ ಚ ಸಶರ್ಕರಮ್||೯|| ಸಾಧಯೇದ್ವಿಧಿವಲ್ಲೇಹಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಪಾಣಿತಲಂ ತತಃ| |೧೦|

Adhikarana virecanAntaradvayam (10-11) · Śloka 11

| ತ್ರಿವೃತಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಶರ್ಕರಾ ಮಧು||೧೦|| ಮೋದಕಃ ಸನ್ನಿಪಾತೋರ್ಧ್ವರಕ್ತಶೋಫಜ್ವರಾಪಹಃ| ತ್ರಿವೃತ್ಸಮಸಿತಾ ತದ್ವತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀಪಾದಸಂಯುತಾ||೧೧||

Adhikarana vamanapa~jcakam (12-13) · Śloka 13

ವಮನಂ ಫಲಸಂಯುಕ್ತಂ ತರ್ಪಣಂ ಸಸಿತಾಮಧು| ಸಸಿತಂ ವಾ ಜಲಂ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾ ಮಧುಕೋದಕಮ್||೧೨|| ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ರಸಮಿಕ್ಷೋರ್ವಾ| |೧೩|

Adhikarana shuddhasya pathyam (13) · Śloka 13

ಶುದ್ಧಸ್ಯಾನನ್ತರೋ ವಿಧಿಃ| ಯಥಾಸ್ವಂ ಮನ್ಥಪೇಯಾದಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ ರಕ್ಷತಾ ಬಲಮ್||೧೩||

Adhikarana manthadvayam (14) · Śloka 14

ಮನ್ಥೋ ಜ್ವರೋಕ್ತೋ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಃ, ಪಿತ್ತಘ್ನೈರ್ವಾ ಫಲೈಃ ಕೃತಃ| |೧೪|

Adhikarana manthAntaradvayam (14-15) · Śloka 15

| ಮಧುಖರ್ಜೂರಮೃದ್ವೀಕಾಪರೂಷಕಸಿತಾಮ್ಭಸಾ||೧೪|| ಮನ್ಥೋ ವಾ ಪಞ್ಚಸಾರೇಣ ಸಘೃತೈರ್ಲಾಜಸಕ್ತುಭಿಃ| ದಾಡಿಮಾಮಲಕಾಮ್ಲೋ ವ ಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯಮ್ಲಾಭಿಲಾಷಿಣಾಮ್||೧೫||

Adhikarana peyAsaptakam (16-18) · Śloka 18

ಕಮಲೋತ್ಪಲಕಿಞ್ಜಲ್ಕಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಃ| ಉಶೀರಂ ಶಾಬರಂ ರೋಧ್ರಂ ಶೃಙ್ಗಬೇರಂ ಕುಚನ್ದನಮ್||೧೬|| ಹೀವೇರಂ ಧಾತಕೀಪುಷ್ಪಂ ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಂ ದುರಾಲಭಾ| ಅರ್ಧಾರ್ಧೈರ್ವಿಹಿತಾಃ ಪೇಯಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಪಾದಯೌಗಿಕಾಃ||೧೭|| ಭೂನಿಮ್ಬಸೇವ್ಯಜಲದಾ ಮಸೂರಾಃ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಪಿ| ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾ ಮುದ್ಗಾಶ್ಚ ಬಲಾ ಸರ್ಪಿರ್ಹರೇಣುಕಾಃ||೧೮||

Adhikarana uktAnAM peyAnAM prakArAntaram,mAMsarasAH (19-20) · Śloka 20

ಜಾಙ್ಗಲಾನಿ ಚ ಮಾಂಸಾನಿ ಶೀತವೀರ್ಯಾಣಿ ಸಾಧಯೇತ್| ಪೃಥಕಪೃಥಗ್ಜಲೇ ತೇಷಾಂ ಯವಾಗೂಃ ಕಲ್ಪಯೇದ್ರಸೇ||೧೯|| ಶೀತಾಃ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಾಸ್ತದ್ವನ್ಮಾಂಸರಸಾನಪಿ| ಈಷದಮ್ಲಾನನಮ್ಲಾನ್ ವಾ ಘೃತಭೃಷ್ಟಾನ್ ಸಶರ್ಕರಾನ್||೨೦||

Adhikarana dhAnyAni shAkAni ca (21) · Śloka 21

ಶೂಕಶಿಮ್ಬೀಭವಂ ಧಾನ್ಯಂ ರಕ್ತೇ ಶಾಕಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಅನ್ನಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನೇ ಯದುಕ್ತಂ ಲಘು ಶೀತಲಮ್||೨೧||

Adhikarana pAnArthamudakam (22) · Śloka 22

ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಮ್ಬು ಪಾನೀಯಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ವಾ ಶೃತಮ್| ಲಘುನಾ ಶೃತಶೀತಂ ವಾ ಮಧ್ವಮ್ಭೋ ವಾ ಫಲಾಮ್ಬು ವಾ||೨೨||

Adhikarana vibaddhe mAMsarasatrayam (23) · Śloka 23

ಶಶಃ ಸವಾಸ್ತುಕಃ ಶಸ್ತೋ ವಿಬನ್ಧೇ| |೨೩|

Adhikarana mArutAdhike mAMsarasatrayam (23-24) · Śloka 24

ತಿತ್ತಿರಿಃ ಪುನಃ| ಉದುಮ್ಬರಸ್ಯ ನಿರ್ಯೂಹೇ ಸಾಧಿತೋ ಮಾರುತೇಽಧಿಕೇ||೨೩|| ಪ್ಲಕ್ಷಸ್ಯ ಬರ್ಹಿಣಸ್ತದ್ವನ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಸ್ಯ ಚ ಕುಕ್ಕುಟಃ| |೨೪|

Adhikarana varjanIyam (24) · Śloka 24

| ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ನಿದಾನಂ ತಚ್ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೨೪||

Adhikarana shamanauShadhatrayam (25-26) · Śloka 26

ವಾಸಾರಸೇನ ಫಲಿನೀಮೃದ್ಗೋಧ್ರಾಞ್ಜನಮಾಕ್ಷೀಕಮ್| ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ ಶಮಯೇತ್ಪೀತಂ, ನಿರ್ಯಾಸೋ ವಾಽಟರೂಷಕಾತ್||೨೫|| ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುಕ್ತಃ ಕೇವಲೋ ವಾ, ಶೃತೋಽಪಿ ವಾ| ವೃಷಃ ಸದ್ಯೋ ಜಯತ್ಯಸ್ರಂ, ಸ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪರಮೌಷಧಮ್||೨೬||

Adhikarana kvAthatrayam (27-28) · Śloka 28

ಪಟೋಲಮಾಲತೀನಿಮ್ಬಚನ್ದನದ್ವಯಪದ್ಮಕಮ್| ರೋಧ್ರೋ ವೃಷಸ್ತನ್ದುಲೀಯಃ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೃನ್ಮದಯನ್ತಿಕಾ||೨೭|| ಶತಾವರೀ ಗೋಪಕನ್ಯಾ ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಾಃ ಕ್ವಾಥಾಸ್ತ್ರಯಃ ಸಮಧುಶರ್ಕರಾಃ||೨೮||

Adhikarana kvAthAntaram lehaH (29) · Śloka 29

ಪಲಾಶವಲ್ಕಕ್ವಾಥೋ ವಾ ಸುಶೀತಃ ಶರ್ಕರಾನ್ವಿತಃ| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ಗವಾಶ್ವಶಕೃತೋ ರಸಮ್||೨೯||

Adhikarana grathite rakte lehaH (30) · Śloka 30

ಸಕ್ಷೌದ್ಗಂ ಗ್ರಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಪಾರಾವತಾಚ್ಛಕೃತ್| |೩೦|

Adhikarana atiyoge rUdhirapAnam atiyoge yakRuBakShaNam (30-31) · Śloka 31

| ಅತಿನಿಃ ಸ್ರುತರಕ್ತಶ್ಚ ಕ್ಷೌದ್ಗೇಣ ರುಧಿರಂ ಪಿಬೇತ್||೩೦|| ಜಾಙ್ಗಲಂ, ಭಕ್ಷಯೇದ್ವಾಽಽಜಮಾಮಂ ಪಿತ್ತಯುತಂ ಯಕೃತ್| |೩೧|

Adhikarana atiyoge shItakaShAyaH (31-32) · Śloka 32

| ಚನ್ದನೋಶೀರಜಲದಲಾಜಮುದ್ಗಕಣಾಯವೈಃ||೩೧|| ಬಲಾಜಲೇ ಪರ್ಯುಷಿತೈಃ ಕಷಾಯೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಹಾ| |೩೨|

Adhikarana atiyoge shItakaShAyAntaradvayam (32-34) · Śloka 34

| ಪ್ರಸಾದಶ್ಚನ್ದನಾಮ್ಭೋಜಸೇವ್ಯಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಜಃ||೩೨|| ಸುಶೀತಃ ಸಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಃ ಶೋಣಿತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಜಿತ್| ಆಪೋಥ್ಯ ವಾ ನವೇ ಕುಮ್ಭೇ ಪ್ಲಾವಯೇದಿಕ್ಷುಗಣ್ಡಿಕಾಃ||೩೩|| ಸ್ಥಿತಂ ತದ್ಗುಪ್ತಮಾಕಾಶೇ ರಾತ್ರಿಂ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ರುತಂ ಜಲಮ್| ಮಧುಮದ್ವಿಕಚಾಮ್ಭೋಜಕೃತೋತ್ತಂಸಂ ಚ ತದ್ಗುಣಮ್||೩೪||

Adhikarana pittajvaroktASca kaShAyAH (35) · Śloka 35

ಯೇ ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಚೋಕ್ತಾಃ ಕಷಾಯಾಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಯೋಜಯೇತ್| |೩೫|

Adhikarana jIrNaraktapittacikitsA CAgakShIraprayogaH,gavyakShIraprayogatrayam (35-38) · Śloka 38

| ಕಷಾಯೈರ್ವಿವಿಧೈರೇಭಿರ್ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ವಿಜಿತೇ ಕಫೇ||೩೫|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ನ ಚೇಚ್ಛಾಮ್ಯೇತ್ತತ್ರ ವಾತೋಲ್ಬಣೇ ಪಯಃ| ಯುಞ್ಜಯಾಚ್ಛಾಗಂ ಶೃತಂ, ತದ್ವದ್ಗವ್ಯಂ ಪಞ್ಚಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ||೩೬|| ಪಞ್ಚಮೂಲೇನ ಲಘುನಾ ಶೃತಂ ವಾ ಸಸಿತಾಮಧು| ಜೀವಕರ್ಷಭಕದ್ರಾಕ್ಷಾಬಲಾಗೋಕ್ಷುರನಾಗರೈಃ||೩೭|| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಸಘೃತಂ ಸಿತಯಾಽಥವಾ| |೩೮|

Adhikarana mUtramArgage kShIram (38-39) · Śloka 39

| ಗೋಕಣ್ಟಕಾಭೀರುಶೃತಂ ಪರ್ಣಿನೀಭಿಸ್ತಥಾ ಪಯಃ||೩೮|| ಹನ್ತ್ಯಾಶು ರಕ್ತಂ ಸರುಜಂ ವಿಶೇಷಾನ್ಮೂತ್ರಮಾರ್ಗಗಮ್| |೩೯|

Adhikarana viNmArgage kShIracatuShTayam (39-40) · Śloka 40

| ವಿಣ್ಮಾರ್ಗಗೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಹಿತಂ ಮೋಚರಸೇನ ತು||೩೯|| ವಟಪ್ರರೋಹೈಃ ಶುಙ್ಗೈರ್ವಾ ಶುಣ್ಠ್ಯುದೀಚ್ಯೋತ್ಪಲೈರಪಿ| |೪೦|

Adhikarana raktAkaShAyAH sapayaskAH (40) · Śloka 40

| ರಕ್ತಾತಿಸಾರದುರ್ನಾಮಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚಾತ್ರ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೪೦||

Adhikarana pUrvoktakaShAyasiddhAni ghRutAni (41) · Śloka 41

ಪೀತ್ವಾ ಕಷಾಯಾನ್ ಪಯಸಾ ಭುಞ್ಜೀತ ಪಯಸೈವ ಚ| ಕಷಾಯಯೋಗೈರೇಭಿರ್ವಾ ವಿಪಕ್ವಂ ಪಾಯಯೇದ್ಧೃತಮ್||೪೧||

Adhikarana vAsAghRutam (42-44) · Śloka 44

ಸಮೂಲಮಸ್ತಕಂ ಕ್ಷುಣ್ಣಂ ವೃಷಮಷ್ಟಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ| ಪಕ್ತ್ವಾಽಷ್ಟಾಂಶಾವಶೇಷೇಣ ಘೃತಂ ತೇನ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೪೨|| ತತ್ಪುಷ್ಪಗರ್ಭಂ ತಚ್ಛೀತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ಗಂ ಪಿತ್ತಶೋಣಿತಮ್| ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಹೃದ್ರೋಗಕಾಮಲಾಃ||೪೩|| ತಿಮಿರಭ್ರಮವೀಸರ್ಪಸ್ವರಸಾದಾಂಶ್ಚ ನಾಶಯೇತ್| |೪೪|

Adhikarana palAshaghRutam trAyamANAghRutam (44-45) · Śloka 45

| ಪಲಾಶವೃನ್ತಸ್ವರಸೇ ತದ್ಗರ್ಭಂ ಚ ಘೃತಂ ಪಚೇತ್||೪೪|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಚ್ಚ ರಕ್ತಘ್ನಂ, ತಥೈವ ತ್ರಾಯಮಾಣಯಾ| |೪೫|

Adhikarana raktapittavisheShe kShAracatuShTayam (45-46) · Śloka 46

| ರಕ್ತೇ ಸಪಿಚ್ಛೇ ಸಕಫೇ ಗ್ರಥಿತೇ ಕಣ್ಠಮಾರ್ಗಗೇ||೪೫|| ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಾಕ್ಷಿಕಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಾರಮುತ್ಪಲನಾಲಜಮ್| ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ತಥಾಽಮ್ಭೋಜರೇಣುಶ್ಯಾಮಾಮಧೂಕಜಮ್||೪೬||

Adhikarana gudapravRutte rakte bastiH (47) · Śloka 47

ಗುದಾಗಮೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೋಣಿತೇ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ| |೪೭|

Adhikarana ghrANapravRutte rakte nasyam (47-49) · Śloka 49

| ಘ್ರಾಣಗೇ ರುಧಿರೇ ಶುದ್ಧೇ ನಾವನಂ ಚಾನುಷೇಚಯೇತ್||೪೭|| ಕಷಾಯಯೋಗಾನ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನ್ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷ್ವಾದಿರಸಾಪ್ಲುತಾನ್| ಕ್ಷೀರಾದೀನ್ಸಸಿತಾಂಸ್ತೋಯಂ ಕೇವಲಂ ವಾ ಜಲಂ ಹಿತಮ್||೪೮|| ರಸೋ ದಾಡಿಮಪುಷ್ಪಾಣಾಮಾಮ್ರಾಸ್ಥ್ನಃ ಶಾಡ್ವಲಸ್ಯ ವಾ| |೪೯|

Adhikarana pradehABya~jjanAdayaH (49) · Śloka 49

| ಕಲ್ಪಯೇಚ್ಛೀತವರ್ಗಂ ಚ ಪ್ರದೇಹಾಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಷು||೪೯||

Adhikarana pittajvarauShadhaM kShatakShINauShadhaM ca raktapitte hitam (2) · Śloka 2

ಯಚ್ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರೇ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಭೇಷಜಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತೇ ಹಿತಂ ತಚ್ಚ ಕ್ಷತಕ್ಷೀಣೇ ಹಿತಂ ಚ ಯತ್||೫೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತ ಸ್ಥಾನೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨||