2. raktapittacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ஜ்வரசிகித்ஸிதாதநந்தரஂ ரக்தபித்தசிகித்ஸிதமுச்யதே| யதோ மஹேஶ்வரஸ்ய லலாடாஜ்ஜ்வரோ பபூவ, தத்ஸந்தாபாத்ரக்தபித்தமித்யுக்தம்| அதோ ரக்தபித்தசிகித்ஸிதஸ்யைவாரம்போ யுக்தஃ| ததா, நிதாநே யத்விஶேஷேண நோக்தஂ ததிஹ விஶேஷேண ஸ்பஷ்டஂ கத்வா நிதாநாபிப்ராயமபி பண்யதே, ரக்தபித்தஸ்ய க்ஷிப்ரகாரித்வாத்|

Adhikarana raktapittacikitsitA~adhyAyaH raktapittasya sAdhyatvam (2-1) · Śloka 1

அதாதோ ரக்தபைத்தசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| ) ஊர்த்வகஂ பலிநோऽவேகமேகதோஷாநுகஂ நவம்| ரக்தபித்தஂ ஸுகே காலே ஸாதயேந்நிருபத்ரவம்||௧||

ஸ௦-பலிநோ-பலவதஃ புஂஸோ ந ஸ்த்ரியாஃ, யதுத்பந்நமூர்த்வகஂ ரக்தபித்தஂ தத்ஸாதயேத்-உபக்ரமேத்| ததா யதேவோர்த்வகமவேகஂ-அவேகவத், ததைகோ தோஷஃ-கபாக்யஃ, அநுகஃ-அநுபலோ, யஸ்ய ததேகதோஷாநுகம்| நிதாநேऽப்யுக்தம் (ஹஂஇ.அ.௩/௮)-"ஊர்த்வஂ ஸாத்யஂ கபாத்யஸ்மாத்" இதி| ததா நவஂ-அசிரோத்பந்நஂ, ததா யத்ஸுகே காலே- தத்வ்யாதிப்ரதிபக்ஷபூதே ஹேமந்தே ஶிஶிரே வா ஜாதஂ, ததா யந்நிருபத்ரவஂ-விகதவிஜ்ஞாநீயாத்யாத்யாயோக்தைஃ (ஹ.ஶா.அ.௫/௭௪)" ரக்தபித்தஂபஶஂ ரக்தஂ" இத்யாதிக்ரந்தநிர்திஷ்டைருபத்ரவை ரஹிதம்| அதோ லக்ஷணாத்யத்விபர்யயலக்ஷணமூர்த்வகமபி ரக்தபித்தஂ ததர்தாதஸாத்யஂ யாப்யஂ வா ஸ்யாதிதி கம்யதே|

Adhikarana raktapittasya yApyatvam (2) · Śloka 2

அதோகஂ யாப்யயேத்ரக்தம் யச்சதோஷத்வயாநுகம்| ஶாந்தஂ ஶாந்தஂ புநஃ குப்யந்மார்காந்மார்காந்தரஂ ச யத்||௨||

ஸ௦-அதோகஂ ரக்தபித்தமூர்த்வகரக்தபித்தோக்தைகதோஷாநுகாதிவிஶேஷணவிஷிஷ்டமபி யாபயேத்| யச்ச தோஷத்வயாநுகஂ-வாதகபாப்யாஂ ஹீநபலாப்யாமநுகதமூர்த்வகமபி, தச்ச யாபயேத்|

Adhikarana raktapittasya asAdhyatvam (3) · Śloka 3

அதிப்ரவத்தஂ மந்தாக்நேஸ்த்ரிதோஷஂ த்விபதஂ த்யஜேத்| |௩|

ஸ௦-ஶாந்தஂ ஶாந்தஂ-அதிஶயேந ஶாந்தஂ, புநஃ குப்யத்-கோபஂ கச்சத், ஊர்த்வகமேகதோஷாநுகமதோகஂ வா த்யஜேத்| அத மார்காத்-ஊர்த்வாத் நாஸாக்ஷிகர்ணாஸ்யலக்ஷணாத், மார்காந்தரஂ-குதமேட்ரலக்ஷணஂ, யத்-கச்ச்ஹத், ஏவஂ யத்ப்ரவத்தஂ தச்ச த்யஜேத்| யதிதி இணஃ ஶதரி இணோ யணிதி யாதேஶே யதிதி ரூபம்| ததா அதிப்ரவத்தமூர்த்வமார்காதோமார்காத்வா யத்ரக்தபித்தஂ தத்த்யஜேத், ரக்தஸ்ய ப்ராணாயதநத்வாத்| உக்தஂ ச-"ஜீவிதஂ ப்ராணிநாஂ தத்ர ரக்தே திஷ்டதி திஷ்டதி|" இதி| ததா, மந்தாக்நேர்யத்ப்ரவத்தமதோகமூர்த்வகஂ வ ததபி விருத்தோபக்ரமத்வாத்த்யஜேத்| ததா ஹி,-மந்தாக்நேஃ கடுகாம்லோஷ்ணரூக்ஷதீக்ஷ்ணாத்யௌஷதமக்நிஸந்துக்ஷணஂ யத்தத்திதம், ரக்தபித்தே சாதோ விபரீதப்ராயஂ யத்தத்பத்யம்| ததா, த்ரிதோஷமூர்த்வகமதோகஂ வா ததபி த்யஜேத், விஷமத்வாத்| யதோ ந தத்வமநவிஷயஂ பவதுமர்ஹதி நாபி விரேசநவிஷயம்|

Adhikarana la~gghanIyabRuMhaNIyashodhanIyashamanIyaviBAgaH (3-4) · Śloka 4

| ஜ்ஞாத்வா நிதாநமயநஂ மலாவநுபலௌ பலம்||௩|| தேஶகாலாத்யவஸ்தாஂ ச ரக்தபித்தே ப்ரயோஜயேத்| லங்கநஂ பஂஹணஂ வாऽऽதௌ ஶோதநஂ ஶமநஂ ததா||௪||

ஸ௦-நிதாநாதி ஜ்ஞாத்வாऽநந்தரஂ ரக்தபித்தே-ஊர்த்வகேऽதோகே வா, ஆதௌ-ப்ரதமத ஏவ, லங்கநஂ ப்ரயோஜயேத், அதவா பஂஹணஂ, அதவா ஶோதநஂ ஶமநஂ வா| தத்ர நிதாநஂ-தீக்ஷ்ணோஷ்ணகட்வம்லாதிஸேவநம், ஏதஜ்ஜ்ஞாநஂ ஹி தந்நிதாநவர்ஜந உபயுஜ்யதே| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௨௪)-"யத்கிஞ்சித்ரக்தபித்தஸ்ய நிதாநஂ தச்ச வர்ஜயேத்|" இதி| அயநஂ-ஊர்த்வாகோலக்ஷணஂ ஜ்ஞாத்வா| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௮)- "ரக்தே ஸபிச்சே ஸகபே க்ரதிதே கண்டமார்ககே| லிஹ்யாந்மாக்ஷிகஸர்பிர்ப்யாஂ க்ஷாரமுத்பலநாலஜம்||" இதி| ததா (ஶ்லோ.௪௭)- "குதாகமே விஶேஷேண ஶோணிதே வஸ்திரிஷ்யதே|" இத்யாதி| ததா, பித்தாக்யஸ்ய மலஸ்யாத்ர மூலபூதத்வாத்ஸாமர்த்யாத் மலௌ-வாதகபாக்யௌ, அநுபலௌ ஜ்ஞாத்வா சிகித்ஸாவிஶேஷஂ ப்ரயோஜயேத்| ததா ச வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ.௩௬)-"ரக்தபித்தஂ ந சேச்சாம்யேத்தத்ர வாதோல்பணே பயஃ| யுஞ்ஜயாச்சாகஂ" இத்யாதி| ததா, பலஂ ஜ்ஞாத்வா| யதோ வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ. ௧௩)- "யதாஸ்வஂ மந்தபேயாதிஃ ப்ரயோஜ்யோ ரக்ஷதா பலம்|" இதி| தேஶோ-த்விவிதஃ ஶாரீரோ பூமிதேஶஶ்ச| தத்ர ஶாரீரோ-முகநாஸாத்யவயவரூபஃ| ஊர்த்வகே ஹி ரக்தபித்தே ஸத்யபி நாஸாப்ரவத்தே விஶேஷேணாந்யதௌஷதமந்யப்ரவத்தேऽந்யத்| ததா, அதோகே ரக்தபித்தே ஸத்யபி குதப்ரவத்தேऽந்யதௌஷதஂ மேட்ரப்ரவத்தே சாந்யத்| பூமிதேஶஶ்ச-த்ரிவிதோவ்யாக்யாதோ ஜாங்கலாநூபஸாதாரணபேதேந| தத்ர ஜாங்கலேऽந்யதௌஷதமநூபேऽந்யத் ஸாதாரணே சாந்யத்| காலோ-முஹூர்தாதிஃ ஶீதோஷ்ணவர்ஷலக்ஷண ஆவஸ்திகஶ்ச| ததா ச ஶீதே காலேऽந்யாதஸமௌஷதமந்யஸ்மிந் காலேऽந்யாதஷமௌஷதஂ ரக்தபித்தே| ஆதிக்ரஹணேநாநலாஹா ரஸத்த்வஸாத்ம்யவயஃப்ரகதிப்ரபதயோ கஹ்யந்தே| அவஸ்தாஂ ச ஜ்ஞாத்வா அவஸ்தாவஶாத், ரக்தபித்தஸ்ய ஹ்யவஸ்தாவிஶேஷேணாந்யதௌஷதஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana shodhyatve~api la~gghanashAmyabRuMhaNashAmyaviBAgaH (5-6) · Śloka 6

ஸந்தர்பணோத்தஂ பலிநோ பஹூதோஷஸ்ய ஸாதயேத்| ஊர்த்வபாகஂ விரேகேண வமநேந த்வதோகதம்||௫|| ஶமநைர்பஂஹணைஶ்சாந்யல்லங்க்ய பஂஹ்யாநவேக்ஷ்ய ச| |௬|

ஸ௦-ஸந்தர்பணோத்தஂ பலிநோ பஹுதோஷஸ்ய நரஸ்ய ரக்தபித்தமூர்த்வகஂ விரேகேண ஸாதயேத், அதோகதஂ து வமநேந ஸாதயேத்| அந்யதபதர்பணோத்தஂ ரக்தபித்தஂ துர்பலஸ்யால்பதோஷஸ்யோர்த்வகஂ ஶமநைரதோகஂ பஂஹணைருபாசரேத்| பஂஹணைர்வா ஶமநைஃ| ந சேதஂ சிகித்ஸிதஂ நிரபேக்ஷஂ யுஞீதேத்யாஹ-லங்க்யபஂஹ்யாநவேக்ஷ்ய சேதி| லங்கநாதுத்பந்நமதோகமபி ஶமநைருபாசரேத்| பஂஹணாதுத்பந்நமூர்த்வகமபி லங்ஹ்கநைருபாசரேதித்யர்தஃ|

Adhikarana shamanauShadham (6-7) · Śloka 7

| ஊர்த்வஂ ப்ரவத்தே ஶமநௌ ரஸௌ திக்தகஷாயகௌ||௬|| உபவாஸஶ்ச நிஃஶுண்டீஷடங்கோதகபாயிநஃ| |௭|

ஸ௦-ஊர்த்வஂ ப்ரவத்தே ரக்தபித்தே ஶுண்டீரஹிதஂ ஷடங்கோதகஂ பிபதஃ புஂஸஸ்திக்தகஷாயௌ ரஸௌ ஶமநம்| ததா, உபவாஸஃ|

Adhikarana bRuMhaNauShadham (7) · Śloka 7

| அதோகே ரக்தபித்தே து பஂஹணௌ மதுரோ ரஸஃ||௭||

ஸ௦-அதோகே து ரக்தபித்தே பஂஹணோ மதுரோ ரஸோ ஹிதஃ|

Adhikarana UrdhvagAdhogayoH pathyaviBAgaH (8) · Śloka 8

ஊர்த்வகே தர்பணஂ யோஜ்யஂ ப்ராக் ச பேயா த்வதோகதே| |௮|

ஸ௦-ஊர்த்வகே ரக்தபித்தே ப்ராக்-பூர்வஂ, தர்பணஂ யோஜ்யம், ததாஸாத்ம்யத்வாத்| ஏவமதோகே ரக்தபித்தே ப்ராக் பேயா யோஜ்யா|

Adhikarana ashuddharaktasya stamBananiShedhaH shuddharaktasya stamBanam (8-9) · Śloka 9

| ஆஶ்நதோ பலிநோऽஶுத்தஂ ந தார்யஂ தத்தி ரோககத்||௮|| தாரயேதந்யதா ஶீக்ரமக்நிவச்சீக்ரகாரி தத்| |௯|

ஸ௦-பலிநோ நரஸ்யாஶ்நதோ ரக்தமஶுத்தஂ-துஷ்டஂ, ந தார்யஂ-ந ஸ்தம்பநீயம்| தத்தி கதஂ ஸிராவ்யதவித்யுக்தாந் விஸர்பவித்ரதிப்லீஹாதீந் ரோகாந் கரோதி| அந்யதா-விதிவிபர்யயே ஸதி துர்பலஸ்யாபோஜநஸ்ய ச, ஶீக்ரஂ தாரயேத்| யஸ்மாதக்நிவச்சீக்ரஂ மரணகாரி தத்-ரக்தமஸ்தம்பிதஂ, ஸ்யாத்|

Adhikarana virecanauShadham (9-10) · Śloka 10

| த்ரிவச்ச்யாமாகஷாயேண கல்கேந ச ஸஶர்கரம்||௯|| ஸாதயேத்விதிவல்லேஹஂ லிஹ்யாத்பாணிதலஂ ததஃ| |௧௦|

ஸ௦-த்ரிவதா-ஶுக்லகோபீத்யுச்யதே| ஶ்மாமா-மாலவிகா த்ரிவதுச்யதே| தயோஃ கஷாயேண ததா தயோரேவ [கல்கேந] மாத்ராமாஶ்ரித்யைததுக்தம்| அத்ர ச கண்டகாரிகாலேஹவத் (ஹ.சி.அ.௩/௬௨) க்வாதகல்கஶர்கராணாஂ பரிமாணஂ வேத்யமிதி வத்தவைத்யவ்யவஹாரஃ|

Adhikarana virecanAntaradvayam (10-11) · Śloka 11

| த்ரிவதா த்ரிபலா ஶ்யாமா பிப்பலீ ஶர்கரா மது||௧௦|| மோதகஃ ஸந்நிபாதோர்த்வரக்தஶோபஜ்வராபஹஃ| த்ரிவத்ஸமஸிதா தத்வத் பிப்பலீபாதஸஂயுதா||௧௧||

ஸ௦-ததா த்ரிவதாதிபிர்மோதகோ-வடகஃ| ஶர்கராபரிமாணஂ ச பத்மகாத்யசூர்ணவதவபோத்யம்| ஸ ச மோதகஃ ஸந்நிபாதோர்த்வரக்தஶோபஜ்வரஹத்பவதி| பூர்வோக்தஸ்ய லேஹஸ்ய விஷயநிர்தேஶாதேவ விஷயோ வேத்யஃ| த்ரிவத்ஸமஸிதா பிப்பலீபாதஸஂயுதா தத்வத்-ஸந்நிபாதாதி ஹதித்யர்தஃ|

Adhikarana vamanapa~jcakam (12-13) · Śloka 13

வமநஂ பலஸஂயுக்தஂ தர்பணஂ ஸஸிதாமது| ஸஸிதஂ வா ஜலஂ க்ஷௌத்ரயுக்தஂ வா மதுகோதகம்||௧௨|| க்ஷீரஂ வா ரஸமிக்ஷோர்வா| |௧௩|

ஸ௦-மதநபலேந ஸஂயுக்தஂ தர்பணஂ ஸிதாமதுப்யாஂ ஸஹ வமநே தேயம், வாதகோபபயாதித்யபிப்ராயஃ| அதவா ஸஶர்கரஂ பல ஸஂயுக்தஂ, [அதவா] மதுகோதகமதவா க்ஷௌத்ரஸஂயுக்தஂ, அதவா க்ஷீரஂ, அதவேக்ஷுரஸம்| ஸர்வமேதத் மதநபலஸஂயுக்தஂ பதக் ப்ரத்யேகஂ தேயம்|

Adhikarana shuddhasya pathyam (13) · Śloka 13

ஶுத்தஸ்யாநந்தரோ விதிஃ| யதாஸ்வஂ மந்தபேயாதிஃ ப்ரயோஜ்யோ ரக்ஷதா பலம்||௧௩||

ஸ௦-ஊர்த்வ[க]ரக்தபித்திநோऽதோகரக்தபித்திநோ வா யதாக்ரமஂ விரேகவமநாப்யாஂ ஶுத்தஸ்யாநந்தரஂ [யதாஸ்வஂ-] யதாயோகஂ யதாவிதி, மந்தபேயாதிஃ ப்ரயோக்தவ்யஃ,-ஊர்த்வகே மந்தாதிரதோகே பேயாதிரிதி யதார்தஃ|

Adhikarana manthadvayam (14) · Śloka 14

மந்தோ ஜ்வரோக்தோ த்ராக்ஷாதிஃ, பித்தக்நைர்வா பலைஃ கதஃ| |௧௪|

ஸ௦-மந்தோ ஜ்வரோக்தோ த்ராக்ஷாதிஃ-"த்ராக்ஷாமதூகமதுக" (ஹ. சி. அ. ௧/௫௫) இத்யாதிஃ| பித்தக்நைர்வா-த்ராக்ஷாமலகக்ராஶ்மர்யமதுகாதிபிஃ, பலைஃ கதஃ ப்ரயோக்தவ்யஃ|

Adhikarana manthAntaradvayam (14-15) · Śloka 15

| மதுகர்ஜூரமத்வீகாபரூஷகஸிதாம்பஸா||௧௪|| மந்தோ வா பஞ்சஸாரேண ஸகதைர்லாஜஸக்துபிஃ| தாடிமாமலகாம்லோ வ மந்தாக்ந்யம்லாபிலாஷிணாம்||௧௫||

ஸ௦-அதவா மத்வாதிநா த்ரவ்யபஞ்சகேந கதேந பஞ்சஸாராக்யேந லாஜஸக்துபிஃ ஸஸர்பிஷ்கைர்மந்தோ ஹிதஃ| மந்தாக்நீநாமம்லாபிலாஷிணாஂ ச தாடிமாமலகாப்யாமம்லஶ்ச மந்தஃ ப்ரயோக்தவ்யஃ| 'அதோகே ப்ராக்பேயா ப்ரயோஜ்யா' இத்யுக்தம்| அதஸ்தா ஏவ பேயா ப்ரூதே-

Adhikarana peyAsaptakam (16-18) · Śloka 18

கமலோத்பலகிஞ்ஜல்கபஶ்நிபர்ணீப்ரியங்குகாஃ| உஶீரஂ ஶாபரஂ ரோத்ரஂ ஶங்கபேரஂ குசந்தநம்||௧௬|| ஹீவேரஂ தாதகீபுஷ்பஂ பில்வமத்யஂ துராலபா| அர்தார்தைர்விஹிதாஃ பேயா வக்ஷ்யந்தே பாதயௌகிகாஃ||௧௭|| பூநிம்பஸேவ்யஜலதா மஸூராஃ பஶ்நிபர்ண்யபி| விதாரிகந்தா முத்காஶ்ச பலா ஸர்பிர்ஹரேணுகாஃ||௧௮||

ஸ௦-கமலோத்பலேத்யாதிபிர்வர்கைரர்தஶ்லோகைஃ பேயா விஹிதாஃ| பாதயௌகிகா வக்ஷ்யந்தே| பூநிம்பஸேவ்யேத்யாதயஃ|

Adhikarana uktAnAM peyAnAM prakArAntaram,mAMsarasAH (19-20) · Śloka 20

ஜாங்கலாநி ச மாஂஸாநி ஶீதவீர்யாணி ஸாதயேத்| பதகபதக்ஜலே தேஷாஂ யவாகூஃ கல்பயேத்ரஸே||௧௯|| ஶீதாஃ ஸஶர்கராக்ஷௌத்ராஸ்தத்வந்மாஂஸரஸாநபி| ஈஷதம்லாநநம்லாந் வா கதபஷ்டாந் ஸஶர்கராந்||௨௦||

ஸ௦-மாஂஸாநி ஜாங்கலாநி ஶீதவீர்யாணீ-ஶஶாதிஸபந்தீநி, பூர்வோக்தபேயௌஷதாநாஂ பதக்பதக்ஜலே ஸாதயேத்| அநந்தரஂ தஸ்மிந் ரஸே யவாகூஃ கல்பயேத்| கீதஶீஃ ? ஶீதாஸ்ததா ஸஶர்கராக்ஷௌத்ராஃ| தத்வதித்யநேந ஶீதத்வஂ மாஂஸரஸாநாமதிதிஶதி, ந து ஸஶர்கராக்ஷௌத்ரத்வமபி, அயோகார்ஹத்வாத்| அத ஏவாஹ-தாந் மாஂஸரஸாந் ஈஷதம்லாநம்லாபிலாஷிணஃ, அநம்லாபிலாஷிணோऽநம்லாநேவ| ததா, கதபஷ்டாந் ஸஶர்கராந்-ஶர்கராயுக்தாந்|

Adhikarana dhAnyAni shAkAni ca (21) · Śloka 21

ஶூகஶிம்பீபவஂ தாந்யஂ ரக்தே ஶாகஂ ச ஶஸ்யதே| அந்நஸ்வரூபவிஜ்ஞாநே யதுக்தஂ லகு ஶீதலம்||௨௧||

ஸ௦-ததா, ஶூகஶிம்பீஜஂ, தாந்யஂ ஶாகஂ ச ரக்தபித்தே ஶஸ்யதே| அந்நஸ்வரூபவிஜ்ஞாநீயேऽத்யாயே (ஸூ.அ. ௬) யதுக்தஂ லகு ச ஶீதலஂ ச|

Adhikarana pAnArthamudakam (22) · Śloka 22

பூர்வோக்தமம்பு பாநீயஂ பஞ்சமூலேந வா ஶதம்| லகுநா ஶதஶீதஂ வா மத்வம்போ வா பலாம்பு வா||௨௨||

ஸ௦-பூர்வோக்தமம்பு-ஷடங்கஂ ஶுண்டீரஹிதஂ, பாநீயஂ-பாதவ்யம்| அதவா லகுநா பஞ்சமூலேந ஶதம்| பாநீயஸ்ய ஶ்ரபணே தந்த்ரகாரைர்விதிருக்தஃ| யதா-"கர்ஷஂ கஹீத்வா த்ரவ்யஸ்ய க்வாதயேத்ப்ராஸ்திகேऽம்பஸி| அர்தஶதஂ ப்ரயோக்தவ்யஂ ஜலபாகே த்வயஂ விதிஃ||" இதி| கேவலஂ வா ஜலஂ ஶதஶீதஂ ஹிதம்| மத்வம்போ-மாக்ஷிகயுக்தஂ பாநீயம்| பலாம்பு வா-த்ராக்ஷாபிர்வா பித்தக்நைஃ பலைஃ கதம்|

Adhikarana vibaddhe mAMsarasatrayam (23) · Śloka 23

ஶஶஃ ஸவாஸ்துகஃ ஶஸ்தோ விபந்தே| |௨௩|

ஸ௦-ஶஶஃ-ஶஶஸ்ய மாஂஸஂ, ஸஹவாஸ்துகேந விட்விபந்தே ஸதி ரக்தபித்திநஃ ஶஸ்தஃ|

Adhikarana mArutAdhike mAMsarasatrayam (23-24) · Śloka 24

தித்திரிஃ புநஃ| உதும்பரஸ்ய நிர்யூஹே ஸாதிதோ மாருதேऽதிகே||௨௩|| ப்லக்ஷஸ்ய பர்ஹிணஸ்தத்வந்ந்யக்ரோதஸ்ய ச குக்குடஃ| |௨௪|

ஸ௦-தித்திரிஸ்து மாருதேऽதிக உதும்பரஸ்ய க்வாதே ஸாதிதஃ ஶஸ்தஃ| ப்லக்ஷஸ்ய க்வாதே ஸாதிதோ பர்ஹிணோ-மயூரஃ, தத்வத்-மாருதேऽதிகே ஶஸ்தஃ| பர்ஹிண இதி "பலபர்ஹாப்யாமிநச்|" ததைவந்யக்ரோதஸ்ய நிர்யூஹே குக்குடஃ ஶஸ்தஃ| உதும்பராதிக்வாதஸாதநஂ தித்திர்யாதீநாமௌஷ்ண்யஂ ப்ரதிஹந்தும்|

Adhikarana varjanIyam (24) · Śloka 24

| யத்கிஞ்சித்ரக்தபித்தஸ்ய நிதாநஂ தச்ச வர்ஜயேத்||௨௪||

ஸ௦-யத்கிஞ்சித்ரக்தபித்தஸ்ய காரணஂ-யேந ஸேவிதேந தஜ்ஜாதஂ, தச்ச வர்ஜயேத்-பரிஹரேத்|

Adhikarana shamanauShadhatrayam (25-26) · Śloka 26

வாஸாரஸேந பலிநீமத்கோத்ராஞ்ஜநமாக்ஷீகம்| பித்தாஸக் ஶமயேத்பீதஂ, நிர்யாஸோ வாऽடரூஷகாத்||௨௫|| ஶர்கராமதுஸஂயுக்தஃ கேவலோ வா, ஶதோऽபி வா| வஷஃ ஸத்யோ ஜயத்யஸ்ரஂ, ஸ ஹ்யஸ்ய பரமௌஷதம்||௨௬||

ஸஂ-வாஸகஸ்ய ரஸேந பலிந்யாதிகஂ பீதஂ ரக்தபித்தஂ ஶமயதி| அதவா, அடரூஷகஸ்ய ரஸஃ ஶர்கராமதுயுக்தஃ பீதோ ரக்தபித்தஂ ஜயேத்| அதவா கேவலோ வாஸாரஸஃ| அதவா க்வதிதோ வஷஃ ஶீக்ரஂ ரக்தஂ ஜயேத்| ஸ வஷோ யஸ்மாதஸ்ய-ரக்தஸ்ய, பரமௌஷதம்|

Adhikarana kvAthatrayam (27-28) · Śloka 28

படோலமாலதீநிம்பசந்தநத்வயபத்மகம்| ரோத்ரோ வஷஸ்தந்துலீயஃ கஷ்ணா மந்மதயந்திகா||௨௭|| ஶதாவரீ கோபகந்யா காகோல்யௌ மதுயஷ்டிகா| ரக்தபித்தஹராஃ க்வாதாஸ்த்ரயஃ ஸமதுஶர்கராஃ||௨௮||

ஸ௦-படோலாதயோऽர்தஶ்லோகாஸ்த்ரயஃ க்வாதா மதுஶர்கராயுதா ரக்தபித்தஂ ஜயந்தீதி யோஜ்யம்| அத்ர ச வாஸக ஆர்த்ரோऽபி த்விகுணோ ந யோஜ்யஃ| ஏவஂ ஹ்யுக்தஂ தந்த்ராந்தரே-"வாஸாகுடஜகூஷ்மாண்டஶதபுஷ்பாஸஹாசராஃ| நித்யமார்த்ராஃ ப்ரயோக்தவ்யாஸ்ததாऽபி த்விகுணா ந தே||" இதி|

Adhikarana kvAthAntaram lehaH (29) · Śloka 29

பலாஶவல்கக்வாதோ வா ஸுஶீதஃ ஶர்கராந்விதஃ| லிஹ்யாத்வா மதுஸர்பிப்யாஂ கவாஶ்வஶகதோ ரஸம்||௨௯||

ஸ௦-அதவா பலாஶத்வக்க்வாதஃ ஶீதஃ ஶர்கராயுதஃ பூர்வோக்தகுணஃ| அதவா மதுஸர்பிப்யாஂ கவாஶ்வஶகதோ ரஸஂ பிபேத்| கவாஶ்சேதி "அவட் ஸ்போடாயநஸ்ய" இத்யவஙாதேஶஃ|

Adhikarana grathite rakte lehaH (30) · Śloka 30

ஸக்ஷௌத்கஂ க்ரதிதே ரக்தே லிஹ்யாத்பாராவதாச்சகத்| |௩௦|

ஸ௦-க்ரதிதே-க்ரந்திமதி, ரக்தபித்தே பாராவதஸ்ய ஶகத் க்ஷௌத்கேண ஸஹ லிஹ்யாத்|

Adhikarana atiyoge rUdhirapAnam atiyoge yakRuBakShaNam (30-31) · Śloka 31

| அதிநிஃ ஸ்ருதரக்தஶ்ச க்ஷௌத்கேண ருதிரஂ பிபேத்||௩௦|| ஜாங்கலஂ, பக்ஷயேத்வாऽऽஜமாமஂ பித்தயுதஂ யகத்| |௩௧|

ஸ௦-அதிநிஃஸ்ருதரக்தஶ்ச ஜாங்கலஂ ரக்தஂ க்ஷௌத்கேண ஸஹ பிபேத்| ஆஜஂ யகதபக்வஂ பித்தயுதஂ பக்ஷயேத்|

Adhikarana atiyoge shItakaShAyaH (31-32) · Śloka 32

| சந்தநோஶீரஜலதலாஜமுத்ககணாயவைஃ||௩௧|| பலாஜலே பர்யுஷிதைஃ கஷாயோ ரக்தபித்தஹா| |௩௨|

ஸ௦-சந்தாநாதிபிர்பலாஜலே பர்யுஷிதைஃ கஷாயோ ரக்தபித்தஜித்|

Adhikarana atiyoge shItakaShAyAntaradvayam (32-34) · Śloka 34

| ப்ரஸாதஶ்சந்தநாம்போஜஸேவ்யமத்பஷ்டலோஷ்டஜஃ||௩௨|| ஸுஶீதஃ ஸஸிதாக்ஷௌத்ரஃ ஶோணிதாதிப்ரவத்திஜித்| ஆபோத்ய வா நவே கும்பே ப்லாவயேதிக்ஷுகண்டிகாஃ||௩௩|| ஸ்திதஂ தத்குப்தமாகாஶே ராத்ரிஂ ப்ராதஃ ஸ்ருதஂ ஜலம்| மதுமத்விகசாம்போஜகதோத்தஂஸஂ ச தத்குணம்||௩௪||

ஸ௦-சந்தநாதிஜஃ ப்ரஸாத ஸுஶீதஃ ஶர்கராமாக்ஷிகாப்யாஂ ஸஹ ரக்தஸ்யாதிப்ரவத்திஂ ஜயேத்|ஸஂ-இக்ஷுகண்டிகா ஆபோத்ய பஶமாதௌ ஸங்குட்ய ஜலே ப்லாவயேத்| நவே கும்பே ராத்ரிமாகாஶே குப்தஂ-கீடாத்யுபஹதஂ யதா ந ஸ்யாத்ததா. ஸ்திதஂ தத்-இக்ஷுகண்டிகாஜலஂ, ப்ராதஃ ஸ்ருதஂ ஸமாக்ஷிகஂ விகஸிதபத்மேந கதஶேகரஂ தத்குணஂ-பூர்வவத்குணமித்யர்தஃ|

Adhikarana pittajvaroktASca kaShAyAH (35) · Śloka 35

யே ச பித்தஜ்வரே சோக்தாஃ கஷாயாஸ்தாஂஶ்ச யோஜயேத்| |௩௫|

ஸ௦-பித்தஜ்வரே ச யே கஷாயா உக்தாஃ-"ஶக்ரயவாகநம்| கடுகா சேதி ஸக்ஷௌத்கா" (ஹ. சி. அ. ௧/௫௨) இத்யாதயஃ, தாஂஶ்ச-கஷாயாந், அத்ர யோஜயேத்|

Adhikarana jIrNaraktapittacikitsA CAgakShIraprayogaH,gavyakShIraprayogatrayam (35-38) · Śloka 38

| கஷாயைர்விவிதைரேபிர்தீப்தேऽக்நௌ விஜிதே கபே||௩௫|| ரக்தபித்தஂ ந சேச்சாம்யேத்தத்ர வாதோல்பணே பயஃ| யுஞ்ஜயாச்சாகஂ ஶதஂ, தத்வத்கவ்யஂ பஞ்சகுணேऽம்பஸி||௩௬|| பஞ்சமூலேந லகுநா ஶதஂ வா ஸஸிதாமது| ஜீவகர்ஷபகத்ராக்ஷாபலாகோக்ஷுரநாகரைஃ||௩௭|| பதக்பதக்ஶதஂ க்ஷீரஂ ஸகதஂ ஸிதயாऽதவா| |௩௮|

ஸ௦-ஏபிர்விவிதைஃ-நாநாப்ரகாரைஃ கஷாயைஃ, அக்நௌ தீப்தே கபே ச விஜிதே ஸதி யதி ரக்தபித்தஂ ந ஶாம்யதி, ததா தத்ர வாதோல்பணே ரக்தபித்தே ஸதி பஞ்சகுணேऽம்பஸி ஶதஂ சாகஂ பயோ யுஞ்ஜயாத்| பஞ்சகுணேऽம்பஸி கவ்யஂ க்ஷீரஂ க்வதிதஂ தத்வத்-தேந சாகேந ஸமாநகுணஂ, தச்ச யுஞ்ஜயாத்| அதவா லகுநா பஞ்சமூலேந ஶதஂ கவ்யஂ ஸஶர்கராமது தத்குணம்| ததா, ஜீவகர்ஷபகாதிபிஃ பதக் பதக் ஶதஂ ஸஹ கதேநாதவா ஶர்கரயா ஸஹ தத்குணம்|

Adhikarana mUtramArgage kShIram (38-39) · Śloka 39

| கோகண்டகாபீருஶதஂ பர்ணிநீபிஸ்ததா பயஃ||௩௮|| ஹந்த்யாஶு ரக்தஂ ஸருஜஂ விஶேஷாந்மூத்ரமார்ககம்| |௩௯|

ஸ௦-கோகண்டகாதிபிஸ்ததா [ பர்ணிநீபிஃ-] ஶாலிபர்ணீபஶ்நிபர்ணீமுத்கபர்ணீமாஷபர்ணீபிஃ, ஶதஂ ஶீக்ரமேவ ரக்தஂ ஸவேதநஂ ஹந்தி| விஶேஷேண மூத்ரமார்ககதம்| விஷேஷக்ரஹணாதந்யமார்ககமபி ரக்தஂ ஹந்தீதி த்யோதயதி|

Adhikarana viNmArgage kShIracatuShTayam (39-40) · Śloka 40

| விண்மார்ககே விஶேஷேண ஹிதஂ மோசரஸேந து||௩௯|| வடப்ரரோஹைஃ ஶுங்கைர்வா ஶுண்ட்யுதீச்யோத்பலைரபி| |௪௦|

ஸ௦-விண்மார்ககே-குதகதே, ரக்தபித்தே து விஶேஷேண மோசரஸேந ஶதஂ க்ஷீரஂ ஹிதம்| வடப்ரரோஹைர்வா ஶதஂ க்ஷீரஂ, அதவா வடஶுங்கைஃ-ப்ரதமோத்பூதமுகுலிதைஃ பல்லவப்ராயைஃ, ஶுண்ட்யுதீச்யோத்பலைர்வா ஶதஂ பயோ ஹிதம்|

Adhikarana raktAkaShAyAH sapayaskAH (40) · Śloka 40

| ரக்தாதிஸாரதுர்நாமசிகித்ஸாஂ சாத்ர கல்பயேத்||௪௦||

ஸ௦-ரக்தஶப்தஸ்யாதிஸாரதுர்நாம்ரோஃ ஸம்பந்தஃ| ரக்தாதிஸாரஸ்ய ரக்தார்ஶஸஶ்ச, யா சிகித்ஸா தாமத்ர-ரக்தே, யோஜயேத்|

Adhikarana pUrvoktakaShAyasiddhAni ghRutAni (41) · Śloka 41

பீத்வா கஷாயாந் பயஸா புஞ்ஜீத பயஸைவ ச| கஷாயயோகைரேபிர்வா விபக்வஂ பாயயேத்ததம்||௪௧||

ஸ௦-கஷாயாந்-பூர்வோக்தாந், பயஸா பீத்வா பயஸைவாஶ்நியாத்| ஸ௦-ஏதைர்வா கஷாயாக்யைர்யோகைர்விபக்வஂ கதஂ ரக்தபித்திநஂ பாயயேத்|

Adhikarana vAsAghRutam (42-44) · Śloka 44

ஸமூலமஸ்தகஂ க்ஷுண்ணஂ வஷமஷ்டகுணேऽம்பஸி| பக்த்வாऽஷ்டாஂஶாவஶேஷேண கதஂ தேந விபாசயேத்||௪௨|| தத்புஷ்பகர்பஂ தச்சீதஂ ஸக்ஷௌத்கஂ பித்தஶோணிதம்| பித்தகுல்மஜ்வரஶ்வாஸகாஸஹத்ரோககாமலாஃ||௪௩|| திமிரப்ரமவீஸர்பஸ்வரஸாதாஂஶ்ச நாஶயேத்| |௪௪|

ஸ௦-மூலபல்லவாதியுக்தஂ க்ஷுண்ணஂ-சூர்ணிதஂ, வஷமஷ்டகுணே ஜலே பக்த்வா தேந-ஆஷ்டாஶாவஶேஷேண க்வாதேந, கதஂ விபாசயேத்| கிம்பூதம் ? தத்புஷ்பகர்பம்| தஸ்ய-வஷஸ்ய, புஷ்பாணீ கர்பஃ-கல்கோ, யஸ்ய ததேவம்| தச்ச ஶீதிபூதஂ க்ஷௌத்கேண ஸஹ பித்தஶோணிதாதீந்நாஶயேத்|

Adhikarana palAshaghRutam trAyamANAghRutam (44-45) · Śloka 45

| பலாஶவந்தஸ்வரஸே தத்கர்பஂ ச கதஂ பசேத்||௪௪|| ஸக்ஷௌத்ரஂ தச்ச ரக்தக்நஂ, ததைவ த்ராயமாணயா| |௪௫|

ஸ௦-பலாஶவந்தாநாஂ ஸ்வரஸே தத்கர்பஂ-பலாஶவந்தகல்கஂ, கதஂ பசேத்| தச்ச க்ஷௌத்ரேண ஸஹ ரக்தக்நஂ பவதி| தத்வதேவ த்ராயமாணயா ஶதஂ ரக்தபித்தக்நம்|

Adhikarana raktapittavisheShe kShAracatuShTayam (45-46) · Śloka 46

| ரக்தே ஸபிச்சே ஸகபே க்ரதிதே கண்டமார்ககே||௪௫|| லிஹ்யாந்மாக்ஷிகஸர்பிர்ப்யாஂ க்ஷாரமுத்பலநாலஜம்| பதக்பதக் ததாऽம்போஜரேணுஶ்யாமாமதூகஜம்||௪௬||

ஸ௦-ரக்தே பிச்சாவதி, பிச்சா-ஶால்மல்யா ரஸஸதஶீ, ததா ஸகபே, ததா க்ரதிதே-க்ரந்திஸதஶே, ததா கண்டமார்ககே ஸதி, க்ஷாரமுத்பலநாலஜஂ மாக்ஷிகஸர்பிர்ப்யாஂ லிஹ்யாத்| நநு, க்ஷாரஸ்ய தைக்ஷ்ண்யாதிகுணயோகாத்ரக்தபித்தே ந யுக்த உபயோகஃ| தத்கதமிஹ தமநுமேநே தந்த்ரகத் ? ப்ரூமஃ| உத்பலாதீநி ஶீதஸ்வபாவாநி| தத்ஸமுத்தஶ்ச க்ஷாரஃ ஸயோநிமநுகரோதி| ததா சோக்தம் (ஹ.ஶா.அ. ௧/௪)- "காரணாநுவிதாயித்வாகார்யாணாஂ தத்ஸ்வபாவதா|" இதி| க்ஷாரஸ்வரூபஂ ச விஷ்யந்தநாத்மகஂ தத்தே| ததேவஂ கண்டமார்ககஸ்ய கபாநுபந்தஸ்ய க்ரதிதஸ்ய ரக்தஸ்ய க்ஷாரோ கதமாக்ஷிகாப்யாஂ ஸஂயுக்தோ விஷ்யந்தநபூர்வஂ ஶோதயத்யேவ, ந து தஸ்ய கோபாய ஸ்யாதிதி யுக்தோऽத்ர க்ஷாரோபயோகஃ| அம்போஜரேண்வாதிஜஂ ச பதக் பதக் ததா மாக்ஷிககதாப்யாஂ லிஹ்யாத்|

Adhikarana gudapravRutte rakte bastiH (47) · Śloka 47

குதாகமே விஶேஷேண ஶோணிதே பஸ்திரிஷ்யதே| |௪௭|

ஸ௦-குதாகமே ரக்தே விஶேஷேண பஸ்திரிஷ்யதே|

Adhikarana ghrANapravRutte rakte nasyam (47-49) · Śloka 49

| க்ராணகே ருதிரே ஶுத்தே நாவநஂ சாநுஷேசயேத்||௪௭|| கஷாயயோகாந் பூர்வோக்தாந் க்ஷீரேக்ஷ்வாதிரஸாப்லுதாந்| க்ஷீராதீந்ஸஸிதாஂஸ்தோயஂ கேவலஂ வா ஜலஂ ஹிதம்||௪௮|| ரஸோ தாடிமபுஷ்பாணாமாம்ராஸ்த்நஃ ஶாட்வலஸ்ய வா| |௪௯|

ஸ௦-க்ராணகே ருதிரே ஶுத்தே ஸதி நாவநமநுஷேசயேத்-நஸ்யஂ தத்யாத்| கஷாயயோகாந் பூர்வோக்தாந்-வாஸகாதீந், க்ராணகேऽநுஷேசயேத்| கிம்பூதாந்? க்ஷீரேக்ஷ்வாதிரஸேநாப்லுதாந்-ஸத்ரவாந்| ஆதிஶப்தேந மாஂஸரஸகதாதி கஹ்யதே| க்ஷீராதீந் வா ஸஶர்கராந் தத்யாத்| ததா தோயமர்தாத்ஸஸிதஂ, வா கேவலஂ ஜலஂ ஹிதமிதி| ததா தாடிமபுஷ்பாணாஂ ரஸஃ, ததா சூதபலாஸ்த்நஃ, ததா தூர்வாயா ரஸோ, நஸ்யஂ பதக்பதக் ஹிதம்|

Adhikarana pradehABya~jjanAdayaH (49) · Śloka 49

| கல்பயேச்சீதவர்கஂ ச ப்ரதேஹாப்யஞ்ஜநாதிஷு||௪௯||

ஸ௦-ஶீதவீர்யவர்கஂ ச ப்ரலேபாப்யஞ்ஜநாதிஷு கல்பயேத்|

Adhikarana pittajvarauShadhaM kShatakShINauShadhaM ca raktapitte hitam (2) · Śloka 2

யச்ச பித்தஜ்வரே ப்ரோக்தஂ பஹிரந்தஶ்ச பேஷஜம்| ரக்தபித்தே ஹிதஂ தச்ச க்ஷதக்ஷீணே ஹிதஂ ச யத்||௫௦|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா- யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸித ஸ்தாநே ரக்தபித்தசிகித்ஸிதஂ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||

ஸ௦-யச்ச பித்தஜ்வரேऽபிஹிதமௌஷதஂ பஹிரந்தரே, தச்ச ரக்தபித்தே ஹிதம்| ததா, யச்ச க்ஷதே க்ஷீணே ச ஹிதஂ ததபி ரக்தபித்தே ஹிதமிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீ- காயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே ரக்தபித்தசிகித்ஸிதஂ நாம த்விதீயா- த்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨||