4. śvāsahidhmācikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਤੇ| ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨ ਏਵੋਕ੍ਤਃ |

Adhikarana shvAsahidhmAcikitsitAdhyAyaH shvAsacikitsitaM hidhmAsvapi kartavyam (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾ ਯਤਸ੍ਤੁਲ੍ਯਹੇਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ, ਸਾਧਨਂ ਤਤਃ| ਤੁਲ੍ਯਮੇਵ|੧|

ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਹੇਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਨਿਦਾਨੇ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਹਂਇ.ਅ.੪/੧੮)-"ਸ਼੍ਵਾਸੈਕਹੇਤੁਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪ੍ਰਕਤਿਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ|" ਇਤਿ| ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਸਾਧਨਂ- ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮੇਵ ਵਿਹਿਤਮ੍|

Adhikarana tatra prathamaM svedaH (1-2) · Śloka 2

| ਤਦਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਲਵਣਤੈਲਾਕ੍ਤਂ| |੨|

ਸ੦-ਤਦਾਰ੍ਤਂ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਤੁਰਂ, ਪੂਰ੍ਵਂ-ਉਪਕ੍ਰਮੇਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਪਿ ਪ੍ਰਾਕ੍, ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ-ਨ ਰੂਕ੍ਸੈਃ, ਵਾਤਕੋਪਭਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana svedaPalam (2-3) · Śloka 3

ਕਿਮੇਵਂ ਸਤਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਤੈਃ ਖ਼ੇਸੁ ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਕਫਃ| ਸੁਲੀਨੋਪਿ ਵਿਲੀਨੋਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੁਨਿਰ੍ਹਰਃ||੨|| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਮਰੁਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਤਾ| |੩|

ਸਂ-ਤੈਃ-ਸ੍ਵੇਦੈਃ, ਖ਼ੇਸੁ-ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ, ਯੋਸ੍ਯ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਵਤੋ, ਗ੍ਰਥਿਤਃ-ਪਿਣ੍ਡਿਤਃ, ਕਫਃ ਸੁਲੀਨੋਪਿ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੋਨ੍ਤ ਰ੍ਭੂਤਃ, ਅਨਯੇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਯਾ ਵਿਲੀਨੋਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੁਨਿਰ੍ਹਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍-ਸੁਖ਼ੇਨ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ-ਵਾਯੁਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨਾਂ, ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮਰੁਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਤਾ-ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana svinnaBojanam (3-5) · Śloka 5

| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚ ਭੋਜਯੇਦਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਨੂਪਜੈ ਰਸੈਃ||੩|| ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ ਵਾ, ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋਸ੍ਮੈ ਵਮਨਂ ਮਦੁ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਕਾਸਵਮਥੁਹਦ੍ਗ੍ਰਹਸ੍ਵਰਸਾਦਿਨੇ||੪|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਵਿਰੋਧਿ ਯਤ੍| |੫|

ਸ੦-ਸ੍ਨਿਨ੍ਨਂ ਚ ਸਨ੍ਤਮਾਤੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਨ ਰੂਕ੍ਸਂ ਯਵਾਦਿਕਮ੍, ਆਨੂਪਜੈਃ-ਸੂਕਰਾਦਿਮਾਂਸਜੈ ਰਸੈਃ ਸਹ, ਭੋਜਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਸ੍ਵੇਦਾਦਨਨ੍ਤਰਮਸ੍ਮੈ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਵਤੇ, ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ-ਦਧਿਸਰੇਣ, ਵਮਨਂ ਮਦੁ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਸਾਦਿਮਤੇ ਵਮਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਵਮਨਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਵਿਰੋਧਿ-ਵਾਤਂ ਨ ਕਰੋਤਿ, ਯਤ੍ਤਦ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vamanaPalam (5-6) · Śloka 6

| ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਸੁਖ਼ਮਾਪ੍ਨ੍ਪੋਤਿ ਸ ਕਫੇ ਦੁਸ੍ਟਵਿਗ੍ਰਹੇ||੫|| ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ ਚਰਤ੍ਯਵਿਹਤੋਨਿਲਃ| |੬|

ਸ੦-ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਕਫੇਸੌ (ਸਃ)-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਵਾਨ੍, ਸੁਖ਼ਮਸ਼੍ਰੁਤੇ, ਰੁਙ੍ਕ੍ਸਿਵਤ੍ਤੇਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ਕਫੇ ? ਦੁਸ੍ਟੋ ਵਿਗ੍ਰਹਃ-ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੇਨ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ-ਉਪਲੇਪਾਦਿਰਹਿਤੇਸੁ, ਵਾਯੁਰਵਿਹਤੋ-ਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ਰੁਦ੍ਧਗਤਿਃ, ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਚਰਤਿ|

Adhikarana virecanam (6-7) · Śloka 7

| ਧ੍ਮਾਨੋਦਾਵਰ੍ਤਤਮਕੇ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸੈਃ||੬|| ਹਿਙ੍ਗੁਪੀਲੁਬਿਡੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਦਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਫਾਲਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਕੋਸ੍ਣਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੭||

ਸ੦-ਧ੍ਮਾਨਂ-ਆਨਾਹਃ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਃ-ਸ਼ਕਦਾਦੀਨਾਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਤਮਕਃ-ਸ਼੍ਵਾਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਧ੍ਮਾਨਂ ਚੋਦਾਵਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਮਕਸ਼੍ਚ ਧ੍ਮਾਨੋਦਾਵਰ੍ਤਤਮਕਮ੍, ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਥਾਵਿਧੇ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਵਤਿ| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾ ਹਿਙ੍ਗੁਪੀਲੁਬਿਡੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਮਨੁਲੋਮਕਾਰਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ, ਅਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਸਹ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਫਲੇਨ-ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨੇਨ ਬੀਜਪੂਰਾਦਿਨਾ, ਅਮ੍ਲਂ-ਅਮ੍ਲੀਕਤਂ, ਤਥਾ ਕੋਸ੍ਣਂ-ਈਸਦੁਸ੍ਣਂ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shodhane yuktiH (8-9) · Śloka 9

ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਿਮੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਏਤੇ ਹਿ ਕਫਸਂਰੁਦ੍ਧਗਤਿਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਕੋਪਜਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍||੮|| ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਤਰਂ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਦ੍ਵਹਜ੍ਜਲਮ੍| ਯਥਾ ਤਥਾਨਿਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਮਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੯||

ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਦੇਤੇ-ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਃ| ਕਫੇਨ ਸਂਰੁਦ੍ਧਾ ਗਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍, ਕਫਸਂਰੁਦ੍ਧਗਤਿਸ਼੍ਵਾਸੌ ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਚ, ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪਃ, ਤਤੋ ਜਾਤਾਃ| ਯਤ ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਸ੍ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ-ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰ੍ਮਾਰ੍ਗਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸ੍ਪਸ੍ਟਯਤਿ-ਉਦੀਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਰੋਧਾਜ੍ਜਲਂ ਵਹਤ੍ ਭਸ਼ਤਰਂ-ਸੁਤਰਾਂ, ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ-ਵਦ੍ਧਿਂ ਯਾਤਿ| ਤਥਾਨਿਲਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਵਹਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਤ੍-ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯਾਵਰਣਾਤ੍, ਭਸ਼ਤਰਮੁਦੀਰ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯ-ਵਾਯੋਃ, ਮਾਰ੍ਗਮਸ੍ਮਾਤ੍-ਯਥੋਕ੍ਤਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana shodhanenAshAntau dhUmaH kartavyaH (10) · Śloka 10

ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਰ੍ਧੂਮੈਰ੍ਲੀਨਂ ਮਲਂ ਹਰੇਤ੍| |੧੦|

ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਕਤਾਯਾਮਪ੍ਯਸ਼ਮੇ ਸਤਿ, ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਃ-ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਰ੍ਤਸ੍ਯ, ਲੀਨਂ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤਃਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਂ, ਮਲਂ-ਕਫਾਖ਼੍ਯਂ, ਧੂਮੈਃ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ, ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana dhUmaprayogAH (10-14) · Śloka 14

| ਹਰਿਦ੍ਰਾਪਤ੍ਰਮੇਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍||੧੦|| ਸਦੇਵਦਾਰ੍ਵਲਂ ਮਾਂਸੀਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਾਂ ਘਤਾਕ੍ਤਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਧੂਮਂ ਯਵਾਨ੍ ਵਾ ਘਤਸਂਯੁਤਾਨ੍||੧੧|| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਘਤਂ ਵਾ ਗੁਰੁ ਵਾਗੁਰੁ| ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਾ ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਗਂ ਵਾਲਾਨ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਵ ਵਾ ਗਵਾਮ੍||੧੨|| ਕ੍ਸਗੋਧਕੁਰਙ੍ਗੈਣਚਰ੍ਮਸ਼ਙ੍ਗਖੁਰਾਣਿ ਵਾ| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਵਾ ਮਨੋਹ੍ਵਾਂ ਵਾ ਸ਼ਾਲਿਨਿਰ੍ਯਾਸਮੇਵ ਵਾ||੧੩|| ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਲੋਹਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍| |੧੪|

ਸ੦-ਹਰਿਦ੍ਰਾਦੀਨਿ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਜਲੇਨ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਾਂ-ਵਰ੍ਤਿ, ਘਤਾਕ੍ਤਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍, ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦਗ੍ਨਿਪ੍ਲੁਸ੍ਟਾਮ੍| ਅਥਵਾ ਯਵਾਨ੍ ਘਤਾਕ੍ਤਾਨ੍ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ-ਸਿਕ੍ਥਕਂ, ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਘਤਂ ਵਾ ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਗੁਰੁ-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ, ਅਗੁਰੁ ਕਸ੍ਣਾਗਰੁ, ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਚਨ੍ਦਨਮ੍ [ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍ ]| ਅਥਵਾ, ਗਵਾਂ ਸ਼ਙ੍ਗਂ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਗਵਾਂ ਵਾਲਾਨ੍-ਗਲਕਮ੍ਬਲਜਾਨਿ ਰੋਮਣਿ, ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ੍ਨਾਵ ਵਾ-ਸ੍ਨਾਯੁ ਵਾ ਗਵਾਮੇਵ, ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਚਰ੍ਮਾਦੀਨਿ ਵਾ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਖੁਰਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਧਰ੍ਚਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਵਮ੍| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਵਾ, ਅਥਵਾ ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਂ ਸ਼ਾਲਨਿਰ੍ਯਾਸਂ ਵਾ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਯਾਦਿ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਂ ਵਾ|

Adhikarana svedaprayogAH (14-16) · Śloka 16

| ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵੇਦਨੀਯਾਨਾਮਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਕ੍ਸਣਮ੍||੧੪|| ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ਸਸਿਤਾਕ੍ਸੀਰਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣਸ੍ਨੇਹਸੇਚਨੈਃ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕੋਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਭੇਸਜੈਃ||੧੫|| ਉਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਚ ਮਦੁਭਿਃ| |੧੬|

ਸ੦-ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵੇਦਨੀਯਾਨਾਂ ਤਥਾਸ੍ਵੇਦਾਰ੍ਹਾਣਾਮਪਿ ਕ੍ਸਣਮੁਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਚ ਮਦੁਭਿਃ ਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਕੈਃ ? ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਨੇਹਸੇਚਨੈਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੇ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਤ੍ਕਤੈਰੁਤ੍ਕਾਰਿਕੋਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍|

Adhikarana sAme AmavidhiH (16) · Śloka 16

ਸਾਮੇ ਤ੍ਵਾਮਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍| |੧੬|

ਸ੦-ਸਾਮੇ ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਵਤ੍ਯਾਮਵਿਧਿਂ-ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਾਦਿਕਂ, ਚਰੇਤ੍ ਨਿਰਾਮੀਕਰਣਾਯ|

Adhikarana shleShmauShadhAtiyoddatavAtasyauShadham (16-17) · Śloka 17

| ਅਤਿਯੋਗੋਦ੍ਧਤਂ ਵਾਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਵਨਨਾਸ਼ਨੈਃ||੧੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈ ਰਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍| |੧੭|

ਸ੦-ਅਤਿਯੋਗਾਦ੍ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰ੍ਨਰਾਣਾਮੁਦ੍ਧਤਂ ਵਾਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਵਨਨਾਸ਼ਨੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈ ਰਸਾਦ੍ਯੈਃ-ਮਾਂਸਰਸਘਤਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਰਾਹਾਰੈਃ, ਤਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍|

Adhikarana shodhanAnarhANAM shamanam kShayAdyutpannasyauShadham (17-18) · Śloka 18

| ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ ਹਿ ਸ਼ੋਧਨਾਤ੍||੧੭|| ਵਾਯੁਰ੍ਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦੋ ਮਰ੍ਮ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਰੇਦਸੂਨ੍| ਕਸਾਯਲੇਹਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸਂਸ਼ਮਯੇਦਤਃ||੧੮||

ਸ੦-ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਾਨਾਮਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ੋਧਨਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਪਵਨੋ ਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦਃ ਸਨ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਾਸ਼੍ਰਯਵਸ਼ਾਦਾਸਾਦਿਤ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯੋਤ ਏਵਾਮਨ੍ਦਃ ਸ਼ੋਸਣਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਮਰ੍ਮ-ਹਦਯਾਖ਼੍ਯਂ, ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਸੂਨ੍ ਹਰੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂਵਿਧਾਨ੍ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਵਤੋ ਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾਭੂਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਤੇਸਾਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਾਰੋਗ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨਾਯੋਗ੍ਯਾਨਾਂ ਤਰ੍ਹਿ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਯੋਗ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਾਦਿਭਿਃ ਸਂਸ਼ਮਯੇਤ੍, ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|

Adhikarana kShayAdyutpannasyauShadham (19) · Śloka 19

ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਾਤਿਸਾਰਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਨੁਬਨ੍ਧਜਾਨ੍| ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੯||

ਸ੦-ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਾਤਿਸਾਰਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਨੁਬਨ੍ਧਜਾਨ੍ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ ਮਧੁਰਾਦਿਭਿਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍|

Adhikarana annapAnAni tatra rasAH (20) · Śloka 20

ਕੁਲਤ੍ਥਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਜਾਙਗਲਾ ਰਸਾਃ| ਯੂਸਾਸ਼੍ਚ|੨੦|

ਸ੦-ਕੁਲਤ੍ਥਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸਾ ਯੂਸਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana yUShAH yUShAntaram yUShAntaram (20-22) · Śloka 22

| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਵਾਰ੍ਤਾਕਕਾਸਘ੍ਨਵਸਮੂਲਕੈਃ||੨੦|| ਪਲ੍ਲਵੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਕੁਲਕਬਹਤੀਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਜੈਃ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਦੁਰਾਲਭਾਸ਼ਙ੍ਗੀਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੈਃ||੨੧|| ਸਾਮਤਾਗ੍ਨਿਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਯੂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਜਲੇ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਰਾਸ੍ਨਾਬਹਤ੍ਯਾਦਿਬਲਾਮੁਦ੍ਗੈਃ ਸਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੨੨||

ਸ੦-ਸ਼ਿਗ੍ਰ੍ਵਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਜਲੇ ਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਯੂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥੈਵ ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਭਿਰ੍ਯੂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana peyAdvayam (23) · Śloka 23

ਪੇਯਾ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਾਜਾਜੀਸ਼ਙ੍ਗੀਸੌਵਰ੍ਚਲੈਃ ਕਤਾ| ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਵਾ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਰੁਜਾਪਹਾ||੨੩||

ਸ੦-ਪੇਯਾ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਭਿਃ ਕਤਾਥਵਾ ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਕਤਾ, ਸਾ ਚ ਕਾਸਦਿਹਰਾ|

Adhikarana kaShAyaH peyA ca (24-25) · Śloka 25

ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਠੀਰਾਸ੍ਨਾਭਾਰ੍ਗੀਬਿਲ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਪੌਸ੍ਕਰੈਃ| ਕੁਲੀਰਸ਼ਙ੍ਗੀਚਪਲਾਤਾਮਲਕ੍ਯਮਤੌਸਧੈਃ||੨੪|| ਪਿਬੇਤ੍ਕਸਾਯਂ ਜੀਰ੍ਣੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੇਯਾਂ ਤੈਰੇਵ ਸਾਧਿਤਾਮ੍| |੨੫|

ਸ੦-ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਭਿਃ ਕਸਾਯਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਸਾਯੇ ਪਰਿਣਤੇ ਤੈਰੇਵ-ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਭਿਃ, ਸਾਧਿਤਾਂ ਪੇਯਾਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੀ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana annaM shAlyAdi (25-26) · Śloka 26

| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਯਵਮੁਦ੍ਗਕੁਲਤ੍ਥਭੁਕ੍||੨੫|| ਕਾਸਹਦ੍ਗ੍ਰਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ| |੨੬|

ਸ੦-ਤਥਾ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਭੁਕ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕਾਸਾਦਿਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍|

Adhikarana yavasaktavaH (26-27) · Śloka 27

| ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਵਾਰ੍ਕਾਙ੍ਕੁਰਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍||੨੬|| ਯਵਾਨਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਲੁਲਿਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| |੨੭|

ਸ੦-ਅਥਵਾਰ੍ਕਾਙ੍ਕੁਰਕ੍ਸੀਰਭਵਿਤਾਨਾਂ ਯਵਾਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਃ ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍ ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਠੀਤ੍ਯਾਦਿਨਿਰ੍ਯੂਹਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana anne kShArAdiyojanam (27-28) · Śloka 28

| ਅਨ੍ਨੇ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਜ੍ਯਬਿਡਦਾਡਿਮਾਨ੍||੨੭|| ਸਪੌਸ੍ਕਰਸ਼ਠੀਵ੍ਯੋਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸਾਨ੍| |੨੮|

ਸ੦-ਅਨ੍ਨੇ-ਆਹਾਰੇ ਚ, ਕ੍ਸਾਰਾਦੀਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana tRuShitasya dashamUlakkAthAdipAnam,tRuShitasya vArUNImaNDapAnam (28-29) · Śloka 29

| ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਮਥਵਾ ਦੇਵਦਾਰੁਣਃ||੨੮|| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੀ ਪਿਪਾਸਿਤਃ| |੨੯|

ਸ੦-ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਵਾਨ੍ ਪਿਪਾਸਿਤੋ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਂ ਦੇਵਦਾਰੁਣੋ ਵਾ, ਅਥਵਾ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana tRuShitasya takravisheShapAnam (29-30) · Śloka 30

| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਪਥ੍ਯਾਜਨ੍ਤੁਘ੍ਨਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੨੯|| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਲੇਪਿਤੇ ਰੂਢੇ ਨਿਃਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਧਤਭਾਜਨੇ| ਤਕ੍ਰਂ ਮਾਸਸ੍ਥਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜਿਤ੍||੩੦||

ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਲੇਪਿਤੇ ਘਤਭਾਜਨੇ ਰੂਢੇ-ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ, ਤਕ੍ਰਂ ਨਿਃਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਤਕ੍ਰਂ ਮਾਸਸ੍ਥਿਤਂ ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜਿਤ੍|

Adhikarana tRuShitasya surAmaNDapAnamtRuShitasya BArgIshuNThcambu pAnam tRuShitasya bAShpikAkkAthapAnam (31-32) · Śloka 32

ਪਾਠਾਂ ਮਧੁਰਸਾਂ ਦਾਰੁ ਸਰਲਂ ਚ ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਲ੍ਪਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍ਪ੍ਰਸਤਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੩੧|| ਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੋ ਸੁਖ਼ਾਮ੍ਭੋਭਿਃ ਕ੍ਸਾਰਂ ਵਾ ਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਸ੍ਵਕ੍ਵਾਥਪਿਸ੍ਟਾਂ ਲੁਲਿਤਾਂ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਂ ਪਾਯਯੇਤ ਵਾ||੩੨||

ਸ੦-ਪਾਠਾਦਿਕਂ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇ ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਵਣਂ ਪ੍ਰਸਤਸਮ੍ਮਿਤਂ-ਪਲਦ੍ਵਯਮਾਤ੍ਰਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਵੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਯਵਕ੍ਸਾਰਂ ਮਰਿਚਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ| ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਂ-ਹਿਙ੍ਗੁਪਤ੍ਰਿਕਾਂ, ਹਿਙ੍ਗੁ ਪਤ੍ਰਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਿਸ੍ਟਾਂ ਤੇਨੈਵਾਲੋਡਿਤਾਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana pittakaPAnuroge hidhmAshvAse saptaparNAdisvarasau pittAnude utkArikA vAtapittAnuge kShIram vAtApittAnuge kShIrAntaram (33-36) · Śloka 36

ਸ੍ਵਰਸਃ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ੀਸਤਃ| ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਮਧੁਕਣਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਗੇ||੩੩|| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਤੁਗਾਕਸ੍ਣਾਮਧੂਲੀਘਤਨਾਗਰੈਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ, ਪਵਨੇ ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ||੩੪|| ਸ਼੍ਵਾਵਿਚ੍ਛਸ਼ਾਮਿਸਕਣਾਘਤਸ਼ਲ੍ਯਕਸ਼ੋਣੀਤੈਃ| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਰਸਵ੍ਯੋਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਸਹਿਤਂ ਪਯਃ||੩੫|| ਅਨੁ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਪੇਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਮ੍ਬੁਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਛਾਗਂ ਸਗੁਡਨਾਗਰਮ੍||੩੬||

ਸ੦-ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਸ੍ਯ-ਅਯੁਗ੍ਮਚ੍ਛਦਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸਃ, ਸ਼ਿਰੀਸਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਵਾ ਸ੍ਵਰਸਃ, ਏਤੌ ਮਧੁਕਣਾਯੁਤੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਗੇ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਸਤਿ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਤੁਗਾਦਿਭਿਰੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਮਧੂਲੀ-ਜਲਜਾ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀ, ਗੋਧੂਮਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਾ| ਪਵਨੇ ਪੁਨਰਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ ਸ਼੍ਵਾਵਿਦਾਦਿਭਿਰੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਾ ਯੋਜ੍ਯਾ| ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ ਸਤਿ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਰਸਾਦਿਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯੋਨੁ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪੇਯਮ੍, ਗਵ੍ਯਂ ਛਾਗਂ ਵਾ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਵਸ਼ਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਮ੍ਬੁਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਯਸ਼੍ਛਾਗਂ ਸਗੁਡਨਾਗਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana pippalImUlAdilehaH (37) · Śloka 37

ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਮਧੁਕਗੁਡਗੋਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਾਨ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਾਸਘ੍ਨਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਘਤਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍||੩੭||

ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਦੀਨ੍ ਮਧੁਘਤਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰ੍ਯ ਹਿਧ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਾਸਘ੍ਨਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kaPolbaNe gogajAdishakRudrasalehAH kaPolbaNe catuShpAccarmAdimaShIlehaH kaPolbaNe ashvagandhAmaShIlehaH kaPolbaNe shaThcAdilehaH kaPolbaNe pauShkarapippalIlehaH kaPolbaNe gairikAdilehaH kaPolbaNe kapitthasvarasalehaH kaPolbaNe dhAtryAdilehaH kaPolbaNe pathyAdilehaH kaPolbaNe kolAdilehaH kaPolbaNe guDAdilehaH kaPolbaNe uktaleha auShadhacUrNAnAM rasAdiBiH pAnam (38-43) · Śloka 43

ਗੋਗਜਾਸ਼੍ਵਵਰਾਹੋਸ੍ਟ੍ਰਖਰਮੇਸਾਜਵਿਡ੍ਰਸਮ੍| ਸਮਧ੍ਵੇਕੈਕਸ਼ੋ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍||੩੮|| ਚਤੁਸ੍ਪਾਚ੍ਚਰ੍ਮਰੋਮਾਸ੍ਥਿਖੁਰਸ਼ਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਾਂ ਮਸੀਮ੍| ਤਥੈਵ ਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਯਾ ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸੀ ਕਫੋਲ੍ਬਣਃ||੩੯|| ਸ਼ਠੀਪੌਸ੍ਕਰਧਾਤ੍ਰੀਰ੍ਵਾ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਵਾ ਕਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਗੈਰਿਕਾਞ੍ਜਨਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾ ਕਪਿਤ੍ਥਜਮ੍||੪੦|| ਰਸੇਨ ਵਾ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਧਾਤ੍ਰੀਸੈਨ੍ਧਵਪਿਪ੍ਪਲੀਃ| ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪਥ੍ਯਾਵਿਡਙ੍ਗੋਸਣਪਿਪ੍ਪਲੀਃ||੪੧|| ਕੋਲਲਾਜਾਮਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਾਣਿ ਵਾ| ਗੁਡਤੈਲਨਿਸ਼ਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਣਾਰਾਸ੍ਨੋਸਣਾਨਿ ਵਾ||੪੨|| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯਾਮ੍ਲੈਰ੍ਲੇਹੌਸਧਰਜਾਂਸਿ ਵਾ| |੪੩|

ਸ੦-ਗੋਗਜਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਂ ਬਹੁਕਫਃ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮੇਕੈਕਸ਼ੋ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਅਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਂ ਚਰ੍ਮਾਦਿਜਾਂ ਮਸੀਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਸੀ ਕਫਾਧਿਕੋਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਯਾਸ਼੍ਚ ਮਸੀਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਮਧੁਨਾ, ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਠੀਪੌਸ੍ਕਰਾਦਿਣ੍ ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਸਕਣਂ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਗੈਰਿਕਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਕਪਿਤ੍ਥਜਂ ਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾ| ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਵਰਸੇਨ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਪਥ੍ਯਾਵਿਡਙ੍ਗਾਦੀਨ੍ ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਕੋਲਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਲ੍ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਗੁਡਾਦੀਨ੍ ਵਾ| ਅਥਵਾ, ਲੇਹਸ੍ਯ-ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਾਦੇਃ, ਔਸਧਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਮਾਂਸਰਸਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana jIvantyAdikaM dviguNasharkaraM cUrNam (43-45) · Śloka 45

| ਜੀਵਨ੍ਤੀਮੁਸ੍ਤਸੁਰਸਤ੍ਵਗੇਲਾਦ੍ਵਯਪੌਸ੍ਕਰਮ੍||੪੩|| ਚਣ੍ਡਾਤਾਮਲਕੀਲੋਹਭਾਰ੍ਗੀਨਾਗਰਵਾਲਕਮ੍| ਕਰ੍ਕਟਾਖ਼੍ਯਾਸ਼ਠੀਕਸ੍ਣਾਨਾਗਕੇਸਰਚੋਰਕਮ੍||੪੪|| ਉਪਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਕਾਮਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗ੍ਜ੍ਵਰਕਾਸਘ੍ਨਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਪਰਮ੍||੪੫||

ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗਾਦਿਘ੍ਨਂ ਸੁਸ੍ਠੁ ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਹਰਮ੍| ਲੋਹਂ-ਅਗੁਰੁ|

Adhikarana shaThyAdikaM aShTaguNasharkaraM cURnam (46) · Śloka 46

ਸ਼ਠੀਤਾਮਲਕੀਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਚਣ੍ਡਾਵਾਲਕਪੌਸ੍ਕਰਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਟਗੁਣਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਪਰਮ੍||੪੬||

ਸ੦-ਸ਼ਠ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|

Adhikarana nasyAni guDanAgaranasyam (47) · Śloka 47

ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਡਂ ਨਾਗਰਂ ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯੇਨ੍ਨਾਵਯੇਤ ਵਾ| |੪੭|

ਸ੦-ਤੁਲ੍ਯਾਂ ਸਗੁਡਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਚ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਨਸ੍ਯਂ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana lashunamUlAdinasyacatuShkam makShikAviShThAdinasyatrayam stanyasiddaM ghRutam kShIram virecanauShadhasiddaM ghRutam (47-50) · Śloka 50

| ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਪਲਾਣ੍ਡੋਰ੍ਵਾ ਮੂਲਂ ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਾ||੪੭|| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਵਾ ਰਸਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਨਾਵਨਮ੍| ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾਮਲਕ੍ਤਕਰਸੇਨ ਵਾ||੪੮|| ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਘਤਾਚ੍ਛਂ ਵਾ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਵਾ ਘਤਮ੍| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤਤ੍ਪਿਬੇਨ੍ਨਾਵਯੇਤ ਵਾ||੪੯|| ਸਕਦੁਸ੍ਣਂ ਸਕਚ੍ਛੀਤਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਸਿਤਾਮਧੁ| ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਯਸ੍ਤਥਾ ਸਿਦ੍ਧਮਧੋਭਾਗੌਸਧੈਰ੍ਘਤਮ੍||੫੦||

ਸ੦-ਲਸ਼ੁਨਾਦੀਨਾਂ ਮੂਲਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਨਾਵਨਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਾਯ| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਵਾ ਰਸਂ ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਹ ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਸਹ ਨਸ੍ਯਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਅਲਕ੍ਤਕਰਸੇਨ ਵਾ|

Adhikarana kaNAdighRutam jIvanIyaghRutam (51-52) · Śloka 52

ਕਣਾਸੌਵਰ੍ਚਲਕ੍ਸਾਰਵਯਸ੍ਥਾਹਿਙ੍ਗੁਚੋਰਕੈਃ| ਸਕਾਯਸ੍ਥੈਰ੍ਘਤਂ ਮਸ੍ਤੁਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇ ਪਚੇਤ੍||੫੧|| ਤਤ੍ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਵਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਸਮਧੁ ਸਾਧਿਤਮ੍| |੫੨|

ਸ੦-ਕਣਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਮਸ੍ਤੁਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤਪਰਿਭਾਸਾਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਘਤਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਜੀਵਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਘਤਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍-ਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਿਸਯਭੇਦਾਦੇਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਅਥਵਾ, ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਵਿਸਯੇ ਕਣਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਪੀਤਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਾਨਾਮਾਰੋਗ੍ਯਾਯ, ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪੁਨਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਲੀਢਂ ਤੇਸਾਮਾਰੋਗ੍ਯਾਯੇਤਿ|

Adhikarana tejovatyAdighRutam (52-55) · Śloka 55

| ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਭਯਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ||੫੨|| ਭੂਤੀਕਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਪਲਾਸ਼ਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸ਼ਠੀ| ਪਟੁਦ੍ਵਯਂ ਤਾਮਲਕੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ਿਕਾ||੫੩|| ਵਚਾ ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਤਾਲੀਸਂ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪੀਤਮਾਸ਼ੁ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੫੪|| ਸ਼ਾਖਾਨਿਲਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਹਿਧ੍ਮਾਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| |੫੫|

ਸ੦-ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕੈਃ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਰ੍ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦੈਰ੍ਹਿਙ੍ਗੁਨਃ ਪਾਦਃ-ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੋ, ਯੇਸਾਂ ਤੈਰੇਵਂਵਿਧੈਰ੍ਘਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਦੁਸ੍ਟਕਫਾਵਤਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਪ੍ਰਮਾਥਿਤਯਾ ਤੇਸਾਂ ਵਿਵਤਤ੍ਵਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ ਸ਼ਾਖਾਨਿਲਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana ardhAMshakShAraghRutam ardhAMshalavaNaghRutam dhAnvantarAdighRutacatuShkasyAtideshaH (55-56) · Śloka 56

| ਅਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇਨ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪਟੁਨਾਥਵਾ||੫੫|| ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਵਸਘਤਂ ਦਾਧਿਕਂ ਹਪੁਸਾਦਿ ਵਾ| |੫੬|

ਸ੦-ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦਿਘਤਸ੍ਯਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇਨ ਕ੍ਸਾਰੇਣ, ਅਥਵਾ ਪਟੁਨਾ-ਲਵਣੇਨ ਚਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇਨ, ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ-ਪ੍ਰਮੇਹੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੨/੧੯)| ਵਸਘਤਂ-ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੨/੪੦)| ਦਾਧਿਕਂ-ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੪/੧੩)| ਹਪੁਸਾਦਿਕਂ-ਉਦਰੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧੫/੨੨)|

Adhikarana cittakShoBaNamauShadham (56-57) · Śloka 57

| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਕਃ ਸਹਸਾ ਤ੍ਰਾਸਵਿਕ੍ਸੇਪਭੀਸ਼ੁਚਃ||੫੬|| ਹਰ੍ਸੇਰ੍ਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਰੋਧਾਸ਼੍ਚ ਹਿਤਂ ਕੀਟੈਸ਼੍ਚ ਦਂਸ਼ਨਮ੍| |੫੭|

ਸ੦-ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵਾਜ੍ਞਾਤਸਙ੍ਕੇਤਸ੍ਯੈਵ, ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸੇਕੋ ਹਿਤਃ| ਤ੍ਰਾਸਃ-ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਵੇਗਕਤ੍ਕਰ੍ਮ, ਵਿਕ੍ਸੇਪਃ-ਅਵਧੂਨਨਮ੍, ਭੀਃ-ਭਯਮ੍, ਸ਼ੁਕ੍-ਸ਼ੋਕਸ਼੍ਚੇਤਸਃ ਸਨ੍ਤਾਪਃ, ਤ੍ਰਾਸਾਦਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਾਮਸਗੁਣੋਦ੍ਭਵਾਃ, ਈਰ੍ਸ੍ਯਾ-ਅਸੂਯਾ ਪਰਗੁਣਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ, ਇਯਂ ਰਜੋਗੁਣੋਦਯਾ, ਤਥਾ ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ੍ਯ ਰੋਧਃ, ਏਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਾਯ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਕੀਟੈਃ-ਪਿਪੀਲਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਂਸ਼ਨਂ ਹਿਤਮ੍, ਵਾਤਵੇਗਵਿਘਾਤਾਯ|

Adhikarana anuktasaMgrAhArthaM sAmAnya cikitsA (57-59) · Śloka 59

ਏਵਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਹ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੫੭|| ਤਤ੍ਸੇਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਯਚ੍ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਮਾਰੁਤਾਪਹਮ੍| |੫੯|

ਸ੦-ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍-ਆਹਾਰਵਿਹਾਰੌਸਧਾਦਿਕਂ, ਕਫਵਾਤੌ-ਪਥਕ੍ ਸਹਿਤੌ ਵਾ, ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮ੍| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਂ-ਨ-ਸ਼ੀਤਮ੍| ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣੋਸ੍ਣਮੇਵ ਭਵਤਿ| ਉਸ੍ਣਮਿਤਿ ਯਦਿਹ ਕਤਂ ਤਦਤਿਸ਼ਯੇਨੋਸ੍ਣਂ ਨ ਤ੍ਵੀਸਦੁਸ੍ਣਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵੇਨੈਵ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਕਾਰਿਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਵਾਤਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸੇਣ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ ਯਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਧਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤੈਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮਧਿਕੋਸ੍ਣਂ ਸੇਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਯੇਤਿ| ਅਤ ਏਵਾਹ-ਪ੍ਰਾਯਸ਼ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਯਤ੍ ਸੁਤਰਾਂ ਮਾਰੁਤਸ਼ਮਨਂ ਤਤ੍ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤੈਃ ਸੇਵ੍ਯਮ੍|

Adhikarana shamanabRuMhaNaiScopacAraH (58-59) · Śloka 59

ਕਿਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- | ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਬਂਹਣੇ ਹ੍ਯਲ੍ਪਃ ਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍||੫੮|| ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਮਨੇਪਾਯੋ ਭਸ਼ੋਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਸਣੇ| ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਬਂਹਣੈਸ਼੍ਚਾਤੋ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍||੫੯||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ-ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਾਨਾਂ, ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਬਂਹਣੇ ਵਿਧੀਯਮਾਨੇ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦੈਵਵਸ਼ਾਤ੍ ਯੋਪਾਯੋ-ਰੋਗਾਧਿਕ੍ਯਮਨ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਾ, ਭਵੇਤ੍ ਸ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋਲ੍ਪਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਯਃ-ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਸੁਖ਼ਸਾਧ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਤੇਸਾਂ, ਸ਼ਮਨੇ ਭੇਸਜਾਦੌ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਪਾਯੋ ਯਦਿ ਦੈਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ-ਨਾਤਿਸ਼ਯੇਨ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਮਧ੍ਯਮਯਾ ਵਤ੍ਤ੍ਯਾ| ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਸਣੇ ਭੇਸਜਾਦੌ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਯੋਪਾਯੋ ਜਾਯਤੇ ਸ ਭਸ਼ੋ-ਦੁਃਸਹਃ, ਅਤ ਏਵਾਸ਼ਕ੍ਯਃ-ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਯਤ ਏਵਂ ਕਰ੍ਸਣੇ ਭਸ਼ੋਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਯੋ ਭਵਤਿ| ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਤਾਨ੍-ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍, ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਭੇਸਜੈਸ੍ਤਥਾ ਬਂਹਣੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍|

Adhikarana kAsAdInAmanyonyaBeShajam (4) · Śloka 4

ਅਧੁਨਾ ਕਾਸਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਪ੍ਯੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਭੇਸਜੈਃ| ੫੯ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||

ਸ੦-ਕਾਸੋਕ੍ਤੈਰ੍ਭੇਸਜੈਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕਾਸਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਏਵਂ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਭੇਸਜੈਃ ਸਰ੍ਵਾਨੇਤਾਨੁਪਾਚਰੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ||੪||