Adhikarana shvAsahidhmAcikitsitAdhyAyaH shvAsacikitsitaM hidhmAsvapi kartavyam (2-1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾ ਯਤਸ੍ਤੁਲ੍ਯਹੇਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ, ਸਾਧਨਂ ਤਤਃ| ਤੁਲ੍ਯਮੇਵ|੧|
अथातः श्वासहिध्माचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| श्वासहिध्मा यतस्तुल्यहेत्वाद्याः, साधनं ततः| तुल्यमेव|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra prathamaM svedaH (1-2) · Śloka 2
| ਤਦਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਲਵਣਤੈਲਾਕ੍ਤਂ| |੨|
| तदार्थं च पूर्वं स्वेदैरुपाचरेत्||१|| स्निग्धैर्लवणतैलाक्तं| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedaPalam (2-3) · Śloka 3
ਕਿਮੇਵਂ ਸਤਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਤੈਃ ਖ਼ੇਸੁ ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਕਫਃ| ਸੁਲੀਨੋਪਿ ਵਿਲੀਨੋਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੁਨਿਰ੍ਹਰਃ||੨|| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਮਰੁਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਤਾ| |੩|
किमेवं सति स्यात् ? इत्याह तैः ख़ेषु ग्रथितः कफः| सुलीनोऽपि विलीनोऽस्य कोष्ठं प्राप्तः सुनिर्हरः||२|| स्रोतसां स्यान्मृदुत्वं च मरुतश्चानुलोमता| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svinnaBojanam (3-5) · Śloka 5
| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚ ਭੋਜਯੇਦਨ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਨੂਪਜੈ ਰਸੈਃ||੩|| ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ ਵਾ, ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋਸ੍ਮੈ ਵਮਨਂ ਮਦੁ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਕਾਸਵਮਥੁਹਦ੍ਗ੍ਰਹਸ੍ਵਰਸਾਦਿਨੇ||੪|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਵਿਰੋਧਿ ਯਤ੍| |੫|
| स्विन्नं च भोजयेदन्नं स्निग्धमानूपजै रसैः||३|| दध्युत्तरेण वा, दद्यात्ततोऽस्मै वमनं मृदु| विशेषात्कासवमथुहृद्ग्रहस्वरसादिने||४|| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रयुक्तं वाताविरोधि यत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanaPalam (5-6) · Śloka 6
| ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਸੁਖ਼ਮਾਪ੍ਨ੍ਪੋਤਿ ਸ ਕਫੇ ਦੁਸ੍ਟਵਿਗ੍ਰਹੇ||੫|| ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ ਚਰਤ੍ਯਵਿਹਤੋਨਿਲਃ| |੬|
| निर्हृते सुख़माप्न्पोति स कफे दुष्टविग्रहे||५|| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanam (6-7) · Śloka 7
| ਧ੍ਮਾਨੋਦਾਵਰ੍ਤਤਮਕੇ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸੈਃ||੬|| ਹਿਙ੍ਗੁਪੀਲੁਬਿਡੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਦਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਫਾਲਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਕੋਸ੍ਣਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੭||
| ध्मानोदावर्ततमके मातुलुङ्गाम्लवेतसैः||६|| हिङ्गुपीलुबिडैर्युक्तमन्नं स्यादनुलोमनम्| ससैन्धवं फालाम्लं वा कोष्णं दद्याद्विरेचनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhane yuktiH (8-9) · Śloka 9
ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਿਮੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਏਤੇ ਹਿ ਕਫਸਂਰੁਦ੍ਧਗਤਿਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਕੋਪਜਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਸ਼ੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍||੮|| ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਤਰਂ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਦ੍ਵਹਜ੍ਜਲਮ੍| ਯਥਾ ਤਥਾਨਿਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਮਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੯||
स्रोतःशुद्ध्यर्थं किमेवं क्रियते ? इत्याह एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः| तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थमूर्ध्वाधः शोधनं हितम्||८|| उदीर्यते भृशतरं मार्गरोधाद्वहज्जलम्| यथा तथाऽनिलस्तस्य मार्गमस्माद्विशोधयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanenAshAntau dhUmaH kartavyaH (10) · Śloka 10
ਅਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਰ੍ਧੂਮੈਰ੍ਲੀਨਂ ਮਲਂ ਹਰੇਤ੍| |੧੦|
अशान्तौ कृतसंशुद्धेर्धूमैर्लीनं मलं हरेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaprayogAH (10-14) · Śloka 14
| ਹਰਿਦ੍ਰਾਪਤ੍ਰਮੇਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍||੧੦|| ਸਦੇਵਦਾਰ੍ਵਲਂ ਮਾਂਸੀਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਾਂ ਘਤਾਕ੍ਤਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਧੂਮਂ ਯਵਾਨ੍ ਵਾ ਘਤਸਂਯੁਤਾਨ੍||੧੧|| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਘਤਂ ਵਾ ਗੁਰੁ ਵਾਗੁਰੁ| ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਾ ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਗਂ ਵਾਲਾਨ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਵ ਵਾ ਗਵਾਮ੍||੧੨|| ਕ੍ਸਗੋਧਕੁਰਙ੍ਗੈਣਚਰ੍ਮਸ਼ਙ੍ਗਖੁਰਾਣਿ ਵਾ| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਵਾ ਮਨੋਹ੍ਵਾਂ ਵਾ ਸ਼ਾਲਿਨਿਰ੍ਯਾਸਮੇਵ ਵਾ||੧੩|| ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਲੋਹਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍| |੧੪|
| हरिद्रापत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्||१०|| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवान् वा घृतसंयुतान्||११|| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं वा गुरु वाऽगुरु| चन्दनं वा तथा शृङ्गं वालान्वा स्नाव वा गवाम्||१२|| ऋक्षगोधकुरङ्गैणचर्मशृङ्गखुराणि वा| गुग्गुलुं वा मनोह्वां वा शालिनिर्यासमेव वा||१३|| शल्लकीं गुग्गुलुं लोहं पद्मकं वा घृताप्लुतम्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedaprayogAH (14-16) · Śloka 16
| ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵੇਦਨੀਯਾਨਾਮਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਕ੍ਸਣਮ੍||੧੪|| ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ਸਸਿਤਾਕ੍ਸੀਰਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣਸ੍ਨੇਹਸੇਚਨੈਃ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕੋਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤਭੇਸਜੈਃ||੧੫|| ਉਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਚ ਮਦੁਭਿਃ| |੧੬|
| अवश्यं स्वेदनीयानामस्वेद्यानामपि क्षणम्||१४|| स्वेदयेत्ससिताक्षीरसुख़ोष्णस्नेहसेचनैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदाध्यायोक्तभेषजैः||१५|| उरः कण्ठं च मृदुभिः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAme AmavidhiH (16) · Śloka 16
ਸਾਮੇ ਤ੍ਵਾਮਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍| |੧੬|
सामे त्वामविधिं चरेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmauShadhAtiyoddatavAtasyauShadham (16-17) · Śloka 17
| ਅਤਿਯੋਗੋਦ੍ਧਤਂ ਵਾਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਵਨਨਾਸ਼ਨੈਃ||੧੬|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈ ਰਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍| |੧੭|
| अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा पवननाशनैः||१६|| स्निग्धै रसाद्यैर्नात्युष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanAnarhANAM shamanam kShayAdyutpannasyauShadham (17-18) · Śloka 18
| ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ ਹਿ ਸ਼ੋਧਨਾਤ੍||੧੭|| ਵਾਯੁਰ੍ਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦੋ ਮਰ੍ਮ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਰੇਦਸੂਨ੍| ਕਸਾਯਲੇਹਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸਂਸ਼ਮਯੇਦਤਃ||੧੮||
| अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां हि शोधनात्||१७|| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्| कषायलेहस्नेहाद्यैस्तेषां संशमयेदतः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayAdyutpannasyauShadham (19) · Śloka 19
ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਾਤਿਸਾਰਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਨੁਬਨ੍ਧਜਾਨ੍| ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੯||
क्षीणक्षतातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिध्माश्वासानुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAnAni tatra rasAH (20) · Śloka 20
ਕੁਲਤ੍ਥਦਸ਼ਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇ ਸ੍ਯੁਰ੍ਜਾਙਗਲਾ ਰਸਾਃ| ਯੂਸਾਸ਼੍ਚ|੨੦|
कुलत्थदशमूलानां क्वाथे स्युर्जाङगला रसाः| यूषाश्च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yUShAH yUShAntaram yUShAntaram (20-22) · Śloka 22
| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਵਾਰ੍ਤਾਕਕਾਸਘ੍ਨਵਸਮੂਲਕੈਃ||੨੦|| ਪਲ੍ਲਵੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਕੁਲਕਬਹਤੀਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਜੈਃ| ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਦੁਰਾਲਭਾਸ਼ਙ੍ਗੀਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕੈਃ||੨੧|| ਸਾਮਤਾਗ੍ਨਿਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਯੂਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤੈਰ੍ਜਲੇ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਰਾਸ੍ਨਾਬਹਤ੍ਯਾਦਿਬਲਾਮੁਦ੍ਗੈਃ ਸਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੨੨||
| शिग्रुवार्ताककासघ्नवृषमूलकैः||२०|| पल्लवैर्निम्बकुलकबृहतीमातुलुङ्गजैः| व्याघ्रीदुरालभाशृङ्गीबिल्वमध्यत्रिकण्टकैः||२१|| सामृताग्निकुलत्थैश्च यूषः स्यात्क्वथितैर्जले| तद्वद्रास्नाबृहत्यादिबलामुद्गैः सचित्रकैः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdvayam (23) · Śloka 23
ਪੇਯਾ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਾਜਾਜੀਸ਼ਙ੍ਗੀਸੌਵਰ੍ਚਲੈਃ ਕਤਾ| ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਵਾ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਰੁਜਾਪਹਾ||੨੩||
पेया च चित्रकाजाजीशृङ्गीसौवर्चलैः कृता| दशमूलेन वा कासश्वासहिध्मारुजापहा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyaH peyA ca (24-25) · Śloka 25
ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਠੀਰਾਸ੍ਨਾਭਾਰ੍ਗੀਬਿਲ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਪੌਸ੍ਕਰੈਃ| ਕੁਲੀਰਸ਼ਙ੍ਗੀਚਪਲਾਤਾਮਲਕ੍ਯਮਤੌਸਧੈਃ||੨੪|| ਪਿਬੇਤ੍ਕਸਾਯਂ ਜੀਰ੍ਣੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੇਯਾਂ ਤੈਰੇਵ ਸਾਧਿਤਾਮ੍| |੨੫|
दशमूलशठीरास्नाभार्गीबिल्वर्द्धिपौष्करैः| कुलीरशृङ्गीचपलातामलक्यमृतौषधैः||२४|| पिबेत्कषायं जीर्णेऽस्मिन् पेयां तैरेव साधिताम्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annaM shAlyAdi (25-26) · Śloka 26
| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਯਵਮੁਦ੍ਗਕੁਲਤ੍ਥਭੁਕ੍||੨੫|| ਕਾਸਹਦ੍ਗ੍ਰਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ| |੨੬|
| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गकुलत्थभुक्||२५|| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिध्माश्वासप्रशान्तये| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavasaktavaH (26-27) · Śloka 27
| ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਵਾਰ੍ਕਾਙ੍ਕੁਰਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਾਨਾਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਾਨ੍||੨੬|| ਯਵਾਨਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਾਦਿਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥਲੁਲਿਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| |੨੭|
| सक्तून् वाऽर्काङ्कुरक्षीरभावितानां समाक्षिकान्||२६|| यवानां दशमूलादिनिष्क्वाथलुलितान् पिबेत्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anne kShArAdiyojanam (27-28) · Śloka 28
| ਅਨ੍ਨੇ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਜ੍ਯਬਿਡਦਾਡਿਮਾਨ੍||੨੭|| ਸਪੌਸ੍ਕਰਸ਼ਠੀਵ੍ਯੋਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸਾਨ੍| |੨੮|
| अन्ने च योजयेत् क्षारहिङ्ग्वाज्यबिडदाडिमान्||२७|| सपौष्करशठीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसान्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya dashamUlakkAthAdipAnam,tRuShitasya vArUNImaNDapAnam (28-29) · Śloka 29
| ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਮਥਵਾ ਦੇਵਦਾਰੁਣਃ||੨੮|| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੀ ਪਿਪਾਸਿਤਃ| |੨੯|
| दशमूलस्य वा क्वाथमथवा देवदारुणः||२८|| पिबेद्वा वारुणीमण्डं हिध्माश्वासी पिपासितः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya takravisheShapAnam (29-30) · Śloka 30
| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਪਥ੍ਯਾਜਨ੍ਤੁਘ੍ਨਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੨੯|| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਲੇਪਿਤੇ ਰੂਢੇ ਨਿਃਕ੍ਸਿਪੇਦ੍ਧਤਭਾਜਨੇ| ਤਕ੍ਰਂ ਮਾਸਸ੍ਥਿਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜਿਤ੍||੩੦||
| पिप्पलीपिप्पलीमूलपथ्याजन्तुघ्नचित्रकैः||२९|| कल्कितैर्लेपिते रूढे निःक्षिपेद्धृतभाजने| तक्रं मासस्थितं तद्धि दीपनं श्वासकासजित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShitasya surAmaNDapAnamtRuShitasya BArgIshuNThcambu pAnam tRuShitasya bAShpikAkkAthapAnam (31-32) · Śloka 32
ਪਾਠਾਂ ਮਧੁਰਸਾਂ ਦਾਰੁ ਸਰਲਂ ਚ ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਲ੍ਪਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤ੍ਪ੍ਰਸਤਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੩੧|| ਭਾਰ੍ਗੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੋ ਸੁਖ਼ਾਮ੍ਭੋਭਿਃ ਕ੍ਸਾਰਂ ਵਾ ਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ਸ੍ਵਕ੍ਵਾਥਪਿਸ੍ਟਾਂ ਲੁਲਿਤਾਂ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਂ ਪਾਯਯੇਤ ਵਾ||੩੨||
पाठां मधुरसां दारु सरलं च निशि स्थितम्| सुरामण्डेऽल्पलवणं पिबेत्प्रसृतसम्मितम्||३१|| भार्गीशुण्ठ्यो सुख़ाम्भोभिः क्षारं वा मरिचान्वितम् स्वक्वाथपिष्टां लुलितां बाष्पिकां पाययेत वा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittakaPAnuroge hidhmAshvAse saptaparNAdisvarasau pittAnude utkArikA vAtapittAnuge kShIram vAtApittAnuge kShIrAntaram (33-36) · Śloka 36
ਸ੍ਵਰਸਃ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਾਣਾਂ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ੀਸਤਃ| ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸੇ ਮਧੁਕਣਾਯੁਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਗੇ||੩੩|| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਤੁਗਾਕਸ੍ਣਾਮਧੂਲੀਘਤਨਾਗਰੈਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ, ਪਵਨੇ ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ||੩੪|| ਸ਼੍ਵਾਵਿਚ੍ਛਸ਼ਾਮਿਸਕਣਾਘਤਸ਼ਲ੍ਯਕਸ਼ੋਣੀਤੈਃ| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਰਸਵ੍ਯੋਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਸਹਿਤਂ ਪਯਃ||੩੫|| ਅਨੁ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਪੇਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਿਨਿ| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾਮ੍ਬੁਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਛਾਗਂ ਸਗੁਡਨਾਗਰਮ੍||੩੬||
स्वरसः सप्तपर्णस्य पुष्पाणां वा शिशीषतः| हिध्माश्वासे मधुकणायुक्तः पित्तकफानुगे||३३|| उत्कारिका तुगाकृष्णामधूलीघृतनागरैः| पित्तानुबन्धे योक्तव्या, पवने त्वनुबन्धिनि||३४|| श्वाविच्छशामिषकणाघृतशल्यकशोणीतैः| सुवर्चलारसव्योषसर्पिर्भिः सहितं पयः||३५|| अनु शाल्योदनं पेयं वातपित्तानुबन्धिनि| चतुर्गुणाम्बुसिद्धं वा छागं सगुडनागरम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalImUlAdilehaH (37) · Śloka 37
ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਮਧੁਕਗੁਡਗੋਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਾਨ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਾਸਘ੍ਨਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਘਤਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍||੩੭||
पिप्पलीमूलमधुकगुडगोश्वशकृद्रसान्| हिध्माभिष्यन्दकासघ्नान् लिह्यान्मधुघृतान्वितान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPolbaNe gogajAdishakRudrasalehAH kaPolbaNe catuShpAccarmAdimaShIlehaH kaPolbaNe ashvagandhAmaShIlehaH kaPolbaNe shaThcAdilehaH kaPolbaNe pauShkarapippalIlehaH kaPolbaNe gairikAdilehaH kaPolbaNe kapitthasvarasalehaH kaPolbaNe dhAtryAdilehaH kaPolbaNe pathyAdilehaH kaPolbaNe kolAdilehaH kaPolbaNe guDAdilehaH kaPolbaNe uktaleha auShadhacUrNAnAM rasAdiBiH pAnam (38-43) · Śloka 43
ਗੋਗਜਾਸ਼੍ਵਵਰਾਹੋਸ੍ਟ੍ਰਖਰਮੇਸਾਜਵਿਡ੍ਰਸਮ੍| ਸਮਧ੍ਵੇਕੈਕਸ਼ੋ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਥਵਾ ਪਿਬੇਤ੍||੩੮|| ਚਤੁਸ੍ਪਾਚ੍ਚਰ੍ਮਰੋਮਾਸ੍ਥਿਖੁਰਸ਼ਙ੍ਗੋਦ੍ਭਵਾਂ ਮਸੀਮ੍| ਤਥੈਵ ਵਾਜਿਗਨ੍ਧਾਯਾ ਲਿਹ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸੀ ਕਫੋਲ੍ਬਣਃ||੩੯|| ਸ਼ਠੀਪੌਸ੍ਕਰਧਾਤ੍ਰੀਰ੍ਵਾ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਵਾ ਕਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਗੈਰਿਕਾਞ੍ਜਨਕਸ੍ਣਾ ਵਾ ਸ੍ਵਰਸਂ ਵਾ ਕਪਿਤ੍ਥਜਮ੍||੪੦|| ਰਸੇਨ ਵਾ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਧਾਤ੍ਰੀਸੈਨ੍ਧਵਪਿਪ੍ਪਲੀਃ| ਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪਥ੍ਯਾਵਿਡਙ੍ਗੋਸਣਪਿਪ੍ਪਲੀਃ||੪੧|| ਕੋਲਲਾਜਾਮਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਾਣਿ ਵਾ| ਗੁਡਤੈਲਨਿਸ਼ਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਣਾਰਾਸ੍ਨੋਸਣਾਨਿ ਵਾ||੪੨|| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯਾਮ੍ਲੈਰ੍ਲੇਹੌਸਧਰਜਾਂਸਿ ਵਾ| |੪੩|
गोगजाश्ववराहोष्ट्रखरमेषाजविड्रसम्| समध्वेकैकशो लिह्याद्बहुश्लेष्माऽथवा पिबेत्||३८|| चतुष्पाच्चर्मरोमास्थिखुरशृङ्गोद्भवां मषीम्| तथैव वाजिगन्धाया लिह्याच्छ्वासी कफोल्बणः||३९|| शठीपौष्करधात्रीर्वा पौष्करं वा कणान्वितम्| गैरिकाञ्जनकृष्णा वा स्वरसं वा कपित्थजम्||४०|| रसेन वा कपित्थस्य धात्रीसैन्धवपिप्पलीः| घृतक्षौद्रेण वा पथ्याविडङ्गोषणपिप्पलीः||४१|| कोललाजामलद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा| गुडतैलनिशाद्राक्षाकणारास्नोषणानि वा||४२|| पिबेद्रसाम्बुमद्याम्लैर्लेहौषधरजांसि वा| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantyAdikaM dviguNasharkaraM cUrNam (43-45) · Śloka 45
| ਜੀਵਨ੍ਤੀਮੁਸ੍ਤਸੁਰਸਤ੍ਵਗੇਲਾਦ੍ਵਯਪੌਸ੍ਕਰਮ੍||੪੩|| ਚਣ੍ਡਾਤਾਮਲਕੀਲੋਹਭਾਰ੍ਗੀਨਾਗਰਵਾਲਕਮ੍| ਕਰ੍ਕਟਾਖ਼੍ਯਾਸ਼ਠੀਕਸ੍ਣਾਨਾਗਕੇਸਰਚੋਰਕਮ੍||੪੪|| ਉਪਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਕਾਮਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗ੍ਜ੍ਵਰਕਾਸਘ੍ਨਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਪਰਮ੍||੪੫||
| जीवन्तीमुस्तसुरसत्वगेलाद्वयपौष्करम्||४३|| चण्डातामलकीलोहभार्गीनागरवालकम्| कर्कटाख़्याशठीकृष्णानागकेसरचोरकम्||४४|| उपयुक्तं यथाकामं चूर्णं द्विगुणशर्करम्| पार्श्वरुग्ज्वरकासघ्नं हिध्माश्वासहरं परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shaThyAdikaM aShTaguNasharkaraM cURnam (46) · Śloka 46
ਸ਼ਠੀਤਾਮਲਕੀਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਚਣ੍ਡਾਵਾਲਕਪੌਸ੍ਕਰਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ੍ਟਗੁਣਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਪਰਮ੍||੪੬||
शठीतामलकीभार्ङ्गीचण्डावालकपौष्करम्| शर्कराष्टगुणं चूर्णं हिध्माश्वासहरं परम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyAni guDanAgaranasyam (47) · Śloka 47
ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਡਂ ਨਾਗਰਂ ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯੇਨ੍ਨਾਵਯੇਤ ਵਾ| |੪੭|
तुल्यं गुडं नागरं च भक्ष्येन्नावयेत वा| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunamUlAdinasyacatuShkam makShikAviShThAdinasyatrayam stanyasiddaM ghRutam kShIram virecanauShadhasiddaM ghRutam (47-50) · Śloka 50
| ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਪਲਾਣ੍ਡੋਰ੍ਵਾ ਮੂਲਂ ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਾ||੪੭|| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਵਾ ਰਸਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਨਾਵਨਮ੍| ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾਮਲਕ੍ਤਕਰਸੇਨ ਵਾ||੪੮|| ਸਸੈਨ੍ਧਵਂ ਘਤਾਚ੍ਛਂ ਵਾ, ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਵਾ ਘਤਮ੍| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤਤ੍ਪਿਬੇਨ੍ਨਾਵਯੇਤ ਵਾ||੪੯|| ਸਕਦੁਸ੍ਣਂ ਸਕਚ੍ਛੀਤਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਸਿਤਾਮਧੁ| ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਯਸ੍ਤਥਾ ਸਿਦ੍ਧਮਧੋਭਾਗੌਸਧੈਰ੍ਘਤਮ੍||੫੦||
| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा||४७|| चन्दनाद्वा रसं दद्यान्नारीक्षीरेण नावनम्| स्तन्येन मक्षिकाविष्ठामलक्तकरसेन वा||४८|| ससैन्धवं घृताच्छं वा, सिद्धं स्तन्येन वा घृतम्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैस्तत्पिबेन्नावयेत वा||४९|| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासात् ससितामधु| तद्वत्पयस्तथा सिद्धमधोभागौषधैर्घृतम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNAdighRutam jIvanIyaghRutam (51-52) · Śloka 52
ਕਣਾਸੌਵਰ੍ਚਲਕ੍ਸਾਰਵਯਸ੍ਥਾਹਿਙ੍ਗੁਚੋਰਕੈਃ| ਸਕਾਯਸ੍ਥੈਰ੍ਘਤਂ ਮਸ੍ਤੁਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇ ਪਚੇਤ੍||੫੧|| ਤਤ੍ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਵਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਸਮਧੁ ਸਾਧਿਤਮ੍| |੫੨|
कणासौवर्चलक्षारवयस्थाहिङ्गुचोरकैः| सकायस्थैर्घृतं मस्तुदशमूलरसे पचेत्||५१|| तत्पिबेज्जीवनीयैर्वा लिह्यात्समधु साधितम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tejovatyAdighRutam (52-55) · Śloka 55
| ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਭਯਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ||੫੨|| ਭੂਤੀਕਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਪਲਾਸ਼ਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸ਼ਠੀ| ਪਟੁਦ੍ਵਯਂ ਤਾਮਲਕੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ਿਕਾ||੫੩|| ਵਚਾ ਪਤ੍ਰਂ ਚ ਤਾਲੀਸਂ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪੀਤਮਾਸ਼ੁ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੫੪|| ਸ਼ਾਖਾਨਿਲਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਹਿਧ੍ਮਾਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵੇਦਨਾਃ| |੫੫|
| तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी||५२|| भूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शठी| पटुद्वयं तामलकी जीवन्ती बिल्वपेशिका||५३|| वचा पत्रं च तालीसं कर्षांशैस्तैर्विपाचयेत्| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पीतमाशु निहन्ति तत्||५४|| शाखानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदनाः| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAMshakShAraghRutam ardhAMshalavaNaghRutam dhAnvantarAdighRutacatuShkasyAtideshaH (55-56) · Śloka 56
| ਅਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇਨ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਪਟੁਨਾਥਵਾ||੫੫|| ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਵਸਘਤਂ ਦਾਧਿਕਂ ਹਪੁਸਾਦਿ ਵਾ| |੫੬|
| अर्धांशेन पिबेत्सर्पिः क्षारेण पटुनाऽथवा||५५|| धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं हपुषादि वा| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cittakShoBaNamauShadham (56-57) · Śloka 57
| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਕਃ ਸਹਸਾ ਤ੍ਰਾਸਵਿਕ੍ਸੇਪਭੀਸ਼ੁਚਃ||੫੬|| ਹਰ੍ਸੇਰ੍ਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਰੋਧਾਸ਼੍ਚ ਹਿਤਂ ਕੀਟੈਸ਼੍ਚ ਦਂਸ਼ਨਮ੍| |੫੭|
| शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः||५६|| हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधाश्च हितं कीटैश्च दंशनम्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktasaMgrAhArthaM sAmAnya cikitsA (57-59) · Śloka 59
ਏਵਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਹ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੫੭|| ਤਤ੍ਸੇਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਯਚ੍ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਮਾਰੁਤਾਪਹਮ੍| |੫੯|
एवं हिध्माश्वासानां विशेषेण चिकित्सामुक्त्वा सामान्येनाह यत्किञ्चित्कफवातघ्नमुष्णं वातानुलोमनम्||५७|| तत्सेव्यं प्रायशो यच्च सुतरां मारुतापहम्| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanabRuMhaNaiScopacAraH (58-59) · Śloka 59
ਕਿਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- | ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਬਂਹਣੇ ਹ੍ਯਲ੍ਪਃ ਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍||੫੮|| ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਮਨੇਪਾਯੋ ਭਸ਼ੋਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਸਣੇ| ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਬਂਹਣੈਸ਼੍ਚਾਤੋ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਤਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍||੫੯||
किमित्येवं क्रियते ? इत्याह- | सर्वेषां बृंहणे ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्||५८|| नात्यर्थं शमनेऽपायो भृशोऽशक्यश्च कर्षणे| शमनैर्बृंहणैश्चातो भूयिष्ठं तानुपाचरेत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsAdInAmanyonyaBeShajam (4) · Śloka 4
ਅਧੁਨਾ ਕਾਸਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਪ੍ਯੇਸਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕ੍ਸਯਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਭੇਸਜੈਃ| ੫੯ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
अधुना कासादीनां पञ्चानामप्येषां सामान्येन चिकित्सितं वक्तुमाह कासश्वासक्षयच्छर्दिहिध्माश्चान्योन्यभेषजैः| ५९ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने श्वासहिध्माचिकित्सितं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon