4. śvāsahidhmācikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ| ಸಮ್ಬನ್ಧೋಽತ್ರ ನಿದಾನ ಏವೋಕ್ತಃ |

Adhikarana shvAsahidhmAcikitsitAdhyAyaH shvAsacikitsitaM hidhmAsvapi kartavyam (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾ ಯತಸ್ತುಲ್ಯಹೇತ್ವಾದ್ಯಾಃ, ಸಾಧನಂ ತತಃ| ತುಲ್ಯಮೇವ|೧|

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾತ್ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಸ್ತುಲ್ಯಹೇತ್ವಾದ್ಯಾಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾತ್ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ನಿದಾನೇ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಹೃಂಇ.ಅ.೪/೧೮)-"ಶ್ವಾಸೈಕಹೇತುಪ್ರಾಗ್ರೂಪಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಕೃತಿಸಂಶ್ರಯಾಃ|" ಇತಿ| ತತಃ-ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ, ಸಾಧನಂ- ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ, ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಯೋಸ್ತುಲ್ಯಮೇವ ವಿಹಿತಮ್|

Adhikarana tatra prathamaM svedaH (1-2) · Śloka 2

| ತದಾರ್ಥಂ ಚ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವೇದೈರುಪಾಚರೇತ್||೧|| ಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ಲವಣತೈಲಾಕ್ತಂ| |೨|

ಸ೦-ತದಾರ್ತಂ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾತುರಂ, ಪೂರ್ವಂ-ಉಪಕ್ರಮೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಪ್ರಾಕ್, ಸ್ವೇದೈರುಪಾಚರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ-ನ ರೂಕ್ಷೈಃ, ವಾತಕೋಪಭಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಲವಣಾನ್ವಿತೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಕ್ತಮ್|

Adhikarana svedaPalam (2-3) · Śloka 3

ಕಿಮೇವಂ ಸತಿ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ ತೈಃ ಖೇಷು ಗ್ರಥಿತಃ ಕಫಃ| ಸುಲೀನೋಽಪಿ ವಿಲೀನೋಽಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುನಿರ್ಹರಃ||೨|| ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ಯಾನ್ಮೃದುತ್ವಂ ಚ ಮರುತಶ್ಚಾನುಲೋಮತಾ| |೩|

ಸಂ-ತೈಃ-ಸ್ವೇದೈಃ, ಖೇಷು-ಸ್ರೋತಃಸು, ಯೋಽಸ್ಯ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾವತೋ, ಗ್ರಥಿತಃ-ಪಿಣ್ಡಿತಃ, ಕಫಃ ಸುಲೀನೋಽಪಿ-ಅತಿಶಯೇನ ಶ್ಲಿಷ್ಟೋಽನ್ತ ರ್ಭೂತಃ, ಅನಯೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಯಾ ವಿಲೀನೋಽಸ್ಯ ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸುನಿರ್ಹರಃ ಸ್ಯಾತ್-ಸುಖೇನ ನಿರ್ಹರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ| ತಥಾ, ಸ್ರೋತಸಾಂ-ವಾಯುಸ್ತಬ್ಧಾನಾಂ, ಮೃದುತ್ವಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಮರುತಶ್ಚಾನುಲೋಮತಾ-ಸ್ವಮಾರ್ಗಗಾಮಿತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana svinnaBojanam (3-5) · Śloka 5

| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚ ಭೋಜಯೇದನ್ನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾನೂಪಜೈ ರಸೈಃ||೩|| ದಧ್ಯುತ್ತರೇಣ ವಾ, ದದ್ಯಾತ್ತತೋಽಸ್ಮೈ ವಮನಂ ಮೃದು| ವಿಶೇಷಾತ್ಕಾಸವಮಥುಹೃದ್ಗ್ರಹಸ್ವರಸಾದಿನೇ||೪|| ಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾತಾವಿರೋಧಿ ಯತ್| |೫|

ಸ೦-ಸ್ನಿನ್ನಂ ಚ ಸನ್ತಮಾತುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಶಾಲ್ಯಾದಿಕಂ ನ ರೂಕ್ಷಂ ಯವಾದಿಕಮ್, ಆನೂಪಜೈಃ-ಸೂಕರಾದಿಮಾಂಸಜೈ ರಸೈಃ ಸಹ, ಭೋಜಯೇತ್| ಅಥವಾ ಸ್ವೇದಾದನನ್ತರಮಸ್ಮೈ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾವತೇ, ದಧ್ಯುತ್ತರೇಣ-ದಧಿಸರೇಣ, ವಮನಂ ಮೃದು ದದ್ಯಾತ್| ವಿಶೇಷೇಣ ಕಾಸಾದಿಮತೇ ವಮನಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚ ವಮನಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ವಾತಾವಿರೋಧಿ-ವಾತಂ ನ ಕರೋತಿ, ಯತ್ತದ್ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana vamanaPalam (5-6) · Śloka 6

| ನಿರ್ಹೃತೇ ಸುಖಮಾಪ್ನ್ಪೋತಿ ಸ ಕಫೇ ದುಷ್ಟವಿಗ್ರಹೇ||೫|| ಸ್ರೋತಃಸು ಚ ವಿಶುದ್ಧೇಷು ಚರತ್ಯವಿಹತೋಽನಿಲಃ| |೬|

ಸ೦-ನಿರ್ಹೃತೇ ಕಫೇಽಸೌ (ಸಃ)-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾವಾನ್, ಸುಖಮಶ್ರುತೇ, ರುಙ್ಕ್ಷಿವೃತ್ತೇಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೇ ಕಫೇ ? ದುಷ್ಟೋ ವಿಗ್ರಹಃ-ಶರೀರಂ, ಯೇನ ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ, ಸ್ರೋತಃಸು ವಿಶುದ್ಧೇಷು-ಉಪಲೇಪಾದಿರಹಿತೇಷು, ವಾಯುರವಿಹತೋ-ನ ಕೇನಚಿದ್ರುದ್ಧಗತಿಃ, ಸ್ರೋತಃಸು ಚರತಿ|

Adhikarana virecanam (6-7) · Śloka 7

| ಧ್ಮಾನೋದಾವರ್ತತಮಕೇ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವೇತಸೈಃ||೬|| ಹಿಙ್ಗುಪೀಲುಬಿಡೈರ್ಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ಸ್ಯಾದನುಲೋಮನಮ್| ಸಸೈನ್ಧವಂ ಫಾಲಾಮ್ಲಂ ವಾ ಕೋಷ್ಣಂ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್||೭||

ಸ೦-ಧ್ಮಾನಂ-ಆನಾಹಃ| ಉದಾವರ್ತಃ-ಶಕೃದಾದೀನಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ತಮಕಃ-ಶ್ವಾಸವಿಶೇಷಃ| ಧ್ಮಾನಂ ಚೋದಾವರ್ತಶ್ಚ ತಮಕಶ್ಚ ಧ್ಮಾನೋದಾವರ್ತತಮಕಮ್, ತಸ್ಮಿನ್-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ತಥಾವಿಧೇ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸವತಿ| ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದ್ಯೈಸ್ತಥಾ ಹಿಙ್ಗುಪೀಲುಬಿಡೈರ್ಯುಕ್ತಮನ್ನಮನುಲೋಮಕಾರಿ ಸ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ, ಅಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸೈನ್ಧವೇನ ಸಹ ಫಲಾಮ್ಲಂ ಫಲೇನ-ವಾತಾನುಲೋಮನೇನ ಬೀಜಪೂರಾದಿನಾ, ಅಮ್ಲಂ-ಅಮ್ಲೀಕೃತಂ, ತಥಾ ಕೋಷ್ಣಂ-ಈಷದುಷ್ಣಂ, ವಿರೇಚನಂ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana shodhane yuktiH (8-9) · Śloka 9

ಸ್ರೋತಃಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಕಿಮೇವಂ ಕ್ರಿಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ ಏತೇ ಹಿ ಕಫಸಂರುದ್ಧಗತಿಪ್ರಾಣಪ್ರಕೋಪಜಾಃ| ತಸ್ಮಾತ್ತನ್ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಶೋಧನಂ ಹಿತಮ್||೮|| ಉದೀರ್ಯತೇ ಭೃಶತರಂ ಮಾರ್ಗರೋಧಾದ್ವಹಜ್ಜಲಮ್| ಯಥಾ ತಥಾಽನಿಲಸ್ತಸ್ಯ ಮಾರ್ಗಮಸ್ಮಾದ್ವಿಶೋಧಯೇತ್||೯||

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾದೇತೇ-ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾಃ| ಕಫೇನ ಸಂರುದ್ಧಾ ಗತಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್, ಕಫಸಂರುದ್ಧಗತಿಶ್ವಾಸೌ ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚ, ತಸ್ಯ ಪ್ರಕೋಪಃ, ತತೋ ಜಾತಾಃ| ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಸ್ತನ್ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ-ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ವಾಯೋರ್ಮಾರ್ಗವಿಶುದ್ಧಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಊರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಶೋಧನಂ ಹಿತಮ್| ಏತಚ್ಚ ದೃಷ್ಟಾನ್ತದ್ವಾರೇಣ ಸ್ಪಷ್ಟಯತಿ-ಉದೀರ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾ ಮಾರ್ಗಸ್ಯ ರೋಧಾಜ್ಜಲಂ ವಹತ್ ಭೃಶತರಂ-ಸುತರಾಂ, ಉದೀರ್ಯತೇ-ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ| ತಥಾಽನಿಲಃ ಸ್ವಭಾವತೋ ವಹನ್ ಮಾರ್ಗರೋಧಾತ್-ಮಾರ್ಗಸ್ಯಾವರಣಾತ್, ಭೃಶತರಮುದೀರ್ಯತೇ| ತಸ್ಯ-ವಾಯೋಃ, ಮಾರ್ಗಮಸ್ಮಾತ್-ಯಥೋಕ್ತಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ವಿಶೋಧಯೇತ್|

Adhikarana shodhanenAshAntau dhUmaH kartavyaH (10) · Śloka 10

ಅಶಾನ್ತೌ ಕೃತಸಂಶುದ್ಧೇರ್ಧೂಮೈರ್ಲೀನಂ ಮಲಂ ಹರೇತ್| |೧೦|

ಸ೦-ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಕೃತಾಯಾಮಪ್ಯಶಮೇ ಸತಿ, ಕೃತಸಂಶುದ್ಧೇಃ-ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾರ್ತಸ್ಯ, ಲೀನಂ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ರೋತಃಶ್ಲಿಷ್ಟಂ, ಮಲಂ-ಕಫಾಖ್ಯಂ, ಧೂಮೈಃ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ, ಹರೇತ್|

Adhikarana dhUmaprayogAH (10-14) · Śloka 14

| ಹರಿದ್ರಾಪತ್ರಮೇರಣ್ಡಮೂಲಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಮನಃಶಿಲಾಮ್||೧೦|| ಸದೇವದಾರ್ವಲಂ ಮಾಂಸೀಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವರ್ತಿಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ತಾಂ ಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ಯವಾನ್ ವಾ ಘೃತಸಂಯುತಾನ್||೧೧|| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಘೃತಂ ವಾ ಗುರು ವಾಽಗುರು| ಚನ್ದನಂ ವಾ ತಥಾ ಶೃಙ್ಗಂ ವಾಲಾನ್ವಾ ಸ್ನಾವ ವಾ ಗವಾಮ್||೧೨|| ಋಕ್ಷಗೋಧಕುರಙ್ಗೈಣಚರ್ಮಶೃಙ್ಗಖುರಾಣಿ ವಾ| ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ ಮನೋಹ್ವಾಂ ವಾ ಶಾಲಿನಿರ್ಯಾಸಮೇವ ವಾ||೧೩|| ಶಲ್ಲಕೀಂ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಲೋಹಂ ಪದ್ಮಕಂ ವಾ ಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್| |೧೪|

ಸ೦-ಹರಿದ್ರಾದೀನಿ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಜಲೇನ ವರ್ತಿಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ತಾಂ-ವರ್ತಿ, ಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಾಮ್| ಅಥವಾ ಯವಾನ್ ಘೃತಾಕ್ತಾನ್ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ-ಸಿಕ್ಥಕಂ, ಸರ್ಜರಸಂ ಘೃತಂ ವಾ ಏಕೀಕೃತ್ಯ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಗುರು-ಶ್ರೇಷ್ಠಂ, ಅಗುರು ಕೃಷ್ಣಾಗರು, ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಚನ್ದನಮ್ [ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್ ]| ಅಥವಾ, ಗವಾಂ ಶೃಙ್ಗಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಗವಾಂ ವಾಲಾನ್-ಗಲಕಮ್ಬಲಜಾನಿ ರೋಮಣಿ, ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಸ್ನಾವ ವಾ-ಸ್ನಾಯು ವಾ ಗವಾಮೇವ, ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ರೂಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಚರ್ಮಾದೀನಿ ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಖುರಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಧರ್ಚಾದಿತ್ವಾನ್ನಪುಂಸಕತ್ವಮ್| ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ, ಅಥವಾ ಮನಃ ಶಿಲಾಂ ಶಾಲನಿರ್ಯಾಸಂ ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಶಲ್ಲಕ್ಯಾದಿ ಘೃತಾಪ್ಲುತಂ ವಾ|

Adhikarana svedaprayogAH (14-16) · Śloka 16

| ಅವಶ್ಯಂ ಸ್ವೇದನೀಯಾನಾಮಸ್ವೇದ್ಯಾನಾಮಪಿ ಕ್ಷಣಮ್||೧೪|| ಸ್ವೇದಯೇತ್ಸಸಿತಾಕ್ಷೀರಸುಖೋಷ್ಣಸ್ನೇಹಸೇಚನೈಃ| ಉತ್ಕಾರಿಕೋಪನಾಹೈಶ್ಚ ಸ್ವೇದಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತಭೇಷಜೈಃ||೧೫|| ಉರಃ ಕಣ್ಠಂ ಚ ಮೃದುಭಿಃ| |೧೬|

ಸ೦-ಅವಶ್ಯಂ ಸ್ವೇದನೀಯಾನಾಂ ತಥಾಽಸ್ವೇದಾರ್ಹಾಣಾಮಪಿ ಕ್ಷಣಮುರಃ ಕಣ್ಠಂ ಚ ಮೃದುಭಿಃ ಸ್ವೇದೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಕೈಃ ? ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೀರೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸ್ನೇಹಸೇಚನೈಃ| ತಥಾ, ಸ್ವೇದಾಧ್ಯಾಯೇ ಯಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತತ್ಕೃತೈರುತ್ಕಾರಿಕೋಪನಾಹೈಶ್ಚ ಸ್ವೇದಯೇತ್|

Adhikarana sAme AmavidhiH (16) · Śloka 16

ಸಾಮೇ ತ್ವಾಮವಿಧಿಂ ಚರೇತ್| |೧೬|

ಸ೦-ಸಾಮೇ ಚ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾವತ್ಯಾಮವಿಧಿಂ-ಲಙ್ಘನಪಾಚನಾದಿಕಂ, ಚರೇತ್ ನಿರಾಮೀಕರಣಾಯ|

Adhikarana shleShmauShadhAtiyoddatavAtasyauShadham (16-17) · Śloka 17

| ಅತಿಯೋಗೋದ್ಧತಂ ವಾತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪವನನಾಶನೈಃ||೧೬|| ಸ್ನಿಗ್ಧೈ ರಸಾದ್ಯೈರ್ನಾತ್ಯುಷ್ಣೈರಭ್ಯಙ್ಗೈಶ್ಚ ಶಮಂ ನಯೇತ್| |೧೭|

ಸ೦-ಅತಿಯೋಗಾದ್ವಮನವಿರೇಚನಯೋರ್ನರಾಣಾಮುದ್ಧತಂ ವಾತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪವನನಾಶನೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈ ರಸಾದ್ಯೈಃ-ಮಾಂಸರಸಘೃತಕ್ಷೀರಾದಿಭಿರಾಹಾರೈಃ, ತಥಾ ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣೈರಭ್ಯಙ್ಗೈಶ್ಚ ಶಮಂ ನಯೇತ್|

Adhikarana shodhanAnarhANAM shamanam kShayAdyutpannasyauShadham (17-18) · Śloka 18

| ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಾಸ್ವಿನ್ನದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಹಿ ಶೋಧನಾತ್||೧೭|| ವಾಯುರ್ಲಬ್ಧಾಸ್ಪದೋ ಮರ್ಮ ಸಂಶೋಷ್ಯಾಶು ಹರೇದಸೂನ್| ಕಷಾಯಲೇಹಸ್ನೇಹಾದ್ಯೈಸ್ತೇಷಾಂ ಸಂಶಮಯೇದತಃ||೧೮||

ಸ೦-ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಾನಾಮಸ್ವಿನ್ನಾನಾಂ ದುರ್ಬಲಾನಾಂ ಚ ಶೋಧನಾದ್ಧೇತೋಃ ಪವನೋ ಲಬ್ಧಾಸ್ಪದಃ ಸನ್ ಅನ್ಯಸ್ಥಾನಾಶ್ರಯವಶಾದಾಸಾದಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೋಽತ ಏವಾಮನ್ದಃ ಶೋಷಣಸ್ವಭಾವತ್ವಾದ್ ಮರ್ಮ-ಹೃದಯಾಖ್ಯಂ, ಸಂಶೋಷ್ಯ ಶೀಘ್ರಮಸೂನ್ ಹರೇತ್| ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿಧಾನ್ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸವತೋ ನ ಶೋಧಯೇತ್| ಅತೋಽನ್ಯಥಾಭೂತಾಂಶ್ಚ ಶೋಧಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಾದುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ತಥಾ ಚ ತೇಷಾಂ ಸಂಶೋಧನಾದಾರೋಗ್ಯಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಾದೀನಾಂ ಶೋಧನಾಯೋಗ್ಯಾನಾಂ ತರ್ಹಿ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಕಷಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಯತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇ ಸಂಶೋಧನಾಯೋಗ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷಾಂ ಕಷಾಯಾದಿಭಿಃ ಸಂಶಮಯೇತ್, ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾ ಇತಿ ಶೇಷಃ|

Adhikarana kShayAdyutpannasyauShadham (19) · Śloka 19

ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಾತಿಸಾರಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತದಾಹಾನುಬನ್ಧಜಾನ್| ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾದ್ಯೈರ್ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾನುಪಾಚರೇತ್||೧೯||

ಸ೦-ಕ್ಷೀಣಕ್ಷತಾತಿಸಾರಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತದಾಹಾನುಬನ್ಧಜಾನ್ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾನ್ ಮಧುರಾದಿಭಿರುಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana annapAnAni tatra rasAH (20) · Śloka 20

ಕುಲತ್ಥದಶಮೂಲಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಸ್ಯುರ್ಜಾಙಗಲಾ ರಸಾಃ| ಯೂಷಾಶ್ಚ|೨೦|

ಸ೦-ಕುಲತ್ಥದಶಮೂಲಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೇ ಜಾಙ್ಗಲರಸಾ ಯೂಷಾಶ್ಚ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana yUShAH yUShAntaram yUShAntaram (20-22) · Śloka 22

| ಶಿಗ್ರುವಾರ್ತಾಕಕಾಸಘ್ನವೃಷಮೂಲಕೈಃ||೨೦|| ಪಲ್ಲವೈರ್ನಿಮ್ಬಕುಲಕಬೃಹತೀಮಾತುಲುಙ್ಗಜೈಃ| ವ್ಯಾಘ್ರೀದುರಾಲಭಾಶೃಙ್ಗೀಬಿಲ್ವಮಧ್ಯತ್ರಿಕಣ್ಟಕೈಃ||೨೧|| ಸಾಮೃತಾಗ್ನಿಕುಲತ್ಥೈಶ್ಚ ಯೂಷಃ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ವಥಿತೈರ್ಜಲೇ| ತದ್ವದ್ರಾಸ್ನಾಬೃಹತ್ಯಾದಿಬಲಾಮುದ್ಗೈಃ ಸಚಿತ್ರಕೈಃ||೨೨||

ಸ೦-ಶಿಗ್ರ್ವಾದಿಭಿಶ್ಚ ಜಲೇ ಕ್ವಥಿತೈರ್ಯೂಷಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥೈವ ರಾಸ್ನಾದಿಭಿರ್ಯೂಷಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana peyAdvayam (23) · Śloka 23

ಪೇಯಾ ಚ ಚಿತ್ರಕಾಜಾಜೀಶೃಙ್ಗೀಸೌವರ್ಚಲೈಃ ಕೃತಾ| ದಶಮೂಲೇನ ವಾ ಕಾಸಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾರುಜಾಪಹಾ||೨೩||

ಸ೦-ಪೇಯಾ ಚ ಚಿತ್ರಕಾದಿಭಿಃ ಕೃತಾಽಥವಾ ದಶಮೂಲೇನ ಕೃತಾ, ಸಾ ಚ ಕಾಸದಿಹರಾ|

Adhikarana kaShAyaH peyA ca (24-25) · Śloka 25

ದಶಮೂಲಶಠೀರಾಸ್ನಾಭಾರ್ಗೀಬಿಲ್ವರ್ದ್ಧಿಪೌಷ್ಕರೈಃ| ಕುಲೀರಶೃಙ್ಗೀಚಪಲಾತಾಮಲಕ್ಯಮೃತೌಷಧೈಃ||೨೪|| ಪಿಬೇತ್ಕಷಾಯಂ ಜೀರ್ಣೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪೇಯಾಂ ತೈರೇವ ಸಾಧಿತಾಮ್| |೨೫|

ಸ೦-ದಶಮೂಲಾದಿಭಿಃ ಕಷಾಯಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಸ್ಮಿನ್ಕಷಾಯೇ ಪರಿಣತೇ ತೈರೇವ-ದಶಮೂಲಾದಿಭಿಃ, ಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೀ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana annaM shAlyAdi (25-26) · Śloka 26

| ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಗೋಧೂಮಯವಮುದ್ಗಕುಲತ್ಥಭುಕ್||೨೫|| ಕಾಸಹೃದ್ಗ್ರಹಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ| |೨೬|

ಸ೦-ತಥಾ ಶಾಲ್ಯಾದಿಭುಕ್ ಸ್ಯಾತ್, ಕಾಸಾದಿಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಮ್|

Adhikarana yavasaktavaH (26-27) · Śloka 27

| ಸಕ್ತೂನ್ ವಾಽರ್ಕಾಙ್ಕುರಕ್ಷೀರಭಾವಿತಾನಾಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್||೨೬|| ಯವಾನಾಂ ದಶಮೂಲಾದಿನಿಷ್ಕ್ವಾಥಲುಲಿತಾನ್ ಪಿಬೇತ್| |೨೭|

ಸ೦-ಅಥವಾಽರ್ಕಾಙ್ಕುರಕ್ಷೀರಭವಿತಾನಾಂ ಯವಾನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಃ ಸಕ್ತೂನ್ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ ದಶಮೂಲಶಠೀತ್ಯಾದಿನಿರ್ಯೂಹಾನ್ವಿತಾನ್ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana anne kShArAdiyojanam (27-28) · Śloka 28

| ಅನ್ನೇ ಚ ಯೋಜಯೇತ್ ಕ್ಷಾರಹಿಙ್ಗ್ವಾಜ್ಯಬಿಡದಾಡಿಮಾನ್||೨೭|| ಸಪೌಷ್ಕರಶಠೀವ್ಯೋಷಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವೇತಸಾನ್| |೨೮|

ಸ೦-ಅನ್ನೇ-ಆಹಾರೇ ಚ, ಕ್ಷಾರಾದೀನ್ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana tRuShitasya dashamUlakkAthAdipAnam,tRuShitasya vArUNImaNDapAnam (28-29) · Śloka 29

| ದಶಮೂಲಸ್ಯ ವಾ ಕ್ವಾಥಮಥವಾ ದೇವದಾರುಣಃ||೨೮|| ಪಿಬೇದ್ವಾ ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೀ ಪಿಪಾಸಿತಃ| |೨೯|

ಸ೦-ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸವಾನ್ ಪಿಪಾಸಿತೋ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಂ ದೇವದಾರುಣೋ ವಾ, ಅಥವಾ ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana tRuShitasya takravisheShapAnam (29-30) · Śloka 30

| ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಪಥ್ಯಾಜನ್ತುಘ್ನಚಿತ್ರಕೈಃ||೨೯|| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಲೇಪಿತೇ ರೂಢೇ ನಿಃಕ್ಷಿಪೇದ್ಧೃತಭಾಜನೇ| ತಕ್ರಂ ಮಾಸಸ್ಥಿತಂ ತದ್ಧಿ ದೀಪನಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್||೩೦||

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಲೇಪಿತೇ ಘೃತಭಾಜನೇ ರೂಢೇ-ಶುಷ್ಕೇ, ತಕ್ರಂ ನಿಃಕ್ಷಿಪೇತ್| ತಚ್ಚ ತಕ್ರಂ ಮಾಸಸ್ಥಿತಂ ದೀಪನಂ ಶ್ವಾಸಕಾಸಜಿತ್|

Adhikarana tRuShitasya surAmaNDapAnamtRuShitasya BArgIshuNThcambu pAnam tRuShitasya bAShpikAkkAthapAnam (31-32) · Śloka 32

ಪಾಠಾಂ ಮಧುರಸಾಂ ದಾರು ಸರಲಂ ಚ ನಿಶಿ ಸ್ಥಿತಮ್| ಸುರಾಮಣ್ಡೇಽಲ್ಪಲವಣಂ ಪಿಬೇತ್ಪ್ರಸೃತಸಮ್ಮಿತಮ್||೩೧|| ಭಾರ್ಗೀಶುಣ್ಠ್ಯೋ ಸುಖಾಮ್ಭೋಭಿಃ ಕ್ಷಾರಂ ವಾ ಮರಿಚಾನ್ವಿತಮ್ ಸ್ವಕ್ವಾಥಪಿಷ್ಟಾಂ ಲುಲಿತಾಂ ಬಾಷ್ಪಿಕಾಂ ಪಾಯಯೇತ ವಾ||೩೨||

ಸ೦-ಪಾಠಾದಿಕಂ ಸುರಾಮಣ್ಡೇ ನಿಶಿ ಸ್ಥಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿಲ್ಲವಣಂ ಪ್ರಸೃತಸಮ್ಮಿತಂ-ಪಲದ್ವಯಮಾತ್ರಂ, ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಭಾರ್ಗೀಶುಣ್ಠ್ಯಾವುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ಯವಕ್ಷಾರಂ ಮರಿಚಯುಕ್ತಂ ವಾ| ಬಾಷ್ಪಿಕಾಂ-ಹಿಙ್ಗುಪತ್ರಿಕಾಂ, ಹಿಙ್ಗು ಪತ್ರಿಕ್ವಾಥೇನ ಪಿಷ್ಟಾಂ ತೇನೈವಾಲೋಡಿತಾಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana pittakaPAnuroge hidhmAshvAse saptaparNAdisvarasau pittAnude utkArikA vAtapittAnuge kShIram vAtApittAnuge kShIrAntaram (33-36) · Śloka 36

ಸ್ವರಸಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಸ್ಯ ಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ವಾ ಶಿಶೀಷತಃ| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ಮಧುಕಣಾಯುಕ್ತಃ ಪಿತ್ತಕಫಾನುಗೇ||೩೩|| ಉತ್ಕಾರಿಕಾ ತುಗಾಕೃಷ್ಣಾಮಧೂಲೀಘೃತನಾಗರೈಃ| ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ ಯೋಕ್ತವ್ಯಾ, ಪವನೇ ತ್ವನುಬನ್ಧಿನಿ||೩೪|| ಶ್ವಾವಿಚ್ಛಶಾಮಿಷಕಣಾಘೃತಶಲ್ಯಕಶೋಣೀತೈಃ| ಸುವರ್ಚಲಾರಸವ್ಯೋಷಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಸಹಿತಂ ಪಯಃ||೩೫|| ಅನು ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಪೇಯಂ ವಾತಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಿನಿ| ಚತುರ್ಗುಣಾಮ್ಬುಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಛಾಗಂ ಸಗುಡನಾಗರಮ್||೩೬||

ಸ೦-ಸಪ್ತಪರ್ಣಸ್ಯ-ಅಯುಗ್ಮಚ್ಛದಸ್ಯ ಸ್ವರಸಃ, ಶಿರೀಷಾತ್ ಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ವಾ ಸ್ವರಸಃ, ಏತೌ ಮಧುಕಣಾಯುತೌ ಪಿತ್ತಕಫಾನುಗೇ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ಸತಿ ಪಾಯಯೇತ್| ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಿನಿ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ತುಗಾದಿಭಿರುತ್ಕಾರಿಕಾ ಯೋಜ್ಯಾ| ಮಧೂಲೀ-ಜಲಜಾ ಮಧುಯಷ್ಟೀ, ಗೋಧೂಮವಿಶೇಷೋ ವಾ| ಪವನೇ ಪುನರನುಬನ್ಧಿನಿ ಶ್ವಾವಿದಾದಿಭಿರುತ್ಕಾರಿಕಾ ನಿಷ್ಪಾದಿತಾ ಯೋಜ್ಯಾ| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೇ ವಾತಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಿನಿ ಸತಿ ಸುವರ್ಚಲಾರಸಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯೋಽನು ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಪೇಯಮ್, ಗವ್ಯಂ ಛಾಗಂ ವಾ ದೇಶಸಾತ್ಮ್ಯಾದಿವಶಾತ್| ಅಥವಾ ಚತುರ್ಗುಣಾಮ್ಬುಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಶ್ಛಾಗಂ ಸಗುಡನಾಗರಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana pippalImUlAdilehaH (37) · Śloka 37

ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮಧುಕಗುಡಗೋಶ್ವಶಕೃದ್ರಸಾನ್| ಹಿಧ್ಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕಾಸಘ್ನಾನ್ ಲಿಹ್ಯಾನ್ಮಧುಘೃತಾನ್ವಿತಾನ್||೩೭||

ಸ೦-ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾದೀನ್ ಮಧುಘೃತಾನ್ವಿತಾನ್ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ್ಯ ಹಿಧ್ಮಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕಾಸಘ್ನಾನ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana kaPolbaNe gogajAdishakRudrasalehAH kaPolbaNe catuShpAccarmAdimaShIlehaH kaPolbaNe ashvagandhAmaShIlehaH kaPolbaNe shaThcAdilehaH kaPolbaNe pauShkarapippalIlehaH kaPolbaNe gairikAdilehaH kaPolbaNe kapitthasvarasalehaH kaPolbaNe dhAtryAdilehaH kaPolbaNe pathyAdilehaH kaPolbaNe kolAdilehaH kaPolbaNe guDAdilehaH kaPolbaNe uktaleha auShadhacUrNAnAM rasAdiBiH pAnam (38-43) · Śloka 43

ಗೋಗಜಾಶ್ವವರಾಹೋಷ್ಟ್ರಖರಮೇಷಾಜವಿಡ್ರಸಮ್| ಸಮಧ್ವೇಕೈಕಶೋ ಲಿಹ್ಯಾದ್ಬಹುಶ್ಲೇಷ್ಮಾಽಥವಾ ಪಿಬೇತ್||೩೮|| ಚತುಷ್ಪಾಚ್ಚರ್ಮರೋಮಾಸ್ಥಿಖುರಶೃಙ್ಗೋದ್ಭವಾಂ ಮಷೀಮ್| ತಥೈವ ವಾಜಿಗನ್ಧಾಯಾ ಲಿಹ್ಯಾಚ್ಛ್ವಾಸೀ ಕಫೋಲ್ಬಣಃ||೩೯|| ಶಠೀಪೌಷ್ಕರಧಾತ್ರೀರ್ವಾ ಪೌಷ್ಕರಂ ವಾ ಕಣಾನ್ವಿತಮ್| ಗೈರಿಕಾಞ್ಜನಕೃಷ್ಣಾ ವಾ ಸ್ವರಸಂ ವಾ ಕಪಿತ್ಥಜಮ್||೪೦|| ರಸೇನ ವಾ ಕಪಿತ್ಥಸ್ಯ ಧಾತ್ರೀಸೈನ್ಧವಪಿಪ್ಪಲೀಃ| ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಪಥ್ಯಾವಿಡಙ್ಗೋಷಣಪಿಪ್ಪಲೀಃ||೪೧|| ಕೋಲಲಾಜಾಮಲದ್ರಾಕ್ಷಾಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರಾಣಿ ವಾ| ಗುಡತೈಲನಿಶಾದ್ರಾಕ್ಷಾಕಣಾರಾಸ್ನೋಷಣಾನಿ ವಾ||೪೨|| ಪಿಬೇದ್ರಸಾಮ್ಬುಮದ್ಯಾಮ್ಲೈರ್ಲೇಹೌಷಧರಜಾಂಸಿ ವಾ| |೪೩|

ಸ೦-ಗೋಗಜಾದೀನಾಂ ಶಕೃದ್ರಸಂ ಬಹುಕಫಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಮೇಕೈಕಶೋ ಲಿಹ್ಯಾತ್, ಅಥವಾ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ, ಚತುಷ್ಪದಾಂ ಚರ್ಮಾದಿಜಾಂ ಮಷೀಂ ಪಿಬೇತ್| ಶ್ವಾಸೀ ಕಫಾಧಿಕೋಽಶ್ವಗನ್ಧಾಯಾಶ್ಚ ಮಷೀಂ ತದ್ವತ್-ಮಧುನಾ, ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಶಠೀಪೌಷ್ಕರಾದಿಣ್ ವಾ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಪೌಷ್ಕರಂ ಸಕಣಂ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಗೈರಿಕಾದೀನ್ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್, ಕಪಿತ್ಥಜಂ ಸ್ವರಸಂ ವಾ| ಕಪಿತ್ಥಸ್ವರಸೇನ ಧಾತ್ರ್ಯಾದೀನ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಪಥ್ಯಾವಿಡಙ್ಗಾದೀನ್ ಘೃತಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಕೋಲಾದೀನ್ ವಾ ಪೂರ್ವವಲ್ಲಿಹ್ಯಾತ್, ಗುಡಾದೀನ್ ವಾ| ಅಥವಾ, ಲೇಹಸ್ಯ-ಅಗಸ್ತ್ಯಾದೇಃ, ಔಷಧಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ ಮಾಂಸರಸಾದಿಭಿಃ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana jIvantyAdikaM dviguNasharkaraM cUrNam (43-45) · Śloka 45

| ಜೀವನ್ತೀಮುಸ್ತಸುರಸತ್ವಗೇಲಾದ್ವಯಪೌಷ್ಕರಮ್||೪೩|| ಚಣ್ಡಾತಾಮಲಕೀಲೋಹಭಾರ್ಗೀನಾಗರವಾಲಕಮ್| ಕರ್ಕಟಾಖ್ಯಾಶಠೀಕೃಷ್ಣಾನಾಗಕೇಸರಚೋರಕಮ್||೪೪|| ಉಪಯುಕ್ತಂ ಯಥಾಕಾಮಂ ಚೂರ್ಣಂ ದ್ವಿಗುಣಶರ್ಕರಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವರುಗ್ಜ್ವರಕಾಸಘ್ನಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಹರಂ ಪರಮ್||೪೫||

ಸ೦-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಂ ಭುಕ್ತಂ ಪಾರ್ಶ್ವರುಗಾದಿಘ್ನಂ ಸುಷ್ಠು ಹಿಧ್ಮಾದಿಹರಮ್| ಲೋಹಂ-ಅಗುರು|

Adhikarana shaThyAdikaM aShTaguNasharkaraM cURnam (46) · Śloka 46

ಶಠೀತಾಮಲಕೀಭಾರ್ಙ್ಗೀಚಣ್ಡಾವಾಲಕಪೌಷ್ಕರಮ್| ಶರ್ಕರಾಷ್ಟಗುಣಂ ಚೂರ್ಣಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಹರಂ ಪರಮ್||೪೬||

ಸ೦-ಶಠ್ಯಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಂ ಪೂರ್ವಗುಣಮ್|

Adhikarana nasyAni guDanAgaranasyam (47) · Śloka 47

ತುಲ್ಯಂ ಗುಡಂ ನಾಗರಂ ಚ ಭಕ್ಷ್ಯೇನ್ನಾವಯೇತ ವಾ| |೪೭|

ಸ೦-ತುಲ್ಯಾಂ ಸಗುಡಶುಣ್ಠೀಂ ಚ ಭಕ್ಷಯೇತ್ ನಸ್ಯಂ ವಾ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana lashunamUlAdinasyacatuShkam makShikAviShThAdinasyatrayam stanyasiddaM ghRutam kShIram virecanauShadhasiddaM ghRutam (47-50) · Śloka 50

| ಲಶುನಸ್ಯ ಪಲಾಣ್ಡೋರ್ವಾ ಮೂಲಂ ಗೃಞ್ಜನಕಸ್ಯ ವಾ||೪೭|| ಚನ್ದನಾದ್ವಾ ರಸಂ ದದ್ಯಾನ್ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ನಾವನಮ್| ಸ್ತನ್ಯೇನ ಮಕ್ಷಿಕಾವಿಷ್ಠಾಮಲಕ್ತಕರಸೇನ ವಾ||೪೮|| ಸಸೈನ್ಧವಂ ಘೃತಾಚ್ಛಂ ವಾ, ಸಿದ್ಧಂ ಸ್ತನ್ಯೇನ ವಾ ಘೃತಮ್| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಸ್ತತ್ಪಿಬೇನ್ನಾವಯೇತ ವಾ||೪೯|| ಸಕೃದುಷ್ಣಂ ಸಕೃಚ್ಛೀತಂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ ಸಸಿತಾಮಧು| ತದ್ವತ್ಪಯಸ್ತಥಾ ಸಿದ್ಧಮಧೋಭಾಗೌಷಧೈರ್ಘೃತಮ್||೫೦||

ಸ೦-ಲಶುನಾದೀನಾಂ ಮೂಲಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ನಾವನಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಾಯ| ಚನ್ದನಾದ್ವಾ ರಸಂ ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹ ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್| ಮಕ್ಷಿಕಾವಿಷ್ಠಾಂ ಸ್ತನ್ಯೇನ ಸಹ ನಸ್ಯಂ ದದ್ಯಾತ್, ಅಲಕ್ತಕರಸೇನ ವಾ|

Adhikarana kaNAdighRutam jIvanIyaghRutam (51-52) · Śloka 52

ಕಣಾಸೌವರ್ಚಲಕ್ಷಾರವಯಸ್ಥಾಹಿಙ್ಗುಚೋರಕೈಃ| ಸಕಾಯಸ್ಥೈರ್ಘೃತಂ ಮಸ್ತುದಶಮೂಲರಸೇ ಪಚೇತ್||೫೧|| ತತ್ಪಿಬೇಜ್ಜೀವನೀಯೈರ್ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಸಮಧು ಸಾಧಿತಮ್| |೫೨|

ಸ೦-ಕಣಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಮಸ್ತುದಶಮೂಲರಸೇ ಸ್ನೇಹಪಾನವಿಧ್ಯುಕ್ತಪರಿಭಾಷಾಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಘೃತಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಃ ಪಿಬೇತ್| ಜೀವನೀಯೈರ್ವಾ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಲ್ಕೈರ್ಘೃತಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್-ನ ಪಿಬೇತ್| ವಿಷಯಭೇದಾದೇವಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ಅಥವಾ, ವಸ್ತುಸ್ವಭಾವಾದೇಕಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ವಿಷಯೇ ಕಣಾದಿಭಿಃ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಪೀತಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಾನಾಮಾರೋಗ್ಯಾಯ, ಜೀವನೀಯೈಃ ಪುನಃ ಕಲ್ಕೈಃ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಲೀಢಂ ತೇಷಾಮಾರೋಗ್ಯಾಯೇತಿ|

Adhikarana tejovatyAdighRutam (52-55) · Śloka 55

| ತೇಜೋವತ್ಯಭಯಾ ಕುಷ್ಠಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಕಟುರೋಹಿಣೀ||೫೨|| ಭೂತೀಕಂ ಪೌಷ್ಕರಂ ಮೂಲಂ ಪಲಾಶಶ್ಚಿತ್ರಕಃ ಶಠೀ| ಪಟುದ್ವಯಂ ತಾಮಲಕೀ ಜೀವನ್ತೀ ಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಾ||೫೩|| ವಚಾ ಪತ್ರಂ ಚ ತಾಲೀಸಂ ಕರ್ಷಾಂಶೈಸ್ತೈರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಹಿಙ್ಗುಪಾದೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪೀತಮಾಶು ನಿಹನ್ತಿ ತತ್||೫೪|| ಶಾಖಾನಿಲಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀಹಿಧ್ಮಾಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವವೇದನಾಃ| |೫೫|

ಸ೦-ತೇಜೋವತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈಃ ಕರ್ಷಾಂಶೈರ್ಹಿಙ್ಗುಪಾದೈರ್ಹಿಙ್ಗುನಃ ಪಾದಃ-ಚತುರ್ಥಾಂಶೋ, ಯೇಷಾಂ ತೈರೇವಂವಿಧೈರ್ಘೃತಂ ಪಚೇತ್| ತತ್ಪೀತಂ ದುಷ್ಟಕಫಾವೃತಸ್ರೋತಸಾಂ ಪ್ರಮಾಥಿತಯಾ ತೇಷಾಂ ವಿವೃತತ್ವಮುತ್ಪಾದಯನ್ ಶಾಖಾನಿಲಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana ardhAMshakShAraghRutam ardhAMshalavaNaghRutam dhAnvantarAdighRutacatuShkasyAtideshaH (55-56) · Śloka 56

| ಅರ್ಧಾಂಶೇನ ಪಿಬೇತ್ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷಾರೇಣ ಪಟುನಾಽಥವಾ||೫೫|| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ವೃಷಘೃತಂ ದಾಧಿಕಂ ಹಪುಷಾದಿ ವಾ| |೫೬|

ಸ೦-ಧಾನ್ವನ್ತರಾದಿಘೃತಸ್ಯಾರ್ಧಾಂಶೇನ ಕ್ಷಾರೇಣ, ಅಥವಾ ಪಟುನಾ-ಲವಣೇನ ಚಾರ್ಧಾಂಶೇನ, ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಬೇತ್| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ-ಪ್ರಮೇಹೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೨/೧೯)| ವೃಷಘೃತಂ-ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೨/೪೦)| ದಾಧಿಕಂ-ಗುಲ್ಮೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೪/೧೩)| ಹಪುಷಾದಿಕಂ-ಉದರೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೫/೨೨)|

Adhikarana cittakShoBaNamauShadham (56-57) · Śloka 57

| ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಕಃ ಸಹಸಾ ತ್ರಾಸವಿಕ್ಷೇಪಭೀಶುಚಃ||೫೬|| ಹರ್ಷೇರ್ಷ್ಯೋಚ್ಛ್ವಾಸರೋಧಾಶ್ಚ ಹಿತಂ ಕೀಟೈಶ್ಚ ದಂಶನಮ್| |೫೭|

ಸ೦-ಸಹಸಾ-ಝಟಿತ್ಯೇವಾಜ್ಞಾತಸಙ್ಕೇತಸ್ಯೈವ, ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಸ್ಯ ಶೀತಾಮ್ಬುನಾ ಸೇಕೋ ಹಿತಃ| ತ್ರಾಸಃ-ಚಿತ್ತಸ್ಯೋದ್ವೇಗಕೃತ್ಕರ್ಮ, ವಿಕ್ಷೇಪಃ-ಅವಧೂನನಮ್, ಭೀಃ-ಭಯಮ್, ಶುಕ್-ಶೋಕಶ್ಚೇತಸಃ ಸನ್ತಾಪಃ, ತ್ರಾಸಾದಯಶ್ಚತಸ್ರಸ್ತಾಮಸಗುಣೋದ್ಭವಾಃ, ಈರ್ಷ್ಯಾ-ಅಸೂಯಾ ಪರಗುಣಾಸಹಿಷ್ಣುತಾ, ಇಯಂ ರಜೋಗುಣೋದಯಾ, ತಥಾ ಉಚ್ಛ್ವಾಸಸ್ಯ ರೋಧಃ, ಏತೇ ಚ ಸರ್ವೇ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಾಯ ಹಿತಾಃ| ತಥಾ, ಕೀಟೈಃ-ಪಿಪೀಲಿಕಾದಿಭಿಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ದಂಶನಂ ಹಿತಮ್, ವಾತವೇಗವಿಘಾತಾಯ|

Adhikarana anuktasaMgrAhArthaM sAmAnya cikitsA (57-59) · Śloka 59

ಏವಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾನಾಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಕ್ತ್ವಾ ಸಾಮಾನ್ಯೇನಾಹ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಫವಾತಘ್ನಮುಷ್ಣಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್||೫೭|| ತತ್ಸೇವ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಶೋ ಯಚ್ಚ ಸುತರಾಂ ಮಾರುತಾಪಹಮ್| |೫೯|

ಸ೦-ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್-ಆಹಾರವಿಹಾರೌಷಧಾದಿಕಂ, ಕಫವಾತೌ-ಪೃಥಕ್ ಸಹಿತೌ ವಾ, ನಿಹನ್ತಿ ತತ್ಕಫವಾತಘ್ನಮ್| ತಥಾ, ಉಷ್ಣಂ-ನ-ಶೀತಮ್| ಕಫವಾತಘ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಯೇಣೋಷ್ಣಮೇವ ಭವತಿ| ಉಷ್ಣಮಿತಿ ಯದಿಹ ಕೃತಂ ತದತಿಶಯೇನೋಷ್ಣಂ ನ ತ್ವೀಷದುಷ್ಣಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮ್| ತಥಾ, ವಾತಾನುಲೋಮನಂ ಕಫವಾತಘ್ನತ್ವೇನೈವ ವಾತಾನುಲೋಮನಕಾರಿತ್ವೇ ಲಬ್ಧೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ವಾತಪ್ರತಿಪಕ್ಷೇಣ ಸ್ನಿಗ್ಧೇನ ಯದ್ಯುಕ್ತಂ ತದ್ಧಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತೈಃ ಕಫವಾತಘ್ನಮಧಿಕೋಷ್ಣಂ ಸೇವ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾಯೇತಿ| ಅತ ಏವಾಹ-ಪ್ರಾಯಶ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಯಶೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಯತ್ ಸುತರಾಂ ಮಾರುತಶಮನಂ ತತ್ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತೈಃ ಸೇವ್ಯಮ್|

Adhikarana shamanabRuMhaNaiScopacAraH (58-59) · Śloka 59

ಕಿಮಿತ್ಯೇವಂ ಕ್ರಿಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ- | ಸರ್ವೇಷಾಂ ಬೃಂಹಣೇ ಹ್ಯಲ್ಪಃ ಶಕ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಯಶೋ ಭವೇತ್||೫೮|| ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಶಮನೇಽಪಾಯೋ ಭೃಶೋಽಶಕ್ಯಶ್ಚ ಕರ್ಷಣೇ| ಶಮನೈರ್ಬೃಂಹಣೈಶ್ಚಾತೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ತಾನುಪಾಚರೇತ್||೫೯||

ಸ೦-ಸರ್ವೇಷಾಂ-ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾರ್ತಾನಾಂ, ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಬೃಂಹಣೇ ವಿಧೀಯಮಾನೇ ಕದಾಚಿದ್ದೈವವಶಾತ್ ಯೋಽಪಾಯೋ-ರೋಗಾಧಿಕ್ಯಮನ್ಯರೋಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವಾ, ಭವೇತ್ ಸ ಪ್ರಾಯಶೋಽಲ್ಪಸ್ತಥಾ ಶಕ್ಯಃ-ಸಾಧಯಿತುಂ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ| ತಥಾ, ತೇಷಾಂ, ಶಮನೇ ಭೇಷಜಾದೌ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇಽಪಾಯೋ ಯದಿ ದೈವಾತ್ಸ್ಯಾತ್ ಸ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ-ನಾತಿಶಯೇನ| ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಮಧ್ಯಮಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಕರ್ಷಣೇ ಭೇಷಜಾದೌ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಯೋಽಪಾಯೋ ಜಾಯತೇ ಸ ಭೃಶೋ-ದುಃಸಹಃ, ಅತ ಏವಾಶಕ್ಯಃ-ಸಾಧಯಿತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ| ಯತ ಏವಂ ಕರ್ಷಣೇ ಭೃಶೋಽಶಕ್ಯಶ್ಚಾಪಯೋ ಭವತಿ| ಅತಃ-ಅಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ತಾನ್-ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾನ್, ಭೂಯಿಷ್ಠಂ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಶಮನೈರ್ಭೇಷಜೈಸ್ತಥಾ ಬೃಂಹಣೈರುಪಾಚರೇತ್|

Adhikarana kAsAdInAmanyonyaBeShajam (4) · Śloka 4

ಅಧುನಾ ಕಾಸಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮಪ್ಯೇಷಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವಕ್ತುಮಾಹ ಕಾಸಶ್ವಾಸಕ್ಷಯಚ್ಛರ್ದಿಹಿಧ್ಮಾಶ್ಚಾನ್ಯೋನ್ಯಭೇಷಜೈಃ| ೫೯ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||

ಸ೦-ಕಾಸೋಕ್ತೈರ್ಭೇಷಜೈಃ ಶ್ವಾಸಾದೀನುಪಾಚರೇತ್| ಶ್ವಾಸಾದ್ಯುಕ್ತೈಃ ಕಾಸಾನುಪಾಚರೇತ್| ಏವಂ ಪರಸ್ಪರಂ ಸರ್ವೈರ್ಯಥೋಕ್ತೈರ್ಭೇಷಜೈಃ ಸರ್ವಾನೇತಾನುಪಾಚರೇದಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ||೪||