4. śvāsahidhmācikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

காஸசிகித்ஸிதாதநந்தரஂ ஶ்வாஸஹித்மாசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாயதே| ஸம்பந்தோऽத்ர நிதாந ஏவோக்தஃ |

Adhikarana shvAsahidhmAcikitsitAdhyAyaH shvAsacikitsitaM hidhmAsvapi kartavyam (2-1) · Śloka 1

அதாதஃ ஶ்வாஸஹித்மாசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| ஶ்வாஸஹித்மா யதஸ்துல்யஹேத்வாத்யாஃ, ஸாதநஂ ததஃ| துல்யமேவ|௧|

ஸ௦-யஸ்மாத் ஶ்வாஸஹித்மாஸ்துல்யஹேத்வாத்யாஃ| ஆதிக்ரஹணாத் ப்ராக்ரூபாதயோ கஹ்யந்தே| நிதாநே ஹ்யுக்தம் (ஹஂஇ.அ.௪/௧௮)-"ஶ்வாஸைகஹேதுப்ராக்ரூபஸங்க்யாப்ரகதிஸஂஶ்ரயாஃ|" இதி| ததஃ-தஸ்மாத்தேதோஃ, ஸாதநஂ- சிகித்ஸிதஂ, ஶ்வாஸஹித்மயோஸ்துல்யமேவ விஹிதம்|

Adhikarana tatra prathamaM svedaH (1-2) · Śloka 2

| ததார்தஂ ச பூர்வஂ ஸ்வேதைருபாசரேத்||௧|| ஸ்நிக்தைர்லவணதைலாக்தஂ| |௨|

ஸ௦-ததார்தஂ-ஶ்வாஸஹித்மாதுரஂ, பூர்வஂ-உபக்ரமேப்யஃ ஸர்வேப்யோऽபி ப்ராக், ஸ்வேதைருபாசரேத்| கிம்பூதைஃ ? ஸ்நிக்தைஃ-ந ரூக்ஷைஃ, வாதகோபபயாத்| கிம்பூதம் ? லவணாந்விதேந தைலேநாப்யக்தம்|

Adhikarana svedaPalam (2-3) · Śloka 3

கிமேவஂ ஸதி ஸ்யாத் ? இத்யாஹ தைஃ கேஷு க்ரதிதஃ கபஃ| ஸுலீநோऽபி விலீநோऽஸ்ய கோஷ்டஂ ப்ராப்தஃ ஸுநிர்ஹரஃ||௨|| ஸ்ரோதஸாஂ ஸ்யாந்மதுத்வஂ ச மருதஶ்சாநுலோமதா| |௩|

ஸஂ-தைஃ-ஸ்வேதைஃ, கேஷு-ஸ்ரோதஃஸு, யோऽஸ்ய-ஶ்வாஸஹித்மாவதோ, க்ரதிதஃ-பிண்டிதஃ, கபஃ ஸுலீநோऽபி-அதிஶயேந ஶ்லிஷ்டோऽந்த ர்பூதஃ, அநயேதிகர்தவ்யதயா விலீநோऽஸ்ய கோஷ்டஂ ப்ராப்தஃ ஸுநிர்ஹரஃ ஸ்யாத்-ஸுகேந நிர்ஹர்துஂ ஶக்யதே| ததா, ஸ்ரோதஸாஂ-வாயுஸ்தப்தாநாஂ, மதுத்வஂ ச ஸ்யாத்| மருதஶ்சாநுலோமதா-ஸ்வமார்ககாமித்வஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana svinnaBojanam (3-5) · Śloka 5

| ஸ்விந்நஂ ச போஜயேதந்நஂ ஸ்நிக்தமாநூபஜை ரஸைஃ||௩|| தத்யுத்தரேண வா, தத்யாத்ததோऽஸ்மை வமநஂ மது| விஶேஷாத்காஸவமதுஹத்க்ரஹஸ்வரஸாதிநே||௪|| பிப்பலீஸைந்தவக்ஷௌத்ரயுக்தஂ வாதாவிரோதி யத்| |௫|

ஸ௦-ஸ்நிந்நஂ ச ஸந்தமாதுரஂ ஸ்நிக்தஂ-ஶால்யாதிகஂ ந ரூக்ஷஂ யவாதிகம், ஆநூபஜைஃ-ஸூகராதிமாஂஸஜை ரஸைஃ ஸஹ, போஜயேத்| அதவா ஸ்வேதாதநந்தரமஸ்மை-ஶ்வாஸஹித்மாவதே, தத்யுத்தரேண-ததிஸரேண, வமநஂ மது தத்யாத்| விஶேஷேண காஸாதிமதே வமநஂ தத்யாத்| தச்ச வமநஂ பிப்பலீஸைந்தவக்ஷௌத்ரயுக்தஂ வாதாவிரோதி-வாதஂ ந கரோதி, யத்தத்தத்யாத்|

Adhikarana vamanaPalam (5-6) · Śloka 6

| நிர்ஹதே ஸுகமாப்ந்போதி ஸ கபே துஷ்டவிக்ரஹே||௫|| ஸ்ரோதஃஸு ச விஶுத்தேஷு சரத்யவிஹதோऽநிலஃ| |௬|

ஸ௦-நிர்ஹதே கபேऽஸௌ (ஸஃ)-ஶ்வாஸஹித்மாவாந், ஸுகமஶ்ருதே, ருங்க்ஷிவத்தேஃ| கிம்பூதே கபே ? துஷ்டோ விக்ரஹஃ-ஶரீரஂ, யேந தஸ்மிந்| ததா, ஸ்ரோதஃஸு விஶுத்தேஷு-உபலேபாதிரஹிதேஷு, வாயுரவிஹதோ-ந கேநசித்ருத்தகதிஃ, ஸ்ரோதஃஸு சரதி|

Adhikarana virecanam (6-7) · Śloka 7

| த்மாநோதாவர்ததமகே மாதுலுங்காம்லவேதஸைஃ||௬|| ஹிங்குபீலுபிடைர்யுக்தமந்நஂ ஸ்யாதநுலோமநம்| ஸஸைந்தவஂ பாலாம்லஂ வா கோஷ்ணஂ தத்யாத்விரேசநம்||௭||

ஸ௦-த்மாநஂ-ஆநாஹஃ| உதாவர்தஃ-ஶகதாதீநாமப்ரவத்திஃ| தமகஃ-ஶ்வாஸவிஶேஷஃ| த்மாநஂ சோதாவர்தஶ்ச தமகஶ்ச த்மாநோதாவர்ததமகம், தஸ்மிந்-ப்ரகதத்வாத் ததாவிதே ஹித்மாஶ்வாஸவதி| மாதுலுங்காத்யைஸ்ததா ஹிங்குபீலுபிடைர்யுக்தமந்நமநுலோமகாரி ஸ்யாத்| அதவா, அஸ்யாமவஸ்தாயாஂ ஸைந்தவேந ஸஹ பலாம்லஂ பலேந-வாதாநுலோமநேந பீஜபூராதிநா, அம்லஂ-அம்லீகதஂ, ததா கோஷ்ணஂ-ஈஷதுஷ்ணஂ, விரேசநஂ தத்யாத்|

Adhikarana shodhane yuktiH (8-9) · Śloka 9

ஸ்ரோதஃஶுத்த்யர்தஂ கிமேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ ஏதே ஹி கபஸஂருத்தகதிப்ராணப்ரகோபஜாஃ| தஸ்மாத்தந்மார்கஶுத்த்யர்தமூர்த்வாதஃ ஶோதநஂ ஹிதம்||௮|| உதீர்யதே பஶதரஂ மார்கரோதாத்வஹஜ்ஜலம்| யதா ததாऽநிலஸ்தஸ்ய மார்கமஸ்மாத்விஶோதயேத்||௯||

ஸ௦-யஸ்மாதேதே-ஹித்மாஶ்வாஸாஃ| கபேந ஸஂருத்தா கதிர்யஸ்ய ஸ ஏவம், கபஸஂருத்தகதிஶ்வாஸௌ ப்ராணாஶ்ச, தஸ்ய ப்ரகோபஃ, ததோ ஜாதாஃ| யத ஏவஂ தஸ்மாத்தேதோஸ்தந்மார்கஶுத்த்யர்தஂ-தஸ்ய ப்ராணஸ்ய வாயோர்மார்கவிஶுத்திநிமித்தஂ, ஊர்த்வமதஶ்ச ஶோதநஂ ஹிதம்| ஏதச்ச தஷ்டாந்தத்வாரேண ஸ்பஷ்டயதி-உதீர்யத இத்யாதி| யதா மார்கஸ்ய ரோதாஜ்ஜலஂ வஹத் பஶதரஂ-ஸுதராஂ, உதீர்யதே-வத்திஂ யாதி| ததாऽநிலஃ ஸ்வபாவதோ வஹந் மார்கரோதாத்-மார்கஸ்யாவரணாத், பஶதரமுதீர்யதே| தஸ்ய-வாயோஃ, மார்கமஸ்மாத்-யதோக்தாத்காரணாத், விஶோதயேத்|

Adhikarana shodhanenAshAntau dhUmaH kartavyaH (10) · Śloka 10

அஶாந்தௌ கதஸஂஶுத்தேர்தூமைர்லீநஂ மலஂ ஹரேத்| |௧௦|

ஸ௦-பூர்வஸ்யாஂ க்ரியாயாஂ கதாயாமப்யஶமே ஸதி, கதஸஂஶுத்தேஃ-ஶ்வாஸஹித்மார்தஸ்ய, லீநஂ-ஸூக்ஷ்மஸ்ரோதஃஶ்லிஷ்டஂ, மலஂ-கபாக்யஂ, தூமைஃ-வக்ஷ்யமாணைஃ, ஹரேத்|

Adhikarana dhUmaprayogAH (10-14) · Śloka 14

| ஹரித்ராபத்ரமேரண்டமூலஂ லாக்ஷாஂ மநஃஶிலாம்||௧௦|| ஸதேவதார்வலஂ மாஂஸீஂ பிஷ்ட்வா வர்திஂ ப்ரகல்பயேத்| தாஂ கதாக்தாஂ பிபேத்தூமஂ யவாந் வா கதஸஂயுதாந்||௧௧|| மதூச்சிஷ்டஂ ஸர்ஜரஸஂ கதஂ வா குரு வாऽகுரு| சந்தநஂ வா ததா ஶங்கஂ வாலாந்வா ஸ்நாவ வா கவாம்||௧௨|| க்ஷகோதகுரங்கைணசர்மஶங்ககுராணி வா| குக்குலுஂ வா மநோஹ்வாஂ வா ஶாலிநிர்யாஸமேவ வா||௧௩|| ஶல்லகீஂ குக்குலுஂ லோஹஂ பத்மகஂ வா கதாப்லுதம்| |௧௪|

ஸ௦-ஹரித்ராதீநி பிஷ்ட்வா ஜலேந வர்திஂ ப்ரகல்பயேத்| தாஂ-வர்தி, கதாக்தாஂ கத்வா தூமஂ பிபேத், ஸாமர்த்யாதக்நிப்லுஷ்டாம்| அதவா யவாந் கதாக்தாந் தூமஂ பிபேத்| மதூச்சிஷ்டஂ-ஸிக்தகஂ, ஸர்ஜரஸஂ கதஂ வா ஏகீகத்ய தூமஂ பிபேத்| அதவா, குரு-ஶ்ரேஷ்டஂ, அகுரு கஷ்ணாகரு, தூமஂ பிபேத்| அதவா, சந்தநம் [ தூமஂ பிபேத் ]| அதவா, கவாஂ ஶங்கஂ தூமஂ பிபேத்| அதவா, கவாஂ வாலாந்-கலகம்பலஜாநி ரோமணி, தூமஂ பிபேத்| ஸ்நாவ வா-ஸ்நாயு வா கவாமேவ, தூமஂ பிபேத்| ரூக்ஷாதீநாஂ சர்மாதீநி வா தூமஂ பிபேத்| குரஶப்தஸ்யார்தர்சாதித்வாந்நபுஂஸகத்வம்| குக்குலுஂ வா, அதவா மநஃ ஶிலாஂ ஶாலநிர்யாஸஂ வா தூமஂ பிபேத்| ஶல்லக்யாதி கதாப்லுதஂ வா|

Adhikarana svedaprayogAH (14-16) · Śloka 16

| அவஶ்யஂ ஸ்வேதநீயாநாமஸ்வேத்யாநாமபி க்ஷணம்||௧௪|| ஸ்வேதயேத்ஸஸிதாக்ஷீரஸுகோஷ்ணஸ்நேஹஸேசநைஃ| உத்காரிகோபநாஹைஶ்ச ஸ்வேதாத்யாயோக்தபேஷஜைஃ||௧௫|| உரஃ கண்டஂ ச மதுபிஃ| |௧௬|

ஸ௦-அவஶ்யஂ ஸ்வேதநீயாநாஂ ததாऽஸ்வேதார்ஹாணாமபி க்ஷணமுரஃ கண்டஂ ச மதுபிஃ ஸ்வேதைஃ ஸ்வேதயேத்| கைஃ ? ஸஶர்கராக்ஷீரைஃ ஸுகோஷ்ணைஃ ஸ்நேஹஸேசநைஃ| ததா, ஸ்வேதாத்யாயே யாந்யுக்தாநி த்ரவ்யாணி தத்கதைருத்காரிகோபநாஹைஶ்ச ஸ்வேதயேத்|

Adhikarana sAme AmavidhiH (16) · Śloka 16

ஸாமே த்வாமவிதிஂ சரேத்| |௧௬|

ஸ௦-ஸாமே ச ஶ்வாஸஹித்மாவத்யாமவிதிஂ-லங்கநபாசநாதிகஂ, சரேத் நிராமீகரணாய|

Adhikarana shleShmauShadhAtiyoddatavAtasyauShadham (16-17) · Śloka 17

| அதியோகோத்ததஂ வாதஂ தஷ்ட்வா பவநநாஶநைஃ||௧௬|| ஸ்நிக்தை ரஸாத்யைர்நாத்யுஷ்ணைரப்யங்கைஶ்ச ஶமஂ நயேத்| |௧௭|

ஸ௦-அதியோகாத்வமநவிரேசநயோர்நராணாமுத்ததஂ வாதஂ தஷ்ட்வா பவநநாஶநைஃ ஸ்நிக்தை ரஸாத்யைஃ-மாஂஸரஸகதக்ஷீராதிபிராஹாரைஃ, ததா கிஞ்சிதுஷ்ணைரப்யங்கைஶ்ச ஶமஂ நயேத்|

Adhikarana shodhanAnarhANAM shamanam kShayAdyutpannasyauShadham (17-18) · Śloka 18

| அநுத்க்லிஷ்டகபாஸ்விந்நதுர்பலாநாஂ ஹி ஶோதநாத்||௧௭|| வாயுர்லப்தாஸ்பதோ மர்ம ஸஂஶோஷ்யாஶு ஹரேதஸூந்| கஷாயலேஹஸ்நேஹாத்யைஸ்தேஷாஂ ஸஂஶமயேததஃ||௧௮||

ஸ௦-அநுத்க்லிஷ்டகபாநாமஸ்விந்நாநாஂ துர்பலாநாஂ ச ஶோதநாத்தேதோஃ பவநோ லப்தாஸ்பதஃ ஸந் அந்யஸ்தாநாஶ்ரயவஶாதாஸாதித ஸாமர்த்யோऽத ஏவாமந்தஃ ஶோஷணஸ்வபாவத்வாத் மர்ம-ஹதயாக்யஂ, ஸஂஶோஷ்ய ஶீக்ரமஸூந் ஹரேத்| தஸ்மாதேவஂவிதாந் ஹித்மாஶ்வாஸவதோ ந ஶோதயேத்| அதோऽந்யதாபூதாஂஶ்ச ஶோதயேதித்யர்தாதுக்தஂ பவதி| ததா ச தேஷாஂ ஸஂஶோதநாதாரோக்யஂ ஸம்பத்யதே| அநுத்க்லிஷ்டகபாதீநாஂ ஶோதநாயோக்யாநாஂ தர்ஹி கிஂ கார்யம் ? இத்யாஹ-கஷாயேத்யாதி| யதோ யஸ்மாத்தே ஸஂஶோதநாயோக்யாஸ்தஸ்மாத்தேஷாஂ கஷாயாதிபிஃ ஸஂஶமயேத், ஶ்வாஸஹித்மா இதி ஶேஷஃ|

Adhikarana kShayAdyutpannasyauShadham (19) · Śloka 19

க்ஷீணக்ஷதாதிஸாராஸக்பித்ததாஹாநுபந்தஜாந்| மதுரஸ்நிக்தஶீதாத்யைர்ஹித்மாஶ்வாஸாநுபாசரேத்||௧௯||

ஸ௦-க்ஷீணக்ஷதாதிஸாராஸக்பித்ததாஹாநுபந்தஜாந் ஹித்மாஶ்வாஸாந் மதுராதிபிருபக்ரமேத்|

Adhikarana annapAnAni tatra rasAH (20) · Śloka 20

குலத்ததஶமூலாநாஂ க்வாதே ஸ்யுர்ஜாஙகலா ரஸாஃ| யூஷாஶ்ச|௨௦|

ஸ௦-குலத்ததஶமூலாநாஂ க்வாதே ஜாங்கலரஸா யூஷாஶ்ச ஸ்யுஃ|

Adhikarana yUShAH yUShAntaram yUShAntaram (20-22) · Śloka 22

| ஶிக்ருவார்தாககாஸக்நவஷமூலகைஃ||௨௦|| பல்லவைர்நிம்பகுலகபஹதீமாதுலுங்கஜைஃ| வ்யாக்ரீதுராலபாஶங்கீபில்வமத்யத்ரிகண்டகைஃ||௨௧|| ஸாமதாக்நிகுலத்தைஶ்ச யூஷஃ ஸ்யாத்க்வதிதைர்ஜலே| தத்வத்ராஸ்நாபஹத்யாதிபலாமுத்கைஃ ஸசித்ரகைஃ||௨௨||

ஸ௦-ஶிக்ர்வாதிபிஶ்ச ஜலே க்வதிதைர்யூஷஃ ஸ்யாத்| ததைவ ராஸ்நாதிபிர்யூஷஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana peyAdvayam (23) · Śloka 23

பேயா ச சித்ரகாஜாஜீஶங்கீஸௌவர்சலைஃ கதா| தஶமூலேந வா காஸஶ்வாஸஹித்மாருஜாபஹா||௨௩||

ஸ௦-பேயா ச சித்ரகாதிபிஃ கதாऽதவா தஶமூலேந கதா, ஸா ச காஸதிஹரா|

Adhikarana kaShAyaH peyA ca (24-25) · Śloka 25

தஶமூலஶடீராஸ்நாபார்கீபில்வர்த்திபௌஷ்கரைஃ| குலீரஶங்கீசபலாதாமலக்யமதௌஷதைஃ||௨௪|| பிபேத்கஷாயஂ ஜீர்ணேऽஸ்மிந் பேயாஂ தைரேவ ஸாதிதாம்| |௨௫|

ஸ௦-தஶமூலாதிபிஃ கஷாயஂ பிபேத்| அஸ்மிந்கஷாயே பரிணதே தைரேவ-தஶமூலாதிபிஃ, ஸாதிதாஂ பேயாஂ ஹித்மாஶ்வாஸீ பிபேத்|

Adhikarana annaM shAlyAdi (25-26) · Śloka 26

| ஶாலிஷஷ்டிககோதூமயவமுத்ககுலத்தபுக்||௨௫|| காஸஹத்க்ரஹபார்ஶ்வார்திஹித்மாஶ்வாஸப்ரஶாந்தயே| |௨௬|

ஸ௦-ததா ஶால்யாதிபுக் ஸ்யாத், காஸாதிஶாந்த்யர்தம்|

Adhikarana yavasaktavaH (26-27) · Śloka 27

| ஸக்தூந் வாऽர்காங்குரக்ஷீரபாவிதாநாஂ ஸமாக்ஷிகாந்||௨௬|| யவாநாஂ தஶமூலாதிநிஷ்க்வாதலுலிதாந் பிபேத்| |௨௭|

ஸ௦-அதவாऽர்காங்குரக்ஷீரபவிதாநாஂ யவாநாஂ ஸம்பந்திநஃ ஸக்தூந் ஸமாக்ஷிகாந் தஶமூலஶடீத்யாதிநிர்யூஹாந்விதாந் பிபேத்|

Adhikarana anne kShArAdiyojanam (27-28) · Śloka 28

| அந்நே ச யோஜயேத் க்ஷாரஹிங்க்வாஜ்யபிடதாடிமாந்||௨௭|| ஸபௌஷ்கரஶடீவ்யோஷமாதுலுங்காம்லவேதஸாந்| |௨௮|

ஸ௦-அந்நே-ஆஹாரே ச, க்ஷாராதீந் யோஜயேத்|

Adhikarana tRuShitasya dashamUlakkAthAdipAnam,tRuShitasya vArUNImaNDapAnam (28-29) · Śloka 29

| தஶமூலஸ்ய வா க்வாதமதவா தேவதாருணஃ||௨௮|| பிபேத்வா வாருணீமண்டஂ ஹித்மாஶ்வாஸீ பிபாஸிதஃ| |௨௯|

ஸ௦-ஹித்மாஶ்வாஸவாந் பிபாஸிதோ தஶமூலஸ்ய க்வாதஂ தேவதாருணோ வா, அதவா வாருணீமண்டஂ பிபேத்|

Adhikarana tRuShitasya takravisheShapAnam (29-30) · Śloka 30

| பிப்பலீபிப்பலீமூலபத்யாஜந்துக்நசித்ரகைஃ||௨௯|| கல்கிதைர்லேபிதே ரூடே நிஃக்ஷிபேத்ததபாஜநே| தக்ரஂ மாஸஸ்திதஂ தத்தி தீபநஂ ஶ்வாஸகாஸஜித்||௩௦||

ஸ௦-பிப்பல்யாதிபிஃ கல்கிதைர்லேபிதே கதபாஜநே ரூடே-ஶுஷ்கே, தக்ரஂ நிஃக்ஷிபேத்| தச்ச தக்ரஂ மாஸஸ்திதஂ தீபநஂ ஶ்வாஸகாஸஜித்|

Adhikarana tRuShitasya surAmaNDapAnamtRuShitasya BArgIshuNThcambu pAnam tRuShitasya bAShpikAkkAthapAnam (31-32) · Śloka 32

பாடாஂ மதுரஸாஂ தாரு ஸரலஂ ச நிஶி ஸ்திதம்| ஸுராமண்டேऽல்பலவணஂ பிபேத்ப்ரஸதஸம்மிதம்||௩௧|| பார்கீஶுண்ட்யோ ஸுகாம்போபிஃ க்ஷாரஂ வா மரிசாந்விதம் ஸ்வக்வாதபிஷ்டாஂ லுலிதாஂ பாஷ்பிகாஂ பாயயேத வா||௩௨||

ஸ௦-பாடாதிகஂ ஸுராமண்டே நிஶி ஸ்திதஂ கிஞ்சில்லவணஂ ப்ரஸதஸம்மிதஂ-பலத்வயமாத்ரஂ, பிபேத்| அதவா, பார்கீஶுண்ட்யாவுஷ்ணாம்புநா பிபேத்| யவக்ஷாரஂ மரிசயுக்தஂ வா| பாஷ்பிகாஂ-ஹிங்குபத்ரிகாஂ, ஹிங்கு பத்ரிக்வாதேந பிஷ்டாஂ தேநைவாலோடிதாஂ வா பாயயேத்|

Adhikarana pittakaPAnuroge hidhmAshvAse saptaparNAdisvarasau pittAnude utkArikA vAtapittAnuge kShIram vAtApittAnuge kShIrAntaram (33-36) · Śloka 36

ஸ்வரஸஃ ஸப்தபர்ணஸ்ய புஷ்பாணாஂ வா ஶிஶீஷதஃ| ஹித்மாஶ்வாஸே மதுகணாயுக்தஃ பித்தகபாநுகே||௩௩|| உத்காரிகா துகாகஷ்ணாமதூலீகதநாகரைஃ| பித்தாநுபந்தே யோக்தவ்யா, பவநே த்வநுபந்திநி||௩௪|| ஶ்வாவிச்சஶாமிஷகணாகதஶல்யகஶோணீதைஃ| ஸுவர்சலாரஸவ்யோஷஸர்பிர்பிஃ ஸஹிதஂ பயஃ||௩௫|| அநு ஶால்யோதநஂ பேயஂ வாதபித்தாநுபந்திநி| சதுர்குணாம்புஸித்தஂ வா சாகஂ ஸகுடநாகரம்||௩௬||

ஸ௦-ஸப்தபர்ணஸ்ய-அயுக்மச்சதஸ்ய ஸ்வரஸஃ, ஶிரீஷாத் புஷ்பாணாஂ வா ஸ்வரஸஃ, ஏதௌ மதுகணாயுதௌ பித்தகபாநுகே ஹித்மாஶ்வாஸே ஸதி பாயயேத்| பித்தாநுபந்திநி ஹித்மாஶ்வாஸே துகாதிபிருத்காரிகா யோஜ்யா| மதூலீ-ஜலஜா மதுயஷ்டீ, கோதூமவிஶேஷோ வா| பவநே புநரநுபந்திநி ஶ்வாவிதாதிபிருத்காரிகா நிஷ்பாதிதா யோஜ்யா| ஹித்மாஶ்வாஸே வாதபித்தாநுபந்திநி ஸதி ஸுவர்சலாரஸாதிபிஃ ஸித்தஂ பயோऽநு ஶால்யோதநஂ புக்த்வா பஶ்சாத் க்ஷீரஂ பேயம், கவ்யஂ சாகஂ வா தேஶஸாத்ம்யாதிவஶாத்| அதவா சதுர்குணாம்புஸித்தஂ வா பயஶ்சாகஂ ஸகுடநாகரஂ பிபேத்|

Adhikarana pippalImUlAdilehaH (37) · Śloka 37

பிப்பலீமூலமதுககுடகோஶ்வஶகத்ரஸாந்| ஹித்மாபிஷ்யந்தகாஸக்நாந் லிஹ்யாந்மதுகதாந்விதாந்||௩௭||

ஸ௦-பிப்பலீமூலாதீந் மதுகதாந்விதாந் ஸம்மிஶ்ர்ய ஹித்மாபிஷ்யந்தகாஸக்நாந் லிஹ்யாத்|

Adhikarana kaPolbaNe gogajAdishakRudrasalehAH kaPolbaNe catuShpAccarmAdimaShIlehaH kaPolbaNe ashvagandhAmaShIlehaH kaPolbaNe shaThcAdilehaH kaPolbaNe pauShkarapippalIlehaH kaPolbaNe gairikAdilehaH kaPolbaNe kapitthasvarasalehaH kaPolbaNe dhAtryAdilehaH kaPolbaNe pathyAdilehaH kaPolbaNe kolAdilehaH kaPolbaNe guDAdilehaH kaPolbaNe uktaleha auShadhacUrNAnAM rasAdiBiH pAnam (38-43) · Śloka 43

கோகஜாஶ்வவராஹோஷ்ட்ரகரமேஷாஜவிட்ரஸம்| ஸமத்வேகைகஶோ லிஹ்யாத்பஹுஶ்லேஷ்மாऽதவா பிபேத்||௩௮|| சதுஷ்பாச்சர்மரோமாஸ்திகுரஶங்கோத்பவாஂ மஷீம்| ததைவ வாஜிகந்தாயா லிஹ்யாச்ச்வாஸீ கபோல்பணஃ||௩௯|| ஶடீபௌஷ்கரதாத்ரீர்வா பௌஷ்கரஂ வா கணாந்விதம்| கைரிகாஞ்ஜநகஷ்ணா வா ஸ்வரஸஂ வா கபித்தஜம்||௪௦|| ரஸேந வா கபித்தஸ்ய தாத்ரீஸைந்தவபிப்பலீஃ| கதக்ஷௌத்ரேண வா பத்யாவிடங்கோஷணபிப்பலீஃ||௪௧|| கோலலாஜாமலத்ராக்ஷாபிப்பலீநாகராணி வா| குடதைலநிஶாத்ராக்ஷாகணாராஸ்நோஷணாநி வா||௪௨|| பிபேத்ரஸாம்புமத்யாம்லைர்லேஹௌஷதரஜாஂஸி வா| |௪௩|

ஸ௦-கோகஜாதீநாஂ ஶகத்ரஸஂ பஹுகபஃ ஸமாக்ஷிகமேகைகஶோ லிஹ்யாத், அதவா பிபேத்| அதவா, சதுஷ்பதாஂ சர்மாதிஜாஂ மஷீஂ பிபேத்| ஶ்வாஸீ கபாதிகோऽஶ்வகந்தாயாஶ்ச மஷீஂ தத்வத்-மதுநா, லிஹ்யாத்| ஶடீபௌஷ்கராதிண் வா மதுநா லிஹ்யாத்| பௌஷ்கரஂ ஸகணஂ வா லிஹ்யாத்| கைரிகாதீந் வா லிஹ்யாத், கபித்தஜஂ ஸ்வரஸஂ வா| கபித்தஸ்வரஸேந தாத்ர்யாதீந் லிஹ்யாத்| பத்யாவிடங்காதீந் கதக்ஷௌத்ரேண வா லிஹ்யாத்| கோலாதீந் வா பூர்வவல்லிஹ்யாத், குடாதீந் வா| அதவா, லேஹஸ்ய-அகஸ்த்யாதேஃ, ஔஷதாநாஂ சூர்ணாநி மாஂஸரஸாதிபிஃ பிபேத்|

Adhikarana jIvantyAdikaM dviguNasharkaraM cUrNam (43-45) · Śloka 45

| ஜீவந்தீமுஸ்தஸுரஸத்வகேலாத்வயபௌஷ்கரம்||௪௩|| சண்டாதாமலகீலோஹபார்கீநாகரவாலகம்| கர்கடாக்யாஶடீகஷ்ணாநாககேஸரசோரகம்||௪௪|| உபயுக்தஂ யதாகாமஂ சூர்ணஂ த்விகுணஶர்கரம்| பார்ஶ்வருக்ஜ்வரகாஸக்நஂ ஹித்மாஶ்வாஸஹரஂ பரம்||௪௫||

ஸ௦-ஜீவந்த்யாதிகஂ சூர்ணஂ புக்தஂ பார்ஶ்வருகாதிக்நஂ ஸுஷ்டு ஹித்மாதிஹரம்| லோஹஂ-அகுரு|

Adhikarana shaThyAdikaM aShTaguNasharkaraM cURnam (46) · Śloka 46

ஶடீதாமலகீபார்ங்கீசண்டாவாலகபௌஷ்கரம்| ஶர்கராஷ்டகுணஂ சூர்ணஂ ஹித்மாஶ்வாஸஹரஂ பரம்||௪௬||

ஸ௦-ஶட்யாதிகஂ சூர்ணஂ பூர்வகுணம்|

Adhikarana nasyAni guDanAgaranasyam (47) · Śloka 47

துல்யஂ குடஂ நாகரஂ ச பக்ஷ்யேந்நாவயேத வா| |௪௭|

ஸ௦-துல்யாஂ ஸகுடஶுண்டீஂ ச பக்ஷயேத் நஸ்யஂ வா தத்யாத்|

Adhikarana lashunamUlAdinasyacatuShkam makShikAviShThAdinasyatrayam stanyasiddaM ghRutam kShIram virecanauShadhasiddaM ghRutam (47-50) · Śloka 50

| லஶுநஸ்ய பலாண்டோர்வா மூலஂ கஞ்ஜநகஸ்ய வா||௪௭|| சந்தநாத்வா ரஸஂ தத்யாந்நாரீக்ஷீரேண நாவநம்| ஸ்தந்யேந மக்ஷிகாவிஷ்டாமலக்தகரஸேந வா||௪௮|| ஸஸைந்தவஂ கதாச்சஂ வா, ஸித்தஂ ஸ்தந்யேந வா கதம்| கல்கிதைர்மதுரத்ரவ்யைஸ்தத்பிபேந்நாவயேத வா||௪௯|| ஸகதுஷ்ணஂ ஸகச்சீதஂ வ்யத்யாஸாத் ஸஸிதாமது| தத்வத்பயஸ்ததா ஸித்தமதோபாகௌஷதைர்கதம்||௫௦||

ஸ௦-லஶுநாதீநாஂ மூலஂ பிஷ்ட்வா நாரீக்ஷீரேண பதக் பதக் நாவநஂ ச ஸ்யாத் ஹித்மாஶ்வாஸார்தாய| சந்தநாத்வா ரஸஂ நாரீக்ஷீரேண ஸஹ நஸ்யஂ தத்யாத்| மக்ஷிகாவிஷ்டாஂ ஸ்தந்யேந ஸஹ நஸ்யஂ தத்யாத், அலக்தகரஸேந வா|

Adhikarana kaNAdighRutam jIvanIyaghRutam (51-52) · Śloka 52

கணாஸௌவர்சலக்ஷாரவயஸ்தாஹிங்குசோரகைஃ| ஸகாயஸ்தைர்கதஂ மஸ்துதஶமூலரஸே பசேத்||௫௧|| தத்பிபேஜ்ஜீவநீயைர்வா லிஹ்யாத்ஸமது ஸாதிதம்| |௫௨|

ஸ௦-கணாதிபிஃ கல்கைர்மஸ்துதஶமூலரஸே ஸ்நேஹபாநவித்யுக்தபரிபாஷாமாஶ்ரித்ய கதஂ பக்த்வா ஹித்மாஶ்வாஸார்தஃ பிபேத்| ஜீவநீயைர்வா த்ரவ்யைஃ கல்கைர்கதஂ பக்த்வா ஸமாக்ஷிகஂ லிஹ்யாத்-ந பிபேத்| விஷயபேதாதேவஂ கார்யம்| அதவா, வஸ்துஸ்வபாவாதேகஸ்மிந்நபி விஷயே கணாதிபிஃ பக்வஂ கதஂ பீதஂ ஹித்மாஶ்வாஸார்தாநாமாரோக்யாய, ஜீவநீயைஃ புநஃ கல்கைஃ பக்வஂ கதஂ லீடஂ தேஷாமாரோக்யாயேதி|

Adhikarana tejovatyAdighRutam (52-55) · Śloka 55

| தேஜோவத்யபயா குஷ்டஂ பிப்பலீ கடுரோஹிணீ||௫௨|| பூதீகஂ பௌஷ்கரஂ மூலஂ பலாஶஶ்சித்ரகஃ ஶடீ| படுத்வயஂ தாமலகீ ஜீவந்தீ பில்வபேஶிகா||௫௩|| வசா பத்ரஂ ச தாலீஸஂ கர்ஷாஂஶைஸ்தைர்விபாசயேத்| ஹிங்குபாதைர்கதப்ரஸ்தஂ பீதமாஶு நிஹந்தி தத்||௫௪|| ஶாகாநிலார்ஶோக்ரஹணீஹித்மாஹத்பார்ஶ்வவேதநாஃ| |௫௫|

ஸ௦-தேஜோவத்யாதிபிஃ கல்கைஃ கர்ஷாஂஶைர்ஹிங்குபாதைர்ஹிங்குநஃ பாதஃ-சதுர்தாஂஶோ, யேஷாஂ தைரேவஂவிதைர்கதஂ பசேத்| தத்பீதஂ துஷ்டகபாவதஸ்ரோதஸாஂ ப்ரமாதிதயா தேஷாஂ விவதத்வமுத்பாதயந் ஶாகாநிலாதீந் ஹந்தி|

Adhikarana ardhAMshakShAraghRutam ardhAMshalavaNaghRutam dhAnvantarAdighRutacatuShkasyAtideshaH (55-56) · Śloka 56

| அர்தாஂஶேந பிபேத்ஸர்பிஃ க்ஷாரேண படுநாऽதவா||௫௫|| தாந்வந்தரஂ வஷகதஂ தாதிகஂ ஹபுஷாதி வா| |௫௬|

ஸ௦-தாந்வந்தராதிகதஸ்யார்தாஂஶேந க்ஷாரேண, அதவா படுநா-லவணேந சார்தாஂஶேந, ஸர்பிஃ பிபேத்| தாந்வந்தரஂ-ப்ரமேஹோக்தம் (ஹ. சி. அ. ௧௨/௧௯)| வஷகதஂ-ரக்தபித்தோக்தம் (ஹ. சி. அ. ௨/௪௦)| தாதிகஂ-குல்மோக்தம் (ஹ. சி. அ. ௧௪/௧௩)| ஹபுஷாதிகஂ-உதரோக்தம் (ஹ. சி. அ. ௧௫/௨௨)|

Adhikarana cittakShoBaNamauShadham (56-57) · Śloka 57

| ஶீதாம்புஸேகஃ ஸஹஸா த்ராஸவிக்ஷேபபீஶுசஃ||௫௬|| ஹர்ஷேர்ஷ்யோச்ச்வாஸரோதாஶ்ச ஹிதஂ கீடைஶ்ச தஂஶநம்| |௫௭|

ஸ௦-ஸஹஸா-ஜடித்யேவாஜ்ஞாதஸங்கேதஸ்யைவ, ஹித்மாஶ்வாஸார்தஸ்ய ஶீதாம்புநா ஸேகோ ஹிதஃ| த்ராஸஃ-சித்தஸ்யோத்வேககத்கர்ம, விக்ஷேபஃ-அவதூநநம், பீஃ-பயம், ஶுக்-ஶோகஶ்சேதஸஃ ஸந்தாபஃ, த்ராஸாதயஶ்சதஸ்ரஸ்தாமஸகுணோத்பவாஃ, ஈர்ஷ்யா-அஸூயா பரகுணாஸஹிஷ்ணுதா, இயஂ ரஜோகுணோதயா, ததா உச்ச்வாஸஸ்ய ரோதஃ, ஏதே ச ஸர்வே ஹித்மாஶ்வாஸார்தாய ஹிதாஃ| ததா, கீடைஃ-பிபீலிகாதிபிஃ, தஸ்மிந் தஂஶநஂ ஹிதம், வாதவேகவிகாதாய|

Adhikarana anuktasaMgrAhArthaM sAmAnya cikitsA (57-59) · Śloka 59

ஏவஂ ஹித்மாஶ்வாஸாநாஂ விஶேஷேண சிகித்ஸாமுக்த்வா ஸாமாந்யேநாஹ யத்கிஞ்சித்கபவாதக்நமுஷ்ணஂ வாதாநுலோமநம்||௫௭|| தத்ஸேவ்யஂ ப்ராயஶோ யச்ச ஸுதராஂ மாருதாபஹம்| |௫௯|

ஸ௦-யத்கிஞ்சித்-ஆஹாரவிஹாரௌஷதாதிகஂ, கபவாதௌ-பதக் ஸஹிதௌ வா, நிஹந்தி தத்கபவாதக்நம்| ததா, உஷ்ணஂ-ந-ஶீதம்| கபவாதக்நஂ ஹி ப்ராயேணோஷ்ணமேவ பவதி| உஷ்ணமிதி யதிஹ கதஂ தததிஶயேநோஷ்ணஂ ந த்வீஷதுஷ்ணமிதி ப்ரதிபாதநார்தம்| ததா, வாதாநுலோமநஂ கபவாதக்நத்வேநைவ வாதாநுலோமநகாரித்வே லப்தே ப்ராதாந்யேந வாதப்ரதிபக்ஷேண ஸ்நிக்தேந யத்யுக்தஂ தத்தித்மாஶ்வாஸார்தைஃ கபவாதக்நமதிகோஷ்ணஂ ஸேவ்யமிதி ப்ரதிபாதநாயேதி| அத ஏவாஹ-ப்ராயஶ இத்யாதி| ப்ராயஶோ-பாஹுல்யேந, யத் ஸுதராஂ மாருதஶமநஂ தத் ஹித்மாஶ்வாஸார்தைஃ ஸேவ்யம்|

Adhikarana shamanabRuMhaNaiScopacAraH (58-59) · Śloka 59

கிமித்யேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ- | ஸர்வேஷாஂ பஂஹணே ஹ்யல்பஃ ஶக்யஶ்ச ப்ராயஶோ பவேத்||௫௮|| நாத்யர்தஂ ஶமநேऽபாயோ பஶோऽஶக்யஶ்ச கர்ஷணே| ஶமநைர்பஂஹணைஶ்சாதோ பூயிஷ்டஂ தாநுபாசரேத்||௫௯||

ஸ௦-ஸர்வேஷாஂ-ஹித்மாஶ்வாஸார்தாநாஂ, ஹி-யஸ்மாத், பஂஹணே விதீயமாநே கதாசித்தைவவஶாத் யோऽபாயோ-ரோகாதிக்யமந்யரோகப்ராதுர்பாவோ வா, பவேத் ஸ ப்ராயஶோऽல்பஸ்ததா ஶக்யஃ-ஸாதயிதுஂ ஸுகஸாத்யஃ| ததா, தேஷாஂ, ஶமநே பேஷஜாதௌ க்ரியமாணேऽபாயோ யதி தைவாத்ஸ்யாத் ஸ நாத்யர்தஂ-நாதிஶயேந| கிஂ தர்ஹி ? மத்யமயா வத்த்யா| ஹித்மாஶ்வாஸஶாந்த்யர்தஂ கர்ஷணே பேஷஜாதௌ க்ரியமாணே யோऽபாயோ ஜாயதே ஸ பஶோ-துஃஸஹஃ, அத ஏவாஶக்யஃ-ஸாதயிதுஂ ந ஶக்யதே| யத ஏவஂ கர்ஷணே பஶோऽஶக்யஶ்சாபயோ பவதி| அதஃ-அஸ்மாத்காரணாத், தாந்-ஹித்மாஶ்வாஸாந், பூயிஷ்டஂ-பாஹுல்யேந, ஶமநைர்பேஷஜைஸ்ததா பஂஹணைருபாசரேத்|

Adhikarana kAsAdInAmanyonyaBeShajam (4) · Śloka 4

அதுநா காஸாதீநாஂ பஞ்சாநாமப்யேஷாஂ ஸாமாந்யேந சிகித்ஸிதஂ வக்துமாஹ காஸஶ்வாஸக்ஷயச்சர்திஹித்மாஶ்சாந்யோந்யபேஷஜைஃ| ௫௯ ௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே ஶ்வாஸஹித்மாசிகித்ஸிதஂ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||

ஸ௦-காஸோக்தைர்பேஷஜைஃ ஶ்வாஸாதீநுபாசரேத்| ஶ்வாஸாத்யுக்தைஃ காஸாநுபாசரேத்| ஏவஂ பரஸ்பரஂ ஸர்வைர்யதோக்தைர்பேஷஜைஃ ஸர்வாநேதாநுபாசரேதிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ சதுர்தே சிகித்ஸிதஸ்தாநே ஶ்வாஸஹித்மாசிகித்ஸிதஂ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ||௪||