17. śvayathucikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಪಾಣ್ಡುರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಾದನನ್ತರಂ ಶೋಫಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಪ್ರಕ್ರಮ್ಯತೇ| ಸಮ್ಬನ್ಧಶ್ಚಾಸ್ಯ ನಿದಾನ ಏವೋಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana shvayathucikitsitAdhyAyaH shvvayathau purA vishoShaNam shvvayathau tato laghuBojanam shvvayathau nAgarAdicUrNam shvvayathau vijayAdicUrNam shvvayathau navAyasam shvvayathau doShaDhaye mUtraharItakI shvvayathau doShADhye kaTukAdicUrNam shvvayathau doShADhye gugguluH shilAjatu ca (2-4) · Śloka 4

ಅಥಾತಃ ಶ್ವಯಥುಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸರೇ ದೋಷಜೇ ಶ್ವಯಥೌ ಪುರಾ| ಸಾಮೇ ವಿಶೋಷಿತೋ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಲಘು ಕೋಷ್ಣಾಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್||೧|| ನಾಗರಾತಿವಿಷಾದಾರುವಿಡಙ್ಗೇನ್ದ್ರಯವೋಷಣಮ್| ಅಥವಾ ವಿಜಯಾಶುಣ್ಠೀದೇವದಾರುಪುನರ್ನವಮ್||೨|| ನವಾಯಸಂ ವಾ ದೋಷಾಢ್ಯಃ ಶುದ್ಧ್ಯೈ ಮೂತ್ರಹರೀತಕೀಃ| ವರಾಕ್ವಾಥೇನ ಕಟುಕಾಕುಮ್ಭಾಯಸ್ತ್ರ್ಯೂಷಣಾನಿ ವಾ||೩|| ಅಥವಾ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ತದ್ವಜ್ಜತು ವಾ ಶೈಲಸಮ್ಭವಮ್| |೪|

ಸ೦-ಸರ್ವತ್ರ ದೋಷಜೇ ಶ್ವಯಥೌ ಸರ್ವಾಙ್ಗಜೇ ತಥಾ ಸಾಮೇ ವಿಶೋಷಿತಃ ಸನ್ ಲಘು ಭುಕ್ತ್ವಾ ಕೋಷ್ಣೇನ ಜಲೇನ ನಾಗರಾದಿ ಪಿಬೇತ್| ವಿಶೋಷಣಮತ್ರೋಪವಾಸಃ| ಅಥವಾ, ವಿಜಯಾದೀನ್ ಕೋಷ್ಣಾಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್| ದೋಷಬಹುಲೋ ನವಾಯಸಂ-ಪಾಣ್ಡುರೋಗೋಕ್ತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ೧೬|೧೪) , ಪಿಬೇತ್| ಶುಧ್ಯರ್ಥಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಹರೀತಕೀಃ ಶೀಲಯೇತ್| ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನ ಸಹ ಕಟುಕಾತ್ರಿವೃತಾಲೋಹಚೂರ್ಣತ್ರಿಕಟುಕಾಣಿ ಶೀಲಯೇತ್| ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ ಶಿಲಾಜತು ವಾ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನೈವ ಶೀಲಯೇತ್|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau AmapurIShAdau ca sauvarcalAdi yuktaM takraM shvvayathau dandAguDABayA guDanAgaraM ca (4-5) · Śloka 5

| ಮನ್ದಾಗ್ನಿಃ ಶೀಲಯೇದಾಮಗುರುಭಿನ್ನವಿಬದ್ಧವಿಟ್||೪|| ತಕ್ರಂ ಸೌವರ್ಚಲವ್ಯೋಷಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ಗುಡಾಭಯಾಮ್| ತಕ್ರಾನುಪಾನಮಥವಾ ತದ್ವದ್ವಾ ಗುಡನಾಗರಮ್||೫||

ಸ೦-ಮನ್ದಾಗ್ನಿರಾಮಗುರುಭಿನ್ನವಿಬದ್ಧವಿಟ್ ಸನ್ ತಕ್ರಂ ಸೌವರ್ಚಲಾದಿಯುತಂ ಶೀಲಯೇತ್| ಗುಡಯುತಾಮಭಯಾಂ ತಕ್ರಾನುಪಾನಾಂ ವಾ| ತಥೈವ ಗುಡನಾಗರಂ ತಕ್ರಾನುಪಾನಂ ಶೀಲಯೇತ್|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau samaguDArdrakasya mAsaM prayogaH (6-7) · Śloka 7

ಆರ್ದ್ರಕಂ ವಾ ಸಮಗುಡಂ ಪ್ರಕುಞ್ಚಾರ್ಧವಿವರ್ಧಿತಮ್| ಪರಂ ಪಞ್ಚಪಲಂ ಮಾಸಂ ಯೂಷಕ್ಷೀರರಸಾಶನಃ||೬|| ಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶಃಶ್ವಯಥುಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಶ್ವಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಲಸಕಾವಿಪಾಕಾನ್| ಸಕಾಮಲಾಶೋಷಮನೋವಿಕಾರಾನ್ ಕಾಸಂ ಕಫಂ ಚೈವ ಜಯೇತ್ಪ್ರಯೋಗಃ||೭||

ಸ೦-ಆರ್ದ್ರಕಂ ವಾ ತುಲ್ಯಗುಡಂ ಪಲಾರ್ಧೇನ ಪ್ರತಿದಿನಂ ವರ್ಧಿತಂ ಪರಂ ಪಞ್ಚಪಲಂ ಯಾವತ್| ಏಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ದಿನೇ ಪಲಪಞ್ಚಕಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ಯಾತ್, ಪುನರಪಿ ಹ್ರಾಸಯೇದರ್ಧಪಲಂ ಯಾವತ್| ಏವಂ ಮಾಸಂ ಯಾವದೇಷ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಯಥೋಚಿತಂ ಕಫಪಿತ್ತವಾತಾಧಿಕೋ ಯೂಷಾದಿಭೋಜೀ ಸ್ಯಾತ್| ಏಷ ಚ ಪ್ರಯೋಗೋ ಗುಲ್ಮಾದೀಂಶ್ಚತುರ್ದಶ ಕಫಾನ್ತಾನ್ ಜಯೇತ್|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau ArdrakanAgaraghRutam (8) · Śloka 8

ಘೃತಮಾರ್ದ್ರಕನಾಗರಸ್ಯ ಕಲ್ಕ- ಸ್ವರಸಾಭ್ಯಾಂ ಪಯಸಾ ಚ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ| ಶ್ವಯಥುಕ್ಷವಥೂದರಾಗ್ನಿಸಾದೈ- ರಭಿಭೂತೋಽಪಿ ಪಿಬನ್ ಭವತ್ಯರೋಗಃ||೮||

ಸ೦-ಘೃತಮಾರ್ದ್ರಕನಾಗರಸ್ಯ ಕಲ್ಕಸ್ವರಸಾಭ್ಯಾಂ ಪಯಸಾ ಚ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ-ಪಕ್ತ್ವಾ, ಪಿಬನ್ ಶೋಫಾದಿಭಿರಭಿಭೂತೋಽಪಿ ನಿರಾಮಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ಆರ್ದ್ರಕನಾಗರಮಾರ್ದ್ರಕಮುಚ್ಯತೇ| ಉಪಜಾತ್ಯೌಪಚ್ಛನ್ದಸಿಕೇ ವೃತ್ತೇ|

Adhikarana shvvayathau nirAme baddhapurIShe trikaTvAdipayaH shvvayathau nirAme gomahiShImUtraM sakShIram shvvayathau nirAme uShTrakShIravartanaH (9-10) · Śloka 10

ನಿರಾಮೋ ಬದ್ಧಶಮಲಃ ಪಿಬೇಚ್ಛ್ವಯಥುಪೀಡಿತಃ| ತ್ರಿಕಟುತ್ರಿವೃತಾದನ್ತೀಚಿತ್ರಕೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಪಯಃ||೯|| ಮೂತ್ರಂ ಗೋರ್ವಾ ಮಹಿಷ್ಯಾ ವಾ ಸಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಭೋಜನಃ| ಸಪ್ತಾಹಂ ಮಾಸಮಥವಾ ಸ್ಯಾದುಷ್ಟ್ರಕ್ಷೀರವರ್ತನಃ||೧೦||

ಸ೦-ನಿರಾಮೋ ಬದ್ಧಪುರೀಷಃ ಶೋಫಾರ್ತಃ ಸನ್ ತ್ರಿವೃತಾ (ತ್ರಿಕಟ್ವಾ)- ದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ಗೋರ್ಮಹಿಷ್ಯಾ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಮೂತ್ರಂ ಸ[ಕ್ಷೀರಂ] ಕ್ಷೀರಭೋಜನಃ ಸನ್ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ಉಷ್ಟ್ರಕ್ಷೀರಭೋಜನಃ ಪಾನಾಹಾರಾಭ್ಯಾಂ ವಿನಾ ಸಪ್ತಾಹಮಥವಾ ಮಾಸಂ ಸ್ಯಾತ್| ಉಷ್ಟ್ರಕ್ಷೀರವರ್ತನ ಇತ್ಯತ್ರ "ಕುಕ್ಕುಟ್ಯಾದೀನಾಮಣ್ಡಾದಿಷು" ಪುಂವದ್ಭಾವೋ ವಕ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯುಷ್ಟ್ರೀಶಬ್ದಸ್ಯ ಪುಂವದ್ಭಾವಃ| ಕೇಚಿದುಷ್ಟ್ರೀಕ್ಷೀರೇತಿ ಜಗುಃ|

Adhikarana shvvayathau yavAnakAdighRutam (11-12) · Śloka 12

ಯವಾನಕಂ ಯವಕ್ಷಾರಂ ಯವಾನೀಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಕಮ್| ಮರಿಚಂ ದಾಡಿಮಂ ಪಾಠಾಂ ಧಾನ್ಯಕಾಮಮ್ಲವೇತಸಮ್||೧೧|| ಬಾಲಬಿಲ್ವಂ ಚ ಕರ್ಷಾಂಶಂ ಸಾಧಯೇತ್ಸಲಿಲಾಢಕೇ| ತೇನ ಪಕ್ವೋ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಃ ಶೋಫಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮಮೇಹಹಾ||೧೨||

ಸ೦-ಯವಾನಕಾದಿ ಕರ್ಷಾಂಶಂ ಜಲಾಢಕೇ ಪಚೇತ್| ತೇನ-ಕ್ವಾಥೇನ, ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಃ ಪಕ್ವಃ ಶೋಫಾದಿಹಾ ಸ್ಯಾತ್| ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಶಬ್ದಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಿಕತ್ವಾಚ್ಛೋಫಾದಿಶಬ್ದೋತ್ತರಾದಪಿ ಹನ್ತೇಃ ಕ್ವಿಪ್|

Adhikarana shvvayathau citrakadadhno ghRutaM shvvayathau citrakatakrasiddhaM ghRutam (13) · Śloka 13

ದಧ್ನಶ್ಚಿತ್ರಕಗರ್ಭಾದ್ವಾ ಘೃತಂ ತತ್ತಕ್ರಸಂಯುತಮ್| ಪಕ್ವಂ ಸಚಿತ್ರಕಂ ತದ್ವದ್ಗುಣೈಃ|೧೩|

ಸ೦-ಚಿತ್ರಕಗರ್ಭಾದ್ದಧ್ನಃ-ಚಿತ್ರಕಚೂರ್ಣಮಿಶ್ರಿತಾತ್ಕ್ಷೀರಾದ್ಯಜ್ಜಾತಂ ದಧಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಥ್ಯಮಾನಾತ್, ತತ್ತಕ್ರೇಣ-ಚಿತ್ರಕತಕ್ರೇಣ, ಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಕ್ವಂ ತದ್ವತ್-ಯವಾನಕಾದಿಘೃತಸದೃಶಂ, ಗುಣೈಃ|

Adhikarana shvvayathau AsthAdoShAdyanusAreNadhAnvantarAdigutAni (13-14) · Śloka 14

| ಯುಞ್ಜ್ಯಾಚ್ಚ ಕಾಲವಿತ್||೧೩|| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ಮಹಾತಿಕ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಭಯಾಘೃತಮ್| |೧೪|

ಸ೦-ಕಾಲವಿತ್-ಅವಸ್ಥಾದೋಷಾದಿವಿತ್, ಧಾನ್ವನ್ತರಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೨|೧೯) , ಮಹಾತಿಕ್ತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ.೧೯/೮) ಕಲ್ಯಾಣಕಂ (ಹೃ. ಉ. ಅ.೬/೨೭) ಅಭಯಾಘೃತಂ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೧೫|೨೮) ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|

Adhikarana shvvayathau dashamUlaharItakyaH (14-16) · Śloka 16

| ದಶಮೂಲಕಷಾಯಸ್ಯ ಕಂಸೇ ಪಥ್ಯಾಶತಂ ಪಚೇತ್||೧೪|| ದತ್ತ್ವಾ ಗುಡತುಲಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಲೇಹೇ ದದ್ಯಾದ್ವಿಚೂರ್ಣಿತಮ್| ತ್ರಿಜಾತಕಂ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚ ಯವಶೂಕಜಮ್||೧೫|| ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ಚ ಹಿಮೇ ಕ್ಷೌದ್ರಾತ್ತನ್ನಿಹನ್ತ್ಯುಪಯೋಜಿತಮ್| ಪ್ರವೃದ್ಧಶೋಫಜ್ವರಮೇಹಗುಲ್ಮ- ಕಾರ್ಶ್ಯಾಮವಾತಾಮ್ಲಕರಕ್ತಪಿತ್ತಮ್| ವೈವರ್ಣ್ಯಮೂತ್ರಾನಿಲಶುಕ್ರದೋಷ- ಶ್ವಾಸಾರುಚಿಪ್ಲೀಹಗರೋದರಂ ಚ||೧೬||

ಸ೦-ದಶಮೂಲಕಷಾಯಸ್ಯಾಢಕೇ ಪಥ್ಯಾಶತಂ ಪಚೇತ್| ಅತ್ರ ಚ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಚ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ ಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಏವಂ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ವಿರೋಧಃ| ತಥಾ ಚ ತತ್ರೈವಂ ಕಥ್ಯತೇ, (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೨|೫೦)- "ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ತುಲಾಕಷಾಯೇ ಕಂಸೇಽಭಯಾನಾಂ ಚ ಶತಂ ಗುಡಾಚ್ಚ|" ಇತಿ| ತದೇವಂ ವಿರೋಧಂ ಪಶ್ಯನ್ತೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಮೇವಂವಿಧಾಂ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ವಿದಧತಿ,-ದಶಮೂಲಸ್ಯ ತುಲಾ, ತಸ್ಯಾಃ ಕಷಾಯೋ ದಶಮೂಲಕಷಾಯ ಇತಿ| ಮಯೂರವ್ಯಂಸಕಾದಿತ್ವಾದುತ್ತರಪದಲೋಪಿ ಸಮಾಸಃ| ಏವಂ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಪಲಶತಂ ತತ್ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಢಕೇ ಪಥ್ಯಾಶತಂ ಪಚೇತ್| ಗುಡತುಲಾಂ ದತ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಲೇಹೇ ವಿಚೂರ್ಣಿತಂ ತ್ರಿಜಾತಕಾದಿ ದದ್ಯಾತ್| ಏತೇಷಾಂ ಚ ಪ್ರಮಾಣಂ ವಾಸಿಷ್ಠಲೇಹವೇತ್ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೩|೧೩೩) ಕಲ್ಪ್ಯಮ್| ಯವಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಕರ್ಷಮಾತ್ರಂ ದೇಯಮ್| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್-"ವ್ಯೋಷಾಚ್ಚತುಷ್ಪಲಂ ದದ್ಯಾತ್ತ್ರಿಪಲಂ ತ್ರಿಸುಗನ್ಧತಃ| ಕರ್ಷಮಾತ್ರಂ ಯವಕ್ಷಾರಾತ್" ಇತಿ| ಶೀತೇ ಚ ಸತಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ದೇಯಮ್| ತತ್-ಏತತ್, ಉಪಯೋಜಿತಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಶೋಫಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಖರನಾದಸ್ತು ಜಗಾದ-"ದಶಮೂಲಾಢಕಮಭಯಾಶತಸಹಿತಂ ಪಾಚಯೇದಪಾಂ ದ್ರೋಣೇ| ಅವಶೇಷಿತಚತುರಂಶೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪುನಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್ ಪಥ್ಯಾಃ||" ಇತಿ| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana shvvayathau dashamUlasiddhaM purANayavashAlyannam shvvayathau kShAravyoShAnvitamudgAdiyUShAH shvvayathau jA~ggalAdimAMsarasAH shvvayathau anamlatakraM sauShadhaM madyaM ca pAne (17-19) · Śloka 19

| ಪುರಾಣಯವಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ದಶಮೂಲಾಮ್ಬುಸಾಧಿತಮ್||೧೭|| ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಪಟುಸ್ನೇಹಂ ಭೋಜನಂ ಶ್ವಯಥೋರ್ಹಿತಮ್| ಕ್ಷಾರವ್ಯೋಷಾನ್ವಿತೈರ್ಮೌದ್ಗೈಃ ಕೌಲತ್ಥೈಃ ಸಕಣೈ ರಸೈಃ||೧೮|| ತಥಾ ಜಾಙ್ಗಲಜೈಃ ಕೂರ್ಮಗೋಧಾಶಲ್ಯಕಜೈರಪಿ| ಅನಮ್ಲಂ ಮಥಿತಂ ಪಾನೇ ಮದ್ಯಾನ್ಯೌಷಧವನ್ತಿ ಚ||೧೯||

ಸ೦-ಶ್ವಯಥೋಃ ಪುರಾಣಯವಾದಿ ದಶಮೂಲಾಕ್ವಾಥಸಾಧಿತಮಲ್ಪಂ ತಥಾಽಲ್ಪಲವಣಸ್ನೇಹಂ ಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್| ಕೈಃ ಸಹ ? ಮೌದ್ಗೈ ರಸೈಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಕ್ಷಾರತ್ರ್ಯೂಷಣಯುಕ್ತೈಃ| ತಥಾ ಕೌಲತ್ಥೈ ರಸೈಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕೈಃ| ತಥಾ ಚ ಮುನಿಃ (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೨|೬೨)- "ಕುಲತ್ಥಯೂಷಸ್ತು ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕೋ ಮೌದ್ಗಸ್ತು ಸತ್ರ್ಯೂಷಣಯಾವಶೂಕಃ| ರಸಸ್ತಥಾ ಜಾಙ್ಗಲವಿಷ್ಕಿರಾಣಾಂ ಸಕೂರ್ಮಗೋಧಾಶಿಖಿಶಲ್ಲಕಾನಾಮ್||" ಇತಿ| ಅತ್ರ ಚ ಶಿಖಿನೋ ಜಾಙ್ಗಲವಿಷ್ಕಿರತ್ವೇನ ಗೃಹೀತಾ ಅಪಿ ಪಥ್ಯತರತ್ವಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಂ ಪುನರುಪಾತ್ತಾಃ| ತಥಾಽಯಮೇವ ತನ್ತ್ರಕೃದಷ್ಟಾಙ್ಗಾವತಾರೇಽಧ್ಯಗೀಷ್ಟ (?)-"ದಶಮೂಲಾಮ್ಭಸಾ ಸಿದ್ಧೈರ್ವ್ಯೋಷಕ್ಷಾರರಜೋನ್ವಿತೈಃ| ರಸೈರ್ಜಾಙ್ಗಲಜೈರ್ಮೌದ್ನೈಃ ಕೌಲತ್ಥೈರ್ಮೌಲಕೈರಪಿ||" ಇತಿ| ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ ಜಾಙ್ಗಲಮಾಂಸಜೈಸ್ತಥಾ ಕಚ್ಛಪಾದಿಜೈಶ್ಚ| ಪಾನೇ ಮಥಿತಮನಮ್ಲಂ ಮದ್ಯಾನಿ ಚ ಸೌಷಧಾನಿ ಹಿತಾನಿ|

Adhikarana shvvayathau ajAjyAdikRutA peyA (20-21) · Śloka 21

ಅಜಾಜೀಶಠೀಜೀವನ್ತೀಕಾರವೀಪೌಷ್ಕರಾಗ್ನಿಕೈಃ| ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಯವಕ್ಷಾರವೃಕ್ಷಾಮ್ಲೈರ್ಬದರೋನ್ಮಿತೈಃ||೨೦|| ಕೃತಾ ಪೇಯಾಽಽಜ್ಯತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಿಭೃಷ್ಟಾ ಪರಂ ಹಿತಾ| ಶೋಫಾತಿಸಾರಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಲ್ಪಾಗ್ನಿಮೇಹಿನಾಮ್||೨೧||

ಸ೦-ಅಜಾಜೀಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಪೇಯಾ ಘೃತತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಭೄಷ್ಟಾಽತಿಶಯೇನ ಶೋಫಾದಿಮತಾಂ ಹಿತಾ|

Adhikarana shvvayathau pAThAkRutA pa~jcakolakRutA ca peyA (22) · Śloka 22

ಗುಣೈಸ್ತದ್ವಚ್ಚ ಪಾಠಾಯಾಃ ಪಞ್ಚಕೋಲೇನ ಸಾಧಿತಾ| |೨೨|

ಸ೦-ಪಞ್ಚಕೋಲೇನ ಸಾಧಿತಾ ಪೇಯಾ ಗುಣೈಸ್ತದ್ವಚ್ಚ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಗುಣಾ| ತಥೈವ ಪಾಠಾಯಾಃ ಸಾಧಿತಾ ಪೇಯಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana shvvayathau shaileyAdiBiraBya~jjanaM tailaM lepaM snAnodakaM ca (22-24) · Śloka 24

| ಶೈಲೇಯಕುಷ್ಠಸ್ಥೌಣೇಯರೇಣುಕಾಗುರುಪದ್ಮಕೈಃ||೨೨|| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕನಖಸ್ಪೃಕ್ಕಾದೇವದಾರುಪ್ರಿಯಙ್ಗುಭಿಃ| ಮಾಂಸೀಮಾಗಾಧಿಕಾವನ್ಯಧಾನ್ಯಧ್ಯಾಮಕವಾಲಕೈಃ||೨೩|| ಚತುರ್ಜಾತಕತಾಲೀಸಮುಸ್ತಾಗನ್ಧಪಲಾಶಕೈಃ| ಕುರ್ಯಾದಭ್ಯಞ್ಜನಂ ತೈಲಂ ಲೇಪಂ ಸ್ನಾನಾಯ ತೂದಕಮ್||೨೪||

ಸ೦-ತಥಾ ಶೈಲೇಯಾದಿಭಿರಭ್ಯಞ್ಜನಂ ತೈಲಂ ಲೇಪಂ ಸ್ನಾನಾರ್ಥಮುದಕಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana shvayathau nimbvAdijalena vA snAnam (25) · Śloka 25

ಸ್ನಾನಂ ವಾ ನಿಮ್ಬವರ್ಷಾಭೂನಕ್ತಮಾಲಾರ್ಕವಾರಿಣಾ| |೨೫|

ಸ೦-ನಿಮ್ಬಾದಿವಾರಿಣಾ ಚ (ವಾ) ಸ್ನಾನಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana ekA~ggaje shvayathau varShABvAdilepaH (25-27) · Śloka 27

| ಏಕಾಙ್ಗಶೋಫೇ ವರ್ಷಾಭೂಕರವೀರಕಕಿಂಶುಕೈಃ||೨೫|| ವಿಶಾಲಾತ್ರಿಫಲಾರೋಧ್ರನಲಿಕಾದೇವದಾರುಭಿಃ| ಹಿಂಸ್ರಾಕೋಶಾತಕೀಮಾದ್ರೀತಾಲಪರ್ಣೀಜಯನ್ತಿಭಿಃ||೨೬|| ಸ್ಥೂಲಕಾಕಾದನೀಶಾಲನಾಕುಲೀವೃಷಪರ್ಣಿಭಿಃ| ವೃಧ್ದ್ಯಾರ್ದ್ಧಿಹಸ್ತಿಕರ್ಣೈಶ್ಚ ಸುಖೋಷ್ಣೈರ್ಲೇಪನಂ ಹಿತಮ್||೨೭||

ಸ೦-ಏಕಾಙ್ಗಜೇ ಶೋಫೇ ಪುನರ್ನವಾದಿಭಿರ್ಜಲಪಿಷ್ಟೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈರ್ಲೇಪೋ ಹಿತಃ| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಶ್ವಯಥೋರುಪಕ್ರಮಃ|

Adhikarana vAtaje shvayathau trivRutameraNDatailaM vA vAtaje shvyathau vAtaviDvibandhe eraNDatailaM vAtaje shvayathau vAtaghnAH svedABya~ggAH vAtaje shvayathau ekA~ggaje mAtulu~ggAdilepaH (28-30) · Śloka 30

ಅಥಾನಿಲೋತ್ಥೇ ಶ್ವಯಥೌ ಮಾಸಾರ್ಧಂ ತ್ರಿವೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ತೈಲಮೇರಣ್ಡಜಂ ವಾತವಿಡ್ವಿಬನ್ಧೇ ತದೇವ ತು||೨೮|| ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ಪಯಸಾ ಯುಕ್ತಂ ರಸೈರ್ವಾ ಕಾರಯೇತ್ತಥಾ| ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಾನ್ ಸಮೀರಘ್ನಾನ್ ಲೇಪಮೇಕಾಙ್ಗಗೇ ಪುನಃ||೨೯|| ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಗ್ನಿಮನ್ಥೇನ ಶುಣ್ಠೀಹಿಂಸ್ರಾಮರಾಹ್ವಯೈಃ| |೩೦|

ಸ೦-ಅನಿಲಜೇ ಶೋಫೇ ಪಕ್ಷಂ ಯಾವತ್ತ್ರಿವೃತಂ ತಥೈರಣ್ಡತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್| ವಾತವಿಡ್ವಿಬನ್ಧೇ ಸತಿ ತದೇವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೌಷಧಂ, ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಮಾಂಸರಸೇನ ವಾ [ಯುಕ್ತಂ] ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಾನ್ ವಾತಘ್ನಾನ್ ಕಾರಯೇತ್, 'ವೈದ್ಯಃ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ತಥಾ, ಅನಿಲೋತ್ಥ ಏಕಾಙ್ಗಗೇ ಶೋಫೇ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಲೇಪಂ ಕಾರಯೇತ್| ಹಿಂಸ್ರಾ-ಸಿಂಹೀ|

Adhikarana pittaje shvayathau tiktaM nyagrodhAdi vA ghRutam pittaje shvayathau tRuDdAhamohe kShIraM shItalASca lepABya~ggAH (30-31) · Śloka 31

| ಪೈತ್ತೇ ತಿಕ್ತಂ ಪಿಬೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದ್ಯೇನ ವಾ ಶೃತಮ್||೩೦|| ಕ್ಷೀರಂ ತೃಡ್ದಾಹಮೋಹೇಷು ಲೇಪಾಭ್ಯಙ್ಗಾಶ್ಚ ಶೀತಲಾಃ| |೩೧|

ಸ೦-ಪಿತ್ತಶ್ವಯಥೌ ತಿಕ್ತಕಾಖ್ಯಂ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣೇನ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೪೧) ವಾ ಶೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ತೃಡಾದಿಷು ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ, ಲೇಪಾಭ್ಯಙ್ಗಾಃ ಶೀತಾ ಹಿತಾಃ|

Adhikarana pittaje shvayathau tRuD paTolamUlAdikvAthaH (31-33) · Śloka 33

| ಪಟೋಲಮೂಲತ್ರಾಯನ್ತೀಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕಟುಕಾಭಯಾಃ||೩೧|| ದಾರು ದಾರ್ವೀ ಹಿಮಂ ದನ್ತೀ ವಿಶಾಲಾ ನಿಚುಲಂ ಕಣಾ| ತೈಃ ಕ್ವಾಥಃ ಸಘೃತಃ ಪೀತೋ ಹನ್ತ್ಯನ್ತಸ್ತಾಪತೃಡ್ಭ್ರಮಾನ್||೩೨|| ಸಸನ್ನಿಪಾತವೀಸರ್ಪಶೋಫದಾಹವಿಷಜ್ವರಾನ್| |೩೩|

ಸ೦-ಪಟೋಲಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೋ ಘೃತಸಹಿತಃ ಪೀತೋಽನ್ತಸ್ತಾಪತೃಷ್ಣಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana kaPaje shvayathau AragdhAditailam (33) · Śloka 33

| ಆರಗ್ವಧಾದಿನಾ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವೇ ಪಿಬೇತ್||೩೩||

ಸ೦-ಕಫೋದ್ಭವೇ ಶೋಫೇ ಆರಗ್ವಧಾದಿನಾ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana kaPaje srotovibandhAdau kShAra cUrNAsavAdayaH (34) · Śloka 34

ಸ್ರೋತೋವಿಬನ್ಧೇ ಮನ್ದೇಽಗ್ನಾವರುಚೌ ಸ್ತಿಮಿತಾಶಯಃ| ಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಾಸವಾರಿಷ್ಟಮೂತ್ರತಕ್ರಾಣಿ ಶೀಲಯೇತ್||೩೪||

ಸ೦-ಸ್ರೋತೋವಿಬನ್ಧೇ ಸತಿ ವಹ್ನೌ ಚ ಮನ್ದೇಽರೋಚಕೇ ಚ ಸತಿ ಸ್ತಿಮಿತಾಶಯಃ ಸನ್ ಕ್ಷಾರಾದೀನ್ ಶೀಲಯೇತ್|

Adhikarana kaPaje praleponmardane kRuShNAdikalkaH (35) · Śloka 35

ಕೃಷ್ಣಾಪುರಾಣಪಿಣ್ಯಾಕಶಿಗ್ರುತ್ವಕ್ಽಽಸಿಕತಾತಸೀಃ| ಪ್ರಲೇಪೋನ್ಮರ್ದನೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸುಖೋಷ್ಣಾ ಮೂತ್ರಕಲ್ಕಿತಾಃ||೩೫||

ಸ೦-ಕೃಷ್ಣಾದೀನ್ ಕೋಷ್ಣಾನ್ ಪ್ರಲೇಪ ಉನ್ಮರ್ದನೇ ಚ ಮೂತ್ರಕಲ್ಕಿತಾನ್ ಯುಞ್ಜೀತ|

Adhikarana kaPaje snAne kuShThAdisiddhaM jalaM mUtraM ca kaPaje caNDA~agurUlepaH (36) · Śloka 36

ಸ್ನಾನಂ ಮೂತ್ರಾಮ್ಭಸೀ ಸಿದ್ಧೇ ಕುಷ್ಠತರ್ಕಾರಿಚಿತ್ರಕೈಃ| ಕುಲತ್ಥನಾಗರಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಚಣ್ಡಾಽಗುರು ವಿಲೇಪನೇ||೩೬||

ಸ೦-ಮೂತ್ರಜಲೇ ಕುಷ್ಠಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧೇ ಸ್ನಾನಾಯ ಹಿತೇ| ಕುಲತ್ಥಶುಣ್ಠೀಭ್ಯಾಂ ವಾ ಕ್ವಥಿತೇ ಗೋಮೂತ್ರಜಲೇ ಹಿತೇ| ವಿಲೇಪನೇ ಚಣ್ಡಾಗುರುಣೀ ಹಿತೇ|

Adhikarana kaPaje ekA~ggage kAlAdilepaH (37) · Śloka 37

ಕಾಲಾಜಶೃಙ್ಗೀಸರಲಬಸ್ತಗನ್ಧಾಹಯಾಹ್ವಯಾಃ| ಏಕೈಷಿಕಾ ಚ ಲೇಪಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ವಯಥಾವೇಕಗಾತ್ರಗೇ||೩೭||

ಸ೦-ಕಾಲಾಜಶೃಙ್ಗ್ಯಾದಯ ಏಕಾಙ್ಗಗೇ ಶೋಫೇ ಲೇಪಃ ಸ್ಯಾತ್| ಕಾಲಾ-ನೀಲಿನೀ| ಬಸ್ತಗನ್ಧಾ-ಕಾರವೀ| ಏಕೈಷಿಕಾ-ತ್ರಿವೃತಾ|

Adhikarana kaPaje shuddhiH shleShmAtisArevasecanaM ca miSradoShe shvayathau adhikadoShAnusAreNa kriyA (38) · Śloka 38

ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥಾಸನ್ನಂ ಶುದ್ಧಿಂ ರಕ್ತಾವಸೇಚನಮ್| ಕುರ್ವೀತ, ಮಿಶ್ರದೋಷೇ ತು ದೋಷೋದ್ರೇಕಬಲಾತ್ಕ್ರಿಯಾಮ್||೩೮||

ಸ೦-ಯಥಾದೋಷಂ-ದೋಷಾನುಸಾರೇಣ, ಶುದ್ಧಿಂ ತಥಾ ರಕ್ತಾವಸೇಚನಂ ಯಥಾಸನ್ನಂ ಕುರ್ವೀತ| ಸಂಸರ್ಗಜೇ ತು ಯಥಾಭ್ಯಧಿಕದೋಷಾನುಸಾರೇಣ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana tridoShaje shvayathau ajAjyAdi cUrNam (39) · Śloka 39

ಅಜಾಜಿಪಾಥಾಘನಪಞ್ಚಕೋಲ- ವ್ಯಾಘ್ರಾರಜನ್ಯಃ ಸುಖತೋಯಪೀತಾಃ| ಶೋಫಂ ತ್ರಿದೋಷಂ ಚಿರಜಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ನಿಘ್ನನ್ತಿ ಭೂನಿಮ್ಬಮಹೌಷಧೇ ಚ||೩೯||

ಸ೦-ಅಜಾಜ್ಯಾದಯಃ ಕೋಷ್ಣಜಲಪೀತಾಃ ಶೋಫಂ ತ್ರಿದೋಷೋತ್ಥಂ ಚಿರಕಾಲೋತ್ಪನ್ನಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಗತಂ ನಿಘ್ನನ್ತಿ| ಭೂನಿಮ್ಬನಾಗರೇ ಚ 'ಹತಃ' ಇತಿ ವಚನವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana tridoShaje shvayathau amRutAdi cUrNam (12)) · Śloka 40

ಅಮೃತಾದ್ವಿತಯಂ ಸಿವಾಟಿಕಾ ಸುರಕಾಷ್ಠಂ ಸಪುರಂ ಸಗೋಜಲಮ್| ಶ್ವಯಥೂದರಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡುತಾ- ಕೃಮಿಮೇಹೋರ್ಧ್ವಕಫಾನಿಲಾಪಹಮ್||೪೦||

ಸ೦-ಅಮೃತಾಯುಗಲಾದಿಕಂ ಗುಗ್ಗುಲುಸಹಿತಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪೀತಂ ಶೋಫಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ವೈತಾಲೀಯಮ್| "ಷಡ್ವಿಷಮೇಽಷ್ಟೌ ಸಮೇ ಕಲಾಸ್ತಾಶ್ಚ ಸಮೇ ಸ್ಯುರ್ನೋ ನಿರನ್ತರಾಃ| ನ ಸಮಾಽತ್ರ ಪರಾಶ್ರಿತಾ ಕಲಾ ವೈತಾಲೀಯೇಽನ್ತೇ ರಲೌ ಗುರುಃ|" (ವೃ. ರ. ಅ. ೨|೧೨)|

Adhikarana kShataje shvayathau raktashodhanam viShaje shvayathau viShAjit (41) · Śloka 41

ಇತಿ ನಿಜಮಧಿಕೃತ್ಯ ಪಥ್ಯಮುಕ್ತಂ ಕ್ಷತಜನಿತೇ ಕ್ಷತಜಂ ವಿಶೋಧನೀಯಮ್| ಸ್ರುತಿಹಿಮಘೃತಲೇಪಸೇಕರೇಕೈ- ರ್ವಿಷಜನಿತೇ ವಿಷಜಿಚ್ಚ ಶೋಫ ಇಷ್ಟಮ್||೪೧||

ಸ೦-ಇತಿ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ನಿಜಂ ಶೋಫಂ-ದೋಷಜಮಧಿಕೃತ್ಯ, [ಪಥ್ಯಂ-] ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಮ್| ಕ್ಷತೋತ್ಥೇ ಶೋಫೇ ಕ್ಷತಜಂ-ಅಸೃಕ್, ವಿಶೋಧ್ಯಮ್| ಕೈಃ ? ರಕ್ತಸ್ರಾವಾದಿಭಿಃ| ವಿಷಜನಿತೇ ಶೋಫೇ ವಿಷಹರಮಿಷ್ಟಮ್| ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾ|

Adhikarana shvayathau varjyANi (17) · Śloka 17

ಗ್ರಾಮ್ಯಾಬ್ಜಾನೂಪಂ ಪಿಶಿತಮಬಲಂ ಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ತಿಲಾನ್ನಂ ಗೌಡಂ ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ದಧಿ ಸಲವಣಂ ವಿಜ್ಜಲಂ ಮದ್ಯಮಮ್ಲಮ್| ಧಾನಾ ವಲ್ಲೂರಂ ಸಮಶನಮಥೋ ಗುರ್ವಸಾತ್ಮ್ಯಂ ವಿದಾಹಿ ಸ್ವಪ್ನಂ ಚಾರಾತ್ರೌ ಶ್ವಯಥುಗದವಾನ್ ವರ್ಜಯೇನ್ಮೈಥುನಂ ಚ||೪೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಯಥುಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೭||

ಸ೦-ಗ್ರಾಮ್ಯಾದಿಮಂಸಾದಿ ಶೋಫೀ ವರ್ಜಯೇತ್| "ಮ್ತೌ ನ್ಯೌ ಯೌ ಜ್ಞೇಯಾ ಕುಸುಮಿತಲತಾವೇಲ್ಲಿತಾಽಕ್ಷರ್ತುಲೋಕೈಃ|" ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಯಥುಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೭||