17. śvayathucikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana shvayathucikitsitAdhyAyaH shvvayathau purA vishoShaNam shvvayathau tato laghuBojanam shvvayathau nAgarAdicUrNam shvvayathau vijayAdicUrNam shvvayathau navAyasam shvvayathau doShaDhaye mUtraharItakI shvvayathau doShADhye kaTukAdicUrNam shvvayathau doShADhye gugguluH shilAjatu ca (2-4) · Śloka 4

ಅಥಾತಃ ಶ್ವಯಥುಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸರೇ ದೋಷಜೇ ಶ್ವಯಥೌ ಪುರಾ| ಸಾಮೇ ವಿಶೋಷಿತೋ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಲಘು ಕೋಷ್ಣಾಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್||೧|| ನಾಗರಾತಿವಿಷಾದಾರುವಿಡಙ್ಗೇನ್ದ್ರಯವೋಷಣಮ್| ಅಥವಾ ವಿಜಯಾಶುಣ್ಠೀದೇವದಾರುಪುನರ್ನವಮ್||೨|| ನವಾಯಸಂ ವಾ ದೋಷಾಢ್ಯಃ ಶುದ್ಧ್ಯೈ ಮೂತ್ರಹರೀತಕೀಃ| ವರಾಕ್ವಾಥೇನ ಕಟುಕಾಕುಮ್ಭಾಯಸ್ತ್ರ್ಯೂಷಣಾನಿ ವಾ||೩|| ಅಥವಾ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ತದ್ವಜ್ಜತು ವಾ ಶೈಲಸಮ್ಭವಮ್| |೪|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau AmapurIShAdau ca sauvarcalAdi yuktaM takraM shvvayathau dandAguDABayA guDanAgaraM ca (4-5) · Śloka 5

| ಮನ್ದಾಗ್ನಿಃ ಶೀಲಯೇದಾಮಗುರುಭಿನ್ನವಿಬದ್ಧವಿಟ್||೪|| ತಕ್ರಂ ಸೌವರ್ಚಲವ್ಯೋಷಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ಗುಡಾಭಯಾಮ್| ತಕ್ರಾನುಪಾನಮಥವಾ ತದ್ವದ್ವಾ ಗುಡನಾಗರಮ್||೫||

Adhikarana shvvayathau mandAgnau samaguDArdrakasya mAsaM prayogaH (6-7) · Śloka 7

ಆರ್ದ್ರಕಂ ವಾ ಸಮಗುಡಂ ಪ್ರಕುಞ್ಚಾರ್ಧವಿವರ್ಧಿತಮ್| ಪರಂ ಪಞ್ಚಪಲಂ ಮಾಸಂ ಯೂಷಕ್ಷೀರರಸಾಶನಃ||೬|| ಗುಲ್ಮೋದರಾರ್ಶಃಶ್ವಯಥುಪ್ರಮೇಹಾನ್ ಶ್ವಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಲಸಕಾವಿಪಾಕಾನ್| ಸಕಾಮಲಾಶೋಷಮನೋವಿಕಾರಾನ್ ಕಾಸಂ ಕಫಂ ಚೈವ ಜಯೇತ್ಪ್ರಯೋಗಃ||೭||

Adhikarana shvvayathau mandAgnau ArdrakanAgaraghRutam (8) · Śloka 8

ಘೃತಮಾರ್ದ್ರಕನಾಗರಸ್ಯ ಕಲ್ಕ- ಸ್ವರಸಾಭ್ಯಾಂ ಪಯಸಾ ಚ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ| ಶ್ವಯಥುಕ್ಷವಥೂದರಾಗ್ನಿಸಾದೈ- ರಭಿಭೂತೋಽಪಿ ಪಿಬನ್ ಭವತ್ಯರೋಗಃ||೮||

Adhikarana shvvayathau nirAme baddhapurIShe trikaTvAdipayaH shvvayathau nirAme gomahiShImUtraM sakShIram shvvayathau nirAme uShTrakShIravartanaH (9-10) · Śloka 10

ನಿರಾಮೋ ಬದ್ಧಶಮಲಃ ಪಿಬೇಚ್ಛ್ವಯಥುಪೀಡಿತಃ| ತ್ರಿಕಟುತ್ರಿವೃತಾದನ್ತೀಚಿತ್ರಕೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಪಯಃ||೯|| ಮೂತ್ರಂ ಗೋರ್ವಾ ಮಹಿಷ್ಯಾ ವಾ ಸಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಭೋಜನಃ| ಸಪ್ತಾಹಂ ಮಾಸಮಥವಾ ಸ್ಯಾದುಷ್ಟ್ರಕ್ಷೀರವರ್ತನಃ||೧೦||

Adhikarana shvvayathau yavAnakAdighRutam (11-12) · Śloka 12

ಯವಾನಕಂ ಯವಕ್ಷಾರಂ ಯವಾನೀಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಕಮ್| ಮರಿಚಂ ದಾಡಿಮಂ ಪಾಠಾಂ ಧಾನ್ಯಕಾಮಮ್ಲವೇತಸಮ್||೧೧|| ಬಾಲಬಿಲ್ವಂ ಚ ಕರ್ಷಾಂಶಂ ಸಾಧಯೇತ್ಸಲಿಲಾಢಕೇ| ತೇನ ಪಕ್ವೋ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಃ ಶೋಫಾರ್ಶೋಗುಲ್ಮಮೇಹಹಾ||೧೨||

Adhikarana shvvayathau citrakadadhno ghRutaM shvvayathau citrakatakrasiddhaM ghRutam (13) · Śloka 13

ದಧ್ನಶ್ಚಿತ್ರಕಗರ್ಭಾದ್ವಾ ಘೃತಂ ತತ್ತಕ್ರಸಂಯುತಮ್| ಪಕ್ವಂ ಸಚಿತ್ರಕಂ ತದ್ವದ್ಗುಣೈಃ|೧೩|

Adhikarana shvvayathau AsthAdoShAdyanusAreNadhAnvantarAdigutAni (13-14) · Śloka 14

| ಯುಞ್ಜ್ಯಾಚ್ಚ ಕಾಲವಿತ್||೧೩|| ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ಮಹಾತಿಕ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಭಯಾಘೃತಮ್| |೧೪|

Adhikarana shvvayathau dashamUlaharItakyaH (14-16) · Śloka 16

| ದಶಮೂಲಕಷಾಯಸ್ಯ ಕಂಸೇ ಪಥ್ಯಾಶತಂ ಪಚೇತ್||೧೪|| ದತ್ತ್ವಾ ಗುಡತುಲಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಲೇಹೇ ದದ್ಯಾದ್ವಿಚೂರ್ಣಿತಮ್| ತ್ರಿಜಾತಕಂ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚ ಯವಶೂಕಜಮ್||೧೫|| ಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಂ ಚ ಹಿಮೇ ಕ್ಷೌದ್ರಾತ್ತನ್ನಿಹನ್ತ್ಯುಪಯೋಜಿತಮ್| ಪ್ರವೃದ್ಧಶೋಫಜ್ವರಮೇಹಗುಲ್ಮ- ಕಾರ್ಶ್ಯಾಮವಾತಾಮ್ಲಕರಕ್ತಪಿತ್ತಮ್| ವೈವರ್ಣ್ಯಮೂತ್ರಾನಿಲಶುಕ್ರದೋಷ- ಶ್ವಾಸಾರುಚಿಪ್ಲೀಹಗರೋದರಂ ಚ||೧೬||

Adhikarana shvvayathau dashamUlasiddhaM purANayavashAlyannam shvvayathau kShAravyoShAnvitamudgAdiyUShAH shvvayathau jA~ggalAdimAMsarasAH shvvayathau anamlatakraM sauShadhaM madyaM ca pAne (17-19) · Śloka 19

| ಪುರಾಣಯವಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ದಶಮೂಲಾಮ್ಬುಸಾಧಿತಮ್||೧೭|| ಅಲ್ಪಮಲ್ಪಪಟುಸ್ನೇಹಂ ಭೋಜನಂ ಶ್ವಯಥೋರ್ಹಿತಮ್| ಕ್ಷಾರವ್ಯೋಷಾನ್ವಿತೈರ್ಮೌದ್ಗೈಃ ಕೌಲತ್ಥೈಃ ಸಕಣೈ ರಸೈಃ||೧೮|| ತಥಾ ಜಾಙ್ಗಲಜೈಃ ಕೂರ್ಮಗೋಧಾಶಲ್ಯಕಜೈರಪಿ| ಅನಮ್ಲಂ ಮಥಿತಂ ಪಾನೇ ಮದ್ಯಾನ್ಯೌಷಧವನ್ತಿ ಚ||೧೯||

Adhikarana shvvayathau ajAjyAdikRutA peyA (20-21) · Śloka 21

ಅಜಾಜೀಶಠೀಜೀವನ್ತೀಕಾರವೀಪೌಷ್ಕರಾಗ್ನಿಕೈಃ| ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಯವಕ್ಷಾರವೃಕ್ಷಾಮ್ಲೈರ್ಬದರೋನ್ಮಿತೈಃ||೨೦|| ಕೃತಾ ಪೇಯಾಽಽಜ್ಯತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಿಭೃಷ್ಟಾ ಪರಂ ಹಿತಾ| ಶೋಫಾತಿಸಾರಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಲ್ಪಾಗ್ನಿಮೇಹಿನಾಮ್||೨೧||

Adhikarana shvvayathau pAThAkRutA pa~jcakolakRutA ca peyA (22) · Śloka 22

ಗುಣೈಸ್ತದ್ವಚ್ಚ ಪಾಠಾಯಾಃ ಪಞ್ಚಕೋಲೇನ ಸಾಧಿತಾ| |೨೨|

Adhikarana shvvayathau shaileyAdiBiraBya~jjanaM tailaM lepaM snAnodakaM ca (22-24) · Śloka 24

| ಶೈಲೇಯಕುಷ್ಠಸ್ಥೌಣೇಯರೇಣುಕಾಗುರುಪದ್ಮಕೈಃ||೨೨|| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕನಖಸ್ಪೃಕ್ಕಾದೇವದಾರುಪ್ರಿಯಙ್ಗುಭಿಃ| ಮಾಂಸೀಮಾಗಾಧಿಕಾವನ್ಯಧಾನ್ಯಧ್ಯಾಮಕವಾಲಕೈಃ||೨೩|| ಚತುರ್ಜಾತಕತಾಲೀಸಮುಸ್ತಾಗನ್ಧಪಲಾಶಕೈಃ| ಕುರ್ಯಾದಭ್ಯಞ್ಜನಂ ತೈಲಂ ಲೇಪಂ ಸ್ನಾನಾಯ ತೂದಕಮ್||೨೪||

Adhikarana shvayathau nimbvAdijalena vA snAnam (25) · Śloka 25

ಸ್ನಾನಂ ವಾ ನಿಮ್ಬವರ್ಷಾಭೂನಕ್ತಮಾಲಾರ್ಕವಾರಿಣಾ| |೨೫|

Adhikarana ekA~ggaje shvayathau varShABvAdilepaH (25-27) · Śloka 27

| ಏಕಾಙ್ಗಶೋಫೇ ವರ್ಷಾಭೂಕರವೀರಕಕಿಂಶುಕೈಃ||೨೫|| ವಿಶಾಲಾತ್ರಿಫಲಾರೋಧ್ರನಲಿಕಾದೇವದಾರುಭಿಃ| ಹಿಂಸ್ರಾಕೋಶಾತಕೀಮಾದ್ರೀತಾಲಪರ್ಣೀಜಯನ್ತಿಭಿಃ||೨೬|| ಸ್ಥೂಲಕಾಕಾದನೀಶಾಲನಾಕುಲೀವೃಷಪರ್ಣಿಭಿಃ| ವೃಧ್ದ್ಯಾರ್ದ್ಧಿಹಸ್ತಿಕರ್ಣೈಶ್ಚ ಸುಖೋಷ್ಣೈರ್ಲೇಪನಂ ಹಿತಮ್||೨೭||

Adhikarana vAtaje shvayathau trivRutameraNDatailaM vA vAtaje shvyathau vAtaviDvibandhe eraNDatailaM vAtaje shvayathau vAtaghnAH svedABya~ggAH vAtaje shvayathau ekA~ggaje mAtulu~ggAdilepaH (28-30) · Śloka 30

ಅಥಾನಿಲೋತ್ಥೇ ಶ್ವಯಥೌ ಮಾಸಾರ್ಧಂ ತ್ರಿವೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ತೈಲಮೇರಣ್ಡಜಂ ವಾತವಿಡ್ವಿಬನ್ಧೇ ತದೇವ ತು||೨೮|| ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ಪಯಸಾ ಯುಕ್ತಂ ರಸೈರ್ವಾ ಕಾರಯೇತ್ತಥಾ| ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಾನ್ ಸಮೀರಘ್ನಾನ್ ಲೇಪಮೇಕಾಙ್ಗಗೇ ಪುನಃ||೨೯|| ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಗ್ನಿಮನ್ಥೇನ ಶುಣ್ಠೀಹಿಂಸ್ರಾಮರಾಹ್ವಯೈಃ| |೩೦|

Adhikarana pittaje shvayathau tiktaM nyagrodhAdi vA ghRutam pittaje shvayathau tRuDdAhamohe kShIraM shItalASca lepABya~ggAH (30-31) · Śloka 31

| ಪೈತ್ತೇ ತಿಕ್ತಂ ಪಿಬೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದ್ಯೇನ ವಾ ಶೃತಮ್||೩೦|| ಕ್ಷೀರಂ ತೃಡ್ದಾಹಮೋಹೇಷು ಲೇಪಾಭ್ಯಙ್ಗಾಶ್ಚ ಶೀತಲಾಃ| |೩೧|

Adhikarana pittaje shvayathau tRuD paTolamUlAdikvAthaH (31-33) · Śloka 33

| ಪಟೋಲಮೂಲತ್ರಾಯನ್ತೀಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕಟುಕಾಭಯಾಃ||೩೧|| ದಾರು ದಾರ್ವೀ ಹಿಮಂ ದನ್ತೀ ವಿಶಾಲಾ ನಿಚುಲಂ ಕಣಾ| ತೈಃ ಕ್ವಾಥಃ ಸಘೃತಃ ಪೀತೋ ಹನ್ತ್ಯನ್ತಸ್ತಾಪತೃಡ್ಭ್ರಮಾನ್||೩೨|| ಸಸನ್ನಿಪಾತವೀಸರ್ಪಶೋಫದಾಹವಿಷಜ್ವರಾನ್| |೩೩|

Adhikarana kaPaje shvayathau AragdhAditailam (33) · Śloka 33

| ಆರಗ್ವಧಾದಿನಾ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವೇ ಪಿಬೇತ್||೩೩||

Adhikarana kaPaje srotovibandhAdau kShAra cUrNAsavAdayaH (34) · Śloka 34

ಸ್ರೋತೋವಿಬನ್ಧೇ ಮನ್ದೇಽಗ್ನಾವರುಚೌ ಸ್ತಿಮಿತಾಶಯಃ| ಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಾಸವಾರಿಷ್ಟಮೂತ್ರತಕ್ರಾಣಿ ಶೀಲಯೇತ್||೩೪||

Adhikarana kaPaje praleponmardane kRuShNAdikalkaH (35) · Śloka 35

ಕೃಷ್ಣಾಪುರಾಣಪಿಣ್ಯಾಕಶಿಗ್ರುತ್ವಕ್ಽಽಸಿಕತಾತಸೀಃ| ಪ್ರಲೇಪೋನ್ಮರ್ದನೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸುಖೋಷ್ಣಾ ಮೂತ್ರಕಲ್ಕಿತಾಃ||೩೫||

Adhikarana kaPaje snAne kuShThAdisiddhaM jalaM mUtraM ca kaPaje caNDA~agurUlepaH (36) · Śloka 36

ಸ್ನಾನಂ ಮೂತ್ರಾಮ್ಭಸೀ ಸಿದ್ಧೇ ಕುಷ್ಠತರ್ಕಾರಿಚಿತ್ರಕೈಃ| ಕುಲತ್ಥನಾಗರಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಚಣ್ಡಾಽಗುರು ವಿಲೇಪನೇ||೩೬||

Adhikarana kaPaje ekA~ggage kAlAdilepaH (37) · Śloka 37

ಕಾಲಾಜಶೃಙ್ಗೀಸರಲಬಸ್ತಗನ್ಧಾಹಯಾಹ್ವಯಾಃ| ಏಕೈಷಿಕಾ ಚ ಲೇಪಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ವಯಥಾವೇಕಗಾತ್ರಗೇ||೩೭||

Adhikarana kaPaje shuddhiH shleShmAtisArevasecanaM ca miSradoShe shvayathau adhikadoShAnusAreNa kriyA (38) · Śloka 38

ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥಾಸನ್ನಂ ಶುದ್ಧಿಂ ರಕ್ತಾವಸೇಚನಮ್| ಕುರ್ವೀತ, ಮಿಶ್ರದೋಷೇ ತು ದೋಷೋದ್ರೇಕಬಲಾತ್ಕ್ರಿಯಾಮ್||೩೮||

Adhikarana tridoShaje shvayathau ajAjyAdi cUrNam (39) · Śloka 39

ಅಜಾಜಿಪಾಥಾಘನಪಞ್ಚಕೋಲ- ವ್ಯಾಘ್ರಾರಜನ್ಯಃ ಸುಖತೋಯಪೀತಾಃ| ಶೋಫಂ ತ್ರಿದೋಷಂ ಚಿರಜಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ನಿಘ್ನನ್ತಿ ಭೂನಿಮ್ಬಮಹೌಷಧೇ ಚ||೩೯||

Adhikarana tridoShaje shvayathau amRutAdi cUrNam (12)) · Śloka 40

ಅಮೃತಾದ್ವಿತಯಂ ಸಿವಾಟಿಕಾ ಸುರಕಾಷ್ಠಂ ಸಪುರಂ ಸಗೋಜಲಮ್| ಶ್ವಯಥೂದರಕುಷ್ಠಪಾಣ್ಡುತಾ- ಕೃಮಿಮೇಹೋರ್ಧ್ವಕಫಾನಿಲಾಪಹಮ್||೪೦||

Adhikarana kShataje shvayathau raktashodhanam viShaje shvayathau viShAjit (41) · Śloka 41

ಇತಿ ನಿಜಮಧಿಕೃತ್ಯ ಪಥ್ಯಮುಕ್ತಂ ಕ್ಷತಜನಿತೇ ಕ್ಷತಜಂ ವಿಶೋಧನೀಯಮ್| ಸ್ರುತಿಹಿಮಘೃತಲೇಪಸೇಕರೇಕೈ- ರ್ವಿಷಜನಿತೇ ವಿಷಜಿಚ್ಚ ಶೋಫ ಇಷ್ಟಮ್||೪೧||

Adhikarana shvayathau varjyANi (17) · Śloka 17

ಗ್ರಾಮ್ಯಾಬ್ಜಾನೂಪಂ ಪಿಶಿತಮಬಲಂ ಶುಷ್ಕಶಾಕಂ ತಿಲಾನ್ನಂ ಗೌಡಂ ಪಿಷ್ಟಾನ್ನಂ ದಧಿ ಸಲವಣಂ ವಿಜ್ಜಲಂ ಮದ್ಯಮಮ್ಲಮ್| ಧಾನಾ ವಲ್ಲೂರಂ ಸಮಶನಮಥೋ ಗುರ್ವಸಾತ್ಮ್ಯಂ ವಿದಾಹಿ ಸ್ವಪ್ನಂ ಚಾರಾತ್ರೌ ಶ್ವಯಥುಗದವಾನ್ ವರ್ಜಯೇನ್ಮೈಥುನಂ ಚ||೪೨|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಯಥುಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೭||