17. śvayathucikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

പാണ്ഡുരോഗചികിത്സിതാദനന്തരം ശോഫചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാതും പ്രക്രമ്യതേ| സമ്ബന്ധശ്ചാസ്യ നിദാന ഏവോക്ത ഇത്യാഹ-

Adhikarana shvayathucikitsitAdhyAyaH shvvayathau purA vishoShaNam shvvayathau tato laghuBojanam shvvayathau nAgarAdicUrNam shvvayathau vijayAdicUrNam shvvayathau navAyasam shvvayathau doShaDhaye mUtraharItakI shvvayathau doShADhye kaTukAdicUrNam shvvayathau doShADhye gugguluH shilAjatu ca (2-4) · Śloka 4

അഥാതഃ ശ്വയഥുചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| ) സര്വത്ര സര്വാങ്ഗസരേ ദോഷജേ ശ്വയഥൌ പുരാ| സാമേ വിശോഷിതോ ഭുക്ത്വാ ലഘു കോഷ്ണാമ്ഭസാ പിബേത്||൧|| നാഗരാതിവിഷാദാരുവിഡങ്ഗേന്ദ്രയവോഷണമ്| അഥവാ വിജയാശുണ്ഠീദേവദാരുപുനര്നവമ്||൨|| നവായസം വാ ദോഷാഢ്യഃ ശുദ്ധ്യൈ മൂത്രഹരീതകീഃ| വരാക്വാഥേന കടുകാകുമ്ഭായസ്ത്ര്യൂഷണാനി വാ||൩|| അഥവാ ഗുഗ്ഗുലും തദ്വജ്ജതു വാ ശൈലസമ്ഭവമ്| |൪|

സ൦-സര്വത്ര ദോഷജേ ശ്വയഥൌ സര്വാങ്ഗജേ തഥാ സാമേ വിശോഷിതഃ സന് ലഘു ഭുക്ത്വാ കോഷ്ണേന ജലേന നാഗരാദി പിബേത്| വിശോഷണമത്രോപവാസഃ| അഥവാ, വിജയാദീന് കോഷ്ണാമ്ഭസാ പിബേത്| ദോഷബഹുലോ നവായസം-പാണ്ഡുരോഗോക്തം (ഹൃ. ചി. ൧൬|൧൪) , പിബേത്| ശുധ്യര്ഥം ഗോമൂത്രേണ ഹരീതകീഃ ശീലയേത്| ത്രിഫലാക്വാഥേന സഹ കടുകാത്രിവൃതാലോഹചൂര്ണത്രികടുകാണി ശീലയേത്| ഗുഗ്ഗുലും വാ ശിലാജതു വാ ത്രിഫലാക്വാഥേനൈവ ശീലയേത്|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau AmapurIShAdau ca sauvarcalAdi yuktaM takraM shvvayathau dandAguDABayA guDanAgaraM ca (4-5) · Śloka 5

| മന്ദാഗ്നിഃ ശീലയേദാമഗുരുഭിന്നവിബദ്ധവിട്||൪|| തക്രം സൌവര്ചലവ്യോഷക്ഷൌദ്രയുക്തം ഗുഡാഭയാമ്| തക്രാനുപാനമഥവാ തദ്വദ്വാ ഗുഡനാഗരമ്||൫||

സ൦-മന്ദാഗ്നിരാമഗുരുഭിന്നവിബദ്ധവിട് സന് തക്രം സൌവര്ചലാദിയുതം ശീലയേത്| ഗുഡയുതാമഭയാം തക്രാനുപാനാം വാ| തഥൈവ ഗുഡനാഗരം തക്രാനുപാനം ശീലയേത്|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau samaguDArdrakasya mAsaM prayogaH (6-7) · Śloka 7

ആര്ദ്രകം വാ സമഗുഡം പ്രകുഞ്ചാര്ധവിവര്ധിതമ്| പരം പഞ്ചപലം മാസം യൂഷക്ഷീരരസാശനഃ||൬|| ഗുല്മോദരാര്ശഃശ്വയഥുപ്രമേഹാന് ശ്വാസപ്രതിശ്യാലസകാവിപാകാന്| സകാമലാശോഷമനോവികാരാന് കാസം കഫം ചൈവ ജയേത്പ്രയോഗഃ||൭||

സ൦-ആര്ദ്രകം വാ തുല്യഗുഡം പലാര്ധേന പ്രതിദിനം വര്ധിതം പരം പഞ്ചപലം യാവത്| ഏകസ്മിന്നേവ ദിനേ പലപഞ്ചകപ്രമാണം സ്യാത്, പുനരപി ഹ്രാസയേദര്ധപലം യാവത്| ഏവം മാസം യാവദേഷ പ്രയോഗഃ| യഥോചിതം കഫപിത്തവാതാധികോ യൂഷാദിഭോജീ സ്യാത്| ഏഷ ച പ്രയോഗോ ഗുല്മാദീംശ്ചതുര്ദശ കഫാന്താന് ജയേത്|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau ArdrakanAgaraghRutam (8) · Śloka 8

ഘൃതമാര്ദ്രകനാഗരസ്യ കല്ക- സ്വരസാഭ്യാം പയസാ ച സാധയിത്വാ| ശ്വയഥുക്ഷവഥൂദരാഗ്നിസാദൈ- രഭിഭൂതോऽപി പിബന് ഭവത്യരോഗഃ||൮||

സ൦-ഘൃതമാര്ദ്രകനാഗരസ്യ കല്കസ്വരസാഭ്യാം പയസാ ച സാധയിത്വാ-പക്ത്വാ, പിബന് ശോഫാദിഭിരഭിഭൂതോऽപി നിരാമയഃ സ്യാത്| ആര്ദ്രകനാഗരമാര്ദ്രകമുച്യതേ| ഉപജാത്യൌപച്ഛന്ദസികേ വൃത്തേ|

Adhikarana shvvayathau nirAme baddhapurIShe trikaTvAdipayaH shvvayathau nirAme gomahiShImUtraM sakShIram shvvayathau nirAme uShTrakShIravartanaH (9-10) · Śloka 10

നിരാമോ ബദ്ധശമലഃ പിബേച്ഛ്വയഥുപീഡിതഃ| ത്രികടുത്രിവൃതാദന്തീചിത്രകൈഃ സാധിതം പയഃ||൯|| മൂത്രം ഗോര്വാ മഹിഷ്യാ വാ സക്ഷീരം ക്ഷീരഭോജനഃ| സപ്താഹം മാസമഥവാ സ്യാദുഷ്ട്രക്ഷീരവര്തനഃ||൧൦||

സ൦-നിരാമോ ബദ്ധപുരീഷഃ ശോഫാര്തഃ സന് ത്രിവൃതാ (ത്രികട്വാ)- ദിഭിഃ സാധിതം പയഃ പിബേത്| ഗോര്മഹിഷ്യാ വാ സമ്ബന്ധി മൂത്രം സ[ക്ഷീരം] ക്ഷീരഭോജനഃ സന് പിബേത്| തഥാ, ഉഷ്ട്രക്ഷീരഭോജനഃ പാനാഹാരാഭ്യാം വിനാ സപ്താഹമഥവാ മാസം സ്യാത്| ഉഷ്ട്രക്ഷീരവര്തന ഇത്യത്ര "കുക്കുട്യാദീനാമണ്ഡാദിഷു" പുംവദ്ഭാവോ വക്തവ്യ ഇത്യുഷ്ട്രീശബ്ദസ്യ പുംവദ്ഭാവഃ| കേചിദുഷ്ട്രീക്ഷീരേതി ജഗുഃ|

Adhikarana shvvayathau yavAnakAdighRutam (11-12) · Śloka 12

യവാനകം യവക്ഷാരം യവാനീം പഞ്ചകോലകമ്| മരിചം ദാഡിമം പാഠാം ധാന്യകാമമ്ലവേതസമ്||൧൧|| ബാലബില്വം ച കര്ഷാംശം സാധയേത്സലിലാഢകേ| തേന പക്വോ ഘൃതപ്രസ്ഥഃ ശോഫാര്ശോഗുല്മമേഹഹാ||൧൨||

സ൦-യവാനകാദി കര്ഷാംശം ജലാഢകേ പചേത്| തേന-ക്വാഥേന, ഘൃതപ്രസ്ഥഃ പക്വഃ ശോഫാദിഹാ സ്യാത്| ബ്രഹ്മാദിശബ്ദസ്യ പ്രായികത്വാച്ഛോഫാദിശബ്ദോത്തരാദപി ഹന്തേഃ ക്വിപ്|

Adhikarana shvvayathau citrakadadhno ghRutaM shvvayathau citrakatakrasiddhaM ghRutam (13) · Śloka 13

ദധ്നശ്ചിത്രകഗര്ഭാദ്വാ ഘൃതം തത്തക്രസംയുതമ്| പക്വം സചിത്രകം തദ്വദ്ഗുണൈഃ|൧൩|

സ൦-ചിത്രകഗര്ഭാദ്ദധ്നഃ-ചിത്രകചൂര്ണമിശ്രിതാത്ക്ഷീരാദ്യജ്ജാതം ദധി തസ്മാന്മഥ്യമാനാത്, തത്തക്രേണ-ചിത്രകതക്രേണ, സംയുക്തം പക്വം തദ്വത്-യവാനകാദിഘൃതസദൃശം, ഗുണൈഃ|

Adhikarana shvvayathau AsthAdoShAdyanusAreNadhAnvantarAdigutAni (13-14) · Śloka 14

| യുഞ്ജ്യാച്ച കാലവിത്||൧൩|| ധാന്വന്തരം മഹാതിക്തം കല്യാണമഭയാഘൃതമ്| |൧൪|

സ൦-കാലവിത്-അവസ്ഥാദോഷാദിവിത്, ധാന്വന്തരം (ഹൃ. ചി. അ. ൧൨|൧൯) , മഹാതിക്തം (ഹൃ. ചി. അ.൧൯/൮) കല്യാണകം (ഹൃ. ഉ. അ.൬/൨൭) അഭയാഘൃതം (ഹൃ. ചി. അ. ൧൫|൨൮) യുഞ്ജ്യാത്|

Adhikarana shvvayathau dashamUlaharItakyaH (14-16) · Śloka 16

| ദശമൂലകഷായസ്യ കംസേ പഥ്യാശതം പചേത്||൧൪|| ദത്ത്വാ ഗുഡതുലാം തസ്മിന് ലേഹേ ദദ്യാദ്വിചൂര്ണിതമ്| ത്രിജാതകം ത്രികടുകം കിഞ്ചിച്ച യവശൂകജമ്||൧൫|| പ്രസ്ഥാര്ധം ച ഹിമേ ക്ഷൌദ്രാത്തന്നിഹന്ത്യുപയോജിതമ്| പ്രവൃദ്ധശോഫജ്വരമേഹഗുല്മ- കാര്ശ്യാമവാതാമ്ലകരക്തപിത്തമ്| വൈവര്ണ്യമൂത്രാനിലശുക്രദോഷ- ശ്വാസാരുചിപ്ലീഹഗരോദരം ച||൧൬||

സ൦-ദശമൂലകഷായസ്യാഢകേ പഥ്യാശതം പചേത്| അത്ര ച സാമാന്യപരിഭാഷയാ ക്വാഥ്യദ്രവ്യസ്യ ച ദശമൂലസ്യ ദ്വാത്രിംശത് പലാനി ഭവന്തി| ഏവം ച തന്ത്രാന്തരേ വിരോധഃ| തഥാ ച തത്രൈവം കഥ്യതേ, (ച. ചി. അ. ൧൨|൫൦)- "ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ തുലാകഷായേ കംസേऽഭയാനാം ച ശതം ഗുഡാച്ച|" ഇതി| തദേവം വിരോധം പശ്യന്തോ വ്യാഖ്യാമേവംവിധാം വിദ്വാംസോ വിദധതി,-ദശമൂലസ്യ തുലാ, തസ്യാഃ കഷായോ ദശമൂലകഷായ ഇതി| മയൂരവ്യംസകാദിത്വാദുത്തരപദലോപി സമാസഃ| ഏവം ദശമൂലസ്യ പലശതം തത്ക്വാഥസ്യാഢകേ പഥ്യാശതം പചേത്| ഗുഡതുലാം ദത്ത്വാ തസ്മിന് ലേഹേ വിചൂര്ണിതം ത്രിജാതകാദി ദദ്യാത്| ഏതേഷാം ച പ്രമാണം വാസിഷ്ഠലേഹവേത് (ഹൃ. ചി. അ. ൩|൧൩൩) കല്പ്യമ്| യവക്ഷാരസ്യ കര്ഷമാത്രം ദേയമ്| തന്ത്രാന്തരേ ഹ്യുക്തമ്-"വ്യോഷാച്ചതുഷ്പലം ദദ്യാത്ത്രിപലം ത്രിസുഗന്ധതഃ| കര്ഷമാത്രം യവക്ഷാരാത്" ഇതി| ശീതേ ച സതി മാക്ഷികാത് പ്രസ്ഥാര്ധം ദേയമ്| തത്-ഏതത്, ഉപയോജിതം പ്രവൃദ്ധശോഫാദീന് ഹന്തി| ഖരനാദസ്തു ജഗാദ-"ദശമൂലാഢകമഭയാശതസഹിതം പാചയേദപാം ദ്രോണേ| അവശേഷിതചതുരംശേ തസ്മിന് പുനഃ പ്രക്ഷിപേത് പഥ്യാഃ||" ഇതി| ഉപജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana shvvayathau dashamUlasiddhaM purANayavashAlyannam shvvayathau kShAravyoShAnvitamudgAdiyUShAH shvvayathau jA~ggalAdimAMsarasAH shvvayathau anamlatakraM sauShadhaM madyaM ca pAne (17-19) · Śloka 19

| പുരാണയവശാല്യന്നം ദശമൂലാമ്ബുസാധിതമ്||൧൭|| അല്പമല്പപടുസ്നേഹം ഭോജനം ശ്വയഥോര്ഹിതമ്| ക്ഷാരവ്യോഷാന്വിതൈര്മൌദ്ഗൈഃ കൌലത്ഥൈഃ സകണൈ രസൈഃ||൧൮|| തഥാ ജാങ്ഗലജൈഃ കൂര്മഗോധാശല്യകജൈരപി| അനമ്ലം മഥിതം പാനേ മദ്യാന്യൌഷധവന്തി ച||൧൯||

സ൦-ശ്വയഥോഃ പുരാണയവാദി ദശമൂലാക്വാഥസാധിതമല്പം തഥാऽല്പലവണസ്നേഹം ഭോജനം ഹിതമ്| കൈഃ സഹ ? മൌദ്ഗൈ രസൈഃ| കിമ്ഭൂതൈഃ ? ക്ഷാരത്ര്യൂഷണയുക്തൈഃ| തഥാ കൌലത്ഥൈ രസൈഃ| കിമ്ഭൂതൈഃ ? സപിപ്പലീകൈഃ| തഥാ ച മുനിഃ (ച. ചി. അ. ൧൨|൬൨)- "കുലത്ഥയൂഷസ്തു സപിപ്പലീകോ മൌദ്ഗസ്തു സത്ര്യൂഷണയാവശൂകഃ| രസസ്തഥാ ജാങ്ഗലവിഷ്കിരാണാം സകൂര്മഗോധാശിഖിശല്ലകാനാമ്||" ഇതി| അത്ര ച ശിഖിനോ ജാങ്ഗലവിഷ്കിരത്വേന ഗൃഹീതാ അപി പഥ്യതരത്വപ്രതിപാദനാര്ഥം പുനരുപാത്താഃ| തഥാऽയമേവ തന്ത്രകൃദഷ്ടാങ്ഗാവതാരേऽധ്യഗീഷ്ട (?)-"ദശമൂലാമ്ഭസാ സിദ്ധൈര്വ്യോഷക്ഷാരരജോന്വിതൈഃ| രസൈര്ജാങ്ഗലജൈര്മൌദ്നൈഃ കൌലത്ഥൈര്മൌലകൈരപി||" ഇതി| തഥേത്യാദി| തഥാ ജാങ്ഗലമാംസജൈസ്തഥാ കച്ഛപാദിജൈശ്ച| പാനേ മഥിതമനമ്ലം മദ്യാനി ച സൌഷധാനി ഹിതാനി|

Adhikarana shvvayathau ajAjyAdikRutA peyA (20-21) · Śloka 21

അജാജീശഠീജീവന്തീകാരവീപൌഷ്കരാഗ്നികൈഃ| ബില്വമധ്യയവക്ഷാരവൃക്ഷാമ്ലൈര്ബദരോന്മിതൈഃ||൨൦|| കൃതാ പേയാऽऽജ്യതൈലാഭ്യാം യുക്തിഭൃഷ്ടാ പരം ഹിതാ| ശോഫാതിസാരഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശോല്പാഗ്നിമേഹിനാമ്||൨൧||

സ൦-അജാജീപ്രഭൃതിഭിഃ പേയാ ഘൃതതൈലാഭ്യാം യുക്ത്യാ ഭൃൗഷ്ടാऽതിശയേന ശോഫാദിമതാം ഹിതാ|

Adhikarana shvvayathau pAThAkRutA pa~jcakolakRutA ca peyA (22) · Śloka 22

ഗുണൈസ്തദ്വച്ച പാഠായാഃ പഞ്ചകോലേന സാധിതാ| |൨൨|

സ൦-പഞ്ചകോലേന സാധിതാ പേയാ ഗുണൈസ്തദ്വച്ച-പൂര്വോക്തഗുണാ| തഥൈവ പാഠായാഃ സാധിതാ പേയാ സ്യാത്|

Adhikarana shvvayathau shaileyAdiBiraBya~jjanaM tailaM lepaM snAnodakaM ca (22-24) · Śloka 24

| ശൈലേയകുഷ്ഠസ്ഥൌണേയരേണുകാഗുരുപദ്മകൈഃ||൨൨|| ശ്രീവേഷ്ടകനഖസ്പൃക്കാദേവദാരുപ്രിയങ്ഗുഭിഃ| മാംസീമാഗാധികാവന്യധാന്യധ്യാമകവാലകൈഃ||൨൩|| ചതുര്ജാതകതാലീസമുസ്താഗന്ധപലാശകൈഃ| കുര്യാദഭ്യഞ്ജനം തൈലം ലേപം സ്നാനായ തൂദകമ്||൨൪||

സ൦-തഥാ ശൈലേയാദിഭിരഭ്യഞ്ജനം തൈലം ലേപം സ്നാനാര്ഥമുദകം ച കുര്യാത്|

Adhikarana shvayathau nimbvAdijalena vA snAnam (25) · Śloka 25

സ്നാനം വാ നിമ്ബവര്ഷാഭൂനക്തമാലാര്കവാരിണാ| |൨൫|

സ൦-നിമ്ബാദിവാരിണാ ച (വാ) സ്നാനം കുര്യാത്|

Adhikarana ekA~ggaje shvayathau varShABvAdilepaH (25-27) · Śloka 27

| ഏകാങ്ഗശോഫേ വര്ഷാഭൂകരവീരകകിംശുകൈഃ||൨൫|| വിശാലാത്രിഫലാരോധ്രനലികാദേവദാരുഭിഃ| ഹിംസ്രാകോശാതകീമാദ്രീതാലപര്ണീജയന്തിഭിഃ||൨൬|| സ്ഥൂലകാകാദനീശാലനാകുലീവൃഷപര്ണിഭിഃ| വൃധ്ദ്യാര്ദ്ധിഹസ്തികര്ണൈശ്ച സുഖോഷ്ണൈര്ലേപനം ഹിതമ്||൨൭||

സ൦-ഏകാങ്ഗജേ ശോഫേ പുനര്നവാദിഭിര്ജലപിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈര്ലേപോ ഹിതഃ| ഇതി സാമാന്യേന ശ്വയഥോരുപക്രമഃ|

Adhikarana vAtaje shvayathau trivRutameraNDatailaM vA vAtaje shvyathau vAtaviDvibandhe eraNDatailaM vAtaje shvayathau vAtaghnAH svedABya~ggAH vAtaje shvayathau ekA~ggaje mAtulu~ggAdilepaH (28-30) · Śloka 30

അഥാനിലോത്ഥേ ശ്വയഥൌ മാസാര്ധം ത്രിവൃതം പിബേത്| തൈലമേരണ്ഡജം വാതവിഡ്വിബന്ധേ തദേവ തു||൨൮|| പ്രാഗ്ഭക്തം പയസാ യുക്തം രസൈര്വാ കാരയേത്തഥാ| സ്വേദാഭ്യങ്ഗാന് സമീരഘ്നാന് ലേപമേകാങ്ഗഗേ പുനഃ||൨൯|| മാതുലുങ്ഗാഗ്നിമന്ഥേന ശുണ്ഠീഹിംസ്രാമരാഹ്വയൈഃ| |൩൦|

സ൦-അനിലജേ ശോഫേ പക്ഷം യാവത്ത്രിവൃതം തഥൈരണ്ഡതൈലം പിബേത്| വാതവിഡ്വിബന്ധേ സതി തദേവ-പൂര്വോക്തമൌഷധം, പ്രാഗ്ഭക്തം ക്ഷീരേണ മാംസരസേന വാ [യുക്തം] പിബേത്| തഥാ, സ്വേദാഭ്യങ്ഗാന് വാതഘ്നാന് കാരയേത്, 'വൈദ്യഃ' ഇതി ശേഷഃ| തഥാ, അനിലോത്ഥ ഏകാങ്ഗഗേ ശോഫേ മാതുലുങ്ഗാദിഭിര്ലേപം കാരയേത്| ഹിംസ്രാ-സിംഹീ|

Adhikarana pittaje shvayathau tiktaM nyagrodhAdi vA ghRutam pittaje shvayathau tRuDdAhamohe kShIraM shItalASca lepABya~ggAH (30-31) · Śloka 31

| പൈത്തേ തിക്തം പിബേത്സര്പിര്ന്യഗ്രോധാദ്യേന വാ ശൃതമ്||൩൦|| ക്ഷീരം തൃഡ്ദാഹമോഹേഷു ലേപാഭ്യങ്ഗാശ്ച ശീതലാഃ| |൩൧|

സ൦-പിത്തശ്വയഥൌ തിക്തകാഖ്യം ഘൃതം പിബേത്| ന്യഗ്രോധാദിഗണേന (ഹൃ. സൂ. അ. ൧൫|൪൧) വാ ശൃതം പിബേത്| തഥാ, തൃഡാദിഷു ക്ഷീരം പിബേത്| തഥാ, ലേപാഭ്യങ്ഗാഃ ശീതാ ഹിതാഃ|

Adhikarana pittaje shvayathau tRuD paTolamUlAdikvAthaH (31-33) · Śloka 33

| പടോലമൂലത്രായന്തീയഷ്ട്യാഹ്വകടുകാഭയാഃ||൩൧|| ദാരു ദാര്വീ ഹിമം ദന്തീ വിശാലാ നിചുലം കണാ| തൈഃ ക്വാഥഃ സഘൃതഃ പീതോ ഹന്ത്യന്തസ്താപതൃഡ്ഭ്രമാന്||൩൨|| സസന്നിപാതവീസര്പശോഫദാഹവിഷജ്വരാന്| |൩൩|

സ൦-പടോലാദീനാം ക്വാഥോ ഘൃതസഹിതഃ പീതോऽന്തസ്താപതൃഷ്ണാദീന് ഹന്തി|

Adhikarana kaPaje shvayathau AragdhAditailam (33) · Śloka 33

| ആരഗ്വധാദിനാ സിദ്ധം തൈലം ശ്ലേഷ്മോദ്ഭവേ പിബേത്||൩൩||

സ൦-കഫോദ്ഭവേ ശോഫേ ആരഗ്വധാദിനാ സിദ്ധം തൈലം പിബേത്|

Adhikarana kaPaje srotovibandhAdau kShAra cUrNAsavAdayaH (34) · Śloka 34

സ്രോതോവിബന്ധേ മന്ദേऽഗ്നാവരുചൌ സ്തിമിതാശയഃ| ക്ഷാരചൂര്ണാസവാരിഷ്ടമൂത്രതക്രാണി ശീലയേത്||൩൪||

സ൦-സ്രോതോവിബന്ധേ സതി വഹ്നൌ ച മന്ദേऽരോചകേ ച സതി സ്തിമിതാശയഃ സന് ക്ഷാരാദീന് ശീലയേത്|

Adhikarana kaPaje praleponmardane kRuShNAdikalkaH (35) · Śloka 35

കൃഷ്ണാപുരാണപിണ്യാകശിഗ്രുത്വക്ऽऽസികതാതസീഃ| പ്രലേപോന്മര്ദനേ യുഞ്ജ്യാത്സുഖോഷ്ണാ മൂത്രകല്കിതാഃ||൩൫||

സ൦-കൃഷ്ണാദീന് കോഷ്ണാന് പ്രലേപ ഉന്മര്ദനേ ച മൂത്രകല്കിതാന് യുഞ്ജീത|

Adhikarana kaPaje snAne kuShThAdisiddhaM jalaM mUtraM ca kaPaje caNDA~agurUlepaH (36) · Śloka 36

സ്നാനം മൂത്രാമ്ഭസീ സിദ്ധേ കുഷ്ഠതര്കാരിചിത്രകൈഃ| കുലത്ഥനാഗരാഭ്യാം വാ ചണ്ഡാऽഗുരു വിലേപനേ||൩൬||

സ൦-മൂത്രജലേ കുഷ്ഠാദിഭിഃ സിദ്ധേ സ്നാനായ ഹിതേ| കുലത്ഥശുണ്ഠീഭ്യാം വാ ക്വഥിതേ ഗോമൂത്രജലേ ഹിതേ| വിലേപനേ ചണ്ഡാഗുരുണീ ഹിതേ|

Adhikarana kaPaje ekA~ggage kAlAdilepaH (37) · Śloka 37

കാലാജശൃങ്ഗീസരലബസ്തഗന്ധാഹയാഹ്വയാഃ| ഏകൈഷികാ ച ലേപഃ സ്യാച്ഛ്വയഥാവേകഗാത്രഗേ||൩൭||

സ൦-കാലാജശൃങ്ഗ്യാദയ ഏകാങ്ഗഗേ ശോഫേ ലേപഃ സ്യാത്| കാലാ-നീലിനീ| ബസ്തഗന്ധാ-കാരവീ| ഏകൈഷികാ-ത്രിവൃതാ|

Adhikarana kaPaje shuddhiH shleShmAtisArevasecanaM ca miSradoShe shvayathau adhikadoShAnusAreNa kriyA (38) · Śloka 38

യഥാദോഷം യഥാസന്നം ശുദ്ധിം രക്താവസേചനമ്| കുര്വീത, മിശ്രദോഷേ തു ദോഷോദ്രേകബലാത്ക്രിയാമ്||൩൮||

സ൦-യഥാദോഷം-ദോഷാനുസാരേണ, ശുദ്ധിം തഥാ രക്താവസേചനം യഥാസന്നം കുര്വീത| സംസര്ഗജേ തു യഥാഭ്യധികദോഷാനുസാരേണ ക്രിയാം കുര്യാത്|

Adhikarana tridoShaje shvayathau ajAjyAdi cUrNam (39) · Śloka 39

അജാജിപാഥാഘനപഞ്ചകോല- വ്യാഘ്രാരജന്യഃ സുഖതോയപീതാഃ| ശോഫം ത്രിദോഷം ചിരജം പ്രവൃദ്ധം നിഘ്നന്തി ഭൂനിമ്ബമഹൌഷധേ ച||൩൯||

സ൦-അജാജ്യാദയഃ കോഷ്ണജലപീതാഃ ശോഫം ത്രിദോഷോത്ഥം ചിരകാലോത്പന്നം വൃദ്ധിം ഗതം നിഘ്നന്തി| ഭൂനിമ്ബനാഗരേ ച 'ഹതഃ' ഇതി വചനവിപരിണാമേന സമ്ബന്ധഃ| ഉപജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana tridoShaje shvayathau amRutAdi cUrNam (12)) · Śloka 40

അമൃതാദ്വിതയം സിവാടികാ സുരകാഷ്ഠം സപുരം സഗോജലമ്| ശ്വയഥൂദരകുഷ്ഠപാണ്ഡുതാ- കൃമിമേഹോര്ധ്വകഫാനിലാപഹമ്||൪൦||

സ൦-അമൃതായുഗലാദികം ഗുഗ്ഗുലുസഹിതം ഗോമൂത്രേണ പീതം ശോഫാദീന് ഹന്തി| വൈതാലീയമ്| "ഷഡ്വിഷമേऽഷ്ടൌ സമേ കലാസ്താശ്ച സമേ സ്യുര്നോ നിരന്തരാഃ| ന സമാऽത്ര പരാശ്രിതാ കലാ വൈതാലീയേऽന്തേ രലൌ ഗുരുഃ|" (വൃ. ര. അ. ൨|൧൨)|

Adhikarana kShataje shvayathau raktashodhanam viShaje shvayathau viShAjit (41) · Śloka 41

ഇതി നിജമധികൃത്യ പഥ്യമുക്തം ക്ഷതജനിതേ ക്ഷതജം വിശോധനീയമ്| സ്രുതിഹിമഘൃതലേപസേകരേകൈ- ര്വിഷജനിതേ വിഷജിച്ച ശോഫ ഇഷ്ടമ്||൪൧||

സ൦-ഇതി-പൂര്വോക്തേന പ്രകാരേണ, നിജം ശോഫം-ദോഷജമധികൃത്യ, [പഥ്യം-] ചികിത്സിതമുക്തമ്| ക്ഷതോത്ഥേ ശോഫേ ക്ഷതജം-അസൃക്, വിശോധ്യമ്| കൈഃ ? രക്തസ്രാവാദിഭിഃ| വിഷജനിതേ ശോഫേ വിഷഹരമിഷ്ടമ്| പുഷ്പിതാഗ്രാ|

Adhikarana shvayathau varjyANi (17) · Śloka 17

ഗ്രാമ്യാബ്ജാനൂപം പിശിതമബലം ശുഷ്കശാകം തിലാന്നം ഗൌഡം പിഷ്ടാന്നം ദധി സലവണം വിജ്ജലം മദ്യമമ്ലമ്| ധാനാ വല്ലൂരം സമശനമഥോ ഗുര്വസാത്മ്യം വിദാഹി സ്വപ്നം ചാരാത്രൌ ശ്വയഥുഗദവാന് വര്ജയേന്മൈഥുനം ച||൪൨|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ശ്വയഥുചികിത്സിതം നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ||൧൭||

സ൦-ഗ്രാമ്യാദിമംസാദി ശോഫീ വര്ജയേത്| "മ്തൌ ന്യൌ യൌ ജ്ഞേയാ കുസുമിതലതാവേല്ലിതാऽക്ഷര്തുലോകൈഃ|" ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ശ്വയഥുചികിത്സിതം നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൭||