17. śvayathucikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana shvayathucikitsitAdhyAyaH shvvayathau purA vishoShaNam shvvayathau tato laghuBojanam shvvayathau nAgarAdicUrNam shvvayathau vijayAdicUrNam shvvayathau navAyasam shvvayathau doShaDhaye mUtraharItakI shvvayathau doShADhye kaTukAdicUrNam shvvayathau doShADhye gugguluH shilAjatu ca (2-4) · Śloka 4

അഥാതഃ ശ്വയഥുചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| ) സര്വത്ര സര്വാങ്ഗസരേ ദോഷജേ ശ്വയഥൌ പുരാ| സാമേ വിശോഷിതോ ഭുക്ത്വാ ലഘു കോഷ്ണാമ്ഭസാ പിബേത്||൧|| നാഗരാതിവിഷാദാരുവിഡങ്ഗേന്ദ്രയവോഷണമ്| അഥവാ വിജയാശുണ്ഠീദേവദാരുപുനര്നവമ്||൨|| നവായസം വാ ദോഷാഢ്യഃ ശുദ്ധ്യൈ മൂത്രഹരീതകീഃ| വരാക്വാഥേന കടുകാകുമ്ഭായസ്ത്ര്യൂഷണാനി വാ||൩|| അഥവാ ഗുഗ്ഗുലും തദ്വജ്ജതു വാ ശൈലസമ്ഭവമ്| |൪|

Adhikarana shvvayathau mandAgnau AmapurIShAdau ca sauvarcalAdi yuktaM takraM shvvayathau dandAguDABayA guDanAgaraM ca (4-5) · Śloka 5

| മന്ദാഗ്നിഃ ശീലയേദാമഗുരുഭിന്നവിബദ്ധവിട്||൪|| തക്രം സൌവര്ചലവ്യോഷക്ഷൌദ്രയുക്തം ഗുഡാഭയാമ്| തക്രാനുപാനമഥവാ തദ്വദ്വാ ഗുഡനാഗരമ്||൫||

Adhikarana shvvayathau mandAgnau samaguDArdrakasya mAsaM prayogaH (6-7) · Śloka 7

ആര്ദ്രകം വാ സമഗുഡം പ്രകുഞ്ചാര്ധവിവര്ധിതമ്| പരം പഞ്ചപലം മാസം യൂഷക്ഷീരരസാശനഃ||൬|| ഗുല്മോദരാര്ശഃശ്വയഥുപ്രമേഹാന് ശ്വാസപ്രതിശ്യാലസകാവിപാകാന്| സകാമലാശോഷമനോവികാരാന് കാസം കഫം ചൈവ ജയേത്പ്രയോഗഃ||൭||

Adhikarana shvvayathau mandAgnau ArdrakanAgaraghRutam (8) · Śloka 8

ഘൃതമാര്ദ്രകനാഗരസ്യ കല്ക- സ്വരസാഭ്യാം പയസാ ച സാധയിത്വാ| ശ്വയഥുക്ഷവഥൂദരാഗ്നിസാദൈ- രഭിഭൂതോऽപി പിബന് ഭവത്യരോഗഃ||൮||

Adhikarana shvvayathau nirAme baddhapurIShe trikaTvAdipayaH shvvayathau nirAme gomahiShImUtraM sakShIram shvvayathau nirAme uShTrakShIravartanaH (9-10) · Śloka 10

നിരാമോ ബദ്ധശമലഃ പിബേച്ഛ്വയഥുപീഡിതഃ| ത്രികടുത്രിവൃതാദന്തീചിത്രകൈഃ സാധിതം പയഃ||൯|| മൂത്രം ഗോര്വാ മഹിഷ്യാ വാ സക്ഷീരം ക്ഷീരഭോജനഃ| സപ്താഹം മാസമഥവാ സ്യാദുഷ്ട്രക്ഷീരവര്തനഃ||൧൦||

Adhikarana shvvayathau yavAnakAdighRutam (11-12) · Śloka 12

യവാനകം യവക്ഷാരം യവാനീം പഞ്ചകോലകമ്| മരിചം ദാഡിമം പാഠാം ധാന്യകാമമ്ലവേതസമ്||൧൧|| ബാലബില്വം ച കര്ഷാംശം സാധയേത്സലിലാഢകേ| തേന പക്വോ ഘൃതപ്രസ്ഥഃ ശോഫാര്ശോഗുല്മമേഹഹാ||൧൨||

Adhikarana shvvayathau citrakadadhno ghRutaM shvvayathau citrakatakrasiddhaM ghRutam (13) · Śloka 13

ദധ്നശ്ചിത്രകഗര്ഭാദ്വാ ഘൃതം തത്തക്രസംയുതമ്| പക്വം സചിത്രകം തദ്വദ്ഗുണൈഃ|൧൩|

Adhikarana shvvayathau AsthAdoShAdyanusAreNadhAnvantarAdigutAni (13-14) · Śloka 14

| യുഞ്ജ്യാച്ച കാലവിത്||൧൩|| ധാന്വന്തരം മഹാതിക്തം കല്യാണമഭയാഘൃതമ്| |൧൪|

Adhikarana shvvayathau dashamUlaharItakyaH (14-16) · Śloka 16

| ദശമൂലകഷായസ്യ കംസേ പഥ്യാശതം പചേത്||൧൪|| ദത്ത്വാ ഗുഡതുലാം തസ്മിന് ലേഹേ ദദ്യാദ്വിചൂര്ണിതമ്| ത്രിജാതകം ത്രികടുകം കിഞ്ചിച്ച യവശൂകജമ്||൧൫|| പ്രസ്ഥാര്ധം ച ഹിമേ ക്ഷൌദ്രാത്തന്നിഹന്ത്യുപയോജിതമ്| പ്രവൃദ്ധശോഫജ്വരമേഹഗുല്മ- കാര്ശ്യാമവാതാമ്ലകരക്തപിത്തമ്| വൈവര്ണ്യമൂത്രാനിലശുക്രദോഷ- ശ്വാസാരുചിപ്ലീഹഗരോദരം ച||൧൬||

Adhikarana shvvayathau dashamUlasiddhaM purANayavashAlyannam shvvayathau kShAravyoShAnvitamudgAdiyUShAH shvvayathau jA~ggalAdimAMsarasAH shvvayathau anamlatakraM sauShadhaM madyaM ca pAne (17-19) · Śloka 19

| പുരാണയവശാല്യന്നം ദശമൂലാമ്ബുസാധിതമ്||൧൭|| അല്പമല്പപടുസ്നേഹം ഭോജനം ശ്വയഥോര്ഹിതമ്| ക്ഷാരവ്യോഷാന്വിതൈര്മൌദ്ഗൈഃ കൌലത്ഥൈഃ സകണൈ രസൈഃ||൧൮|| തഥാ ജാങ്ഗലജൈഃ കൂര്മഗോധാശല്യകജൈരപി| അനമ്ലം മഥിതം പാനേ മദ്യാന്യൌഷധവന്തി ച||൧൯||

Adhikarana shvvayathau ajAjyAdikRutA peyA (20-21) · Śloka 21

അജാജീശഠീജീവന്തീകാരവീപൌഷ്കരാഗ്നികൈഃ| ബില്വമധ്യയവക്ഷാരവൃക്ഷാമ്ലൈര്ബദരോന്മിതൈഃ||൨൦|| കൃതാ പേയാऽऽജ്യതൈലാഭ്യാം യുക്തിഭൃഷ്ടാ പരം ഹിതാ| ശോഫാതിസാരഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശോല്പാഗ്നിമേഹിനാമ്||൨൧||

Adhikarana shvvayathau pAThAkRutA pa~jcakolakRutA ca peyA (22) · Śloka 22

ഗുണൈസ്തദ്വച്ച പാഠായാഃ പഞ്ചകോലേന സാധിതാ| |൨൨|

Adhikarana shvvayathau shaileyAdiBiraBya~jjanaM tailaM lepaM snAnodakaM ca (22-24) · Śloka 24

| ശൈലേയകുഷ്ഠസ്ഥൌണേയരേണുകാഗുരുപദ്മകൈഃ||൨൨|| ശ്രീവേഷ്ടകനഖസ്പൃക്കാദേവദാരുപ്രിയങ്ഗുഭിഃ| മാംസീമാഗാധികാവന്യധാന്യധ്യാമകവാലകൈഃ||൨൩|| ചതുര്ജാതകതാലീസമുസ്താഗന്ധപലാശകൈഃ| കുര്യാദഭ്യഞ്ജനം തൈലം ലേപം സ്നാനായ തൂദകമ്||൨൪||

Adhikarana shvayathau nimbvAdijalena vA snAnam (25) · Śloka 25

സ്നാനം വാ നിമ്ബവര്ഷാഭൂനക്തമാലാര്കവാരിണാ| |൨൫|

Adhikarana ekA~ggaje shvayathau varShABvAdilepaH (25-27) · Śloka 27

| ഏകാങ്ഗശോഫേ വര്ഷാഭൂകരവീരകകിംശുകൈഃ||൨൫|| വിശാലാത്രിഫലാരോധ്രനലികാദേവദാരുഭിഃ| ഹിംസ്രാകോശാതകീമാദ്രീതാലപര്ണീജയന്തിഭിഃ||൨൬|| സ്ഥൂലകാകാദനീശാലനാകുലീവൃഷപര്ണിഭിഃ| വൃധ്ദ്യാര്ദ്ധിഹസ്തികര്ണൈശ്ച സുഖോഷ്ണൈര്ലേപനം ഹിതമ്||൨൭||

Adhikarana vAtaje shvayathau trivRutameraNDatailaM vA vAtaje shvyathau vAtaviDvibandhe eraNDatailaM vAtaje shvayathau vAtaghnAH svedABya~ggAH vAtaje shvayathau ekA~ggaje mAtulu~ggAdilepaH (28-30) · Śloka 30

അഥാനിലോത്ഥേ ശ്വയഥൌ മാസാര്ധം ത്രിവൃതം പിബേത്| തൈലമേരണ്ഡജം വാതവിഡ്വിബന്ധേ തദേവ തു||൨൮|| പ്രാഗ്ഭക്തം പയസാ യുക്തം രസൈര്വാ കാരയേത്തഥാ| സ്വേദാഭ്യങ്ഗാന് സമീരഘ്നാന് ലേപമേകാങ്ഗഗേ പുനഃ||൨൯|| മാതുലുങ്ഗാഗ്നിമന്ഥേന ശുണ്ഠീഹിംസ്രാമരാഹ്വയൈഃ| |൩൦|

Adhikarana pittaje shvayathau tiktaM nyagrodhAdi vA ghRutam pittaje shvayathau tRuDdAhamohe kShIraM shItalASca lepABya~ggAH (30-31) · Śloka 31

| പൈത്തേ തിക്തം പിബേത്സര്പിര്ന്യഗ്രോധാദ്യേന വാ ശൃതമ്||൩൦|| ക്ഷീരം തൃഡ്ദാഹമോഹേഷു ലേപാഭ്യങ്ഗാശ്ച ശീതലാഃ| |൩൧|

Adhikarana pittaje shvayathau tRuD paTolamUlAdikvAthaH (31-33) · Śloka 33

| പടോലമൂലത്രായന്തീയഷ്ട്യാഹ്വകടുകാഭയാഃ||൩൧|| ദാരു ദാര്വീ ഹിമം ദന്തീ വിശാലാ നിചുലം കണാ| തൈഃ ക്വാഥഃ സഘൃതഃ പീതോ ഹന്ത്യന്തസ്താപതൃഡ്ഭ്രമാന്||൩൨|| സസന്നിപാതവീസര്പശോഫദാഹവിഷജ്വരാന്| |൩൩|

Adhikarana kaPaje shvayathau AragdhAditailam (33) · Śloka 33

| ആരഗ്വധാദിനാ സിദ്ധം തൈലം ശ്ലേഷ്മോദ്ഭവേ പിബേത്||൩൩||

Adhikarana kaPaje srotovibandhAdau kShAra cUrNAsavAdayaH (34) · Śloka 34

സ്രോതോവിബന്ധേ മന്ദേऽഗ്നാവരുചൌ സ്തിമിതാശയഃ| ക്ഷാരചൂര്ണാസവാരിഷ്ടമൂത്രതക്രാണി ശീലയേത്||൩൪||

Adhikarana kaPaje praleponmardane kRuShNAdikalkaH (35) · Śloka 35

കൃഷ്ണാപുരാണപിണ്യാകശിഗ്രുത്വക്ऽऽസികതാതസീഃ| പ്രലേപോന്മര്ദനേ യുഞ്ജ്യാത്സുഖോഷ്ണാ മൂത്രകല്കിതാഃ||൩൫||

Adhikarana kaPaje snAne kuShThAdisiddhaM jalaM mUtraM ca kaPaje caNDA~agurUlepaH (36) · Śloka 36

സ്നാനം മൂത്രാമ്ഭസീ സിദ്ധേ കുഷ്ഠതര്കാരിചിത്രകൈഃ| കുലത്ഥനാഗരാഭ്യാം വാ ചണ്ഡാऽഗുരു വിലേപനേ||൩൬||

Adhikarana kaPaje ekA~ggage kAlAdilepaH (37) · Śloka 37

കാലാജശൃങ്ഗീസരലബസ്തഗന്ധാഹയാഹ്വയാഃ| ഏകൈഷികാ ച ലേപഃ സ്യാച്ഛ്വയഥാവേകഗാത്രഗേ||൩൭||

Adhikarana kaPaje shuddhiH shleShmAtisArevasecanaM ca miSradoShe shvayathau adhikadoShAnusAreNa kriyA (38) · Śloka 38

യഥാദോഷം യഥാസന്നം ശുദ്ധിം രക്താവസേചനമ്| കുര്വീത, മിശ്രദോഷേ തു ദോഷോദ്രേകബലാത്ക്രിയാമ്||൩൮||

Adhikarana tridoShaje shvayathau ajAjyAdi cUrNam (39) · Śloka 39

അജാജിപാഥാഘനപഞ്ചകോല- വ്യാഘ്രാരജന്യഃ സുഖതോയപീതാഃ| ശോഫം ത്രിദോഷം ചിരജം പ്രവൃദ്ധം നിഘ്നന്തി ഭൂനിമ്ബമഹൌഷധേ ച||൩൯||

Adhikarana tridoShaje shvayathau amRutAdi cUrNam (12)) · Śloka 40

അമൃതാദ്വിതയം സിവാടികാ സുരകാഷ്ഠം സപുരം സഗോജലമ്| ശ്വയഥൂദരകുഷ്ഠപാണ്ഡുതാ- കൃമിമേഹോര്ധ്വകഫാനിലാപഹമ്||൪൦||

Adhikarana kShataje shvayathau raktashodhanam viShaje shvayathau viShAjit (41) · Śloka 41

ഇതി നിജമധികൃത്യ പഥ്യമുക്തം ക്ഷതജനിതേ ക്ഷതജം വിശോധനീയമ്| സ്രുതിഹിമഘൃതലേപസേകരേകൈ- ര്വിഷജനിതേ വിഷജിച്ച ശോഫ ഇഷ്ടമ്||൪൧||

Adhikarana shvayathau varjyANi (17) · Śloka 17

ഗ്രാമ്യാബ്ജാനൂപം പിശിതമബലം ശുഷ്കശാകം തിലാന്നം ഗൌഡം പിഷ്ടാന്നം ദധി സലവണം വിജ്ജലം മദ്യമമ്ലമ്| ധാനാ വല്ലൂരം സമശനമഥോ ഗുര്വസാത്മ്യം വിദാഹി സ്വപ്നം ചാരാത്രൌ ശ്വയഥുഗദവാന് വര്ജയേന്മൈഥുനം ച||൪൨|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ശ്വയഥുചികിത്സിതം നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ||൧൭||