20. śvitrakr̥micikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

અસ્માદનન્તરં શ્વિત્રકૃમિચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાયતે| ચિકિત્સાસામ્યમિત્યાહ-

Adhikarana shvitrakRumicitsitAdhyAyaH shvitre shIghracikitsAyAhetuH (2-1) · Śloka 1

અથાતઃ શ્વિત્રકૃમિચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨| ) કુષ્ઠાદપિ બીભત્સં યચ્છીઘ્રતરં ચ યાત્યસાધ્યત્વમ્| શ્વિત્રમતસ્તચ્છાન્ત્યૈ યતેત દીપ્તે યથા ભવને||૧||

સ૦-યત્-યસ્માત્, કુષ્ઠાદપિ બીભત્સં-જુગુપ્સિતં નિન્દ્યં, તથા શીઘ્રતરમસાધ્યત્વં શ્વિત્રં યાતિ| અતઃ-અસ્માદ્ધેતોઃ, તસ્ય-શ્વિત્રસ્ય શમાય, યત્નં કુર્યાત્| યથા જ્વલિતે ગૃહે| આર્યા|

Adhikarana shvitre pUrvaM saMshodhanaM shvitre virikte pipAsite ca peyA (2-3) · Śloka 3

સંશોધનં વિશેષાત્પ્રયોજયેત્પૂર્વમેવ દેહસ્ય| શ્વિત્રે સ્રંસનમગ્ર્યં મલયૂરસ ઇષ્યતે સગુડઃ||૨|| તં પીત્વાઽભ્યક્તતનુર્યથાબલં સૂર્યપાદસન્તાપમ્| સેવેત નિરિક્તતનુસ્ત્ર્યહં પિપાસુઃ પિબેત્પેયામ્||૩||

સ૦-પ્રથમમેવ શરીરસ્ય સંશોધનં વિશેષેણ પ્રયોજયેત્| તદેવાહ-શ્વિત્રે મલયૂરસો-બાકુચીક્વાથઃ, સહ ગુડયા-સ્નુહ્યા, સગુડો વિરેચનમિષ્યતે| મુખચપલા| તં-ક્વાથં, પીત્વાઽવ્યક્તશરીરઃ સન્ યથાશક્તિ સૂર્યકિરણસન્તાપં ભજેત્| વિરિક્તશ્ચ સન્ પિપાસિતઃ પેયાં ત્રીણિ દિનાનિ પિબેત્|

Adhikarana shvitre kaNTakena sPoTaBedanaM shvitre nistrutasPoTe malayvAdikvAthaH shvitre nistru pAlAshakShAraH (4-5) · Śloka 5

શ્વિત્રેઽઙ્ગે સ્ફોટા જાયન્તે કણ્ટકેન તાન્ભિન્દ્યાત્| સ્ફોટેષુ નિઃસ્રુતેષુ પ્રાતઃ પ્રાતઃ પિબેત્ ત્રિદિનમ્||૪|| મલયૂમસનં પ્રિયઙ્ગૂં શતપુષ્પાં ચામ્ભસા સમુત્ક્વાથ્ય| પાલાશં વા ક્ષારં યથાબલં ફાણિતોપેતમ્||૫||

સ૦-શ્વિત્રે સાભ્યઙ્ગે યે સ્ફોટા ઉદ્ભવન્તિ, તાન્-સ્ફોટકાન્, કણ્ટકેન ભિન્દ્યાત્| સ્ફોટેષુ નિઃસ્રુતેષુ સત્સુ પ્રાતઃ પ્રાતસ્ત્રીણિ દિનાનિ મલય્વાદીનિ સમુત્ક્વાથ્ય પિબેત્| પાલાશં વા ક્ષારં ફાણિતયુક્તં યથાશક્તિ પિબેત્| તિસ્ર આર્યાઃ|

Adhikarana shvitre sPoTodBave PalgvAdi kvAthAdi (6) · Śloka 6

ફલ્ગ્વક્ષવૃક્ષવલ્કલનિર્યૂહેણેન્દુરાજિકાકલ્કમ્| પીત્વોષ્ણસ્થિતસ્ય જાતે સ્ફોટે તક્રેણ ભોજનં નિર્લવણમ્||૬||

સ૦-ફલ્ગોરક્ષેસ્ય ચ ત્વચો યો નિર્યૂહઃ-ક્વાથઃ, તેન [ઇન્દુરાજિકાયાઃ-] બાકુચ્યાઃ, કલ્કં પીત્વા ઉષ્ણે-આતપે, સ્થિતસ્ય સ્ફોટેષુ જાતેષુ સત્સુ તક્રેણ સહ ભોજનં નિર્લવણં હિતમ્| આર્યા ગીતિઃ (?)|

Adhikarana shvitre gomUtrAriShTam (7) · Śloka 7

ગવ્યં મૂત્રં ચિત્રકવ્યોષયુક્તં સર્પિઃકુમ્ભે સ્થાપિતં ક્ષૌદ્રમિશ્રમ્| પક્ષાદૂર્ધ્વં શ્વિત્રિણા પેયમેતત્ કાર્યં ચાસ્મૈ કુષ્ઠદૃષ્ટં વિધાનમ્||૭||

સ૦-ગોમૂત્રં ચિત્રકાદિયુક્તં માક્ષિકાન્વિતં ઘૃતકુમ્ભે સ્થાપિતં પક્ષં યાવત્ પક્ષાદૂર્ધ્વં શ્વિત્રવતૈતત્પેયમ્| અસ્મૈ ચ-શ્વિત્રિણે, કુષ્ઠોક્તં વિધાનમ્| અસ્મૈ ઇતિ ક્રિયાગ્રહણાત્સમ્પ્રદાનત્વમ્| [શાલિનીવૃત્તમ્| ]

Adhikarana shvitre mArkavaM BuktvA bIjakaShRutaM dugdham (8) · Śloka 8

માર્કવમથવા સ્વાદેદ્ભૃષ્ઠં તૈલેન લોહપાત્રસ્થમ્| બીજકશૃતં ચ દુગ્ધં તદનુ પિબોચ્છ્વિત્રનાશાય||૮||

સ૦-ભૃઙ્ગરાજં વા તૈલેન ભૃષ્ટં લોહપાત્રસ્થં ખાદેત્| ભુક્ત્વા ચ પશ્ચાદ્બીજકશૃતં ક્ષીરં શ્વિત્રશાન્ત્યૈ પિબેત્| આર્યા|

Adhikarana shvitre pUtIkapallavAdilepaH (9) · Śloka 9

પૂતિકાર્કવ્યાધિઘાતસ્નુહીનાં મુત્રે પિષ્ટાઃ પલ્લવા જાતિજાશ્ચ| ઘ્નન્ત્યાલેપાચ્છ્વિત્રદુર્નામદદ્રૂ- પામાકોઠાન્ દુષ્ટનાડીવ્રણાંશ્ચ||૯||

સ૦-પૂતિકાદીનાં પલ્લવા ગોમૂત્રે પિષ્ટાસ્તથા જાતિપલ્લવા ગોમૂત્રે પિષ્ટાઃ પ્રલેપેન શ્વિત્રાદીન્ ઘ્નન્તિ|

Adhikarana shvitre dagdhadvIpicarmalepaH (10) · Śloka 10

દ્વૈપં દગ્ધં ચર્મ માતઙ્ગજં વાશ્વિત્રે લેપસ્તૈલયુક્તો વરિષ્ઠઃ| |૧૦|

સ૦-દ્વીપસમ્બન્ધિ ચર્મ દગ્ધં હસ્તિજં ચ ચર્મ દગ્ધં તૈલાન્વિતો લેપઃ શ્વિત્રેઽતિશયેન વરઃ|

Adhikarana shvitre pUtiH kITalepaH (10) · Śloka 10

| પૂતિઃકીટો રાજવૃક્ષોદ્ભવેન ક્ષારેણાક્તઃ શ્વિત્રમેકોઽપિ હન્તિ||૧૦||

સ૦-પૂતિઃકીટો રાજવૃક્ષજેન ક્ષારેણ લેપત એક એવ શ્વિત્રં હન્તિ| પૂતિઃકીટો-વર્ષાકાલોદ્ભવઃ પિલિન્દિકેતિ લોકે પ્રસિદ્ધઃ| શાલિન્યૌ વૃત્તે|

Adhikarana shvitre BallAtakalepaH (11) · Śloka 11

રાત્રૌ ગોમૂત્રે વાસિતાન્ જર્જરાઙ્ગા- નહ્નિ ચ્છાયાયાં શોષયેત્સ્ફોટહેતૂન્| એવં વારાંસ્ત્રીંસ્તૈસ્તતઃ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈઃ સ્નુહ્યાઃ ક્ષીરેણ શ્વિત્રનાશાય લેપઃ||૧૧||

સ૦-સ્ફોટહેતૂન્-ભલ્લાતકાન્, જર્જરીકૃતાન્ નિશિ ગોમૂત્રે સ્થિતાન્ દિવસે છાયાયાં શોષયેત્| એવં ત્રીન્ વારાન્ મૂત્રસ્થિતાન્ શોષિતાંશ્ચ| તતઃ-અનન્તરં, તૈઃ સ્નુહીક્ષીરેણ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈઃ શ્વિત્રશાન્ત્યૈ લેપઃ| વૈશ્વદેવી|

Adhikarana shvitre kRuShNasarpamaShIlepaH,shvitre mayUrapittalepaH shvitre dagdhahrIberalepaH (12) · Śloka 12

અક્ષતૈલદ્રુતા લેપઃ કૃષ્ણસર્પોદ્ભવા મષી| શિખિપિત્તં તથા, દગ્ધં હ્રીબેરં વા તદાપ્લુતમ્||૧૨||

સ૦-કૃષ્ણસર્પજા મષી અક્ષતૈલેન દ્રુતા લેપઃ| મયૂરપિત્તં ચ લેપઃ પૂર્વગુણઃ| અથવા, હ્રીબેરં દગ્ધં તેન-અક્ષતૈલેનાલોડિતં, લેપસ્તદ્વત્|

Adhikarana shvitre savarNakaro bAkucIbIjAdilepaH (13) · Śloka 13

કુડવોઽવલ્ગુજબીજાદ્ધરિતાલચતુર્થભાગસમ્મિશ્રઃ| મૂત્રેણ ગવાં પિષ્ટઃ સવર્ણકરણં પરં શ્વિત્રે||૧૩||

સ૦-બાકુચીબીજં પલચતુષ્ટયં હરિતાલપલં ગોમૂત્રેણ પિષ્ટં શ્વિત્રે સવર્ણકરં સ્યાત્| આર્યા|

Adhikarana shvitre gajapurIShakShArAdilepaH (14-15) · Śloka 15

ક્ષારે સુદગ્ધે ગજલિણ્ડજે ચ ગજસ્ય મૂત્રેણ પરિસ્રુતે ચ| દ્રોણપ્રમાણે દશભાગયુક્તં દત્ત્વા પચેદ્બીજમવલ્ગુજાનામ્||૧૪|| શ્વિત્રં જયેચ્ચિક્કણતાં ગતેન તેન પ્રલિમ્પન્ બહુશઃ પ્રઘૃષ્ટમ્| કુષ્ઠં મષં વા તિલકાલકં વા યદ્વા વ્રણે સ્યાદધિમાંસજાતમ્||૧૫||

સ૦-ગજપુરીષજે ક્ષારે સુદગ્ધે દ્રોણપ્રમાણે યથાપ્રમાણં ગજસ્ય મૂત્રેણ ક્ષારવિધિના પરીસ્રુતેઽસ્મિન્ બાકુચીબીજં દત્ત્વા પચેત્| કિમ્ભૂતમ્ ? દશભાગયુક્તમ્,-દશભિર્ભાગૈઃ પ્રકૃતત્વાત્ ક્ષારસ્ય સમ્બન્ધિભિર્મિશ્રિતમ્| તેન ચિક્કણતાં-મદનરૂપતાં, ગતેન પુરુષો બહુશઃ પ્રઘૃષ્ટં શ્વિત્રં પ્રલિમ્પન્ જયેત્, કુષ્ઠાદીંશ્ચ| અધિમાંસરૂપતો યચ્ચ સ્યાત્તચ્ચ જયેત્| ઉપજાતી|

Adhikarana shvitre BallAtakAdilepaH (16-17) · Śloka 17

ભલ્લાતકં દ્વીપિસુધાર્કમૂલં ગુઞ્જાફલં ત્ર્યૂષણશઙ્ખચૂર્ણમ્| તુત્થં સકુષ્ઠં લવણાનિ પઞ્ચ ક્ષારદ્વયં લાઙ્ગલિકાં ચ પક્ત્વા||૧૬|| સ્નુગર્કદુગ્ધે ઘનમાયસસ્થં શલકયા તદ્વિદધીત લેપમ્| કુષ્ઠે કિલાસે તિલકાલકેષુ મષેષુ દુર્નામસુ ચર્મકીલે||૧૭||

સ૦-ભલ્લાતકાદિકં સ્નુગર્કયોર્દુગ્ધે પક્ત્વા ઘનમાયસપાત્રે સ્થિતં તત્-એતત્, શલાકયા લેપં કુષ્ઠાદિષુ વિદધીત| ઇન્દ્રવજ્રોપજાતી|

Adhikarana shvitre kShINapApasya shuddhayAdiBiH shvitraprashamaH (18-1) · Śloka 1

શુદ્ધ્યા શોણિતમોક્ષૈર્વિરૂક્ષણૈર્ભક્ષણૈશ્ચ સક્તૂનામ્| શ્વિત્રં કસ્યચિદેવ પ્રશામ્યતિ ક્ષીણપાપસ્ય||૧૮|| ઇતિ શ્વિત્રચિકિત્સિતમ્||૧||

શ્વિત્રં કસ્યચિદેવ નરસ્ય ક્ષીણકલ્મષસ્ય શુદ્ધ્યાદિભિઃ શામ્યતિ| આર્યા| ઇતિ શ્વિત્રચિકિત્સા| અસ્માદનન્તરં કૃમિચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાયતે, ચિકિત્સાસામાન્યાત્|

Adhikarana kRumiShu snehasvedapUrvakaH surasAdigaNakvAthabastiH, tatastrivRutkalkavirecanam, tataH kaTvAdi kaShAyaiH pariShecanam, tato viDa~ggatailenAnu vAsanam (19-23) · Śloka 23

અથ કૃમિચિકિત્સિતમ્| સ્નિગ્ધસ્વિન્ને ગુડક્ષીરમત્સ્યાદ્યૈઃ કૃમિણોદરે| ઉત્ક્લેશિતકૃમિકફે શર્વરીં તાં સુખોષિતે||૧૯|| સુરસાદિગણં મૂત્રે ક્વાથયિત્વાઽર્ધવારિણિ| તં કષાયં કણાગાલકૃમિજિત્કલ્કયોજિતમ્||૨૦|| સતૈલસ્વર્જિકાક્ષારં યુઞ્જ્યાદ્વસ્તિં તતોઽહનિ| તસ્મિન્નેવ નિરૂઢં તં પાયયેત વિરેચનમ્||૨૧|| ત્રિવૃત્કલ્કં ફલકણાકષાયાલોડિતં તતઃ| ઊર્ધ્વાધઃશોધિતે કુર્યાત્પઞ્ચકોલયુતં ક્રમમ્||૨૨|| કટુતિક્તકષાયાણાં કષાયૈઃ પરિષેચનમ્| કાલે વિડઙ્ગતૈલેન તતસ્તમનુવાસયેત્||૨૩||

સ૦-કૃમિણમદુરં યસ્યેતિ પામાદિત્વાન્નપ્રત્યયઃ| તસ્મિન્ કૃમિણોદરે નરે સ્નિગ્ધસ્વિન્ને તથા ગુડાદિભિરુત્ક્લેશિતાઃ-સ્વસ્થાનાચ્ચ્યાવિતાઃ , કૃમયઃ કફશ્ચ યસ્ય તસ્મિંસ્તથાભૂત ઉદરે તથા સમુત્ક્લેશિતાદનન્તરં તાં રાત્રિં સુખોષિતે સતિ સતૈલસ્વર્જિકાક્ષારં બસ્તિં યુઞ્જ્યાત્| કથમ્ ? ઇત્યાહ-સુરસાદિગણં (હૃ. સૂ. અ. ૧૫|૩૦) ગોમૂત્રેઽર્ધવારિણિ ક્વાથયિત્વા તતસ્તં કષાયં કણાદીનાં કલ્કેન યોજિતં-મિશ્રં કૃત્વા| તતો-નિરૂહાદનન્તરં , તસ્મિન્નેવાહનિ તં-નિરૂઢં , વિરેચનં ત્રિવૃત્કલ્કં ફલાદિકષાયાલોડિતં પાયયેત્| તતઃ-અનન્તરં , ઊર્ધ્વાધઃશોધિતે તસ્મિન્ પઞ્ચકોલયુતં ક્રમં-પેયાવિલેપ્યાદિકં , કુર્યાત્| તતઃ કટ્વાદિભિઃ કષાયૈઃ પરિષેચિતં સમનન્તરં યદા સન્ધુક્ષિતોઽગ્નિસ્તદા તસ્મિન્ કાલે વિડઙ્ગતૈલેન તમનુવાસયેત્|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu shiroroganiShedhoktamanupraBUtatiktakAdiBojanam (24) · Śloka 24

શિરોરોગનિષેધોક્તમાચરેન્મૂર્ધગેષ્વનુ| ઉદ્રિક્તતિક્તકટુકમલ્પસ્નેહં ચ ભોજનમ્||૨૪||

સ૦-શિરોરોગપ્રતિષેધે યદુક્તં તન્મૂર્ધગેષુ કૃમિષ્વાચરેત્| અનુ-પશ્ચાત્, પ્રભૂતતિક્તકટુકમલ્પસ્નેહં ચ ભોજનમાચરેત્|

Adhikarana kRumiShu takrasAdhitA yavAgUH (25) · Śloka 25

વિડઙ્ગકૃષ્ણામરિચપિપ્પલીમૂલશિગ્રુભિઃ| પિબેત્સસ્વર્જિકાક્ષારૈર્યવાગૂં તક્રસાધિતમ્||૨૫||

સ૦-તથા વિડઙ્ગાદિભિસ્તક્રસાધિતાં પેયાં પિબેત્|

Adhikarana kRumiShu shirIShAdInAM pRuthagrasAH (26-27) · Śloka 27

રસં શિરીષકિણિહીપારિભદ્રકકેમ્બુકાત્| પલાશબીજપત્તરપૂતિકાદ્વા પૃથક્ પિબેત્||૨૬|| સક્ષૌદ્રં, સુરસાદીન્ વા લિહ્યાત્ક્ષૌદ્રયુતાન્ પૃથક્| |૨૭|

સ૦-શિરીષાદિરસં પિબેત્| કિણિહી-ગિરિકર્ણિકા| પલાશબીજાદીનાં વા રસં માક્ષિકાન્વિતં પૃથક્ પિબેત્| અથવા , સુરસાદીન્ (હૃ. સૂ. અ. ૧૫|૩૦) ક્ષૌદ્રયુતાન્ પૃથગ્ લિહ્યાત્|

Adhikarana kRumiShu ashvaviTcUrNam (27-28) · Śloka 28

| શતકૃત્વોઽશ્વવિટ્ચૂર્ણં વિડઙ્ગક્વાથભાવિતમ્||૨૭|| કૃમિમાન્ મધુના લિહ્યાદ્ભાવિતં વા વરારસૈઃ| |૨૮|

સ૦-અશ્વપુરીષચૂર્ણં બહૂન્ વારાન્ વિડઙ્ગક્વાથેન ભાવિતમથવાઽશ્વશકૃચ્ચૂર્ણં ત્રિફલાક્વાથેન ભાવિતં મધુના કૃમિમાન્ લિહ્યાત્|

Adhikarana kRumiShu tasya pradhamanaM ca (28) · Śloka 28

| શિરોગતેષુ કૃમિષુ ચૂર્ણં પ્રધમનં ચ તત્||૨૮||

શિરોગતેષુ કૃમિષુ તત્-શિરોરોગનિષેધોક્તં, ચૂર્ણં પ્રધમનં-નસ્યં , ચાચરેત્|

Adhikarana kRumiShu AkhuparNIpallavAdipUpalikA (29-30) · Śloka 30

આખુકર્ણીકિસલયૈઃ સુપિષ્ટૈઃ પિષ્ટમિશ્રિતૈઃ| પક્ત્વા પૂપલિકાં ખાદેદ્ધાન્યામ્લં ચ પિબેદનુ||૨૯|| સપઞ્ચકોલલવણમસાન્દ્ર તક્રમેવ વા| |૩૦|

સ૦-તથા, મૂષકકર્ણીપલ્લવૈઃ સૂક્ષ્મચૂર્ણિતૈઃ શાલિચૂર્ણમિશ્રિતૈઃ પૂપલિકાં પક્ત્વા ખાદેત્| તદનુ-પશ્ચાચ્ચ, ધાન્યામ્લં પિબેત્| અથવા , તક્રં-મથિતં , પઞ્ચકોલલવણયુતં પિબેત્|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu tadanu dhAnyAmlaM takraM vA kRumiShu mUrdhaviD~ggacUrNamishrABakShyAH (30-31) · Śloka 31

| નીપમાર્કવનિર્ગુણ્ડીપલ્લવેષ્વપ્યયં વિધિઃ||૩૦|| વિડઙ્ગચૂર્ણમિશ્રૈર્વા પિષ્ટૈર્ભક્ષ્યાન્ પ્રકલ્પયેત્| |૩૧|

સ૦-નીપાદિષ્વયમેવ-પૂર્વોક્તો મૂષકકર્ણીપલ્લવવિધિઃ , કલ્પ્યઃ| અથવા , પિષ્ટૈર્વિડઙ્ગચૂર્ણમિશ્રિતૈર્ભક્ષ્યાન્ પ્રકલ્પયેત્|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu pAne bastau ca ArUShkaraM tailam (31-32) · Śloka 32

| વિડઙ્ગતણ્ડુલૈર્યુક્તમર્ધાંશૈરાતપે સ્થિતમ્||૩૧|| દિનમારુષ્કરં તૈલં પાને બસ્તૌ ચ યોજયેત્| સુરાહ્વસરલસ્નેહં પૃથગેવં ચ કલ્પયેત્||૩૨||

સ૦-અરુષ્કરજં તૈલં પાને બસ્તૌ ચ યોજયેત્| કિમ્ભૂતમ્ ? અર્ધભાગપ્રમાણૈર્વિડઙ્ગતણ્ડુલૈર્મિશ્રિતં તથા દિનમાતપે સ્થિતમ્| દિનમિત્યત્યન્તસંયોગે દ્વિતીયા| દેવદાર્વાદિતૈલં પૃથગેવં-વિડઙ્ગતણ્ડુલાન્વિતમાતપે સ્થિતં , કલ્પયેત્|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu surAhvasaralayoH snehau kRumiShu purIShajeShu basti virecane (33) · Śloka 33

પુરીષજેષુ સુતરાં દદ્યાદ્બસ્તિવિરેચને| |૩૩|

સ૦-પુરીષજેષુ કૃમિષુ સુતરાં બસ્તિં વિરેચનં ચ દદ્યાત્|

Adhikarana kRumiShu kaPajeShu nasyaM vamanaM shamanaM ca (33) · Śloka 33

| શિરોવિરેકં વમનં શમનં કફજન્મસુ||૩૩||

કફજન્મસુ કૃમિષુ શિરોવિરેકં-નસ્યં , વમનં શમનં ચ કુર્યાત્|

Adhikarana kRumiShu raktajeShu kuShThcikitstoktAkriyA (34) · Śloka 34

રક્તજાનાં પ્રતીકારં કુર્યાત્કુષ્ઠચિકિત્સિતાત્| |૩૪|

સ૦-રક્તોત્થાનાં કૃમીણાં કુષ્ઠચિકિત્સિતાત્ પ્રતીકારં વિદધ્યાત્| લ્યબ્લોપે પઞ્ચમી , કુષ્ઠચિકિત્સિતોક્તપેક્ષ્યેત્યર્થઃ|

Adhikarana kRumiShu romaBojiShu indraluptavidhiH (34) · Śloka 34

| ઇન્દ્રલુપ્તવિધિશ્ચાત્ર વિધેયો રોમભોજિષુ||૩૪||

સ૦-રોમભોજિષુ કૃમિષ્વિન્દ્રલુપ્તવિધિઃ (હૃ. ઉ. અ. ૨૪|૨૮) કાર્યઃ|

Adhikarana kRumiShu kShIrAdIni varjyAni (20) · Śloka 20

ક્ષીરાણિ માંસાનિ ઘૃતં ગુડં ચ દધીનિ શાકાનિ ચ પર્ણવન્તિ| સમાસતોઽમ્લાન્મધુરાન્ રસાંશ્ચ કૃમીન્ જિહાસુઃ પરિવર્જયેત્||૩૫|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ચતુર્થે ચિકિત્સિતસ્થાને શ્વિત્રકૃમિચિકિત્સિતં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ||૨૦||

સ૦-કૃમીન્ જિહાસુઃ ક્ષીરાદીન્ વર્જયેત્| ઉપજાતિવૃત્તમ્| ઇતિ શ્રીમૃગાઙ્કદત્તપુત્રશ્રીમદરુણદત્તવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયટીકાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરાખ્યાયાં ચતુર્થે ચિકિત્સિતસ્થાને શ્વિત્રકૃમિચિકિત્સિતં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ|| ૨૦||