20. śvitrakr̥micikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಾಮ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ-

Adhikarana shvitrakRumicitsitAdhyAyaH shvitre shIghracikitsAyAhetuH (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಕುಷ್ಠಾದಪಿ ಬೀಭತ್ಸಂ ಯಚ್ಛೀಘ್ರತರಂ ಚ ಯಾತ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್| ಶ್ವಿತ್ರಮತಸ್ತಚ್ಛಾನ್ತ್ಯೈ ಯತೇತ ದೀಪ್ತೇ ಯಥಾ ಭವನೇ||೧||

ಸ೦-ಯತ್-ಯಸ್ಮಾತ್, ಕುಷ್ಠಾದಪಿ ಬೀಭತ್ಸಂ-ಜುಗುಪ್ಸಿತಂ ನಿನ್ದ್ಯಂ, ತಥಾ ಶೀಘ್ರತರಮಸಾಧ್ಯತ್ವಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಯಾತಿ| ಅತಃ-ಅಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ, ತಸ್ಯ-ಶ್ವಿತ್ರಸ್ಯ ಶಮಾಯ, ಯತ್ನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯಥಾ ಜ್ವಲಿತೇ ಗೃಹೇ| ಆರ್ಯಾ|

Adhikarana shvitre pUrvaM saMshodhanaM shvitre virikte pipAsite ca peyA (2-3) · Śloka 3

ಸಂಶೋಧನಂ ವಿಶೇಷಾತ್ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ಪೂರ್ವಮೇವ ದೇಹಸ್ಯ| ಶ್ವಿತ್ರೇ ಸ್ರಂಸನಮಗ್ರ್ಯಂ ಮಲಯೂರಸ ಇಷ್ಯತೇ ಸಗುಡಃ||೨|| ತಂ ಪೀತ್ವಾಽಭ್ಯಕ್ತತನುರ್ಯಥಾಬಲಂ ಸೂರ್ಯಪಾದಸನ್ತಾಪಮ್| ಸೇವೇತ ನಿರಿಕ್ತತನುಸ್ತ್ರ್ಯಹಂ ಪಿಪಾಸುಃ ಪಿಬೇತ್ಪೇಯಾಮ್||೩||

ಸ೦-ಪ್ರಥಮಮೇವ ಶರೀರಸ್ಯ ಸಂಶೋಧನಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತದೇವಾಹ-ಶ್ವಿತ್ರೇ ಮಲಯೂರಸೋ-ಬಾಕುಚೀಕ್ವಾಥಃ, ಸಹ ಗುಡಯಾ-ಸ್ನುಹ್ಯಾ, ಸಗುಡೋ ವಿರೇಚನಮಿಷ್ಯತೇ| ಮುಖಚಪಲಾ| ತಂ-ಕ್ವಾಥಂ, ಪೀತ್ವಾಽವ್ಯಕ್ತಶರೀರಃ ಸನ್ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಸನ್ತಾಪಂ ಭಜೇತ್| ವಿರಿಕ್ತಶ್ಚ ಸನ್ ಪಿಪಾಸಿತಃ ಪೇಯಾಂ ತ್ರೀಣಿ ದಿನಾನಿ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana shvitre kaNTakena sPoTaBedanaM shvitre nistrutasPoTe malayvAdikvAthaH shvitre nistru pAlAshakShAraH (4-5) · Śloka 5

ಶ್ವಿತ್ರೇಽಙ್ಗೇ ಸ್ಫೋಟಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಕಣ್ಟಕೇನ ತಾನ್ಭಿನ್ದ್ಯಾತ್| ಸ್ಫೋಟೇಷು ನಿಃಸ್ರುತೇಷು ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಬೇತ್ ತ್ರಿದಿನಮ್||೪|| ಮಲಯೂಮಸನಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗೂಂ ಶತಪುಷ್ಪಾಂ ಚಾಮ್ಭಸಾ ಸಮುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ| ಪಾಲಾಶಂ ವಾ ಕ್ಷಾರಂ ಯಥಾಬಲಂ ಫಾಣಿತೋಪೇತಮ್||೫||

ಸ೦-ಶ್ವಿತ್ರೇ ಸಾಭ್ಯಙ್ಗೇ ಯೇ ಸ್ಫೋಟಾ ಉದ್ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್-ಸ್ಫೋಟಕಾನ್, ಕಣ್ಟಕೇನ ಭಿನ್ದ್ಯಾತ್| ಸ್ಫೋಟೇಷು ನಿಃಸ್ರುತೇಷು ಸತ್ಸು ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಸ್ತ್ರೀಣಿ ದಿನಾನಿ ಮಲಯ್ವಾದೀನಿ ಸಮುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಪಿಬೇತ್| ಪಾಲಾಶಂ ವಾ ಕ್ಷಾರಂ ಫಾಣಿತಯುಕ್ತಂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಪಿಬೇತ್| ತಿಸ್ರ ಆರ್ಯಾಃ|

Adhikarana shvitre sPoTodBave PalgvAdi kvAthAdi (6) · Śloka 6

ಫಲ್ಗ್ವಕ್ಷವೃಕ್ಷವಲ್ಕಲನಿರ್ಯೂಹೇಣೇನ್ದುರಾಜಿಕಾಕಲ್ಕಮ್| ಪೀತ್ವೋಷ್ಣಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಜಾತೇ ಸ್ಫೋಟೇ ತಕ್ರೇಣ ಭೋಜನಂ ನಿರ್ಲವಣಮ್||೬||

ಸ೦-ಫಲ್ಗೋರಕ್ಷೇಸ್ಯ ಚ ತ್ವಚೋ ಯೋ ನಿರ್ಯೂಹಃ-ಕ್ವಾಥಃ, ತೇನ [ಇನ್ದುರಾಜಿಕಾಯಾಃ-] ಬಾಕುಚ್ಯಾಃ, ಕಲ್ಕಂ ಪೀತ್ವಾ ಉಷ್ಣೇ-ಆತಪೇ, ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಸ್ಫೋಟೇಷು ಜಾತೇಷು ಸತ್ಸು ತಕ್ರೇಣ ಸಹ ಭೋಜನಂ ನಿರ್ಲವಣಂ ಹಿತಮ್| ಆರ್ಯಾ ಗೀತಿಃ (?)|

Adhikarana shvitre gomUtrAriShTam (7) · Śloka 7

ಗವ್ಯಂ ಮೂತ್ರಂ ಚಿತ್ರಕವ್ಯೋಷಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪಿಃಕುಮ್ಭೇ ಸ್ಥಾಪಿತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಮಿಶ್ರಮ್| ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಿತ್ರಿಣಾ ಪೇಯಮೇತತ್ ಕಾರ್ಯಂ ಚಾಸ್ಮೈ ಕುಷ್ಠದೃಷ್ಟಂ ವಿಧಾನಮ್||೭||

ಸ೦-ಗೋಮೂತ್ರಂ ಚಿತ್ರಕಾದಿಯುಕ್ತಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಂ ಘೃತಕುಮ್ಭೇ ಸ್ಥಾಪಿತಂ ಪಕ್ಷಂ ಯಾವತ್ ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಿತ್ರವತೈತತ್ಪೇಯಮ್| ಅಸ್ಮೈ ಚ-ಶ್ವಿತ್ರಿಣೇ, ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಂ ವಿಧಾನಮ್| ಅಸ್ಮೈ ಇತಿ ಕ್ರಿಯಾಗ್ರಹಣಾತ್ಸಮ್ಪ್ರದಾನತ್ವಮ್| [ಶಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್| ]

Adhikarana shvitre mArkavaM BuktvA bIjakaShRutaM dugdham (8) · Śloka 8

ಮಾರ್ಕವಮಥವಾ ಸ್ವಾದೇದ್ಭೃಷ್ಠಂ ತೈಲೇನ ಲೋಹಪಾತ್ರಸ್ಥಮ್| ಬೀಜಕಶೃತಂ ಚ ದುಗ್ಧಂ ತದನು ಪಿಬೋಚ್ಛ್ವಿತ್ರನಾಶಾಯ||೮||

ಸ೦-ಭೃಙ್ಗರಾಜಂ ವಾ ತೈಲೇನ ಭೃಷ್ಟಂ ಲೋಹಪಾತ್ರಸ್ಥಂ ಖಾದೇತ್| ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚ ಪಶ್ಚಾದ್ಬೀಜಕಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ಶ್ವಿತ್ರಶಾನ್ತ್ಯೈ ಪಿಬೇತ್| ಆರ್ಯಾ|

Adhikarana shvitre pUtIkapallavAdilepaH (9) · Śloka 9

ಪೂತಿಕಾರ್ಕವ್ಯಾಧಿಘಾತಸ್ನುಹೀನಾಂ ಮುತ್ರೇ ಪಿಷ್ಟಾಃ ಪಲ್ಲವಾ ಜಾತಿಜಾಶ್ಚ| ಘ್ನನ್ತ್ಯಾಲೇಪಾಚ್ಛ್ವಿತ್ರದುರ್ನಾಮದದ್ರೂ- ಪಾಮಾಕೋಠಾನ್ ದುಷ್ಟನಾಡೀವ್ರಣಾಂಶ್ಚ||೯||

ಸ೦-ಪೂತಿಕಾದೀನಾಂ ಪಲ್ಲವಾ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಪಿಷ್ಟಾಸ್ತಥಾ ಜಾತಿಪಲ್ಲವಾ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಪಿಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಲೇಪೇನ ಶ್ವಿತ್ರಾದೀನ್ ಘ್ನನ್ತಿ|

Adhikarana shvitre dagdhadvIpicarmalepaH (10) · Śloka 10

ದ್ವೈಪಂ ದಗ್ಧಂ ಚರ್ಮ ಮಾತಙ್ಗಜಂ ವಾಶ್ವಿತ್ರೇ ಲೇಪಸ್ತೈಲಯುಕ್ತೋ ವರಿಷ್ಠಃ| |೧೦|

ಸ೦-ದ್ವೀಪಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಚರ್ಮ ದಗ್ಧಂ ಹಸ್ತಿಜಂ ಚ ಚರ್ಮ ದಗ್ಧಂ ತೈಲಾನ್ವಿತೋ ಲೇಪಃ ಶ್ವಿತ್ರೇಽತಿಶಯೇನ ವರಃ|

Adhikarana shvitre pUtiH kITalepaH (10) · Śloka 10

| ಪೂತಿಃಕೀಟೋ ರಾಜವೃಕ್ಷೋದ್ಭವೇನ ಕ್ಷಾರೇಣಾಕ್ತಃ ಶ್ವಿತ್ರಮೇಕೋಽಪಿ ಹನ್ತಿ||೧೦||

ಸ೦-ಪೂತಿಃಕೀಟೋ ರಾಜವೃಕ್ಷಜೇನ ಕ್ಷಾರೇಣ ಲೇಪತ ಏಕ ಏವ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಹನ್ತಿ| ಪೂತಿಃಕೀಟೋ-ವರ್ಷಾಕಾಲೋದ್ಭವಃ ಪಿಲಿನ್ದಿಕೇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಶಾಲಿನ್ಯೌ ವೃತ್ತೇ|

Adhikarana shvitre BallAtakalepaH (11) · Śloka 11

ರಾತ್ರೌ ಗೋಮೂತ್ರೇ ವಾಸಿತಾನ್ ಜರ್ಜರಾಙ್ಗಾ- ನಹ್ನಿ ಚ್ಛಾಯಾಯಾಂ ಶೋಷಯೇತ್ಸ್ಫೋಟಹೇತೂನ್| ಏವಂ ವಾರಾಂಸ್ತ್ರೀಂಸ್ತೈಸ್ತತಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈಃ ಸ್ನುಹ್ಯಾಃ ಕ್ಷೀರೇಣ ಶ್ವಿತ್ರನಾಶಾಯ ಲೇಪಃ||೧೧||

ಸ೦-ಸ್ಫೋಟಹೇತೂನ್-ಭಲ್ಲಾತಕಾನ್, ಜರ್ಜರೀಕೃತಾನ್ ನಿಶಿ ಗೋಮೂತ್ರೇ ಸ್ಥಿತಾನ್ ದಿವಸೇ ಛಾಯಾಯಾಂ ಶೋಷಯೇತ್| ಏವಂ ತ್ರೀನ್ ವಾರಾನ್ ಮೂತ್ರಸ್ಥಿತಾನ್ ಶೋಷಿತಾಂಶ್ಚ| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ತೈಃ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರೇಣ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈಃ ಶ್ವಿತ್ರಶಾನ್ತ್ಯೈ ಲೇಪಃ| ವೈಶ್ವದೇವೀ|

Adhikarana shvitre kRuShNasarpamaShIlepaH,shvitre mayUrapittalepaH shvitre dagdhahrIberalepaH (12) · Śloka 12

ಅಕ್ಷತೈಲದ್ರುತಾ ಲೇಪಃ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪೋದ್ಭವಾ ಮಷೀ| ಶಿಖಿಪಿತ್ತಂ ತಥಾ, ದಗ್ಧಂ ಹ್ರೀಬೇರಂ ವಾ ತದಾಪ್ಲುತಮ್||೧೨||

ಸ೦-ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಜಾ ಮಷೀ ಅಕ್ಷತೈಲೇನ ದ್ರುತಾ ಲೇಪಃ| ಮಯೂರಪಿತ್ತಂ ಚ ಲೇಪಃ ಪೂರ್ವಗುಣಃ| ಅಥವಾ, ಹ್ರೀಬೇರಂ ದಗ್ಧಂ ತೇನ-ಅಕ್ಷತೈಲೇನಾಲೋಡಿತಂ, ಲೇಪಸ್ತದ್ವತ್|

Adhikarana shvitre savarNakaro bAkucIbIjAdilepaH (13) · Śloka 13

ಕುಡವೋಽವಲ್ಗುಜಬೀಜಾದ್ಧರಿತಾಲಚತುರ್ಥಭಾಗಸಮ್ಮಿಶ್ರಃ| ಮೂತ್ರೇಣ ಗವಾಂ ಪಿಷ್ಟಃ ಸವರ್ಣಕರಣಂ ಪರಂ ಶ್ವಿತ್ರೇ||೧೩||

ಸ೦-ಬಾಕುಚೀಬೀಜಂ ಪಲಚತುಷ್ಟಯಂ ಹರಿತಾಲಪಲಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟಂ ಶ್ವಿತ್ರೇ ಸವರ್ಣಕರಂ ಸ್ಯಾತ್| ಆರ್ಯಾ|

Adhikarana shvitre gajapurIShakShArAdilepaH (14-15) · Śloka 15

ಕ್ಷಾರೇ ಸುದಗ್ಧೇ ಗಜಲಿಣ್ಡಜೇ ಚ ಗಜಸ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ಪರಿಸ್ರುತೇ ಚ| ದ್ರೋಣಪ್ರಮಾಣೇ ದಶಭಾಗಯುಕ್ತಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪಚೇದ್ಬೀಜಮವಲ್ಗುಜಾನಾಮ್||೧೪|| ಶ್ವಿತ್ರಂ ಜಯೇಚ್ಚಿಕ್ಕಣತಾಂ ಗತೇನ ತೇನ ಪ್ರಲಿಮ್ಪನ್ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಘೃಷ್ಟಮ್| ಕುಷ್ಠಂ ಮಷಂ ವಾ ತಿಲಕಾಲಕಂ ವಾ ಯದ್ವಾ ವ್ರಣೇ ಸ್ಯಾದಧಿಮಾಂಸಜಾತಮ್||೧೫||

ಸ೦-ಗಜಪುರೀಷಜೇ ಕ್ಷಾರೇ ಸುದಗ್ಧೇ ದ್ರೋಣಪ್ರಮಾಣೇ ಯಥಾಪ್ರಮಾಣಂ ಗಜಸ್ಯ ಮೂತ್ರೇಣ ಕ್ಷಾರವಿಧಿನಾ ಪರೀಸ್ರುತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಬಾಕುಚೀಬೀಜಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪಚೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ದಶಭಾಗಯುಕ್ತಮ್,-ದಶಭಿರ್ಭಾಗೈಃ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಿರ್ಮಿಶ್ರಿತಮ್| ತೇನ ಚಿಕ್ಕಣತಾಂ-ಮದನರೂಪತಾಂ, ಗತೇನ ಪುರುಷೋ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಘೃಷ್ಟಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಪ್ರಲಿಮ್ಪನ್ ಜಯೇತ್, ಕುಷ್ಠಾದೀಂಶ್ಚ| ಅಧಿಮಾಂಸರೂಪತೋ ಯಚ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ತಚ್ಚ ಜಯೇತ್| ಉಪಜಾತೀ|

Adhikarana shvitre BallAtakAdilepaH (16-17) · Śloka 17

ಭಲ್ಲಾತಕಂ ದ್ವೀಪಿಸುಧಾರ್ಕಮೂಲಂ ಗುಞ್ಜಾಫಲಂ ತ್ರ್ಯೂಷಣಶಙ್ಖಚೂರ್ಣಮ್| ತುತ್ಥಂ ಸಕುಷ್ಠಂ ಲವಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕ್ಷಾರದ್ವಯಂ ಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಂ ಚ ಪಕ್ತ್ವಾ||೧೬|| ಸ್ನುಗರ್ಕದುಗ್ಧೇ ಘನಮಾಯಸಸ್ಥಂ ಶಲಕಯಾ ತದ್ವಿದಧೀತ ಲೇಪಮ್| ಕುಷ್ಠೇ ಕಿಲಾಸೇ ತಿಲಕಾಲಕೇಷು ಮಷೇಷು ದುರ್ನಾಮಸು ಚರ್ಮಕೀಲೇ||೧೭||

ಸ೦-ಭಲ್ಲಾತಕಾದಿಕಂ ಸ್ನುಗರ್ಕಯೋರ್ದುಗ್ಧೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಘನಮಾಯಸಪಾತ್ರೇ ಸ್ಥಿತಂ ತತ್-ಏತತ್, ಶಲಾಕಯಾ ಲೇಪಂ ಕುಷ್ಠಾದಿಷು ವಿದಧೀತ| ಇನ್ದ್ರವಜ್ರೋಪಜಾತೀ|

Adhikarana shvitre kShINapApasya shuddhayAdiBiH shvitraprashamaH (18-1) · Śloka 1

ಶುದ್ಧ್ಯಾ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷೈರ್ವಿರೂಕ್ಷಣೈರ್ಭಕ್ಷಣೈಶ್ಚ ಸಕ್ತೂನಾಮ್| ಶ್ವಿತ್ರಂ ಕಸ್ಯಚಿದೇವ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ಕ್ಷೀಣಪಾಪಸ್ಯ||೧೮|| ಇತಿ ಶ್ವಿತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧||

ಶ್ವಿತ್ರಂ ಕಸ್ಯಚಿದೇವ ನರಸ್ಯ ಕ್ಷೀಣಕಲ್ಮಷಸ್ಯ ಶುದ್ಧ್ಯಾದಿಭಿಃ ಶಾಮ್ಯತಿ| ಆರ್ಯಾ| ಇತಿ ಶ್ವಿತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ| ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ಕೃಮಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ, ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಾಮಾನ್ಯಾತ್|

Adhikarana kRumiShu snehasvedapUrvakaH surasAdigaNakvAthabastiH, tatastrivRutkalkavirecanam, tataH kaTvAdi kaShAyaiH pariShecanam, tato viDa~ggatailenAnu vAsanam (19-23) · Śloka 23

ಅಥ ಕೃಮಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೇ ಗುಡಕ್ಷೀರಮತ್ಸ್ಯಾದ್ಯೈಃ ಕೃಮಿಣೋದರೇ| ಉತ್ಕ್ಲೇಶಿತಕೃಮಿಕಫೇ ಶರ್ವರೀಂ ತಾಂ ಸುಖೋಷಿತೇ||೧೯|| ಸುರಸಾದಿಗಣಂ ಮೂತ್ರೇ ಕ್ವಾಥಯಿತ್ವಾಽರ್ಧವಾರಿಣಿ| ತಂ ಕಷಾಯಂ ಕಣಾಗಾಲಕೃಮಿಜಿತ್ಕಲ್ಕಯೋಜಿತಮ್||೨೦|| ಸತೈಲಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ವಸ್ತಿಂ ತತೋಽಹನಿ| ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ನಿರೂಢಂ ತಂ ಪಾಯಯೇತ ವಿರೇಚನಮ್||೨೧|| ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಂ ಫಲಕಣಾಕಷಾಯಾಲೋಡಿತಂ ತತಃ| ಊರ್ಧ್ವಾಧಃಶೋಧಿತೇ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚಕೋಲಯುತಂ ಕ್ರಮಮ್||೨೨|| ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಣಾಂ ಕಷಾಯೈಃ ಪರಿಷೇಚನಮ್| ಕಾಲೇ ವಿಡಙ್ಗತೈಲೇನ ತತಸ್ತಮನುವಾಸಯೇತ್||೨೩||

ಸ೦-ಕೃಮಿಣಮದುರಂ ಯಸ್ಯೇತಿ ಪಾಮಾದಿತ್ವಾನ್ನಪ್ರತ್ಯಯಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಕೃಮಿಣೋದರೇ ನರೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೇ ತಥಾ ಗುಡಾದಿಭಿರುತ್ಕ್ಲೇಶಿತಾಃ-ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚ್ಯಾವಿತಾಃ , ಕೃಮಯಃ ಕಫಶ್ಚ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥಾಭೂತ ಉದರೇ ತಥಾ ಸಮುತ್ಕ್ಲೇಶಿತಾದನನ್ತರಂ ತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಸುಖೋಷಿತೇ ಸತಿ ಸತೈಲಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರಂ ಬಸ್ತಿಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸುರಸಾದಿಗಣಂ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೦) ಗೋಮೂತ್ರೇಽರ್ಧವಾರಿಣಿ ಕ್ವಾಥಯಿತ್ವಾ ತತಸ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ಕಣಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕೇನ ಯೋಜಿತಂ-ಮಿಶ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ| ತತೋ-ನಿರೂಹಾದನನ್ತರಂ , ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಾಹನಿ ತಂ-ನಿರೂಢಂ , ವಿರೇಚನಂ ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಂ ಫಲಾದಿಕಷಾಯಾಲೋಡಿತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ , ಊರ್ಧ್ವಾಧಃಶೋಧಿತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪಞ್ಚಕೋಲಯುತಂ ಕ್ರಮಂ-ಪೇಯಾವಿಲೇಪ್ಯಾದಿಕಂ , ಕುರ್ಯಾತ್| ತತಃ ಕಟ್ವಾದಿಭಿಃ ಕಷಾಯೈಃ ಪರಿಷೇಚಿತಂ ಸಮನನ್ತರಂ ಯದಾ ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತೋಽಗ್ನಿಸ್ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಿಡಙ್ಗತೈಲೇನ ತಮನುವಾಸಯೇತ್|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu shiroroganiShedhoktamanupraBUtatiktakAdiBojanam (24) · Śloka 24

ಶಿರೋರೋಗನಿಷೇಧೋಕ್ತಮಾಚರೇನ್ಮೂರ್ಧಗೇಷ್ವನು| ಉದ್ರಿಕ್ತತಿಕ್ತಕಟುಕಮಲ್ಪಸ್ನೇಹಂ ಚ ಭೋಜನಮ್||೨೪||

ಸ೦-ಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೇ ಯದುಕ್ತಂ ತನ್ಮೂರ್ಧಗೇಷು ಕೃಮಿಷ್ವಾಚರೇತ್| ಅನು-ಪಶ್ಚಾತ್, ಪ್ರಭೂತತಿಕ್ತಕಟುಕಮಲ್ಪಸ್ನೇಹಂ ಚ ಭೋಜನಮಾಚರೇತ್|

Adhikarana kRumiShu takrasAdhitA yavAgUH (25) · Śloka 25

ವಿಡಙ್ಗಕೃಷ್ಣಾಮರಿಚಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಶಿಗ್ರುಭಿಃ| ಪಿಬೇತ್ಸಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರೈರ್ಯವಾಗೂಂ ತಕ್ರಸಾಧಿತಮ್||೨೫||

ಸ೦-ತಥಾ ವಿಡಙ್ಗಾದಿಭಿಸ್ತಕ್ರಸಾಧಿತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana kRumiShu shirIShAdInAM pRuthagrasAH (26-27) · Śloka 27

ರಸಂ ಶಿರೀಷಕಿಣಿಹೀಪಾರಿಭದ್ರಕಕೇಮ್ಬುಕಾತ್| ಪಲಾಶಬೀಜಪತ್ತರಪೂತಿಕಾದ್ವಾ ಪೃಥಕ್ ಪಿಬೇತ್||೨೬|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ, ಸುರಸಾದೀನ್ ವಾ ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾನ್ ಪೃಥಕ್| |೨೭|

ಸ೦-ಶಿರೀಷಾದಿರಸಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಣಿಹೀ-ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾ| ಪಲಾಶಬೀಜಾದೀನಾಂ ವಾ ರಸಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಂ ಪೃಥಕ್ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ , ಸುರಸಾದೀನ್ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೦) ಕ್ಷೌದ್ರಯುತಾನ್ ಪೃಥಗ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana kRumiShu ashvaviTcUrNam (27-28) · Śloka 28

| ಶತಕೃತ್ವೋಽಶ್ವವಿಟ್ಚೂರ್ಣಂ ವಿಡಙ್ಗಕ್ವಾಥಭಾವಿತಮ್||೨೭|| ಕೃಮಿಮಾನ್ ಮಧುನಾ ಲಿಹ್ಯಾದ್ಭಾವಿತಂ ವಾ ವರಾರಸೈಃ| |೨೮|

ಸ೦-ಅಶ್ವಪುರೀಷಚೂರ್ಣಂ ಬಹೂನ್ ವಾರಾನ್ ವಿಡಙ್ಗಕ್ವಾಥೇನ ಭಾವಿತಮಥವಾಽಶ್ವಶಕೃಚ್ಚೂರ್ಣಂ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥೇನ ಭಾವಿತಂ ಮಧುನಾ ಕೃಮಿಮಾನ್ ಲಿಹ್ಯಾತ್|

Adhikarana kRumiShu tasya pradhamanaM ca (28) · Śloka 28

| ಶಿರೋಗತೇಷು ಕೃಮಿಷು ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಧಮನಂ ಚ ತತ್||೨೮||

ಶಿರೋಗತೇಷು ಕೃಮಿಷು ತತ್-ಶಿರೋರೋಗನಿಷೇಧೋಕ್ತಂ, ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಧಮನಂ-ನಸ್ಯಂ , ಚಾಚರೇತ್|

Adhikarana kRumiShu AkhuparNIpallavAdipUpalikA (29-30) · Śloka 30

ಆಖುಕರ್ಣೀಕಿಸಲಯೈಃ ಸುಪಿಷ್ಟೈಃ ಪಿಷ್ಟಮಿಶ್ರಿತೈಃ| ಪಕ್ತ್ವಾ ಪೂಪಲಿಕಾಂ ಖಾದೇದ್ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಚ ಪಿಬೇದನು||೨೯|| ಸಪಞ್ಚಕೋಲಲವಣಮಸಾನ್ದ್ರ ತಕ್ರಮೇವ ವಾ| |೩೦|

ಸ೦-ತಥಾ, ಮೂಷಕಕರ್ಣೀಪಲ್ಲವೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಿತೈಃ ಶಾಲಿಚೂರ್ಣಮಿಶ್ರಿತೈಃ ಪೂಪಲಿಕಾಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಖಾದೇತ್| ತದನು-ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ, ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಅಥವಾ , ತಕ್ರಂ-ಮಥಿತಂ , ಪಞ್ಚಕೋಲಲವಣಯುತಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu tadanu dhAnyAmlaM takraM vA kRumiShu mUrdhaviD~ggacUrNamishrABakShyAH (30-31) · Śloka 31

| ನೀಪಮಾರ್ಕವನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಪಲ್ಲವೇಷ್ವಪ್ಯಯಂ ವಿಧಿಃ||೩೦|| ವಿಡಙ್ಗಚೂರ್ಣಮಿಶ್ರೈರ್ವಾ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| |೩೧|

ಸ೦-ನೀಪಾದಿಷ್ವಯಮೇವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೋ ಮೂಷಕಕರ್ಣೀಪಲ್ಲವವಿಧಿಃ , ಕಲ್ಪ್ಯಃ| ಅಥವಾ , ಪಿಷ್ಟೈರ್ವಿಡಙ್ಗಚೂರ್ಣಮಿಶ್ರಿತೈರ್ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu pAne bastau ca ArUShkaraM tailam (31-32) · Śloka 32

| ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲೈರ್ಯುಕ್ತಮರ್ಧಾಂಶೈರಾತಪೇ ಸ್ಥಿತಮ್||೩೧|| ದಿನಮಾರುಷ್ಕರಂ ತೈಲಂ ಪಾನೇ ಬಸ್ತೌ ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ಸುರಾಹ್ವಸರಲಸ್ನೇಹಂ ಪೃಥಗೇವಂ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್||೩೨||

ಸ೦-ಅರುಷ್ಕರಜಂ ತೈಲಂ ಪಾನೇ ಬಸ್ತೌ ಚ ಯೋಜಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಅರ್ಧಭಾಗಪ್ರಮಾಣೈರ್ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲೈರ್ಮಿಶ್ರಿತಂ ತಥಾ ದಿನಮಾತಪೇ ಸ್ಥಿತಮ್| ದಿನಮಿತ್ಯತ್ಯನ್ತಸಂಯೋಗೇ ದ್ವಿತೀಯಾ| ದೇವದಾರ್ವಾದಿತೈಲಂ ಪೃಥಗೇವಂ-ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲಾನ್ವಿತಮಾತಪೇ ಸ್ಥಿತಂ , ಕಲ್ಪಯೇತ್|

Adhikarana kRumiShu mUrdhageShu surAhvasaralayoH snehau kRumiShu purIShajeShu basti virecane (33) · Śloka 33

ಪುರೀಷಜೇಷು ಸುತರಾಂ ದದ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿವಿರೇಚನೇ| |೩೩|

ಸ೦-ಪುರೀಷಜೇಷು ಕೃಮಿಷು ಸುತರಾಂ ಬಸ್ತಿಂ ವಿರೇಚನಂ ಚ ದದ್ಯಾತ್|

Adhikarana kRumiShu kaPajeShu nasyaM vamanaM shamanaM ca (33) · Śloka 33

| ಶಿರೋವಿರೇಕಂ ವಮನಂ ಶಮನಂ ಕಫಜನ್ಮಸು||೩೩||

ಕಫಜನ್ಮಸು ಕೃಮಿಷು ಶಿರೋವಿರೇಕಂ-ನಸ್ಯಂ , ವಮನಂ ಶಮನಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana kRumiShu raktajeShu kuShThcikitstoktAkriyA (34) · Śloka 34

ರಕ್ತಜಾನಾಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಾತ್| |೩೪|

ಸ೦-ರಕ್ತೋತ್ಥಾನಾಂ ಕೃಮೀಣಾಂ ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಾತ್ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಲ್ಯಬ್ಲೋಪೇ ಪಞ್ಚಮೀ , ಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಪೇಕ್ಷ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana kRumiShu romaBojiShu indraluptavidhiH (34) · Śloka 34

| ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತವಿಧಿಶ್ಚಾತ್ರ ವಿಧೇಯೋ ರೋಮಭೋಜಿಷು||೩೪||

ಸ೦-ರೋಮಭೋಜಿಷು ಕೃಮಿಷ್ವಿನ್ದ್ರಲುಪ್ತವಿಧಿಃ (ಹೃ. ಉ. ಅ. ೨೪|೨೮) ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana kRumiShu kShIrAdIni varjyAni (20) · Śloka 20

ಕ್ಷೀರಾಣಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಘೃತಂ ಗುಡಂ ಚ ದಧೀನಿ ಶಾಕಾನಿ ಚ ಪರ್ಣವನ್ತಿ| ಸಮಾಸತೋಽಮ್ಲಾನ್ಮಧುರಾನ್ ರಸಾಂಶ್ಚ ಕೃಮೀನ್ ಜಿಹಾಸುಃ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೩೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೦||

ಸ೦-ಕೃಮೀನ್ ಜಿಹಾಸುಃ ಕ್ಷೀರಾದೀನ್ ವರ್ಜಯೇತ್| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೦||