22. vātaśōṇitacikitsitadhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

അസ്മാദനന്തരം വാതരക്തചികിത്സിതമാരഭ്യതേ| യതോ വാതശോണിതാഖ്യോ വ്യാധിഃ പ്രായോ വാതവ്യാധിരേവ| ശോണിതയുക്തേന വായുനാ കൃതത്വാദ്ബഹുവക്തവ്യാച്ച പൃഥഗസ്യോപദേശഃ, ഇത്യത ആഹ-

Adhikarana vAtashoNitacikitsitAdhyAyaH vAtarakte alpAlpaM raktaharaNam (2-1) · Śloka 1

അഥാതോ വാതശോണിതചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) വാതശോണിതിനോ രക്തം സ്നിഗ്ധസ്യ ബഹുശോ ഹരേത്| അല്പാല്പം പാലയന് വായും യഥാദോഷം യഥാബലമ്||൧||

സ൦-വാതശോണിതിനോ നരസ്യ സ്നിഗ്ധസ്യ സതോ ബഹൂന് വാരാന് ലോഹിതമല്പാല്പം ഹരേദ്വാതകോപഭയാത്| അത ഏവാഹ,-പാലയന് വായുമ്, തഥാ യഥാദോഷം-ദോഷാനതിക്രമേണ, തഥാ ബലാനതിക്രമേണ| യഥാദോഷമിത്യുപലക്ഷണാര്ഥമ്, ദൂഷ്യാദ്യനതിക്രമേണാപി രക്തം ഹരേത്|

Adhikarana vAtarakte rUgrAgAdiyute jalaukoBiH vAtarakte cimacimAdiyute shRu~ggatumbaiH vAtarakte deshAntaragate pracCAnasirABiH (2-3) · Śloka 3

രുഗ്രാഗതോദദാഹേഷു ജലൌകോഭിര്വിനിര്ഹരേത്| ശൃങ്ഗതുമ്ബൈശ്ചിമിചിമാകണ്ഡൂരുഗ്ദൂയനാന്വിതമ്||൨|| പ്രച്ഛാനേന സിരാഭിര്വാ ദേശാദ്ദേശാന്തരം വ്രജത്| |൩|

സ൦-രുഗ്രാഗാദിഷു സത്സു ജലൌകോഭീ രുധിരം ഹരേത്| ചിമിചിമാദ്യന്വിതം രക്തം ശൃങ്ഗതുമ്ബൈര്ഹരേത്| ദേശാദ്ദേശാന്തരം ഗച്ഛദസൃക് പ്രച്ഛാനേന സിരയാ വാ ഹരേത്|

Adhikarana vAtarakte a~ggaglAnyAdau raktastrAvaniShedhaH vAtarakte raktakShayAt gamBIrashothAdayaH (3-4) · Śloka 4

| അങ്ഗഗ്ലാനൌ തു ന സ്രാവ്യം രൂക്ഷേ വാതോത്തരേ ച യത്||൩|| ഗമ്ഭീരം ശ്വയഥും സ്തമ്ഭം കമ്പം സ്നായുസിരാമയാന്| ഗ്ലാനിമന്യാംശ്ച വാതോത്ഥാന് കുര്യാദ്വായുരസൃക്ഷയാത്||൪||

സ൦-അങ്ഗഗ്ലാനൌ തു സത്യാം ന സാധ്യം സ്യാത്| തഥാ രൂക്ഷേ വാതോത്തരേ ച യദ്രക്തം തദപി ന സ്രാവ്യമ്| രൂക്ഷേ സതി വാതചികിത്സിതം സേവേത| നനു, കസ്മാദ്രക്തസ്രാവോ ന വിധീയതേ ? ഇത്യാഹ-വായുരസൃക്ക്ഷയാദ്ഗമ്ഭീരശോഫാദീന് കുര്യാത്|

Adhikarana vAtarakte virecye snehavirecanam (5) · Śloka 5

വിരേച്യഃ സ്നേഹയിത്വാ തു സ്നേഹയുക്തൈര്വിരേചനൈഃ| |൫|

സ൦-വിരേചനയോഗ്യഃ പുരുഷഃ സ്നേഹയിത്വാ വിരേചനദ്രവ്യേഃ സ്നേഹയുതൈര്വിരേചനീയഃ|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike purANaM ghRutam (5) · Śloka 5

വാതോത്തരേ വാതരക്തേ പുരാണം പായയേദ്ഘൃതമ്| ||൫||

വാതോത്തരേ വാതരക്തേ പുരാണം ഘൃതം പായയേത്|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike shrAvaNyAdighRutam (6) · Śloka 6

ശ്രാവണീക്ഷീരകാകോലീക്ഷീരിണീജീവകൈഃ സമൈഃ| സിദ്ധം സര്ഷഭകൈഃ സര്പിഃ സക്ഷീരം വാതരക്തനുത്||൬||

സ൦-ശ്രാവണ്യാദിഭിഃ ഋഷഭയുക്തൈഃ കല്കീകൃതൈഃ സിദ്ധം ഘൃതം ദുഗ്ധയുക്തം വാ വാതശോണിതഹൃത്|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike drAkShAdighRutam vAtarakte vAtAdhike guDUcIsiddhaN kShIram vAtarakte vAtAdhike tailapayaH sharkarAmishRuNam (7-8) · Śloka 8

ദ്രാക്ഷാമധൂകവരിഭ്യാം സിദ്ധം വാ സസിതോപലമ്| ഘൃതം പിബേത്തഥാ ക്ഷീരം ഗുഡൂചീസ്വരസേ ശൃതമ്||൭|| തൈലം പയഃ ശര്കരാം ച പായയേദ്വാ സുമൂര്ച്ഛിതമ്| |൮|

സ൦-ദ്രാക്ഷാമധൂകയോഃ ക്വാഥേ സിദ്ധം വാ ഘൃതം സശര്കരം പിബേത്| ക്ഷീരം ച ഗുഡൂചീസ്വരസേ ക്വഥിതം പിബേത്| തൈലാദി വാ സമ്മിശ്രിതം പായയേത്|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike balAdikShIram (8-9) · Śloka 9

| ബലാശതാവരീരാസ്നാദശമൂലൈഃ സപീലുഭിഃ||൮|| ശ്യാമൈരണ്ഡസ്ഥിരാഭിശ്ച വാതാര്തിഘ്നം ശൃതം പയഃ| |൯|

സ൦-ബലാദിഭിഃ ശൃതം പയോ വാതരുജാനാശനം സ്യാത്|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike doShanulomanaM kShIram (9) · Śloka 9

| ധാരോഷ്ണം മൂത്രയുക്തം വാ ക്ഷീരം ദോഷാനുലോമനമ്||൯||

സ൦-ധാരോഷ്ണം ക്ഷീരം ഗോമൂത്രയുക്തം വാ ദോഷാനുലോമനം സ്യാത്|

Adhikarana vAtarakte pittAdhike shatAvaryAdikvAthaHvAtarakte pittAsvadutiktasiddhaM dhRutaM kShIraM vA (10) · Śloka 10

പൈത്തേ പക്ത്വാ വരീതിക്താപടോലത്രിഫലാമൃതാഃ| പിബേദ്ധൃതം വാ ക്ഷീരം വാ സ്വാദുതിക്തകസാധിതമ്||൧൦||

സ൦-പൈത്തേ-പിത്താധികേ വാതശോണിതേ, ശതാവര്യാദീന് പക്ത്വാ പിബേത്| സ്വാദുതിക്തദ്രവ്യൈഃ സാധിതം ഘൃതം ക്ഷീരം വാ പിബേത്|

Adhikarana vAtarakte pittAbahudoShe virekArtha eraNDatailam (11) · Śloka 11

ക്ഷീരേണൈരണ്ഡതൈലം ച പ്രയോഗേണ പിബേന്നരഃ| ബഹുദോഷോ വിരേകാര്ഥേ ജീര്ണേ ക്ഷീരൌദനാശനഃ||൧൧||

സ൦-ബഹുദോഷോ നരോ വിരേകാര്ഥമേരണ്ഡതൈലം ക്ഷീരേണ പിബേത്| ജീര്ണേ തസ്മിന് ക്ഷീരൌദനാശീ സ്യാത്|

Adhikarana vAtarakte pittAdoShe harItakI kaShAyaH,vAtarakte pittAdoShe trivRutAcUrNam (12) · Śloka 12

കഷായമഭയാനാം വാ പായയേദ്ധൃതഭര്ജിതമ്| ക്ഷീരാനുപാനം ത്രിവൃതാചൂര്ണേ ദ്രാക്ഷാരസേന വാ||൧൨||

സ൦-അഥവാ, ഹരീതകീനാം ക്വാഥം ഘൃതഭര്ജിതം പായയേത്| ത്രിവൃതാമൂലചൂര്ണം ക്ഷീരാനുപാനം ദ്രാക്ഷാരസേന വാ പായയേത്|

Adhikarana vAtarakte pittadoShe kShIrabastayaH vAtarakte pittadoShebastiprashaMsA (13-14) · Śloka 14

നിര്ഹരേദ്വാ മലം തസ്യ സഘൃതൈഃ ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ| ന ഹി ബസ്തിസമം കിഞ്ചിദ്വാതരക്തചികിത്സിതമ്||൧൩|| വിശേഷാത്പ്യുപാര്ശ്വോരുപര്വാസ്ഥിജഠരാര്തിഷു| |൧൪|

സ൦-അഥവാ തസ്യ-വാതരക്തവതോ, മലം ക്ഷീരബസ്തിഭിര്ഘൃതാന്വിതൈര്നിര്ഹരേത്| യസ്മാദ്ബസ്തിതുല്യം നാന്യദ്വാതരക്തചികിത്സിതമസ്തി| വിശേഷേണ പാഥ്വാദിപീഡാസു ബസ്തിര്ഹിതഃ|

Adhikarana vAtarakte kaPAdhike mustAdikathaH (14-15) · Śloka 15

| മുസ്താധാത്രീഹരിദ്രാണാം പിബേത്ക്വാഥം കഫോല്ബണേ||൧൪|| സക്ഷൌദ്രം ത്രിഫലായാ വാ ഗുഡൂചീം വാ യഥാതഥാ| |൧൫|

സ൦-മുസ്താദീനാം ക്വാഥം മാക്ഷികാന്വിതം കഫോത്തരേ വാതശോണിതേ പിബേത്| ത്രിഫലായാഃ ക്വാഥം വാ സമാക്ഷികം പിബേത്| സര്വേണ പ്രകാരേണ ഗുഡൂചീം വാ പിബേത്|

Adhikarana vAtarakterakte kaPAdhike triPalAkvAthaH,vAtarakte kaPAdhike guDUcIkvAthAdi vAtarakte kaPAdhike raktesneho vamanaM rUkShaNaM ca vAtarakte tridoShaje shUlAnvite triPalAdikalkaH (15-18) · Śloka 18

| യഥാര്ഹസ്നേഹപീതം ച വാമിതം മൃദു രൂക്ഷയേത്||൧൫|| ത്രിഫലാവ്യോഷപത്രൈലാത്വക്ക്ഷീരീചിത്രകം വചാമ്| വിഡങ്ഗമ് ം പിപ്പലീമൂലം ലോമശാം വൃഷകം ത്വചമ്||൧൬|| ഋദ്ധിം ലാങ്ഗലികീം ചവ്യം സമഭാഗാനി പേഷയേത്| കല്യേ ലിപ്ത്വാऽऽയസീം പാത്രീം മധ്യാഹ്നേ ഭക്ഷയേദിദമ്||൧൭|| വാതാസ്രേ സര്വദോഷേऽപി പരം ശൂലാന്വിതേ ഹിതമ്| |൧൮|

സ൦-യോ യസ്യാര്ഹഃ സ്നേഹസ്തം പീതവന്തം കൃതവമനം ച മൃദു കൃത്വാ രൂക്ഷയേത്| സ൦-ത്രിഫലാദീനി സമാംശാനി ജലേന പേഷയേത്| പിഷ്ട്വാ ച പ്രഭാതേ ലൌഹീം പാത്രീം ലിപ്ത്വാ മധ്യാഹ്ന ഇദം ഭക്ഷയേത്| ഏതച്ച വാതരക്തേ സര്വദോഷേऽപി പരം ശൂലാന്വിതേ ഹിതമ്|

Adhikarana vAtarakte tridoShaje kokilAkShakakvAthaH (18-19) · Śloka 19

| കോകിലാക്ഷകനിര്യൂഹഃ പീതസ്തച്ഛാകഭോജിനാ||൧൮|| കൃപാഭ്യാസ ഇവ ക്രോധം വാതരക്തം നിയച്ഛതി| |൧൯|

സ൦-കോകിലാക്ഷഭോജിനാ കോകിലാക്ഷകക്വാഥഃ പീതോ വാതരക്തം ശമയതി| കൃപാഭ്യാസഃ ക്രോധം യഥാ|

Adhikarana vAtarakte tridoShaje lelItakIvasA (19-20) · Śloka 20

| പഞ്ചമൂലസ്യ ധാത്ര്യാ വാ രസൈര്ലേലീതകീം വസാമ്||൧൯|| ഖുഡം സുരൂഢമപ്യങ്ഗേ ബ്രഹ്മചാരീ പിബന് ജയേത്| |൨൦|

സ൦-പഞ്ചമൂലസ്യ രസൈരാമലകരസൈര്വാ ലേലീതകീം വസാം ബ്രഹ്മചാരീ പിബന് ശരീരേ ഖുഡം സുസ്ഥിരീഭൂതമപി ജയേത്|

Adhikarana vAtarakte ityAByantaraM karmaM vAtarakte ataH paraM bAhyam (20) · Śloka 20

| ഇത്യാഭ്യന്തരമുദ്ദിഷ്ടം കര്മബാഹ്യമതഃ പരമ്||൨൦||

സ൦-ഇതി-ഏവം, അഭ്യന്തരം കര്മ-ചികിത്സിതമുക്തമ്| സ൦-അതഃ പരം ബാഹ്യം കര്മോച്യതേ|

Adhikarana vAtarakte jvaradAhArtau AranAlatailam (21) · Śloka 21

ആരനാലാഢകേ തൈലം പാദസര്ജരസം ശൃതമ്| പ്രഭൂതേ ഖജിതം തോയേ ജ്വരദാഹാര്തിനുത്പരമ്||൨൧||

സ൦-കാഞ്ജികസ്യാഢകേ തൈലം ചതുര്ഥഭാഗസര്ജരസം പക്വം പ്രഭൂതേ ജലേ മഥിതം പരം ജ്വരദാഹാര്തിനുത്|

Adhikarana vAtarakte rUjAyAM piNDatailam (22) · Śloka 22

സമധൂച്ഛിഷ്ടമഞ്ജിഷ്ഠം സസര്ജരസസാരിവമ്| പിണ്ഡതൈലം തദഭ്യങ്ഗാദ്വാതരക്തരുജാപഹമ്||൨൨||

സ൦-പൂര്വോക്തം തൈലം പക്വം സഹ മധൂച്ഛിഷ്ടമഞ്ജിഷ്ഠാസര്ജരസസാരിവാഭിരാവാപരൂപാഭിര്വര്തതേ യത്തദേവഭൂതം സത്പിണ്ഡതൈലമുച്യതേ| തച്ചാഭ്യങ്ഗാദ്വാതരക്തരുജാഹരമ്|

Adhikarana vAtarakte rUjAyAM dashamUlashRutakShIreNa pariShekaH,vAtarakte rUjAyAM koShNasarpiShA (23) · Śloka 23

ദശമൂലശൃതം ക്ഷീരം സദ്യഃ ശൂലനിവാരണമ്| പരിഷേകോऽനിലപ്രായേ തദ്വത്കോഷ്ണേന സര്പിഷാ||൨൩||

സ൦-ദശമൂലേന ക്ഷീരം സിദ്ധം ശീഘ്രമേവ ശൂലഹൃത്, പരിഷേകേണേത്യര്ഥാദവഗമ്യതേ| അത ഏവാഹ-പരിഷേകോऽനിലപ്രായേ| തഥേവ കോഷ്ണേന സര്പിഷാ-ഘൃതേന, ഹിതഃ|

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte madhurasiddhasnehaiH pariShekaH (24) · Śloka 24

സ്നേഹൈര്മധുരസിദ്ധൈര്വാ ചതുര്ഭിഃ പരിഷേചയേത്| സ്തമ്ഭാക്ഷേപകശൂകാര്തം കോഷ്ണൈര്ദാഹേ തു ശീതലൈഃ||൨൪||

സ൦-അഥവാ സ്തമ്ഭാദിഭിരാര്തം നരം ചതുര്ഭിര്മധുരദ്രവ്യസാധിതൈഃ സ്നേഹൈഃ കോഷ്ണൈഃ പരിഷേചയേത്| ദാഹേ പുനസ്തൈരേവ ശീതൈഃ പരിഷേചയേത്|

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtegavyAdikShIraiH (25) · Śloka 25

തദ്വദ്ഗവ്യാവികച്ഛാഗൈഃ ക്ഷീരൈസ്തൈലവിമിശ്രിതൈഃ| |൨൫|

അഥവാ, ഗവ്യാവികച്ഛാഗൈഃ ക്ഷീരൈസ്തൈലവിമിശ്രിതൈഃ കോഷ്ണൈഃ സ്തമ്ഭാക്ഷേപകശൂലാര്തം തദ്വത്-പ്രാഗ്വത്, പരിഷേചയേത്| ദാഹേ പുനരേതൈരേവ ക്ഷീതൈഃ പരിഷേചയേത്|

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtejIvanIyakvAthaiHvAtarakte stamBAlaghupa~jcamUlakvAthaiH (25) · Śloka 25

| നിഃക്വാഥൈര്ജീവനീയാനാം പഞ്ചമൂലസ്യ വാ ലഘോഃ||൨൫||

സ൦-ജീവനീയാനാം ദ്രവ്യാണാം നിഃക്വാഥൈര്ലഘോര്വാ പഞ്ചമൂലസ്യ ക്വാഥൈഃ കോഷ്ണൈഃ സ്തമ്ഭാദ്യാര്തം പരിഷേചയേത്| ദാഹേ തു ശീതലൈഃ|

Adhikarana vAtarakte stamBadyArtedrAkShekShurasAdyaiH (26) · Śloka 26

ദ്രാക്ഷേക്ഷുരസമദ്യാനി ദധിമസ്ത്വമ്ലകാഞ്ജികമ്| സേകാര്ഥം തണ്ഡുലക്ഷൌദ്രശര്കരാമ്ഭശ്ച ശസ്യതേ||൨൬||

സ൦-ദാഹേ ദ്രാക്ഷാരസ ഇക്ഷുരസ മദ്യാനി ദധിമസ്ത്വമ്ലകാഞ്ജികം സേകാര്ഥം ശസ്യതേ| തഥാ, തണ്ഡുലാമ്ഭഃ ക്ഷൌദ്രാമ്ഭഃ ശര്കരാമ്ഭശ്ച സേകാര്ഥം ശസ്യതേ|

Adhikarana vAtarakte dAharUklkameShu priyanArIsparshaH (27) · Śloka 27

പ്രിയാഃ പ്രിയംവദാ നാര്യശ്ചന്ദമാര്ദ്രകരസ്തനാഃ| സ്പര്ശശീതാഹ് സുഖസ്പര്ശാ ഘ്നന്തി ദാഹം രുജം ക്ലമമ്||൨൭||

സ൦-നാര്യഃ പ്രിയാഃ-വല്ലഭാഃ, പ്രിയവചസശ്ചന്ദനോനാര്ദ്രാഃ കരാഃ സ്തനാശ്ച യാസാം താം ഏവംവിധാഃ സ്പര്ശേന ശീതാഃ സുഖസ്പര്ശാശ്ച് ദാഹം [ രുജം ] ക്ലമം ച ഘ്നന്തി|

Adhikarana vAtarakte sarAgAdike prapauNDarIkAdilepaH (28-29) · Śloka 29

സരാഗേ സരുജേ ദാഹേ രക്തം ഹൃത്വാ പ്രലേപയേത്| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാദാര്വീമധുകചന്ദനൈഃ||൨൮|| സിതോപലൈരകാസക്തുമസൂരോശീരപദ്മകൈഃ| ലേപോ രുഗ്ദാഹവീസര്പരാഗശോഫനിബര്ഹണഃ||൨൯||

സ൦-ദാഹേ സരാഗേ സതി രക്തം ഹൃത്വാ പ്രപൌണ്ഡരീകാദിഭിര്ലേപഃ കാര്യഃ| സ ച ലേപോ രുഗ്ദാഹാദിനിബര്ഹണഃ| ദാര്വീ-ദാരുഹരിദ്രാ| മധുകം-യഷ്ടീമധു| സിതോപലാ-ശര്കരാ| ഏരകാസക്തുഃ-ഏരകാബീജസക്തുഃ|

Adhikarana vAtarakte shUle vArandhasiddhaH kRusharo upanAhanam (30) · Śloka 30

വാതഘ്നൈഃ സാധിതഃ സ്നിഗ്ധഃ കൃശരോ മുദ്ഗപായസഃ| തിലസര്ഷപപിണ്ഡൈശ്ച ശൂലഘ്നമുപനാഹനമ്||൩൦||

സ൦-കൃശരഃ-തിലമുദ്ഗാദികൃതോ, വാതഘ്നൈഃ സാധിതോ മുദ്രപായസോ-മുദ്രക്ഷീരേ യോ മിശ്രിതഃ, തിലസര്ഷപപിണ്ഡൈശ്ചൈതദുപനാഹനം ശൂലഘ്നമ്|

Adhikarana vAtarakte stamBAdike audakAdivesavArAH vAtarakte stamBAaudakAdivasA (31-32) · Śloka 32

ഔദകപ്രസഹാനൂപവേസവാരാഃ സുസംസ്കൃതാഃ| ജീവനീയൌഷധൈഃ സ്നേഹയുക്താഃ സ്യുരുപനാഹനേ||൩൧|| സ്തമ്ഭതോദരുഗായാമശോഫാങ്ഗഗ്രഹനാശനാഃ| ജീവനീയൌഷധൈഃ സിദ്ധാ സപയസ്കാ വസാऽപി വാ||൩൨||

സ൦-ഔദകാദ്യാ ജീവനീയൌഷധൈഃ സാധിതാഃ സ്നേഹയുക്താഃ സുസംസ്കൃതാ ഉപനാഹേന സ്തമ്ഭാദിനാശനാഃ സ്യുഃ| അഥവാ, ഔദകാദീനാം വസാ ജീവനീയൌഷധൈഃ സിദ്ധാ സപയസ്കാ സ്തമ്ഭാദിനാശനാ സ്യാത്|

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte ghRutAdilepaH vAtarakte stamBA BRuShTatilalepaH (33) · Śloka 33

ഘൃതം സഹചരാന്മൂലം ജീവന്തീ ഛാഗലം പയഃ| ലേപഃ പിഷ്ടാസ്തിലാസ്തദ്വദ്ഭൃഷ്ടാഃ പയസി നിവൃതാഃ||൩൩||

സ൦-സഹചരജീവന്തീമൂലകല്കോ ഘൃതച്ഛാഗപയോമിശ്രോ ലേപ ഉപയോഗീ ഭവതി| പിഷ്ടാസ്തിലാ ഭൃഷ്ടാഃ-ഭജിതാഃ, പയസി-ക്ഷീരേ, നിവൃതാഃ-പ്രക്ഷിപ്താഃ, തദ്വത്-പ്രാഗ്വത് പ്രലേപേ യോജ്യാഃ|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhikedhike shUle umairaNDlepau (34) · Śloka 34

ക്ഷാരപ്രിഷ്ടക്ഷുമാം ലേപമേരണ്ഡസ്യ ഫലാനി വാ| കുഘാര്ച്ഛൂലനിവൃത്ത്യര്ഥം ശതാഹ്വാം വാऽനിലേऽധികേ||൩൪||

സ൦-ക്ഷുമാം-അതസീം, ക്ഷീരേണ പിഷ്ടാമധികേऽനിലേ ശൂലനിവൃത്യര്ഥം ലേപം കുര്യാത്| യദ്വാ, ഏരണ്ഡസ്യ ഫലാനി ക്ഷീരപിഷ്ടാനി ശൂലനിവൃത്ത്യര്ഥം ലേപം കുര്യാത്| യദ്വാ, ശതപുഷ്പാം ക്ഷീരേ പിഷ്ട്വാ ശൂലനിവൃത്ത്യര്ഥം ലേപം കുര്യാത്|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhikemUtrAdipavkaM ghRutaM amya~jjanam (35) · Śloka 35

മൂത്രക്ഷാരസുരാപക്വം ഘൃതമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്| |൩൫|

സ൦-മൂത്രാദിഭിഃ സിദ്ധം ഘൃതമധികേऽനിലേऽഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike siddhaM shuktaM sekABya~gge (36) · Śloka 36

| സിദ്ധം സമധു ശുക്തം വാ സേകാഭ്യങ്ഗേ|൩൫| |൩൬|

സ൦-ശുക്തം-ചുക്രം, സിദ്ധം സമാക്ഷികം സേകേ പരിഷേകേऽഭ്യങ്ഗേ ച ഹിതമ്||൩൬||

Adhikarana vAtarakterakte kaPottare shUle gRuhadhUmAdilepaH (35-36) · Śloka 36

| കഫോത്തരേ||൩൫|| ഗൃഹധൂമോ വചാ കുഷ്ഠം ശതാഹ്വാ രജനീദ്വയമ്| പ്രലേപഃ ശൂലനുദ്വാതരക്തേ|൩൬|

സ൦-കഫോത്തരേ വാതരക്തേ ഗൃഹധൂമാദിപ്രലേപോ ഹിതോ ഭവതി| ശതാഹ്വാ-ശതപുഷ്പാ| രജനീദ്വയം-ഹരിദ്രേ ദ്വേ|

Adhikarana vAtarakte vAtaraktekaPottare madhushiprubIjalepaH (36-37) · Śloka 37

| വാതകഫോത്തരേ||൩൬|| മധുശിഗ്രോര്ഹിതം തദ്വദ്ബീജം ധാന്യാമ്ലസംയുതമ്| |൩൭|

സ൦-വാതകഫോത്തരേ വാതരക്തേ മധുശിഗ്രോര്ബീജം കാഞ്ജികസംയുക്തം തദ്വത്-പ്രലേപേ ഹിതമ്|

Adhikarana vAtarakte vAtarakte amlaiH secanam (37) · Śloka 37

| മുഹൂര്തലിപ്തമമ്ലൈശ്ച സിഞ്ചേദ്വാതകഫോത്തരേ||൩൭||

സ൦-വാതകഫോത്തരേ വാതരക്തേ മുഹൂര്തലിപ്തമര്ഥാദേവ കാഞ്ജികപിഷ്ടമധുശിഗ്രുബീജേന ലിപ്തമമ്ലൈഃ-ശുക്താദിഭിഃ, സിഞ്ചേത്|

Adhikarana vAtarakte uttAne lepAdayaH (38) · Śloka 38

ഉത്താനം ലേപനാഭ്യങ്ഗപരിഷേകാവഗാഹനൈഃ| |൩൮|

സ൦-ഉത്താനം വാതരക്തം ലേപാദിഭിരാചരേത്-ചികിത്സേത്|

Adhikarana vAtarakte gamBIre lepAdayaH (38) · Śloka 38

| വിരേകാസ്ഥാപനസ്നേഹപാനൈര്ഗമ്ഭീരമാചരേത്||൩൮||

സ൦-ഗമ്ഭീരം വാതശോണിതം വിരേകാദിഭിരാചരേത്|

Adhikarana vAtarakte vAtarakteShleShmottare koShNA lepAdyAH shItalepanAdyaurvidAhAdivRuddhi (39) · Śloka 39

വാതശ്ലേഷ്മോത്തരേ കോഷ്ണാ ലേപദ്യാസ്തത്ര ശീതലൈഃ| വിദാഹശോഫരുക്കണ്ഡൂവിവൃദ്ധിഃ സ്തമ്ഭനാദ്ഭവേത്||൩൯||

സ൦-വാതശ്ലേഷ്മോത്തര ഉത്താനേ വാതശോണിതേ ലേപാദ്യാഃ കോഷ്ണാ ഹിതാഃ| തത്ര-തസ്മിന് വാതശ്ലേഷ്മോത്തരേ, ശീതലൈര്ലേപനൈഃ സ്തമ്ഭനാത് വിദാഹാദീനാം വിവൃദ്ഭിര്ഭവതി|

Adhikarana vAtarakte pittaraktottare himAle pAdyAH uShNaiH lpoShAdayaH (40) · Śloka 40

പിത്തരക്തോത്തരേ വാതരക്തേ ലേപാദയോ ഹിമാഃ| ഉഷ്ണൈഃ പ്ലോഷോഷരുഗ്രാഗസ്വേദാവദരണോദ്ഭവഃ||൪൦||

സ൦-വാതരക്തേ പിത്തരക്തോത്തരേ ഹിമാഃ ശീതാ ലേപാദയോ ഹിതാഃ| തത്ര പിത്തരക്തോത്തരേ വാതരക്ത ഉഷ്ണൈര്ലേപൈഃ പ്ലേഷാദയോ ഭവന്തി|

Adhikarana vAtarakte madhuyaShTItailam (41-44) · Śloka 44

മധുയഷ്ട്യാഃ പലശതം കഷായേ പാദശേഷിതേ| തൈലാഢകം സമക്ഷീരം പചേത്കല്കൈഃ പലോന്മിതൈഃ||൪൧|| സ്ഥിരാതാമലകീദൂര്വാപയസ്യാഭീരുചന്ദനൈഃ| ലോഹഹംസപദീമാംസീദ്വിമേദാമധുപര്ണിഭിഃ||൪൨|| കാകോലീക്ഷീരകാകോലീശതപുഷ്പര്ദ്ധിപദ്മകൈഃ| ജീവകര്ഷഭജീവന്തീത്വക്ऽऽപത്രനഖവാലകൈഃ||൪൩|| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവൈന്ദ്രീവിതുന്നകൈഃ| ചതുഷ്പ്രയോഗം വാതസൃക്ऽऽപിത്തദാഹജ്വരാര്തിനുത്||൪൪||

സ൦-മധുയഷ്ട്യാഃ പലശതം ക്വാഥകല്പനയാ ക്വഥിതം തസ്മിന്കഷായേ പാദശേഷിതേ ചതുര്ഭാഗാവശിഷ്ടേ തൈലസ്യാഢകം സമക്ഷീരമാഢകപ്രമാണേന ക്ഷീരേണ തുല്യം സ്ഥിരാദിഭിഃ പലോന്മിതൈഃ കല്കീകൃതൈര്യുക്തം പചേത്| തത്തൈലം ചതുഷ്പ്രയോഗം-പാനേ നസ്യേऽനുവാസനേ ബസ്തൌ ച യോജിതം, വാതാസൃഗാദീനാമര്തിനുദ്ഭവേത്| സ്ഥിരാ-ശാലിപര്ണീ| താമലകീ-ഭൂധാത്രീ| പയസ്യാ-അര്കപുഷ്പീ| അഭീരുഃ-ശതാവരീ| ലോഹം-അഗരു| ഹംസപദീ-കീടമാരീ| മധുപര്ണീ-ഗുഡൂചീ| ഐന്ദ്രീ-വിശാലാ| വിതുന്നകം-പരിപേലവമ്|

Adhikarana vAtarakte balAtailam (45-46) · Śloka 46

ബലാകഷായകല്കാഭ്യാം തൈലം ക്ഷീരസമം പചേത്| സഹസ്രശതപാകം തദ്വാതാസൃഗ്വാതരോഗനുത്||൪൫|| രസായനം മുഖ്യതമമിന്ദ്രിയാണാം പ്രസാദനമ്| ജീവനം ബൃഹണം സ്വര്യം ശുക്രാസൃഗ്ദോഷനാശനമ്||൪൬||

സ൦-ബലാകഷായേണ കല്കേന ച തൈലം ക്ഷീരേണ സമം തുല്യം പചേത്| തത്-തൈലം, സഹസ്രപാകം ശതപാകം വാ വാതശോണിതവാതരോഗഹരമ്| തഥാ, മുഖ്യതമം-ശ്രേഷ്ഠമ്, തദ്രസായനമിന്ദ്രിയാണാം-ചക്ഷുരാദീനാം, പ്രസാദനം-പ്രസാദജനകമ്| ജീവനം-പ്രാണധാരണമ്| ബൃംഹണം-ഉപചയകരമ്| സ്വര്യം-സ്വരകരമ്| ശുക്രാസൃഗ്ദോഷാണാം നാശനമ്|

Adhikarana vAtarakte mArgasaMrodhAtkupie vAte ADhcavAtoktaM karma, tataH snehanAdi (47-48) · Śloka 48

കുപിതേ മാര്ഗസംരോധാന്മേദസോ വാ കഫസ്യ വാ| അതിവൃദ്ധ്യാऽനിലേ ശസ്തം നാദൌ സ്നേഹനബൃംഹണമ്||൪൭|| കൃത്വാ തത്രാഢ്യവാതോക്തം വാതശോണിതികം തതഃ| ഭേഷജം സ്നേഹനം കുര്യാദ്യച്ച രക്തപ്രസാദനമ്||൪൮||

സ൦-അനിലേ-വാതേ, മേദസോऽതിവൃദ്ധ്യാ കഫസ്യ വാऽതിവൃദ്ധ്യാ മാര്ഗസംരോധാത് കാരണാത് കുപിതേ സ്നേഹനബൃംഹണമൌഷധമാദൌ ന ശസ്തമ്| തത്ര-മേദസാവൃതേ കഫാവൃതേ വാ വാതേ, ആഢ്യവാതോക്തം യച്ചികിത്സിതമുക്തം തത്കാര്യമ്| തതഃ-അനന്തരം, വാതശോണിതികം സ്നേഹനം ഭേഷജം കുര്യാത്| യച്ചാപി രക്തസ്യ പ്രസാദനം തദപി കുര്യാത്| വാതശോണിതചികിത്സിതമുക്ത്വാ പ്രാണാദിചികിത്സാമാഹ-

Adhikarana prANAdyAvRutavAtaraktecikitsA (49) · Śloka 49

പ്രാണാദികോപേ യുഗപദ്യഥോദ്ദിഷ്ടം യഥാമയമ്| യഥാസന്നം ച ഭൈഷജ്യം വികല്പ്യം സ്യാദ്യഥാബലമ്||൪൯||

സ൦-പ്രാണാദീനാം പഞ്ചാനാം യുഗപത്-തുല്യകാലം കോപേ, യഥോദ്ദിഷ്ടം-യഥോക്തവാതവ്യാധിചികിത്സാനതിക്രമേണ, യഥാമയം-പ്രാണാദികോപജനിതരോഗാദ്യപേക്ഷയാ, യഥാസന്നം-പ്രാണാദീനാമന്യതമമാസന്നമനതിക്രമ്യ, യസ്മിന്നേവ രോഗേ യ ഏവ പ്രാണാദീനാമന്യതമ ആസന്നസ്തമേവ ചികിത്സേത്| യഥാബലം-ബലാനതിക്രമേണ, പ്രാണാദീനാമന്യതമസ്യ ബലിനഃ പൂര്വപ്രതീകാരം കുര്യാത്| ഇത്യേവമത്ര ഭൈഷജ്യം-ഔഷധം, വികല്പ്യം-വികല്പനീയം, സ്യാത്-ഭവേത്|

Adhikarana vAte sAme svedAdayaH (50) · Śloka 50

നീതേ നിരാമതാം സാമേ സ്വേദലങ്ഘനപാചനൈഃ| രൂക്ഷൈശ്ചാലേപസേകാദ്യൈഃ കുര്യാത്കേവലവാതനുത്||൫൦||

സ൦-സാമേ വാതേ സ്വേദാദിഭിസ്തഥാ രൂക്ഷൈഃ സേകലേപാദിഭിര്നിരാമതാം നീതേ പശ്ചാത് കേവലവാതനുത്-ശുദ്ധവാതചികിത്സിതം, കുര്യാത്|

Adhikarana shoShAdayo vAtarakterogA navAH sAdhyAH (51-53) · Śloka 53

ശോഷാക്ഷേപണസങ്കോചസ്തമ്ഭസ്വപനകമ്പനമ്| ഹനുസ്രംസോऽര്ദിതം ഖാഞ്ജ്യം പാങ്ഗുല്യം ഖുഡവാതതാ||൫൧|| സന്ധിച്യുതിഃ പക്ഷവധോ മേദോമജ്ജാസ്ഥിഗാ ഗദാഃ| ഏതേ സ്ഥാനസ്യ ഗാമ്ഭീര്യാത്സിധ്യേയുര്യത്നതോ നവാഃ||൫൨|| തസ്മാജ്ജയേന്നവാനേതാന് ബലിനോ നിരുപദ്രവാന്| |൫൩|

സ൦-ശോഷഃ-അങ്ഗശോഷഃ| ആക്ഷേപണം-ആയാമഃ| സങ്കോചഃ-അങ്ഗാവയവാനാമ്| സ്തമ്ഭോ-ദണ്ഡവത് സ്തബ്ധതാ| സ്വപനം-അചൈതന്യമ്| കമ്പനം-വേപഥുഃ| ഹനുസ്രംസോ-ഹനുഭ്രംശഃ| അര്ദിത്തം-വായുനാ വക്രീകൃതം വക്രാര്ധമ്| ഖാഞ്ജ്യം-ഖഞ്ജതാ| പാങ്ഗുല്യം-പങ്ഗുതാ| ഖുഡവാതോ-വാതശോണിതമ്| സന്ധിച്യുതിഃ-സ്ഥാനാദ്ഭ്രംശഃ| പക്ഷവധഃ-പക്ഷാഘാതഃ| തഥാ, യേ ഗദാഃ-രോഗാഃ, മേദആദിസ്ഥാനസ്ഥാ ഭവന്തി ത ഏതേ സ്ഥാനസ്യ ഗാമ്ഭീര്യഭാവേന ജാതാ നവാഃ-അചിരകാലോത്പന്നാഃ, യത്നതഃ സിധ്യേയുഃ, ബലിനഃ പുംസഃ| തസ്മാദേതാന് ശോഷാദീന് നിരുപദ്രവാന് [ നവാന്- ] ശീഘ്രജന്മനോ, ജയേത്-ചികിത്സേത്|

Adhikarana vAte pittAvRute paryAyeNa shItoShNA kriyA vAte pittAvRute jIvanIyaM sarpiH dhanvamAMsAdi ca (53-54) · Śloka 54

| വായൌ പിത്താവൃതേ ശീതാമുഷ്ണാം ച ബഹുശഃ ക്രിയാമ്||൫൩|| വ്യത്യാസാദ്യോജയേത്സര്പിര്ജീവനീയം ച പായയേത്| ധന്വമാംസം യവാഃ ശാലിര്വിരേകഃ ക്ഷീരവാന് മൃദുഃ||൫൪||

സ൦-വായൌ പിത്താവൃതേ വ്യത്യാസാത്-പര്യായേണ, ശീതാമുഷ്ണാം ച ക്രിയാം ബഃഉശഃ-ശതശോ, യോജയേത്| തഥാ, ജീവനീയം സര്പിസ്തമാതുരം പായയേത്| അത്ര ച പിത്താവൃതേ വായൌ ധന്വമാംസം-ജാങ്ഗലം പിശിതം, യോജ്യമ്| യവാഃ ശാലയശ്ച, തഥാ ക്ഷീരവാന്-ക്ഷീരയുക്തോ, മൃദുര്വിരേകോ യോജ്യഃ|

Adhikarana vAtarakte pittA sakShIrA bastayo~anu vAsanaM ca (55) · Śloka 55

സക്ഷീരാ ബസ്തയഃ ക്ഷീരം പഞ്ചമൂലബലാശൃതമ്| കാലേऽനുവാസനം തൈലൈര്മധുരൌഷധസാധിതൈഃ||൫൫||

സ൦-അത്രാപി പിത്താവൃതേ വായൌ ബസ്തയഃ സക്ഷീരാ യോജ്യാഃ| പഞ്ചമൂലം-മഹത്, തേന ബലാസഹിതേന ശൃതം ക്ഷീരം പ്രയോക്തവ്യമ്| കാലേ-യഥാവസരമനുവാസനയോഗ്യേ, മധുരൌഷധസാധിതൈസ്തൈലൈരനുവാസനം ദേയമ്|

Adhikarana vAtarakte pittA madhuyaShTItailAdinA secanam (56) · Śloka 56

യഷ്ടീമധുബലാതൈലഘൃതക്ഷീരൈശ്ച സേചനമ്| പഞ്ചമൂലകഷായേണ വാരിണാ ശീതലേന വാ||൫൬||

സ൦-മധുയഷ്ടിതൈലേന ബലാതൈലേന ഘൃതേന ക്ഷീരേണ ച സേചനം ഹിതമ്| പഞ്ചമൂലസ്യ കഷായേണ-ക്വാഥേന, വാ ശീതലേന വാരിണാ പിത്താവൃതേ വാതേ സേചനം യോജ്യമ്|

Adhikarana vAtaraktekaPAvRute yavAnnAdi svedanirUhAdayaH purANa ghRutAdi ca (57-58) · Śloka 58

കഫാവൃതേ യവാന്നാനി ജാങ്ഗലാ മൃഗപക്ഷിണഃ| സ്വേദാസ്തീക്ഷ്ണാ നിരൂഹാശ്ച വമനം സവിരേചനമ്||൫൭|| പുരാണസര്പിസ്തൈലം ച തിലസര്ഷപജം ഹിതമ്| |൫൮|

സ൦-കഫാവൃതേ യവാന്നാനി ഹിതാനി| ജാങ്ഗലാ മൃഗാഃ പക്ഷിണശ്ച തഥാ സ്വേദാ ഹിതാഃ| തീക്ഷ്ണാ നിരൂഹാഃ-ആസ്ഥാപനവിശേഷാശ്ച| തീക്ഷ്ണം വമനം സവിരേചനം ഹിതമ്| പുരാണം ച സര്പിഃ, തിലസര്ഷപജം ച തൈലം ഹിതമ്|

Adhikarana vAte kaphAvRute Adau pittajayaH (58) · Śloka 58

| സംസൃഷ്ടേ കഫപിത്താഭ്യാം പിത്തമാദൌ വിനിര്ജയേത്||൫൮||

സ൦-കഫപിത്താഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം സംസൃഷ്ടേ വാത ആദാവേവ പിത്തം വിനിര്ഹരേത്| പശ്ചാത് കഫം വാതയുക്തം ജയേത്|

Adhikarana vAte raktAvRute vAtarakteshoNitikIkriyA (59) · Śloka 59

കാരയേദ്രക്തസംസൃഷ്ടേ വാതശോണിതികീം ക്രിയാമ്| |൫൯|

സ൦-രക്തസംസൃഷ്ടേ വാതേ വാതശോണിതികീം ക്രിയാം കാരയേത്|

Adhikarana vAtarakte mAMsAvRute svedAdayaH (59) · Śloka 59

| സ്വേദാഭ്യങ്ഗരസാഃ ക്ഷീരം സ്നേഹോ മാംസാവൃതേ ഹിതമ്||൫൯||

സ൦-മാംസാവൃതേ സ്വേദാഭ്യങ്ഗമാംസരസാഃ ക്ഷീരം സ്നേഹശ്ച യഥായോഗമേതദ്ധിതമ്|

Adhikarana vAtarakte asthimjjasthe svedAdayaH,vAtarakte retasAvRute shukrasthavAtoktam (60) · Śloka 60

പ്രമേഹമേദോവാതഘ്നമാഢ്യവാതേ ഭിഷഗ്ജിതമ്| മഹാസ്നേഹോऽസ്ഥിമജ്ജസ്ഥേ പൂര്വോക്തം രേതസാऽऽവൃതേ||൬൦||

സ൦-ആഢ്യവാതേ-മേദസാऽऽവൃതേ വായൌ, പ്രമേഹനം മേദോഘ്നം വാതഘ്നം ച ഭിഷഗ്ജിതം-ഔഷധം, ഹിതമ്| സ൦-അസ്ഥിമജ്ജസ്ഥേ വാതേ മഹസ്നേഹോ-ഘൃതമജ്ജാവസാതൈലൈഃ സിദ്ധോ, യദ്വാ നാരായണാദിര്ഹിതഃ| രേതസാऽऽവൃതേ പൂര്വോക്തം-വാതവ്യാധൌ ശുക്രസ്തവാതോക്തം (ഹൃ. ചി. അ. ൨൧|൨൦) , ഹിതമ്|

Adhikarana vAtarakte annAvRute pAcanIyAdi (61) · Śloka 61

അന്നാവൃതേ പാചനീയം വമനം ദീപനം ലഘു| |൬൧|

സ൦-അന്നേനാവൃതേ പാചനീയമൌഷധം വമനം ഹിതമ്| ദീപനീയം-ആഗ്നേയം, യദൌഷധം ലഘു ച-പ്രകൃത്യാ, തത്സര്വം ഹിതമ്|

Adhikarana vAtarakte mUtrAvRute mUtralAdi (61) · Śloka 61

| മൂത്രാവൃതേ മൂത്രലാനി സ്വേദാശ്ചോത്തരബസ്തയഃ|൬൧|

സ൦-മൂത്രേണാവൃതേ വാതേ മൂത്രലാനി-ത്രപുസാദീനി, സ്വേദാശ്ചോത്തരബസ്തയോഃ ഹിതാഃ|

Adhikarana vAtarakte purIShAvRute eraNDatailAdi (61) · Śloka 61

ഏരണ്ഡതൈലം വര്ചഃസ്ഥേ ബസ്തിസ്നേഹാശ്ച മേദിനഃ| ||൬൧||

സ൦-വര്ചസാऽऽവൃതേ വാത ഏരണ്ഡതൈലം ബസ്തയശ്ച സ്നേഹാശ്ച മേദിനോ ഹിതാഃ|

Adhikarana vAtarakte vAte sarvakuShTheShu sthAnAvRute kaPApittAvirUddhaM vAtAdhikenulomanaM strotaH shuddhikaraM bastivirecanaM rasAyanAni shilAjatu ityAdi (62-66) · Śloka 66

| കഫപിത്താവിരുദ്ധം യദ്യശ്ച വാതാനുലോമനമ്||൬൨|| സര്വസ്ഥാനാവൃതേऽപ്യാശു തത്കാര്യം മാതരിശ്വനി| അനഭിഷ്യന്ദി ച സ്നിഗ്ധം സ്രോതസാം ശുദ്ധികാരണമ്||൬൩|| യാപനാ ബസ്തയഃ പ്രായോ മധുരാഃ സാനുവാസനാഃ| പ്രസമീക്ഷ്യ ബലാധിക്യം മൃദു കാര്യം വിരേചനമ്||൬൪|| രസായനാനാം സര്വേഷാമുപയോഗഃ പ്രശസ്യതേ| ശിലാഹ്വസ്യ വിശേഷേണ പയസാ ശുദ്ധഗുഗ്ഗുലോഃ||൬൫|| ലേഹോ വാ ഭാര്ഗവസ്തദ്വദേകാദശസിതാശിതഃ| |൬൬|

സ൦-സര്വസ്ഥാനാവൃതേ മാതരിശ്വനി-വായൌ, ആശു-ശീഘ്രമേവ, യദൌഷധം കഫപിത്തയോരവിരുദ്ധം വാതസ്യ ചാനുലോമനം തത്കാര്യമ്|സ൦-തസ്മിന് സര്വധാത്വാവൃതേ മാതരിശ്വനി യദനഭിഷ്യന്ദി സ്നിഗ്ധം സ്രോതസാം യച്ഛുദ്ധികരം തത്സര്വമന്നപാനൌഷധം യോജ്യമ്| യാപനസംജ്ഞാ ബസ്തയോ ബാഹുല്യേന മധുരാഃ സാനുവാസനാഃ-സ്നേഹബസ്തയശ്ച, ഹിതാഃ| ബലസ്യാധിക്യം പ്രസമീക്ഷ്യ-ബുദ്ധ്വാ, മൃദു വിരേചനം ഹിതമ്| സര്വേഷാം രസായനപ്രയോഗാണാമുപയോഗഃ പ്രശസ്യതേ| തഥാ ശുദ്ധസ്യ ഗുഗ്ഗുലോഃ പ്രയോഗഃ, ഭാര്ഗവോ ലേഹോ-ബ്രാഹ്മരസായനോക്തശ്ച്യവനപ്രാശോ വാ, തദ്വദേകാദശസിതാശിതോ-ബ്രാഹ്മരസായനോക്തഃ (?), പ്രശസ്യതേ|

Adhikarana vAtarakte apAne AvRute dIpanAdi (66-67) · Śloka 67

| അപാനേ ത്വാവൃതേ സര്വം ദീപനം ഗ്രാഹി ഭേഷജമ്||൬൬|| വാതാനുലോമനം കാര്യം മൂത്രാശയവിശോധനമ്| |൬൭|

സ൦-അപാനേ വായൌ യേനകേനചിദാവൃതേ സര്വം ഭേഷജം ദീപനം-അഗ്നേഃ, ഗ്രാഹി-സങ്ഗ്രഹണം, വാതസ്യാനുലോമനം മൂത്രാശയസ്യ-ബസ്തേഃ, വിശോധനം തത്സര്വം കാര്യമ്|

Adhikarana vAtarakte prANAdAvAvRutte sarvakuShTheShu M vicArya (67-68) · Śloka 68

| ഇതി സങ്ക്ഷേപതഃ പ്രഓക്തമാവൃതാനാം ചികിത്സിതമ്||൬൭|| പ്രാണാദീനാം ഭിഷക്കുര്യാദ്വിതര്ക്യ സ്വയമേവ തത്| |൬൮|

സ൦-ഇതി-അനന്തരോക്തേന പ്രകാരേണ, ആവൃതാനാം സങ്ക്ഷേപതശ്ചികിത്സിതം-ഔഷധം, പ്രോക്തമ്| യത് പ്രാണാദീനാം പഞ്ചാനാമാവൃതാനാം ചികിത്സിതം തത്-പൂര്വോക്തം, ഭിഷക് സ്വയമേവ വിതര്ക്യ-വിചാര്യ, കുര്യാത്|

Adhikarana vAtarakte udAne AvRute UrdhvaM yojayetvAtarakte apAne AvRute anulomanam vAtarakte samAne avRute shamanam vAtarakte vyAne AvRute ridhAyojayet vAtarakte prANavAyoScaturBo rakShaNIyatvam vAtarakte evamAvRutavAtAdhikenAM svasthAnanayanama (68-70) · Śloka 70

| ഉദാനം യോജയേദൂര്ധ്വമപാനം ചാനുലോമയേത്||൬൮|| സമാനം ശമയേദ്വിദ്വാംസ്ത്രിധാ വ്യാനം തു യോജയേത്| പ്രാണോ രക്ഷ്യശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി തത്സ്ഥിതൌ ദേഹസംസ്ഥിതിഃ||൬൯|| സ്വം സ്വം സ്ഥാനം നയേദേവം വൃതാന് വാതാന് വിമാര്ഗഗാന്| |൭൦|

സ൦-ഉദാനാഖ്യം വായുമൂര്ധ്വമേവ യോജയേത്-യതോऽസൌ സദൈവോര്ധ്വഗാമീ, തഥാ പ്രയതേത യഥോര്ധ്വഗാമീ ഭവതി| അപാനാഖ്യം ചാനിലമനുലോമയേത്-അധോഗതിര്ഹ്യയം സദൈവ സമീരണസ്തസ്മാദധോഗമനം യഥാऽസ്യ സമ്പദ്യേത തഥാ ചികിത്സിതം കാര്യമിത്യര്ഥഃ| സമാനാഖ്യം വായും വിദ്വാന് വൈദ്യോ വാതഘ്നൈരൌഷധൈഃ ശമയേത്| അയമഭിപ്രായോ ഗ്രന്ഥകൃതഃ-കില നാസ്യോര്ധ്വഗാമിതാ നൈവാധോഗാമിതാ യഥാ സമ്പദ്യതേ തഥാ ചികിത്സിതം ഹിതമ്, കിം തര്ഹി സ്വസ്ഥാനപ്രതിപത്തിരേവേത്യേവം ചികിത്സാ കാര്യേതി| വ്യാനാഖ്യം തു വായും ത്രിധാ യോജയേത്-ഊര്ധ്വാധോമധ്യഗമനം യഥാऽസ്യ ശരീരേ സമ്പദ്യതേ തഥാ ചികിത്സാ കാര്യേതി| തഥാ, പ്രാണോ വായുശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി-ഉദാനാപാനസമാനവ്യാനേഭ്യോऽപി, സര്വപ്രയത്നേന രക്ഷ്യഃ-യ്ഥോദാനാദിഭിര്നാസ്യ ബാധാ സമ്പദ്യതേ തഥാ ചികിത്സാ കാര്യേത്യര്ഥഃ| യതസ്തസ്യ-പ്രാണസ്യ, സ്ഥിതൌ സത്യാം ദേഹസ്യ-ശരീരസ്യ, സംസ്ഥിതിഃ-ജീവനം ഭവതി, പ്രാണം വിനാ ന ജീവതീത്യഥഃ| ഏവം-അനേന പ്രകാരേണ, വാതാന് വിമാര്ഗഗാനാവൃതാന് സ്വം സ്വം സ്ഥാനം നയേത്|

Adhikarana vAtarakte sarvAvareNe pittaraktavarjite lashunarasAyanam (70-71) · Śloka 71

| സര്വം ചാവരണം പിത്തരക്തസംസര്ഗവര്ജിതമ്||൭൦|| രസായനവിധാനേന ലശുനോ ഹന്തി ശീലിതഃ| |൭൧|

സ൦-സര്വമേവാവരണം വാതാനാം പിത്തരക്തസംസര്ഗവര്ജിതം രസായനവിധിനാ ശീലിതോ ലശുനോ ഹന്തി| ഏതേന പിത്തരക്തസംസൃഷ്ടമാവരണം വര്ജയിത്വാ സര്വാവരണാന്യന്യാനി ലശുനഃ കേവല ഏവ നിഹന്തി|

Adhikarana vAtarakte pittAvRute pittaharAde (71) · Śloka 71

| പിത്താവൃതേ പിത്തഹരം മരുതശ്ചാനുലോമനമ്||൭൧||

സ൦-പിത്താവൃത ഉദാനാദൌ പിത്തഹരം പവനസ്യ ചാനുലോമനം ഹിതമ്|

Adhikarana vAtarakte raktAvRute tadvat khuDoktaM ca (72) · Śloka 72

രക്താവൃതേऽപി തദ്വച്ച ഖുഡോക്തം യച്ച ഭേഷജമ്| രക്തപിത്താനിലഹരം വിവിധം ച രസായനമ്||൭൨||

സ൦-രക്താവൃതേ തദ്വത്-പിത്തഹരം തഥൈവ മാരുതാനുലോമനം, ഹിതമ്| യച്ച ഖുഡോക്തം-വാതശോണിതോക്തം, ഭേഷജം തഥാ പിത്തരക്താനിലഹരം ച ഹിതമ്, വിവിധം രസായനം ച| വിവിധം-നാനാപ്രകാരം, സര്വദോഷദൂഷ്യാദികം ചാലോക്യ യഥായോഗം വിധേയമ്|

Adhikarana evam ccikitsitasthAnaM AyurvedaPalaBUtam (73) · Śloka 73

യഥാനിദാനം നിര്ദിഷ്ടമിതി സമ്യക് ചികിത്സിതമ്| ആയുര്വേദഫലം സ്ഥാനമേതത്സദ്യോऽര്തിനാശനാത്||൭൩||

സ൦-ഇതി-അനേന പ്രകാരേണ, യഥാനിദാനം-നിദാനാനതിക്രമേണ, യഥോദ്ദേശസ്തഥാ നിര്ദേശഃ| അനയാ രീത്യാ സര്വമേവ ചികിത്സിതം നിര്ദിഷ്ടമ്| ഏതച്ചായുര്വേദഫലഭൂതം സ്ഥാനമ്, ഏതദുപദേശേന സദ്യോऽര്തിനാശനാദ്ധേതോഃ|

Adhikarana auShadhasya paryAyAH iti cikitsitasthAnam (22) · Śloka 22

ചികിത്സിതം ഹിതം പഥ്യം പ്രായശ്ചിത്തം ഭിഷഗ്ജിതമ്| ഭേഷജം ശമനം ശസ്തം പര്യായൈഃ സ്മൃതമൌഷധമ്||൭൪|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാതശോണിതചികിത്സിതം നാമ ദ്വാവിംശോऽധ്യായഃ||൨൨||

സ൦-ചികിത്സിതാദയ ഔഷധസ്യ പര്യായാഃ സ്മൃതാ ഇതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാതശോണിതചികിത്സിതം നാമ ദ്വാവിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൨൨||