22. vātaśōṇitacikitsitadhyāyaḥ

Adhikarana vAtashoNitacikitsitAdhyAyaH vAtarakte alpAlpaM raktaharaNam (2-1) · Śloka 1

അഥാതോ വാതശോണിതചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) വാതശോണിതിനോ രക്തം സ്നിഗ്ധസ്യ ബഹുശോ ഹരേത്| അല്പാല്പം പാലയന് വായും യഥാദോഷം യഥാബലമ്||൧||

Adhikarana vAtarakte rUgrAgAdiyute jalaukoBiH vAtarakte cimacimAdiyute shRu~ggatumbaiH vAtarakte deshAntaragate pracCAnasirABiH (2-3) · Śloka 3

രുഗ്രാഗതോദദാഹേഷു ജലൌകോഭിര്വിനിര്ഹരേത്| ശൃങ്ഗതുമ്ബൈശ്ചിമിചിമാകണ്ഡൂരുഗ്ദൂയനാന്വിതമ്||൨|| പ്രച്ഛാനേന സിരാഭിര്വാ ദേശാദ്ദേശാന്തരം വ്രജത്| |൩|

Adhikarana vAtarakte a~ggaglAnyAdau raktastrAvaniShedhaH vAtarakte raktakShayAt gamBIrashothAdayaH (3-4) · Śloka 4

| അങ്ഗഗ്ലാനൌ തു ന സ്രാവ്യം രൂക്ഷേ വാതോത്തരേ ച യത്||൩|| ഗമ്ഭീരം ശ്വയഥും സ്തമ്ഭം കമ്പം സ്നായുസിരാമയാന്| ഗ്ലാനിമന്യാംശ്ച വാതോത്ഥാന് കുര്യാദ്വായുരസൃക്ഷയാത്||൪||

Adhikarana vAtarakte virecye snehavirecanam (5) · Śloka 5

വിരേച്യഃ സ്നേഹയിത്വാ തു സ്നേഹയുക്തൈര്വിരേചനൈഃ| |൫|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike purANaM ghRutam (5) · Śloka 5

വാതോത്തരേ വാതരക്തേ പുരാണം പായയേദ്ഘൃതമ്| ||൫||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike shrAvaNyAdighRutam (6) · Śloka 6

ശ്രാവണീക്ഷീരകാകോലീക്ഷീരിണീജീവകൈഃ സമൈഃ| സിദ്ധം സര്ഷഭകൈഃ സര്പിഃ സക്ഷീരം വാതരക്തനുത്||൬||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike drAkShAdighRutam vAtarakte vAtAdhike guDUcIsiddhaN kShIram vAtarakte vAtAdhike tailapayaH sharkarAmishRuNam (7-8) · Śloka 8

ദ്രാക്ഷാമധൂകവരിഭ്യാം സിദ്ധം വാ സസിതോപലമ്| ഘൃതം പിബേത്തഥാ ക്ഷീരം ഗുഡൂചീസ്വരസേ ശൃതമ്||൭|| തൈലം പയഃ ശര്കരാം ച പായയേദ്വാ സുമൂര്ച്ഛിതമ്| |൮|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike balAdikShIram (8-9) · Śloka 9

| ബലാശതാവരീരാസ്നാദശമൂലൈഃ സപീലുഭിഃ||൮|| ശ്യാമൈരണ്ഡസ്ഥിരാഭിശ്ച വാതാര്തിഘ്നം ശൃതം പയഃ| |൯|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike doShanulomanaM kShIram (9) · Śloka 9

| ധാരോഷ്ണം മൂത്രയുക്തം വാ ക്ഷീരം ദോഷാനുലോമനമ്||൯||

Adhikarana vAtarakte pittAdhike shatAvaryAdikvAthaHvAtarakte pittAsvadutiktasiddhaM dhRutaM kShIraM vA (10) · Śloka 10

പൈത്തേ പക്ത്വാ വരീതിക്താപടോലത്രിഫലാമൃതാഃ| പിബേദ്ധൃതം വാ ക്ഷീരം വാ സ്വാദുതിക്തകസാധിതമ്||൧൦||

Adhikarana vAtarakte pittAbahudoShe virekArtha eraNDatailam (11) · Śloka 11

ക്ഷീരേണൈരണ്ഡതൈലം ച പ്രയോഗേണ പിബേന്നരഃ| ബഹുദോഷോ വിരേകാര്ഥേ ജീര്ണേ ക്ഷീരൌദനാശനഃ||൧൧||

Adhikarana vAtarakte pittAdoShe harItakI kaShAyaH,vAtarakte pittAdoShe trivRutAcUrNam (12) · Śloka 12

കഷായമഭയാനാം വാ പായയേദ്ധൃതഭര്ജിതമ്| ക്ഷീരാനുപാനം ത്രിവൃതാചൂര്ണേ ദ്രാക്ഷാരസേന വാ||൧൨||

Adhikarana vAtarakte pittadoShe kShIrabastayaH vAtarakte pittadoShebastiprashaMsA (13-14) · Śloka 14

നിര്ഹരേദ്വാ മലം തസ്യ സഘൃതൈഃ ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ| ന ഹി ബസ്തിസമം കിഞ്ചിദ്വാതരക്തചികിത്സിതമ്||൧൩|| വിശേഷാത്പ്യുപാര്ശ്വോരുപര്വാസ്ഥിജഠരാര്തിഷു| |൧൪|

Adhikarana vAtarakte kaPAdhike mustAdikathaH (14-15) · Śloka 15

| മുസ്താധാത്രീഹരിദ്രാണാം പിബേത്ക്വാഥം കഫോല്ബണേ||൧൪|| സക്ഷൌദ്രം ത്രിഫലായാ വാ ഗുഡൂചീം വാ യഥാതഥാ| |൧൫|

Adhikarana vAtarakterakte kaPAdhike triPalAkvAthaH,vAtarakte kaPAdhike guDUcIkvAthAdi vAtarakte kaPAdhike raktesneho vamanaM rUkShaNaM ca vAtarakte tridoShaje shUlAnvite triPalAdikalkaH (15-18) · Śloka 18

| യഥാര്ഹസ്നേഹപീതം ച വാമിതം മൃദു രൂക്ഷയേത്||൧൫|| ത്രിഫലാവ്യോഷപത്രൈലാത്വക്ക്ഷീരീചിത്രകം വചാമ്| വിഡങ്ഗമ് ം പിപ്പലീമൂലം ലോമശാം വൃഷകം ത്വചമ്||൧൬|| ഋദ്ധിം ലാങ്ഗലികീം ചവ്യം സമഭാഗാനി പേഷയേത്| കല്യേ ലിപ്ത്വാऽऽയസീം പാത്രീം മധ്യാഹ്നേ ഭക്ഷയേദിദമ്||൧൭|| വാതാസ്രേ സര്വദോഷേऽപി പരം ശൂലാന്വിതേ ഹിതമ്| |൧൮|

Adhikarana vAtarakte tridoShaje kokilAkShakakvAthaH (18-19) · Śloka 19

| കോകിലാക്ഷകനിര്യൂഹഃ പീതസ്തച്ഛാകഭോജിനാ||൧൮|| കൃപാഭ്യാസ ഇവ ക്രോധം വാതരക്തം നിയച്ഛതി| |൧൯|

Adhikarana vAtarakte tridoShaje lelItakIvasA (19-20) · Śloka 20

| പഞ്ചമൂലസ്യ ധാത്ര്യാ വാ രസൈര്ലേലീതകീം വസാമ്||൧൯|| ഖുഡം സുരൂഢമപ്യങ്ഗേ ബ്രഹ്മചാരീ പിബന് ജയേത്| |൨൦|

Adhikarana vAtarakte ityAByantaraM karmaM vAtarakte ataH paraM bAhyam (20) · Śloka 20

| ഇത്യാഭ്യന്തരമുദ്ദിഷ്ടം കര്മബാഹ്യമതഃ പരമ്||൨൦||

Adhikarana vAtarakte jvaradAhArtau AranAlatailam (21) · Śloka 21

ആരനാലാഢകേ തൈലം പാദസര്ജരസം ശൃതമ്| പ്രഭൂതേ ഖജിതം തോയേ ജ്വരദാഹാര്തിനുത്പരമ്||൨൧||

Adhikarana vAtarakte rUjAyAM piNDatailam (22) · Śloka 22

സമധൂച്ഛിഷ്ടമഞ്ജിഷ്ഠം സസര്ജരസസാരിവമ്| പിണ്ഡതൈലം തദഭ്യങ്ഗാദ്വാതരക്തരുജാപഹമ്||൨൨||

Adhikarana vAtarakte rUjAyAM dashamUlashRutakShIreNa pariShekaH,vAtarakte rUjAyAM koShNasarpiShA (23) · Śloka 23

ദശമൂലശൃതം ക്ഷീരം സദ്യഃ ശൂലനിവാരണമ്| പരിഷേകോऽനിലപ്രായേ തദ്വത്കോഷ്ണേന സര്പിഷാ||൨൩||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte madhurasiddhasnehaiH pariShekaH (24) · Śloka 24

സ്നേഹൈര്മധുരസിദ്ധൈര്വാ ചതുര്ഭിഃ പരിഷേചയേത്| സ്തമ്ഭാക്ഷേപകശൂകാര്തം കോഷ്ണൈര്ദാഹേ തു ശീതലൈഃ||൨൪||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtegavyAdikShIraiH (25) · Śloka 25

തദ്വദ്ഗവ്യാവികച്ഛാഗൈഃ ക്ഷീരൈസ്തൈലവിമിശ്രിതൈഃ| |൨൫|

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArtejIvanIyakvAthaiHvAtarakte stamBAlaghupa~jcamUlakvAthaiH (25) · Śloka 25

| നിഃക്വാഥൈര്ജീവനീയാനാം പഞ്ചമൂലസ്യ വാ ലഘോഃ||൨൫||

Adhikarana vAtarakte stamBadyArtedrAkShekShurasAdyaiH (26) · Śloka 26

ദ്രാക്ഷേക്ഷുരസമദ്യാനി ദധിമസ്ത്വമ്ലകാഞ്ജികമ്| സേകാര്ഥം തണ്ഡുലക്ഷൌദ്രശര്കരാമ്ഭശ്ച ശസ്യതേ||൨൬||

Adhikarana vAtarakte dAharUklkameShu priyanArIsparshaH (27) · Śloka 27

പ്രിയാഃ പ്രിയംവദാ നാര്യശ്ചന്ദമാര്ദ്രകരസ്തനാഃ| സ്പര്ശശീതാഹ് സുഖസ്പര്ശാ ഘ്നന്തി ദാഹം രുജം ക്ലമമ്||൨൭||

Adhikarana vAtarakte sarAgAdike prapauNDarIkAdilepaH (28-29) · Śloka 29

സരാഗേ സരുജേ ദാഹേ രക്തം ഹൃത്വാ പ്രലേപയേത്| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാദാര്വീമധുകചന്ദനൈഃ||൨൮|| സിതോപലൈരകാസക്തുമസൂരോശീരപദ്മകൈഃ| ലേപോ രുഗ്ദാഹവീസര്പരാഗശോഫനിബര്ഹണഃ||൨൯||

Adhikarana vAtarakte shUle vArandhasiddhaH kRusharo upanAhanam (30) · Śloka 30

വാതഘ്നൈഃ സാധിതഃ സ്നിഗ്ധഃ കൃശരോ മുദ്ഗപായസഃ| തിലസര്ഷപപിണ്ഡൈശ്ച ശൂലഘ്നമുപനാഹനമ്||൩൦||

Adhikarana vAtarakte stamBAdike audakAdivesavArAH vAtarakte stamBAaudakAdivasA (31-32) · Śloka 32

ഔദകപ്രസഹാനൂപവേസവാരാഃ സുസംസ്കൃതാഃ| ജീവനീയൌഷധൈഃ സ്നേഹയുക്താഃ സ്യുരുപനാഹനേ||൩൧|| സ്തമ്ഭതോദരുഗായാമശോഫാങ്ഗഗ്രഹനാശനാഃ| ജീവനീയൌഷധൈഃ സിദ്ധാ സപയസ്കാ വസാऽപി വാ||൩൨||

Adhikarana vAtarakte stamBAdyArte ghRutAdilepaH vAtarakte stamBA BRuShTatilalepaH (33) · Śloka 33

ഘൃതം സഹചരാന്മൂലം ജീവന്തീ ഛാഗലം പയഃ| ലേപഃ പിഷ്ടാസ്തിലാസ്തദ്വദ്ഭൃഷ്ടാഃ പയസി നിവൃതാഃ||൩൩||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhikedhike shUle umairaNDlepau (34) · Śloka 34

ക്ഷാരപ്രിഷ്ടക്ഷുമാം ലേപമേരണ്ഡസ്യ ഫലാനി വാ| കുഘാര്ച്ഛൂലനിവൃത്ത്യര്ഥം ശതാഹ്വാം വാऽനിലേऽധികേ||൩൪||

Adhikarana vAtarakte vAtAdhikemUtrAdipavkaM ghRutaM amya~jjanam (35) · Śloka 35

മൂത്രക്ഷാരസുരാപക്വം ഘൃതമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്| |൩൫|

Adhikarana vAtarakte vAtAdhike siddhaM shuktaM sekABya~gge (36) · Śloka 36

| സിദ്ധം സമധു ശുക്തം വാ സേകാഭ്യങ്ഗേ|൩൫| |൩൬|

Adhikarana vAtarakterakte kaPottare shUle gRuhadhUmAdilepaH (35-36) · Śloka 36

| കഫോത്തരേ||൩൫|| ഗൃഹധൂമോ വചാ കുഷ്ഠം ശതാഹ്വാ രജനീദ്വയമ്| പ്രലേപഃ ശൂലനുദ്വാതരക്തേ|൩൬|

Adhikarana vAtarakte vAtaraktekaPottare madhushiprubIjalepaH (36-37) · Śloka 37

| വാതകഫോത്തരേ||൩൬|| മധുശിഗ്രോര്ഹിതം തദ്വദ്ബീജം ധാന്യാമ്ലസംയുതമ്| |൩൭|

Adhikarana vAtarakte vAtarakte amlaiH secanam (37) · Śloka 37

| മുഹൂര്തലിപ്തമമ്ലൈശ്ച സിഞ്ചേദ്വാതകഫോത്തരേ||൩൭||

Adhikarana vAtarakte uttAne lepAdayaH (38) · Śloka 38

ഉത്താനം ലേപനാഭ്യങ്ഗപരിഷേകാവഗാഹനൈഃ| |൩൮|

Adhikarana vAtarakte gamBIre lepAdayaH (38) · Śloka 38

| വിരേകാസ്ഥാപനസ്നേഹപാനൈര്ഗമ്ഭീരമാചരേത്||൩൮||

Adhikarana vAtarakte vAtarakteShleShmottare koShNA lepAdyAH shItalepanAdyaurvidAhAdivRuddhi (39) · Śloka 39

വാതശ്ലേഷ്മോത്തരേ കോഷ്ണാ ലേപദ്യാസ്തത്ര ശീതലൈഃ| വിദാഹശോഫരുക്കണ്ഡൂവിവൃദ്ധിഃ സ്തമ്ഭനാദ്ഭവേത്||൩൯||

Adhikarana vAtarakte pittaraktottare himAle pAdyAH uShNaiH lpoShAdayaH (40) · Śloka 40

പിത്തരക്തോത്തരേ വാതരക്തേ ലേപാദയോ ഹിമാഃ| ഉഷ്ണൈഃ പ്ലോഷോഷരുഗ്രാഗസ്വേദാവദരണോദ്ഭവഃ||൪൦||

Adhikarana vAtarakte madhuyaShTItailam (41-44) · Śloka 44

മധുയഷ്ട്യാഃ പലശതം കഷായേ പാദശേഷിതേ| തൈലാഢകം സമക്ഷീരം പചേത്കല്കൈഃ പലോന്മിതൈഃ||൪൧|| സ്ഥിരാതാമലകീദൂര്വാപയസ്യാഭീരുചന്ദനൈഃ| ലോഹഹംസപദീമാംസീദ്വിമേദാമധുപര്ണിഭിഃ||൪൨|| കാകോലീക്ഷീരകാകോലീശതപുഷ്പര്ദ്ധിപദ്മകൈഃ| ജീവകര്ഷഭജീവന്തീത്വക്ऽऽപത്രനഖവാലകൈഃ||൪൩|| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവൈന്ദ്രീവിതുന്നകൈഃ| ചതുഷ്പ്രയോഗം വാതസൃക്ऽऽപിത്തദാഹജ്വരാര്തിനുത്||൪൪||

Adhikarana vAtarakte balAtailam (45-46) · Śloka 46

ബലാകഷായകല്കാഭ്യാം തൈലം ക്ഷീരസമം പചേത്| സഹസ്രശതപാകം തദ്വാതാസൃഗ്വാതരോഗനുത്||൪൫|| രസായനം മുഖ്യതമമിന്ദ്രിയാണാം പ്രസാദനമ്| ജീവനം ബൃഹണം സ്വര്യം ശുക്രാസൃഗ്ദോഷനാശനമ്||൪൬||

Adhikarana vAtarakte mArgasaMrodhAtkupie vAte ADhcavAtoktaM karma, tataH snehanAdi (47-48) · Śloka 48

കുപിതേ മാര്ഗസംരോധാന്മേദസോ വാ കഫസ്യ വാ| അതിവൃദ്ധ്യാऽനിലേ ശസ്തം നാദൌ സ്നേഹനബൃംഹണമ്||൪൭|| കൃത്വാ തത്രാഢ്യവാതോക്തം വാതശോണിതികം തതഃ| ഭേഷജം സ്നേഹനം കുര്യാദ്യച്ച രക്തപ്രസാദനമ്||൪൮||

Adhikarana prANAdyAvRutavAtaraktecikitsA (49) · Śloka 49

പ്രാണാദികോപേ യുഗപദ്യഥോദ്ദിഷ്ടം യഥാമയമ്| യഥാസന്നം ച ഭൈഷജ്യം വികല്പ്യം സ്യാദ്യഥാബലമ്||൪൯||

Adhikarana vAte sAme svedAdayaH (50) · Śloka 50

നീതേ നിരാമതാം സാമേ സ്വേദലങ്ഘനപാചനൈഃ| രൂക്ഷൈശ്ചാലേപസേകാദ്യൈഃ കുര്യാത്കേവലവാതനുത്||൫൦||

Adhikarana shoShAdayo vAtarakterogA navAH sAdhyAH (51-53) · Śloka 53

ശോഷാക്ഷേപണസങ്കോചസ്തമ്ഭസ്വപനകമ്പനമ്| ഹനുസ്രംസോऽര്ദിതം ഖാഞ്ജ്യം പാങ്ഗുല്യം ഖുഡവാതതാ||൫൧|| സന്ധിച്യുതിഃ പക്ഷവധോ മേദോമജ്ജാസ്ഥിഗാ ഗദാഃ| ഏതേ സ്ഥാനസ്യ ഗാമ്ഭീര്യാത്സിധ്യേയുര്യത്നതോ നവാഃ||൫൨|| തസ്മാജ്ജയേന്നവാനേതാന് ബലിനോ നിരുപദ്രവാന്| |൫൩|

Adhikarana vAte pittAvRute paryAyeNa shItoShNA kriyA vAte pittAvRute jIvanIyaM sarpiH dhanvamAMsAdi ca (53-54) · Śloka 54

| വായൌ പിത്താവൃതേ ശീതാമുഷ്ണാം ച ബഹുശഃ ക്രിയാമ്||൫൩|| വ്യത്യാസാദ്യോജയേത്സര്പിര്ജീവനീയം ച പായയേത്| ധന്വമാംസം യവാഃ ശാലിര്വിരേകഃ ക്ഷീരവാന് മൃദുഃ||൫൪||

Adhikarana vAtarakte pittA sakShIrA bastayo~anu vAsanaM ca (55) · Śloka 55

സക്ഷീരാ ബസ്തയഃ ക്ഷീരം പഞ്ചമൂലബലാശൃതമ്| കാലേऽനുവാസനം തൈലൈര്മധുരൌഷധസാധിതൈഃ||൫൫||

Adhikarana vAtarakte pittA madhuyaShTItailAdinA secanam (56) · Śloka 56

യഷ്ടീമധുബലാതൈലഘൃതക്ഷീരൈശ്ച സേചനമ്| പഞ്ചമൂലകഷായേണ വാരിണാ ശീതലേന വാ||൫൬||

Adhikarana vAtaraktekaPAvRute yavAnnAdi svedanirUhAdayaH purANa ghRutAdi ca (57-58) · Śloka 58

കഫാവൃതേ യവാന്നാനി ജാങ്ഗലാ മൃഗപക്ഷിണഃ| സ്വേദാസ്തീക്ഷ്ണാ നിരൂഹാശ്ച വമനം സവിരേചനമ്||൫൭|| പുരാണസര്പിസ്തൈലം ച തിലസര്ഷപജം ഹിതമ്| |൫൮|

Adhikarana vAte kaphAvRute Adau pittajayaH (58) · Śloka 58

| സംസൃഷ്ടേ കഫപിത്താഭ്യാം പിത്തമാദൌ വിനിര്ജയേത്||൫൮||

Adhikarana vAte raktAvRute vAtarakteshoNitikIkriyA (59) · Śloka 59

കാരയേദ്രക്തസംസൃഷ്ടേ വാതശോണിതികീം ക്രിയാമ്| |൫൯|

Adhikarana vAtarakte mAMsAvRute svedAdayaH (59) · Śloka 59

| സ്വേദാഭ്യങ്ഗരസാഃ ക്ഷീരം സ്നേഹോ മാംസാവൃതേ ഹിതമ്||൫൯||

Adhikarana vAtarakte asthimjjasthe svedAdayaH,vAtarakte retasAvRute shukrasthavAtoktam (60) · Śloka 60

പ്രമേഹമേദോവാതഘ്നമാഢ്യവാതേ ഭിഷഗ്ജിതമ്| മഹാസ്നേഹോऽസ്ഥിമജ്ജസ്ഥേ പൂര്വോക്തം രേതസാऽऽവൃതേ||൬൦||

Adhikarana vAtarakte annAvRute pAcanIyAdi (61) · Śloka 61

അന്നാവൃതേ പാചനീയം വമനം ദീപനം ലഘു| |൬൧|

Adhikarana vAtarakte mUtrAvRute mUtralAdi (61) · Śloka 61

| മൂത്രാവൃതേ മൂത്രലാനി സ്വേദാശ്ചോത്തരബസ്തയഃ|൬൧|

Adhikarana vAtarakte purIShAvRute eraNDatailAdi (61) · Śloka 61

ഏരണ്ഡതൈലം വര്ചഃസ്ഥേ ബസ്തിസ്നേഹാശ്ച മേദിനഃ| ||൬൧||

Adhikarana vAtarakte vAte sarvakuShTheShu sthAnAvRute kaPApittAvirUddhaM vAtAdhikenulomanaM strotaH shuddhikaraM bastivirecanaM rasAyanAni shilAjatu ityAdi (62-66) · Śloka 66

| കഫപിത്താവിരുദ്ധം യദ്യശ്ച വാതാനുലോമനമ്||൬൨|| സര്വസ്ഥാനാവൃതേऽപ്യാശു തത്കാര്യം മാതരിശ്വനി| അനഭിഷ്യന്ദി ച സ്നിഗ്ധം സ്രോതസാം ശുദ്ധികാരണമ്||൬൩|| യാപനാ ബസ്തയഃ പ്രായോ മധുരാഃ സാനുവാസനാഃ| പ്രസമീക്ഷ്യ ബലാധിക്യം മൃദു കാര്യം വിരേചനമ്||൬൪|| രസായനാനാം സര്വേഷാമുപയോഗഃ പ്രശസ്യതേ| ശിലാഹ്വസ്യ വിശേഷേണ പയസാ ശുദ്ധഗുഗ്ഗുലോഃ||൬൫|| ലേഹോ വാ ഭാര്ഗവസ്തദ്വദേകാദശസിതാശിതഃ| |൬൬|

Adhikarana vAtarakte apAne AvRute dIpanAdi (66-67) · Śloka 67

| അപാനേ ത്വാവൃതേ സര്വം ദീപനം ഗ്രാഹി ഭേഷജമ്||൬൬|| വാതാനുലോമനം കാര്യം മൂത്രാശയവിശോധനമ്| |൬൭|

Adhikarana vAtarakte prANAdAvAvRutte sarvakuShTheShu M vicArya (67-68) · Śloka 68

| ഇതി സങ്ക്ഷേപതഃ പ്രഓക്തമാവൃതാനാം ചികിത്സിതമ്||൬൭|| പ്രാണാദീനാം ഭിഷക്കുര്യാദ്വിതര്ക്യ സ്വയമേവ തത്| |൬൮|

Adhikarana vAtarakte udAne AvRute UrdhvaM yojayetvAtarakte apAne AvRute anulomanam vAtarakte samAne avRute shamanam vAtarakte vyAne AvRute ridhAyojayet vAtarakte prANavAyoScaturBo rakShaNIyatvam vAtarakte evamAvRutavAtAdhikenAM svasthAnanayanama (68-70) · Śloka 70

| ഉദാനം യോജയേദൂര്ധ്വമപാനം ചാനുലോമയേത്||൬൮|| സമാനം ശമയേദ്വിദ്വാംസ്ത്രിധാ വ്യാനം തു യോജയേത്| പ്രാണോ രക്ഷ്യശ്ചതുര്ഭ്യോऽപി തത്സ്ഥിതൌ ദേഹസംസ്ഥിതിഃ||൬൯|| സ്വം സ്വം സ്ഥാനം നയേദേവം വൃതാന് വാതാന് വിമാര്ഗഗാന്| |൭൦|

Adhikarana vAtarakte sarvAvareNe pittaraktavarjite lashunarasAyanam (70-71) · Śloka 71

| സര്വം ചാവരണം പിത്തരക്തസംസര്ഗവര്ജിതമ്||൭൦|| രസായനവിധാനേന ലശുനോ ഹന്തി ശീലിതഃ| |൭൧|

Adhikarana vAtarakte pittAvRute pittaharAde (71) · Śloka 71

| പിത്താവൃതേ പിത്തഹരം മരുതശ്ചാനുലോമനമ്||൭൧||

Adhikarana vAtarakte raktAvRute tadvat khuDoktaM ca (72) · Śloka 72

രക്താവൃതേऽപി തദ്വച്ച ഖുഡോക്തം യച്ച ഭേഷജമ്| രക്തപിത്താനിലഹരം വിവിധം ച രസായനമ്||൭൨||

Adhikarana evam ccikitsitasthAnaM AyurvedaPalaBUtam (73) · Śloka 73

യഥാനിദാനം നിര്ദിഷ്ടമിതി സമ്യക് ചികിത്സിതമ്| ആയുര്വേദഫലം സ്ഥാനമേതത്സദ്യോऽര്തിനാശനാത്||൭൩||

Adhikarana auShadhasya paryAyAH iti cikitsitasthAnam (22) · Śloka 22

ചികിത്സിതം ഹിതം പഥ്യം പ്രായശ്ചിത്തം ഭിഷഗ്ജിതമ്| ഭേഷജം ശമനം ശസ്തം പര്യായൈഃ സ്മൃതമൌഷധമ്||൭൪|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാതശോണിതചികിത്സിതം നാമ ദ്വാവിംശോऽധ്യായഃ||൨൨||