21. vātavyādhicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮುಪಕ್ರಮ್ಯತೇ , ಸರ್ವಚಿಕಿತ್ಸಾಬಾಧಿತತ್ವಾತ್|

Adhikarana vAtavyAdhicikitsitAdhyAyaHvAte nirupastamBe Adau snehAH vAte nirupastamBe tataH sha~gkarAdyaiH punaH punaH svedaH (2-4) · Śloka 4

ಅಥಾತೋ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಕೇವಲಂ ನಿರುಪಸ್ತಮ್ಭಮಾದೌ ಸ್ನೇಹೈರುಪಾಚರೇತ್| ವಾಯುಂ ಸರ್ಪಿರ್ವಸಾಮಜ್ಜತೈಲಪಾನೈರ್ನರಂ ತತಃ||೧|| ಸ್ನೇಹಕ್ಲಾನ್ತಂ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಪಯೋಭಿಃ ಸ್ನೇಹಯೇತ್ಪುನಃ| ಯೂಷೈರ್ಗ್ರಾಮ್ಯೋದಕಾನೂಪರಸೈರ್ವಾ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತೈಃ||೨|| ಪಾಯಸೈಃ ಕೃಸರೈಃ ಸಾಮ್ಲಲವಣೈಃ ಸಾನುವಾಸನೈಃ| ನಾವನೈಸ್ತರ್ಪಣೈಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್ತತಃ||೩|| ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಶಙ್ಕರಾದ್ಯೈಃ ಪುನಃ ಪುನಃ| |೪|

ಸ೦-ಕೇವಲಂ-ಶುದ್ಧಂ , ತಥಾ ನಿರುಪಸ್ತಮ್ಭಂ-ಅನ್ಯೇನಾಧಾನಕೇನ ಸಮೀಪಸಮ್ಭವಿನಾಽನಾಧಾರಿತಂ , ಈದೃಶಂ ವಾಯುಂ ಸ್ನೇಹೈರಾದಾವೇವೋಪಾಚರೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ| ನನು, ತೈಲಸ್ಯ ಪವನವಿಜಯೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದೇವಂ ನಿರ್ದೇಶಃ ಕರ್ತುಂ ಯುಕ್ತಃ , ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಸರ್ಪಿಃಪಾನೈರಿತಿ| ಯುಕ್ತಮಾಹ ಭವಾನ್| ಕಿನ್ತು, ಆಜನ್ಮಸಾತ್ಮ್ಯಾತ್ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಧಾನಮನವರತಮಿತಿ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಾಗುಪನ್ಯಸ್ತಮ್| ಸರ್ಪಿಃಪಾನಾದಿಭಿಸ್ತಾವತ್ ಸ್ನೇಹಯೇತ್ ಯಾವತ್ "ಸ್ನೇಹೋದ್ವೇಗಃ ಕ್ಲಮಃ " (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೬|೩೦) ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ನೇಹಲಕ್ಷಣಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸ್ನೇಹಕ್ಲಾನ್ತಂ ಚ ನರಂ ಪಯೋಭಿಃ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಪುನರ್ಯೂಷಾದಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ವಿತೈಃ ಸ್ನೇಹಯೇತ್| ತಥಾ ತರ್ಪಣೈಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಸ್ನೇಹಯೇತ್| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ , ಸುಷ್ಟ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ಅನ್ತಂ ಶಙ್ಕರಾದ್ಯೈಃ-ಸ್ವೇದೈಃ ಸ್ವೇದವಿಧಿಗದಿತೈಃ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಏವ ಸ್ವೇದಿತೇ ಸತಿ ಯೋ ಗುಣಃ ಸ್ಯಾತ್ತಮಾಹ-

Adhikarana vAte snehasvedayoH prayojanam (4-5) · Śloka 5

| ಸ್ನೇಹಾಕ್ತಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಙ್ಗಂ ತು ವಕ್ರಂ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಸವೇದನಮ್||೪|| ಯಥೇಷ್ಟಮಾನಾಮಯಿತುಂ ಸುಖಮೇವ ಹಿ ಶಕ್ಯತೇ| |೫|

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಗಾತ್ರಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಸದ್ವಕ್ರಂ ತಥಾ ಸ್ತಬ್ಧಂ ತಥಾ ಸರುಜಂ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಸುಖಮೇವಾನಾಮಯಿತುಂ ಶಕ್ಯತೇ| "ಜಲಹ್ವಲಹ್ಮಲನಮಾಮನುಪಸರ್ಗಾಣಾಂ ವಾ ಮಿತ್ವಮ್|" ಇತಿ ನಾಮಯಿತುಮಿತ್ಯತ್ರ ನ ಹೃಸ್ವತ್ವಮ್| ಏತದೇವ ದೃಷ್ಟಾನ್ತದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ನಾಹ--

Adhikarana vAte atra dRuShTAntaH (5-6) · Śloka 6

| ಶುಷ್ಕಾಣ್ಯಪಿ ಹಿ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪಾದನೈಃ||೫|| ಶಕ್ಯಂ ಕರ್ಮಣ್ಯತಾಂ ನೇತುಂ ಕಿಮು ಗಾತ್ರಾಣಿ ಜೀವಿತಾಮ್| |೬|

ಸ೦-ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಶುಷ್ಕಾಣ್ಯಪಿ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಸಂಯೋಜನೇನ ಕರ್ಮಣ್ಯತಾಂ ನೇತುಂ ಶಕ್ಯನ್ತೇ| ಕಿಮುತ ಜೀವತಾಂ ಗಾತ್ರಾಣಿ ನ ಶಕ್ಯನ್ತೇ ? ಶಕ್ಯನ್ತ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಶಕ್ಯಮಿತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕ್ರಮಮಾತ್ರೇ ನಪುಂಸಕತ್ವಮೇಕತ್ವಂ ಚ| ಯಥಾ ಕಾಲಿದಾಸಸ್ಯ-"ಶಕ್ಯಮಙ್ಗುಲಿಭಿರುದ್ಧೃತೈರಧಃ ಶಾಖಿನಾಂ ಪತಿತಪುಷ್ಪಕೋಮಲೈಃ| ಪತ್ರಜರ್ಜರಶಶಿಪ್ರಭಾಲವೈರೇಭಿರುತ್ಕಚಯಿತುಂ ತವಾಲಕಾನ್||" ಇತಿ|

Adhikarana vAte svedasya Palam (6-7) · Śloka 7

| ಹರ್ಷತೋದರುಗಾಯಾಮಶೋಫಸ್ತಮ್ಭಗ್ರಹಾದಯಃ||೬|| ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯಾಶು ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಮಾರ್ದವಂ ಚೋಪಜಾಯತೇ| |೭|

ಸ೦-ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಹರ್ಷಾದಯಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತಿ| ಮೃದುತ್ವಂ ಚ ಗಾತ್ರೇಷು ಜಾಯತೇ|

Adhikarana vAte snehasya Palam (7-8) · Śloka 8

| ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಧಾತೂನ್ ಸಂಶುಷ್ಕಾನ್ ಪುಷ್ಣಾತ್ಯಾಶೂಪಯೋಜಿತಃ||೭|| ಬಲಮಗ್ನಿಬಲಂ ಪುಷ್ಟಿಂ ಪ್ರಾಣಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯಾಭಿವರ್ಧಯೇತ್| |೮|

ಸ೦-ತಥಾ, ಸ್ನಿನ್ನಸ್ಯ ಸ್ನೇಹ ಉಪಯೋಜಿತೋ ಧಾತೂನ್ ವಿಶುಷ್ಕಾನ್ ದ್ರಾಗೇವ ಪುಷ್ಣಾತಿ| ತಥಾ, ಅಸ್ಯ-ವಾತರೋಗಿಣೋ, ಬಲಾದೀನಭಿವರ್ಧಯೇತ್|

Adhikarana vAte punaH punaH snehasvedAH vAte evaM snehamRudukoShThe vAtarogA na tiShThanti (8-9) · Śloka 9

| ಅಸಕೃತ್ತಂ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹೈಃ ಸ್ವೇದೈಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪಾದಯೇತ್||೮|| ತಥಾ ಸ್ನೇಹಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ನ ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯನಿಲಾಮಯಾಃ| |೯|

ಸ೦-ತಂ-ಆತುರಂ, ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಂ ಯೋಜಯೇತ್| ತಥಾ-ಏವಂ ಕೃತೇ ಸ್ನೇಹಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ಸತಿ ಸರ್ವೇ ವಾತರೋಗಾ ನಶ್ಯನ್ತಿ|

Adhikarana vAte evaM SamABAve mRudusneha virecanam (9-10) · Śloka 10

| ಯದ್ಯೇತೇನ ಸದೋಷತ್ವಾತ್ಕರ್ಮಣಾ ನ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ||೯|| ಮೃದುಭಿಃ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತೈರ್ಭೇಷಜೈಸ್ತಂ ವಿಶೋಧಯೇತ್| |೧೦|

ಸ೦-ಅನೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಚೇನ್ನ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ವಾತಾಮಯಸ್ತದಾ ತಂ-ವಾತಾಮಯಿನಂ, ಮೃದುಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ-ಕರ್ಣಿಕಾರಾದಿಭಿಃ, ಸ್ನೇಹಾನ್ವಿತೈರ್ವಿಶೋಧಯೇತ್|

Adhikarana vAte tilvakaghRutaM sAtalA ghRutameraNDatailaM vA (10-11) · Śloka 11

| ಘೃತಂ ತಿಲ್ವಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಾತಲಾಸಿದ್ಧಮೇವ ವಾ||೧೦|| ಪಯಸೈರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾ ಪಿಬೇದ್ದೋಷಹರಂ ಶಿವಮ್| |೧೧|

ಸ೦-ತಿಲ್ವಕೇನ ಪಕ್ವಂ ಸಾತಲಯಾ ವಾ ಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ವಾ ಸಹೈರಣ್ಡತೈಲಂ ಪಿಬೇತ್| ತಚ್ಚ ಪೀತಂ ದೋಷಹರಂ ಶಿವಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ನನು, ಕಿಮಿತ್ಯನುಲೋಮನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana vAte anulomane hetuH (11-12) · Śloka 12

| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣಾದ್ಯೈರಾಹಾರೈರ್ಹಿ ಮಲಶ್ಚಿತಃ||೧೧|| ಸ್ರೋತೋ ಬದ್ಧ್ವಾಽನಿಲಂ ರುನ್ಧ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಮನುಲೋಮಯೇತ್| |೧೨|

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಭಿರಾಹಾರೈರ್ಮಲಶ್ಚಿತಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ರುದ್ಧ್ವಾ ವಾಯುಂ ರುನ್ಧ್ಯಾತ್, ತಸ್ಮಾನ್ಮಾರುತಮನುಲೋಮಯೇತ್|

Adhikarana vAte avirecyasya nirUhAH vAte pradIpte~agnau punaH snehasvedau (12-13) · Śloka 13

| ದುರ್ಬಲೋ ಯೋಽವಿರೇಚ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ನಿರೂಹೈರುಪಾಚರೇತ್||೧೨|| ದೀಪನೈಃ ಪಾಚನೀಯೈರ್ವಾ ಭೋಜ್ಯೈರ್ವಾ ತದ್ಯುತೈರ್ನರಮ್| ಸಂಶುದ್ಧಸ್ಯೋತ್ಥಿತೇ ಚಾಗ್ನೌ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಪುನರ್ಹಿತೌ||೧೩||

ಸ೦-ಯೋ ನರೋ ದುರ್ಬಲೋ ವಿರೇಚನಾನರ್ಹೋ ಭವೇತ್ ತಂ-ನರಂ, ನಿರೂಹೈರುಪಾಚರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ದೀಪನೈ ಪಾಚನೀಯೈಶ್ಚ| ಅಥವಾ, ತದ್ಯುತೈಃ-ದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಯುತೈಃ, ಭೋಜ್ಯೈರುಪಾಚರೇತ್| ಅನನ್ತರಂ ಸಮ್ಯಕ್ಶುದ್ಧಸ್ಯ ವಹ್ನೌ ಚೋತ್ಥಿತೇ ಸತಿ ಪುನರಪಿ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಹಿತೌ|

Adhikarana vAte AmAshayage ShaDdharaNAdiH (14-15) · Śloka 15

ಆಮಾಶಯಗತೇ ವಾಯೌ ವಮಿತಪ್ರತಿಭೋಜಿತೇ| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಷಡ್ಧರಣಂ ವಚಾದಿಂ ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೪|| ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತೇಽಗ್ನೌ ಪರತೋ ವಿಧಿಃ ಕೇವಲವಾತಿಕಃ| |೧೫|

ಸ೦-ಆಮಾಶಯಗತೇ ವಾತೇ ಸತಿ ತಥಾ ವಮಿತಶ್ಚಾಸೌ ಪ್ರತಿಭೋಜಿತಶ್ಚ ತಸ್ಮಿನ್ ವಮಿತಪ್ರತಿಭೋಜಿತೇ ನರ ಉಷ್ಣಜಲೇನ ಷಡ್ಧರಣಂ ವಚಾದಿಗಣಂ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೫) ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಷಡ್ಧರಣಯೋಗಃ ಸಙ್ಗ್ರಹಾದೇವಾವಗನ್ತವ್ಯಃ| ತತ್ರೈವಂ ಪಠ್ಯತೇ (ಚಿ. ಅ. ೨೧)- "ದಾರ್ವೀಕಲಿಙ್ಗಕಟುಕಾತಿವಿಷಾಗ್ನಿಪಾಠಾ ಮೂತ್ರೇಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಜಸೋ ಧರಣಪ್ರಮಾಣಾಃ| ಪೀತಾ ಜಯನ್ತಿ ಗುದಜೋದರಕುಷ್ಠಮೇಹಕೋಷ್ಠಾನಿಲಾಢ್ಯಪವನಗ್ರಹಣೀಪ್ರದೋಷಾನ್||" ಇತಿ| ಧರಣಂ-ಪಲಸ್ಯ ದಶಮೋ ಭಾಗಃ| ಅಗ್ನೌ ಸನ್ದೀಪಿತೇ ಸತಿ, ಅನನ್ತರಂ ಕೇವಲವಾತಿಕೋ ವಿಧಿಃ, 'ಕಾರ್ಯಃ' ಇತಿ ಶೇಷಃ|

Adhikarana vAte nABipradeshasthe matsyAH (15) · Śloka 15

| ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ನಾಭಿಪ್ರದೇಶಸ್ಥೇ ಸಿದ್ಧಾನ್ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಭಿಃ||೧೫||

ಸ೦-ನಾಭಿಪ್ರದೇಶಸ್ಥೇ ವಾತೇ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಭಿಃ ಸಿದ್ಧಾ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana vAte adhonABisthe bastikarmAvapIDakaSca (16) · Śloka 16

ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ತ್ವಧೋನಾಭೇಃ ಶಸ್ಯತೇ ಚಾವಪೀಡಕಃ| |೧೬|

ಸ೦-ಅಧೋನಾಭೇಃ ಸ್ಥಿತೇ ವಾತೇಽವಪೀಡಕಃ ಶಸ್ಯತೇ| ಚಶಬ್ದಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚ|

Adhikarana vAte koShThage kShAracUrNAdyAH (16) · Śloka 16

| ಕೋಷ್ಠಗೇ ಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಾದ್ಯಾ ಹಿತಾಃ ಪಾಚನದೀಪನಾಃ||೧೬||

ಸ೦-ಕೋಷ್ಠಗೇ ವಾಯೌ ಕ್ಷಾರಾದ್ಯಾಃ ಪಾಚನಾ ದೀಪನಾಶ್ಚ ಹಿತಾಃ|

Adhikarana vAte hRutsthe sthirAsiddhaM kShIram (17) · Śloka 17

ಹೃತ್ಸ್ಥೇ ಪಯಃ ಸ್ಥಿರಾಸಿದ್ಧಮ್| |೧೭|

ಸ೦-ಹೃದಯಸ್ಥಿತೇ ಸಮೀರಣೇ ಕ್ಷೀರಂ ಶಾಲಿಪರ್ಣ್ಯಾ ಶೃತಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAte shirogate shirobastyAdi (17) · Śloka 17

ಶಿರೋಬಸ್ತಿಃ ಶಿರೋಗತೇ| ಸ್ನೈಹಿಕಂ ನಾವನಂ ಧೂಮಃ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಾಂ ಚ ತರ್ಪಣಮ್||೧೭||

ಸ೦-ಶಿರೋಗತೇ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಃ ಶಸ್ಯತೇ| ಸ್ನೈಹಿಕಂ ನಸ್ಯಂ ತಥಾ ಧೂಮಃ ಕರ್ಣಾದಿತರ್ಪಣಂ ಚ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAte tvagAshrite svedAdIni (18) · Śloka 18

ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗನಿವಾತಾನಿ ಹೃದ್ಯಂ ಚಾನ್ನಂ ತ್ವಗಾಶ್ರಿತೇ| |೧೮|

ಸ-ತ್ವಕ್ಸ್ಥೇ ಮರುತಿ ಸ್ವೇದಾದೀನಿ ಹಿತಾನಿ| ಹೃದಯಪ್ರಿಯಂ ಚಾನ್ನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAte raktasthe shItA lepAdayaH (18) · Śloka 18

| ಶೀತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾ ರಕ್ತಸ್ಥೇ ವಿರೇಕೋ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್||೧೮||

ಸ೦-ರಕ್ತಸ್ಥೇ ವಾತೇ ಶೀತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಂ ಚ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAte mAMsamedasthe virekAdayaH (19) · Śloka 19

ವಿರೇಕೋ ಮಾಂಸಮೇದಃಸ್ಥೇ ನಿರೂಹಾಃ ಶಮನಾನಿ ಚ| |೧೯|

ಸ೦-ಮಾಂಸಮೇದಃಸ್ಥಿತೇ ವಾಯೌ ವಿರೇಕಸ್ತಥಾ ನಿರೂಹಾಃ ಶಮನಾನಿ ಚ ಹಿತಾನಿ|

Adhikarana vAte asthimajjage snehAH (19) · Śloka 19

| ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರತಃ ಸ್ನೇಹೈರಸ್ಥಿಮಜ್ಜಗತಂ ಜಯೇತ್||೧೯||

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸ್ಥಂ ಮಾರುತಂ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರತಃ ಸ್ನೇಹೈರ್ಜಯೇತ್|

Adhikarana vAte shukrasthe praharShAdayaH (20) · Śloka 20

ಪ್ರಹರ್ಷೋಽನ್ನಂ ಚ ಶುಕ್ರಸ್ಥೇ ಬಲಶುಕ್ರಕರಂ ಹಿತಮ್| |೨೦|

ಸ೦-ಶುಕ್ರಸ್ಥೇ ಸಮೀರಣೇ ಪ್ರಹರ್ಷಣಂ ತಥಾ ಬಲಶುಕ್ರಕಾರಿ ಚಾನ್ನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAte vibaddhamArge shukre virecanAdi (20-21) · Śloka 21

| ವಿಬದ್ಧಮಾರ್ಗಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಶುಕ್ರಂ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್||೨೦|| ವಿರಿಕ್ತಂ ಪ್ರತಿಭುಕ್ತಂ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಂ ಕಾರಯೇತ್ಕ್ರಿಯಾಂ| |೨೧|

ಸ೦-ಶುಕ್ರಂ ಚ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿರೇಕಂ ದದ್ಯಾತ್| ವಿರಿಕ್ತಂ ಪ್ರತಿಭುಕ್ತಂ ಚ ನರಂ ಪೂರ್ವೋದಿತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕಾರಯೇತ್| "ಹೃಕ್ರೋರನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್|" ಇತಿ ಪ್ರತಿಭುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಕರ್ಮತ್ವಮ್|

Adhikarana vAte garBe bAle ca shuShke sitAdipayaH (21-22) · Śloka 22

| ಗರ್ಭೇ ಶುಷ್ಕೇ ತು ವಾತೇನ ಬಾಲಾನಾಂ ಚ ವಿಶುಷ್ಯತಾಮ್||೨೧|| ಸಿತಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧುಕೈಃ ಸಿದ್ಧಮುತ್ಥಾಪನೇ ಪಯಃ| |೨೨|

ಸ೦-ವಾತೇನ ಗರ್ಭೇ ಶುಷ್ಕೇ ಸತಿ ಬಾಲಾನಾಂ ಚ ವಿಶುಷ್ಯತಾಂ ಶರ್ಕರಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಮುತ್ಥಾಪನೇ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAte snAvAdiprApte snehAdi (22) · Śloka 22

| ಸ್ನಾವಸನ್ಧಿಶಿರಾಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸ್ನೇಹದಾಹೋಪನಾಹನಮ್||೨೨||

ಸ೦-ಸ್ನಾವಾದಿಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸ್ನೇಹದಾಹೋಪನಾಹನಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAtesa~gkucite~a~gge mAShAditailam (23) · Śloka 23

ತೈಲಂ ಸಙ್ಕುಚಿತೇಽಭ್ಯಙ್ಗೋ ಮಾಷಸೈನ್ಧವಸಾಧಿತಮ್| |೨೩|

ಸ೦-ಸಙ್ಕುಚಿತೇಽಙ್ಗೇ ಸತಿ ಮಾಷಸೈನ್ಧವಸಾಧಿತಂ ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಃ|

Adhikarana vAte supte~a~gge raktamokSho AgAradhUmAdilepaSca (23-24) · Śloka 24

| ಆಗಾರಧೂಮಲವಣತೈಲೈರ್ಲೇಪಃ ಸ್ರುತೇಽಸೃಜಿ||೨೩|| ಸುಪ್ತೇಽಙ್ಗೇ ವೇಷ್ಟಯುಕ್ತೇ ತು ಕರ್ತವ್ಯಮುಪನಾಹನಮ್| |೨೪|

ಸ೦-ರಕ್ತೇ ಸ್ರುತೇ ಸತ್ಯಾಗಾರಧೂಮಾದಿಭಿರ್ಲೇಪಃ| ಸುಪ್ತೇ ಗಾತ್ರೇ ತಥಾ ವೇಷ್ಟನಯುಕ್ತೇ ಚೋಪನಾಹಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಆಕ್ಷೇಪಕಾದೀನಾಂ ಮಧ್ಯಾತ್ ಮಹಾತ್ಯಯತ್ವಾದಪತಾನಕಸ್ಯ ತಾವಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ-

Adhikarana vAte veShTayukte~gge upanAhanam vAte apatAnake shIghramupacAraH (24-25) · Śloka 25

| ಅಥಾಪತಾನಕೇನಾರ್ತಮಸ್ರಸ್ತಾಕ್ಷಮವೇಪನಮ್||೨೪|| ಅಸ್ತಬ್ಧಮೇಢ್ರಮಸ್ವೇದಂ ಬಹಿರಾಯಾಮವರ್ಜಿತಮ್| ಅಖಟ್ವಾಘಾತಿನಂ ಚೈನಂ ತ್ವರಿತಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೨೫||

ಸ೦-ಅಥ-ಅನನ್ತರಂ, ವಾತವ್ಯಾಧಯಃ ಸಂಜ್ಞಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಸ್ತೂಯನ್ತೇ| ಏನಂ-ಅಪತಾನಕಾರ್ತಂ ನರಂ, ಅಸ್ರಸ್ತಾಕ್ಷಾದಿಯುಕ್ತಂ ಯಾವದಖಟ್ವಾಘಾತಿನಂ ಚ ತ್ವರಿತಂ ಕೃತ್ವೋಪಕ್ರಮೇತ್|

Adhikarana vAte pUrvaM nasyaM tato~acCapAnaM ghRutam (26-27) · Śloka 27

ತತ್ರ ಪ್ರಾಗೇವ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಙ್ಗೇ ತೀಕ್ಷ್ಣನಾವನಮ್| ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಯೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಚ್ಛಪಾನಂ ತತೋ ಘೃತಮ್||೨೬|| ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಕ್ವಾಥದಧಿಕ್ಷೀರರಸೈಃ ಶೃತಮ್| ನಾತಿಮಾತ್ರಂ ತಥಾ ವಾಯುರ್ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಸಹಸೈವ ವಾ||೨೭||

ಸ೦-ತಸ್ಮಿನ್ನಪತಾನಕಾರ್ತೇ ನರೇ, ಪೂರ್ವಮೇವ ಚ ಸುಷ್ಠು ಸ್ನಿಗ್ಧಾಙ್ಗೇ ಸ್ವಿನ್ನಾಙ್ಗೇ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಸ್ಯಂ-ತ್ರಿಕಟುಕಾದಿನಾ, ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಯೇ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಅಚ್ಛಪಾನಂ ಘೃತಂ ಯುಞ್ಜೀತ| ಕತರತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಾದಿಶೃತಮ್| ಘೃತಾದ್ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಶ್ಚತುರ್ಗುಣೋ ದಧಿಕ್ಷೀರರಸಾಃ ಸರ್ಪಿಃಸಮಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ| ತಥಾ-ಏವಂಕೃತೇ ಸತಿ, ಮಾರುತೋಽತಿಮಾತ್ರಂ ನ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ| ಸಹಸಾ-ಝಟಿತ್ಯೇವ ಚ, ನಾಶ್ರುತೇ|

Adhikarana vAte sekABya~ggAdau mahAsnehaH (28-30) · Śloka 30

ಕುಲತ್ಥಯವಕೋಲಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿಕಂ ಗಣಮ್| ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯಾನೂಪಮಾಂಸಂ ಚ ತೇನಾಮ್ಲೈಃ ಪಯಸಾಽಪಿ ಚ||೨೮|| ಸ್ವಾದುಸ್ಕನ್ಧಪ್ರತೀವಾಪಂ ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಸೇಕಾಭ್ಯಙ್ಗಾವಗಾಹಾನ್ನಪಾನನಸ್ಯಾನುವಾಸನೈಃ||೨೯|| ಸ ಹನ್ತಿ ವಾತಂ, ತೇ ತೇ ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಃ ಸುಯೋಜಿತಾಃ| |೩೦|

ಸ೦-ಕುಲತ್ಥಾದೀನಾನೂಪಮಾಂಸಂ ಚ ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯ ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನಾಮ್ಲೈಃ-ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಾದಿಭಿಃ, ಸ್ವಾದುಸ್ಕನ್ಧಕೃತಕಲ್ಕಂ ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಸಃ-ಮಹಾಸ್ನೇಹೋ, ವಾತಂ ಹನ್ತಿ| ತೇ ತೇ ಚ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ ಸ್ನೇಹಾಃ ಸ್ವೇದಾಃ, ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಜಿತಾಃ ವಾತಂ ಘ್ನನ್ತಿ|

Adhikarana vAte vegAntare punaH punaH mUrdhavirekaH (30-31) · Śloka 31

| ವೇಗಾನ್ತರೇಷು ಮೂರ್ಧಾನಮಸಕೃಚ್ಚಾಸ್ಯ ರೇಚಯೇತ್||೩೦|| ಅವಪೀಡೈಃ ಪ್ರಧಮನೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಬರ್ಹಣೈಃ| ಶ್ವಸನಾಸು ವಿಮುಕ್ತಾಸು ತಥಾ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಸ ವಿನ್ದತಿ|೩೧|

ಸ೦-ವೇಗಾನ್ತರೇಷು-ವೇಗಾನ್ತರಾಲೇಷು, ಮೂರ್ಧಾನಮಸಕೃತ್-ಬಹೂನ್ ವಾರಾನ್, ರೇಚಯೇತ್| ಕೈಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಅವಪೀಡೈಃ-"ಕಲ್ಕಾದ್ಯೈರವಪೀಡಸ್ತು ಸ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಮೂರ್ಧರೇಚನಃ|" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೨೦|೭) ಇತ್ಯುಕ್ತೈಃ| ತಥಾ ಪ್ರಧಮನೈಃ-"ಧ್ಮಾನಂ ವಿರೇಚನೇಶ್ಚೂರ್ಣೈರ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೨೦|೮) ಇತ್ಯುಕ್ತೈಃ| ಏತೈಶ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ-ತೀಕ್ಷ್ಣದ್ರವ್ಯಕೃತೈಃ, ಅತ ಏವ ಶ್ಲೇಷ್ಮನಾಶನೈಃ| [ ತಥಾ- ] ಏವಂಕೃತೇ ಸತಿ, ಶ್ವಸನಾಸು ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಮುಕ್ತಾಸು ಸಂಜ್ಞಾಂ-ಚೇತನಾಂ, ಸಃ-ರೋಗೀ, ಲಭತೇ| ಪ್ರಾಣನಾಡ್ಯೋ ಹೃದಾಶ್ರಿತಾಃ ಶ್ವಸನಾ ಇತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ|

Adhikarana vAte vAtAdhike sauvarcalAdi ghRutam (31) · Śloka 31

ಸೌವರ್ಚಲಾಭಯಾವ್ಯೋಷಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚಲೇಽಧಿಕೇ||೩೧|| ||೩೧||

ಸ೦-ವಾಯಾವಧಿಕೇ ಸೌವರ್ಚಲಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ಹಿತಮ್|

Adhikarana vAte vAtAdhike tilvakaghRutam (32-33) · Śloka 33

ಪಲಾಷ್ಟಕಂ ತಿಲ್ವಕತೋ ವರಾಯಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಲಾಂಶಂ ಗುರುಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಸೈರಣ್ಡಸಿಂಹೀತ್ರಿವೃತಂ ಘಟೇಽಪಾಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಚೇತ್ಪಾದಶೃತೇನ ತೇನ||೩೨|| ದಧ್ನಃ ಪಾತ್ರೇ ಯಾವಶೂಕಾತ್ತ್ರಿಬಿಲ್ವೈಃ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಸ್ಥಂ ಹನ್ತಿ ತತ್ಸೇವ್ಯಮಾನಮ್| ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾನೇಕಸರ್ವಾಙ್ಗಸಂಸ್ಥಾನ್ ಯೋನಿವ್ಯಾಪದ್ಗುಲ್ಮವರ್ಧ್ಮೋದರಂ ಚ||೩೩||

ಸ೦-ತಿಲ್ವಕತೋ-ಲೋಧ್ರಾತ್ ಪಲಾಷ್ಟಕಂ, ತ್ರಿಫಲಾಯಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ, ಮಹತ್ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪೃಥಕ್ ಪಲಭಾಗಮ್| ಕಿಮ್ಭುತಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಮ್ ? ಏರಣ್ಡವ್ಯಾಘ್ರೀತ್ರಿವೃತಾಭಿರ್ಯುಕ್ತಮ್| ಏತೇಽಪಿ ಪಲಾಂಶಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಜಲದ್ರೋಣೇ ಪಚೇತ್| ತೇನ ಚ ಪಾದಾವಶೇಷೇಣ ತಥಾ ದಧ್ನ ಆಢಕೇ ಯವಕ್ಷಾರಪಲೈಸ್ತ್ರಿಭಿಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ಏತಚ್ಚ ಘೃತಂ ಸೇವ್ಯಮಾನಂ ದುಷ್ಟವಾತಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಉಪಜಾತಿಶಾಲಿನ್ಯೌ ವೃತ್ತೇ|

Adhikarana vAte vAtAdhike ramyakaghRutam vAte vAtAdhike ashokaghRutam (34) · Śloka 34

| ವಿಧಿಸ್ತಿಲ್ವಕವಜ್ಜ್ಞೇಯೋ ರಮ್ಯಕಶೋಕಯೋರಪಿ||೩೪||

ಸ೦-ತಿಲ್ವಕಸ್ಯೇವ ತಿಲ್ವಕವತ್ ಮಹಾನಿಮ್ಬಸ್ಯಾಶೋಕಸ್ಯ ಚ ವಿಧರ್ಜ್ಞೇಯಃ|

Adhikarana vAte saMsRuShTadoShe tumbarvAdi cUrNam (35) · Śloka 35

ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿದಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛುದ್ಧವಾತಾಪತಾನಕೇ| ಸಂಸೃಷ್ಟದೋಷೇ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ|೩೫|

ಸ೦-ಏವಮುಪಕ್ರಮಂ ಶುದ್ಧವಾತಾಪತಾನಕೇ ಕುರ್ಯಾತ್| ಸಂಸೃಷ್ಟದೋಷೇ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ-ದೋಷದ್ವಯೋಕ್ತಂ, ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana vAte kaPAnvite tumbarvAdicUrNaM vAte kaPAnvite hi~ggvAdi cUrNam vAte kaPAnvite kaPavAtahRudrogoktaM ca karma (35-37) · Śloka 37

| ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ಕಫಾನ್ವಿತೇ||೩೫|| ತುಮ್ಬರೂಣ್ಯಭಯಾ ಹಿಙ್ಗು ಪೌಷ್ಕರಂ ಲವಣತ್ರಯಮ್| ಯವಕ್ವಾಥಾಮ್ಬುನಾ ಪೇಯಂ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತ್ಯಪತನ್ತ್ರಕೇ||೩೬|| ಹಿಙ್ಗು ಸೌವರ್ಚಲಂ ಶುಣ್ಠೀ ದಾಡಿಮಂ ಸಾಮ್ಲವೇತಸಮ್| ಪಿಬೇದ್ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪವನಹೃದ್ರೋಗೋಕ್ತಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೩೭||

ಸ೦-ಕಫಯುಕ್ತೇ ತುಮ್ಬರ್ವಾದಿಕಂ ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ಯವಕ್ವಾಥಜಲೇನ ಪೇಯಂ ಹೃತ್ಪೀಡಾದಿಷು(ಕೇ)| ಅಥವಾ, ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಕಂ ಯವಕ್ವಾಥಾಮ್ಬುನಾ ಪೇಯಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಹೃದ್ರೋಗೇ ಚ ಯತ್ಕಥಿತಂ ತಚ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ|

Adhikarana vAte AyAmayorarditavat tailadroNyAM shayanaM ca (38) · Śloka 38

ಆಯಾಮಯೋರರ್ದಿತವದ್ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಯೋಃ ಕ್ರಿಯಾ| ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಚ ಶಯನಮಾನ್ತರೋಽತ್ರ ಸುದುಸ್ತರಃ||೩೮||

ಸ೦-ಆಯಾಮಯೋರ್ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಯೋರರ್ದಿತವತ್ಕ್ರಿಯಾ ಸ್ಯಾತ್| ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಶಯನಂ ಚ| ಅತ್ರ-ಅನಯೋರ್ಮಧ್ಯಾತ್, ಆನ್ತರ ಆಯಾಮಃ ಸುದುಸ್ತರಃ-ಅತಿಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯಃ|

Adhikarana vAte dhanuShkamBasya sAdhyAsAdhyatvam (39) · Śloka 39

ವಿವರ್ಣದನ್ತವದನಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗೋ ನಷ್ಟಚೇತನಃ| ಪ್ರಸ್ವಿದ್ಯಂಶ್ಚ ಧನುಷಮ್ಭೀ ದಶರಾತ್ರಂ ನ ಜೀವತಿ||೩೯||

ಸ೦-ವಿವರ್ಣದನ್ತಾಸ್ಯಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಾದಿಃ ಪ್ರಸ್ವೇದವಾಂಶ್ಚ ಧನುಷ್ಕಮ್ಭೀ ದಶರಾತ್ರಂ ನ ಜೀವತಿ|

Adhikarana hanusraMse snehasvedAdi (40-42) · Śloka 42

ವೇಗೇಷ್ವತೋಽನ್ಯಥಾ ಜೀವೇನ್ಮನ್ದೇಷು ವಿನತೋ ಜಡಃ| ಖಞ್ಜಃ ಕುಣಿಃ ಪಕ್ಷಹತಃ ಪಙ್ಗುಲೋ ವಿಕಲೋಽಥವಾ||೪೦|| ಹನುಸ್ರಂಸೇ ಹನೂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೌ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮಾನಯೇತ್| ಉನ್ನಾಮಯೇಚ್ಚ ಕುಶಲಶ್ಚಿಬುಕಂ ವಿವೃತೇ ಮುಖೇ||೪೧|| ನಾಮಯೇತ್ಸಂವೃತೇ ಶೇಷಮೇಕಾಯಾಮವದಾಚರೇತ್| |೪೨|

ಸ೦-ಅತೋಽನ್ಯಥಾ-ವಿವರ್ಣದನ್ತಾದಿವಿಪರ್ಯಯೇಣ, ತಥಾ ಮನ್ದೇಷು ವೇಗೇಷು ಸತ್ಸು ಜೀವೇತ್| ಜೀವಂಶ್ಚ ವಿನತಾದಿಗುಣಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ೦-ಹನುಸ್ರಂಸೇ ತು ಹನೂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೌ ಸನ್ತೌ ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಾಪಯೇತ್| ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್ ವಿವೃತೇ ಮುಖೇ ಸತಿ ಚಿಬುಕಮೂರ್ಧ್ವಂ ನಾಮಯೇತ್| ಸಂವೃತೇ ತು ಮುಖೇ ಚಿಬುಕಂ ನಾಮಯೇತ್| ಶೇಷಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮೇಕಯಾಮವದಾಚರೇತ್-ಅರ್ದಿತವದಾಚರೇತ್|

Adhikarana jihvAstamBe vAtacikitsA (42) · Śloka 42

| ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭೇ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಕಾರ್ಯಂ ವಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೪೨||

ಸ೦-ಜಿಹ್ವಾಯಾಃ ಸ್ತಮ್ಭೇ ಸತಿ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ವಾತಸ್ಯೋಪಕ್ರಮಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾನ್ವಿತಃ|

Adhikarana ardrite nasyaM mUrddhatailAdi ca ardrite sashoPe vamanam ardrite dAharAgayukte sirAvyadhaH (43) · Śloka 43

ಅರ್ದಿತೇ ನಾವನಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ತೈಲಂ ಶ್ರೋತ್ರಾಕ್ಷಿತರ್ಪಣಮ್| ಸಶೋಫೇ ವಮನಂ, ದಾಹರಾಗಯುಕ್ತೇ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ||೪೩||

ಸ೦-ಅರ್ದಿತೇ ನಾವನಾದಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ಶೋಫಾನ್ವಿತೇ ಸತಿ ವಮನಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ದಾಹಾದಿಯುಕ್ತೇ ಸತಿ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ|

Adhikarana pakShAghAte snehanaM snehavirekaSca (44) · Śloka 44

ಸ್ನೇಹನಂ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಕ್ಷಾಘಾತೇ ವಿರೇಚನಮ್| |೪೪|

ಸ೦-ಪಕ್ಷಾಘಾತೇ ಸ್ನೇಹನಂ ತಥಾ ವಿರೇಕಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ನೇಹಾನ್ವಿತಃ|

Adhikarana avabAhau nasyaM snehaSca (44) · Śloka 44

| ಅವಬಾಹೌ ಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಶ್ಚೋತ್ತರಭಕ್ತಿಕಃ||೪೪||

ಸ೦-ಅವಬಾಹೌ ನಸ್ಯಾದಿ ಹಿತಮ್| ಆಮೇ ತೂಪವಾಸ ಏವ ಹಿತ ಇತ್ಯುವಾಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (?)|

Adhikarana UrUstamBe snehasaMshodhana niShedhaH UrUstamBe rUkShopacAro yavAdyannaM jA~ggalamAsaM madhvamBoriShTapAnAdi UrUstamBe vatsakAdigaNAdikvAthAH (45-48) · Śloka 48

ಊರುಸ್ತಮ್ಭೇ ತು ನ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಚ ಸಂಶೋಧನಂ ಹಿತಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಮೇದೋಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತತ್ಕ್ಷಪಣಾನ್ಯತಃ||೪೫|| ಕುರ್ಯಾದ್ರೂಕ್ಷೋಪಚಾರಶ್ಚ ಯವಶ್ಯಾಮಾಕಕೋದ್ರವಾಃ| ಶಾಕೈರಲವಣೈಃ ಶಸ್ತಾಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತೈಲೈರ್ಜಲೈಃ ಶೃತೈಃ||೪೬|| ಜಾಙ್ಗಲೈರಘೃತೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಮಧ್ವಮ್ಭೋರಿಷ್ಟಪಾಯಿನಃ| ವತ್ಸಕಾದಿರ್ಹರಿದ್ರಾದಿರ್ವಚಾದಿರ್ವಾ ಸಸೈನ್ಧವಃ||೪೭|| ಆಢ್ಯವಾತೇ ಸುಖಾಮ್ಭೋಭಿಃ ಪೇಯಃ ಷಡ್ಧರಣೋಽಥವಾ| |೪೮|

ಸ೦-ಊರುಸ್ತಮ್ಭೇ ತು ಸ್ನೇಹಾದಿ ನ ಹಿತಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಮೇದೋಬಾಹುಲ್ಯಾತ್| [ಅತಃ-] ಅಸ್ಮಾಚ್ಚ ಹೇತೋಃ, ತಯೋಃ-ಆಮಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಃ, ಕ್ಷಪಣಾನಿ-ಕ್ಷಯಕರಣಾನಿ, ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ರೂಕ್ಷೋಪಚಾರಾರ್ಥಂ ಮಧ್ವಮ್ಭೋರಿಷ್ಟಪಾಯಿನೋ ಯವಾದಯಃ ಶಾಕೈರೀಷಲ್ಲವಣೈಸ್ತಥಾ ಜಲೈಃ ಶೃತೈಃ| ತಥಾ ಮಾಂಸೈಃ ಸಹ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಜಾಙ್ಗಲೈಸ್ತಥಾ ಘೃತರಹಿತೈರ್ಹಿತಾಃ|

Adhikarana UrUstamBe triPalAdikalkaScavyAdikalkaSca (48-49) · Śloka 49

| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಚವ್ಯತಿಕ್ತಾಕಣಾಘನಾತ್||೪೮|| ಕಲ್ಕಂ ಸಮಧು ವಾ ಚವ್ಯಪಥ್ಯಾಗ್ನಿಸುರದಾರುಜಮ್| ಮೂತ್ರೈರ್ವಾ ಶೀಲಯೇತ್ಪಥ್ಯಾಂ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಗಿರಿಸಮ್ಭವಮ್||೪೯||

ಸ೦-ಅಥವಾ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ತ್ರಿಫಲಾದಿಕಂ ಕಲ್ಕಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಚವ್ಯಾದಿಕಂ ವಾ ಕಲ್ಕಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಅಥವಾ, ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಹರೀತಕೀಮಭ್ಯಸೇತ್| ತಥಾ, ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಶಿಲಾಜತು ವಾ ಶೀಲಯೇತ್|

Adhikarana UrUstamBe mUtraharItakirgugguluH (50) · Śloka 50

ವ್ಯೋಷಾಗ್ನಿಮುಸ್ತತ್ರಿಫಲಾವಿಡಙ್ಗೈರ್ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಸಮಮ್| ಖಾದನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಜಯೇದ್ವ್ಯಾಧೀನ್ ಮೇದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮವಾತಜಾನ್||೫೦||

ಸ೦-ವ್ಯೋಷಾದಿಭಿರ್ನವಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಗುಗ್ಗುಲಂ ತುಲ್ಯಂ ಭಕ್ಷಯನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಮೇದಃಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮವಾತಜಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana UrUstamBe kShAramUtrayuktAH svedAdayaH UrUstamBe kara~jjaPalAdilepAH UrUstamBe sthalolla~gghanAdivyAyAmAH (51-54) · Śloka 54

ಶಾಮ್ಯತ್ಯೇವಂ ಕಫಾಕ್ರಾನ್ತಃ ಸಮೇದಸ್ಕಃ ಪ್ರಭಞ್ಜನಃ| ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಾನ್ವಿತಾನ್ ಸ್ವೇದಾನ್ ಸೇಕಾನುದ್ವರ್ತನಾನಿ ಚ||೫೧|| ಕುರ್ಯಾದ್ದಿಹ್ಯಾಚ್ಚ ಮೂತ್ರಾಢ್ಯೈಃ ಕರಞ್ಜಫಲಸರ್ಷಪೈಃ| ಮೂಲೈರ್ವಾಽಪ್ಯರ್ಕತರ್ಕಾರೀನಿಮ್ಬಜೈಃ ಸಸುರಾಹ್ವಯೈಃ||೫೨|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಷಪಾಪಕ್ವಲೋಷ್ಟವಲ್ಮೀಕಮೃತ್ತಿಕೈಃ| ಕಫಕ್ಷಯಾರ್ಥಂ ವ್ಯಾಯಾಮೇ ಸಹ್ಯೇ ಚೈನಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್||೫೩|| ಸ್ಥಲಾನ್ಯುಲ್ಲಙ್ಘಯೇನ್ನಾರೀಃ ಶಕ್ತಿತಃ ಪರಿಶೀಲಯೇತ್| ಸ್ಥಿರತೋಯಂ ಸರಃ ಕ್ಷೇಮಂ ಪ್ರತಿಸ್ರೋತೋ ನದೀಂ ತರೇತ್||೫೪||

ಸ೦-ಏವಂ-ಪ್ರಾಗುಕ್ತೇ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮೇ ಕೃತೇ ಸತಿ, ಕಫಾವೃತೋ ಮರುತ್ ಸಮೇದಸ್ಕಃ ಶಾಮ್ಯತಿ| ತಥಾ ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಯುತಾನ್ ಸ್ವೇದಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಕರಞ್ಜಫಲಸರ್ಷಪೈಃ ಪ್ರಭೂತಮೂತ್ರಾಲೋಡಿತೈರ್ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಅಥವಾ, ಮೂಲೈರರ್ಕಾದಿಜೈಃ ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಯುತೈರ್ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಏನಂ-ಊರುಸ್ತಮ್ಭಿನಂ, ಸೋಢುಂ ಶಕ್ಯೇ ವ್ಯಾಯಾಮೇ ಚ ಕಫಕ್ಷಯಾಯ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಶಕ್ಯ ಇತಿ "ಶಕಿಸಹೋಶ್ಚ" ಇತಿ ಯತ್| ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಶನೈಃ ಕಾರಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಮೇವ ವ್ಯಾಯಾಮಮಾಹ-ಸ್ಥಲಾನ್ಯುಲ್ಲಙ್ಘಯೇತ್| ನಾರೀರ್ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಶೀಲಯೇತ್| ಸ್ಥಿರತೋಯಂ ಸರಸ್ತರೇತ್| ಕ್ಷೇಮಂ-ಗ್ರಹಾದಿರಹಿತಮ್| ತಥಾ ನದೀಂ ತರೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಪ್ರತಿಸ್ರೋತಃ-ಸ್ರೋತೋಭಿಮುಖಮ್|

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaH kShaye snehAdayaH (55) · Śloka 55

ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃಕ್ಷಯೇ ಚಾತ್ರ ಸ್ನೇಹಾದೀನವಚಾರಯೇತ್| ಸ್ಥಾನದೂಷ್ಯಾದಿ ಚಾಲೋಚ್ಯ ಕಾರ್ಯಾ ಶೇಷೇಷ್ವಪಿ ಕ್ರಿಯಾ||೫೫||

ಸ೦-ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃಕ್ಷಯೇ ಸತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ್ನೇಹಾದೀನವಚಾರಯೇತ್| ಸ೦-ಶೇಷೇಷು ಚ ವಾತರೋಗೇಷು ಸ್ಥಾನದೂಷ್ಯಾದೀನ್ನಿರೂಪ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಾರ್ಯಮ್|

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaHkshaye pAne sahacarAdi tailam (56) · Śloka 56

ಸಹಚರಂ ಸುರದಾರುಂ ಸನಾಗರಂ ಕ್ವಥಿತಮಮ್ಭಸಿ ತೈಲವಿಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಪವನಪೀಡಿತದೇಹಗತಿಃ ಪಿಬನ್ ದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಗೋ ಭವತೀಚ್ಛಯಾ||೫೬||

ಸ೦-ಸಹಚರಾದಿ ಕ್ವಥಿತಂ ತೈಲಯುತಂ ಪಿಬನ್ ಮಾರುತಾರ್ದಿತಶರೀರ ಇಚ್ಛಯಾ ದ್ರುತಗಮನೋ ವಿಲಮ್ಬಿತಗಮನೋ ವಾ ಭವತಿ| ತನ್ತ್ರಕೃತಾ ಸುಮತಿನೈತದ್ವಾತಸ್ಯ ವೃತ್ತಸ್ಯ ನಾಮಾಪಿ ಶ್ಲಿಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಬದ್ಧಮ್| ದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಾಖ್ಯಂ ಹ್ಯೇತದ್ವೃತ್ತಮ್| ತಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಮ್ (ವೃ. ರ. ಅ. ೩|೪೯)- "ದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಮಾಹ ನಭೌ ಭರೌ|" ಇತಿ|

Adhikarana UrUstamBe rAsnAdi ghRutam (57) · Śloka 57

ರಾಸ್ನಾಮಹೌಷಧದ್ವೀಪಿಪ್ಪಲೀಶಠಿಪೌಷ್ಕರಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವಿಪಾಚಯೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ವಾತರೋಗಹರಂ ಪರಮ್||೫೭||

ಸ೦-ರಾಸ್ನಾದೀನ್ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತಚ್ಚ ಸುಷ್ಠು ವಾತರೋಗಹೃತ್|

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaHkShaye nimbAdighRutam (58-61) · Śloka 61

ನಿಮ್ಬಾಮೃತಾವೃಷಪಟೋಲನಿದಿಗ್ಧಿಕಾನಾಂ ಭಾಗಾನ್ ಪೃಥಕ್ ದಶ ಪಲಾನ್ ವಿಪಚೇದ್ಧಟೇಽಪಾಮ್| ಅಷ್ಟಾಂಶಶೇಷಿತರಸೇನ ಪುನಶ್ಚ ತೇನ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಸ್ಯ ವಿಪಚೇತ್ಪಿಚುಭಾಗಕಲ್ಕೈಃ||೫೮|| ಪಾಠಾವಿಡಙ್ಗಸುರದಾರುಗಜೋಪಕುಲ್ಯಾ- ದ್ವಿಕ್ಷಾರನಾಗರನಿಶಾಮಿಶಿಚವ್ಯಕುಷ್ಠೈಃ| ತೇಜೋವತೀಮರಿಚವತ್ಸಕದೀಪ್ಯಕಾಗ್ನಿ- ರೋಹಿಣ್ಯರುಷ್ಕರವಚಾಕಣಮೂಲಯುಕ್ತೈಃ||೫೯|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಯಾಽತಿವಿಷಯಾ ವಿಷಯಾ ಯವಾನ್ಯಾ ಸಂಶುದ್ಧಗುಗ್ಗುಲುಪಲೈರಪಿ ಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯೈಃ| ತತ್ಸೇವಿತಂ ವಿಧಮತಿ ಪ್ರಬಲಂ ಸಮೀರಂ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮಜ್ಜಗತಮಪ್ಯಥ ಕುಷ್ಠಮೀದೃಕ್||೬೦|| ನಾಡೀವ್ರಣಾರ್ಬುದಭಗನ್ದರಗಣ್ಡಮಾಲಾ- ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಸರ್ವಗದಗುಲ್ಮಗುದೋತ್ಥಮೇಹಾನ್| ಯಕ್ಷ್ಮಾರುಚಿಶ್ವಸನಪೀನಸಕಾಸಶೋಫ- ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಮದವಿದ್ರಧಿವಾತರಕ್ತಮ್||೬೧||

ಸ೦-ನಿಮ್ಬಾದೀನಾಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ದಶಪಲಾನಮ್ಬುದ್ರೋಣೇ ಪಚೇತ್| ತೇನಾಷ್ಟಾಂಶಶೇಷೇಣ ಕ್ವಾಥೇನ ಪಾಠಾದಿಭಿರ್ಯವಾನ್ಯನ್ತೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ ಕರ್ಷಾಂಶೈಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಗ್ಗುಲುಪಲೈಶ್ಚ ಪಞ್ಚಭಿಃ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪುನಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಚೇತ್| ತತ್-ಸರ್ಪಿಃ, ಶೀಲಿತಂ ವಾಯುಮತಿಬಲಂ ಸನ್ಧ್ಯಾದಿಗತಮಪಿ ಪರಾಕರೋತಿ| ಕುಷ್ಠಮಪೀದೃಶಂ(ಕ್)-ಸನ್ಧ್ಯಾದಿಗತಂ, ಹನ್ತಿ| ತಥಾ, ನಾಡೀವ್ರಣಾದೀನ್ ಶಮಯತಿ| ವಸನ್ತತಿಲಕಾಶ್ಚತಸ್ರಃ|

Adhikarana shirogate vAte ghRutamaNDa nasyam (62) · Śloka 62

ಬಲಾಬಿಲ್ವಶೃತೇ ಕ್ಷೀರೇ ಘೃತಮಣ್ಡಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತಸ್ಯ ಶುಕ್ತಿಃ ಪ್ರಕುಞ್ಚೋ ವಾ ನಸ್ಯಂ ವಾತೇ ಶಿರೋಗತೇ||೬೨||

ಸ೦-ಬಲಾಬಿಲ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ವಥಿತೇ ಕ್ಷೀರೇ ಘೃತಮಣ್ಡಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತಸ್ಯ-ಘೃತಮಣ್ಡಸ್ಯ ಪಕ್ವಸ್ಯ, ಕರ್ಷದ್ವಯಂ ಪಲಂ ವಾ ನಸ್ಯಂ ಶಿರೋಗತೇ ವಾತೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಮ್|

Adhikarana kevale vAte nakrAdivasAnasyam (63) · Śloka 63

ತದ್ವತ್ಸಿದ್ಧಾ ವಸಾ ನಕ್ರಮತ್ಸ್ಯಕೂರ್ಮಚುಲೂಕಜಾ| ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಕೇವಲೇ ಮಾತರಿಶ್ವನಿ||೬೩||

ಸ೦-ತದ್ವತ್-ಘೃತಮಣ್ಡವತ್, ನಕ್ರಾದಿಜಾ ವಸಾ ಕೇವಲೇ ವಾತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ|

Adhikarana kaPayukte nasyam jIrNapiNyAkAditailam (64) · Śloka 64

ಜೀರ್ಣಂ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪೃಥಕ್ ಚ ಕ್ವಾಥಂ ಕ್ವಾಥಾಭ್ಯಾಮೇಕಸ್ತೈಲಮಾಭ್ಯಾಮ್| ಕ್ಷೀರಾದಷ್ಟಾಂಶಂ ಪಾಚಯೇತ್ತೇನ ಪಾನಾ- ದ್ವಾತಾ ನಶ್ಯೇಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಯುಕ್ತಾ ವಿಶೇಷಾತ್||೬೪||

ಸ೦-ಪುರಾಣಂ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಚ ಪೃಥಕ್ ಕ್ವಾಥ್ಯಮ್| ಕ್ವಾಥಾಭ್ಯಾಮೇತಾಭ್ಯಾಂ ತೈಲಮೇಕತಃ-ಏಕಸ್ಮಿನ್ ತೈಲಂ ಮಿಶ್ರಿತಂ, ಕ್ಷೀರಾದಷ್ಟಾಂಶಂ ಪಾಚಯೇತ್| ತೇನ ತೈಲೇನ ವಾತಾ ನಶ್ಯನ್ತಿ, ವಿಶೇಷೇಣ ಕಫಯುಕ್ತಾಃ| ವೈಶ್ವದೇವೀ|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau prasAriNItailam (65-66) · Śloka 66

ಪ್ರಸಾರಿಣೀತುಲಾಕ್ವಾಥೇ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಯಃಸಮಮ್| ದ್ವಿಮೇದಾಮಿಶಿಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕುಷ್ಠರಾಸ್ನಾಕುಚನ್ದನೈಃ||೬೫|| ಜೀವಕರ್ಷಭಕಾಕೋಲೀಯುಗುಲಾಮರದಾರುಭಿಃ| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ವಿಪಚೇತ್ಸರ್ವಮಾರುತಾಮಯನಾಶನಮ್||೬೬||

ಸ೦-ಪ್ರಸಾರಿಣೀತುಲಾಕ್ವಾಥೇ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ದ್ವಿಮೇದಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕಿತೈಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯೋಕ್ತಕಲ್ಕಪ್ರಮಾಣೈರ್ವಿಪಚೇತ್| ತಚ್ಚಾಶೇಷವಾತರೋಗಘ್ನಮ್|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau sahAcarAditailam (67-69) · Śloka 69

ಸಮೂಲಶಾಖಸ್ಯ ಸಹಾಚರಸ್ಯ ತುಲಾಂ ಸಮೇತಾಂ ದಶಮೂಲತಶ್ಚ| ಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶದಭೀರುತಶ್ಚ ಪಾದಾವಶೇಷಂ ವಿಪಚೇದ್ವಹೇಽಪಾಮ್||೬೭|| ತತ್ರ ಸೇವ್ಯನಖಕುಷ್ಠಹಿಮೈಲಾ- ಸ್ಪೃಕ್ಪ್ರಿಯಙ್ಗುನಲಿಕಾಮ್ಬುಶಿಲಾಜೈಃ| ಲೋಹಿತಾನಲದಲೋಹಸುರಾಹ್ವೈಃ ಕೋಪನಾಮಿಶಿತುರುಷ್ಕನತೈಶ್ಚ||೬೮|| ತುಲ್ಯಕ್ಷೀರಂ ಪಾಲಿಕೈಸ್ತೈಲಪಾತ್ರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ ಶೀಲಿತಂ ಹನ್ತಿ ವಾತಾನ್| ಕಮ್ಪಾಕ್ಷೇಪಸ್ತಮ್ಭಶೋಷಾದಿಯುಕ್ತಾನ್ ಗುಲ್ಮೋನ್ಮಾದೌ ಪೀನಸಂ ಯೋನಿರೋಗಾನ್||೬೯||

ಸ೦-ಸಹಾಚರಸ್ಯ ಮೂಲಶಾಖಾನ್ವಿತಸ್ಯ ತುಲಾಂ ಸಮೇತಾಂ ದಶಮೂಲಾಚ್ಚ ತುಲಾಂ ಶತಾವರ್ಯಾಃ ಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಜಲಸ್ಯ ಚತುರ್ದ್ರೋಣೇ ಪಾದಾವಶೇಷಂ ವಿಪಚೇತ್| ತಸ್ಮಿನ್ ಪಾದಾವಶೇಷೇ ಸೇವ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಾಲಿಕೈಸ್ತೈಲಾಢಕಂ ತುಲ್ಯಕ್ಷೀರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಶೀಲಿತಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ ಮಾರುತಾನ್ ಕಮ್ಪಾದಿಯುತಾನ್ ಗುಲ್ಮಾದೀಂಶ್ಚ ಹನ್ತಿ| ಸ್ವಾಗತಾಶಾಲಿನ್ಯೌ ವೃತ್ತೇ|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau BeDasammataM sahAcarAdi tailam (70-73) · Śloka 73

ಸಹಾಚರತುಲಾಯಾಸ್ತು ರಸೇ ತೈಲಾಢಕಂ ಪಚೇತ್| ಮೂಲಕಲ್ಕಾದ್ದಶಪಲಂ ಪಯೋ ದತ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೭೦|| ಅಥವಾ ನತಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಸ್ಥಿರಾಕುಷ್ಠಸುರಾಹ್ವಯಾತ್| ಸೈಲಾನಲದಶೈಲೇಯಶತಾಹ್ವಾರಕ್ತಚನ್ದನಾತ್||೭೧|| ಸಿದ್ಧೇಽಸ್ಮಿನ್ ಶರ್ಕರಾಚೂರ್ಣಾದಷ್ಟಾದಶಪಲಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಭೇಡಸ್ಯ ಸಮ್ಮತಂ ತೈಲಂ ತತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾನನಿಲಾಮಯಾನ್||೭೨|| ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕೋನ್ಮಾದಗುಲ್ಮವರ್ಧ್ಮಾದಿಕಾನ್ ಜಯೇತ್| |೭೩|

ಸ೦-ಸಹಾಚರತುಲಾಯಾಃ ಕ್ವಾಥೇ ತೈಲಾಢಕಂ ಪಚೇತ್| ಮೂಲಕಲ್ಕಾದ್ದಶಪಲಾನಿ ಕ್ಷೀರಂ ತೈಲಚತುರ್ಗುಣಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯೇವಂ ಪಾಕಃ| ಅಥವಾ ಸಹಾಚರತುಲಾಯಾಃ ಕ್ವಾಥೇ ನತಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧೇಽಸ್ಮಿನ್ ತೈಲೇ ಶರ್ಕರಾರಜಸೋಽಷ್ಟಾದಶಪಲಾನಿ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಏತಚ್ಚ ಭೇಡಾಖ್ಯಸ್ಯ ಮಹರ್ಷೇಃ ಸಮ್ಮತಂ ದಾರುಣಾನ್ ವಾತರೋಗಾನ್ ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕಾದೀಂಶ್ಚ ಜಯೇತ್|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau balAtailam (73-81) · Śloka 81

| ಬಲಾಶತಂ ಛಿನ್ನರುಹಾಪಾದಂ ರಾಸ್ನಾಷ್ಟಭಾಗಿಕಮ್||೭೩|| ಜಲಾಢಕಶತೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಶತಭಾಗಸ್ಥಿತೇ ರಸೇ| ದಧಿಮಸ್ತ್ವಿಕ್ಷುನಿರ್ಯಾಸಶುಕ್ತೈಸ್ತೈಲಾಢಕಂ ಸಮೈಃ||೭೪|| ಪಚೇತ್ಸಾಜಯೋರ್ಧಾಂಶಂ ಕಲ್ಕೈರೇಭಿಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ| ಶಠೀಸರಲದಾರ್ವೇಲಾಮಞಿಷ್ಠಾಗುರುಚನ್ದನೈಃ||೭೫|| ಪದ್ಮಕಾತಿಬಲಾಮುಸ್ತಾಶೂರ್ಪಪರ್ಣೀಹರೇಣುಭಿಃ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸುರಸವ್ಯಾಘ್ರನಖರ್ಷಭಕಜೀವಕೈಃ||೭೬|| ಪಲಾಶರಸಕಸ್ತೂರೀನಲಿಕಾಜಾತಿಕೋಶಕೈಃ| ಸ್ಪೃಕ್ಕಾಕುಙ್ಕುಮಶೈಲೇಯಜಾತೀಕಟುಫಲಾಮ್ಬುಭಿಃ||೭೭|| ತ್ವಕ್ಕುನ್ದರುಕಕರ್ಪೂರತರುಷ್ಕಶ್ರೀನಿವಾಸಕೈಃ| ಲವಙ್ಗನಖಕಙ್ಕೋಲಕುಷ್ಠಮಾಂಸೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುಭಿಃ||೭೮|| ಸ್ಥೌಣೇಯತಗರಧ್ಯಾಮವಚಾಮದನಕಪ್ಲವೈಃ| ಸನಾಗಕೇಸರೈಃ ಸಿದ್ಧೇ ದದ್ಯಾಚ್ಚಾತ್ರಾವತಾರಿತೇ||೭೯|| ಪತ್ರಕಲ್ಕಂ ತತಃ ಪೂತಂ ವಿಧಿನಾ ತತ್ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್| ಕಾಸಂ ಶ್ವಾಸಂ ಜ್ವರಂ ಛರ್ದಿಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಗುಲ್ಮಕ್ಷತಕ್ಷಯಾನ್||೮೦|| ಪ್ಲೀಹಶೋಷಾವಪಸ್ಮಾರಮಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಚ ಪ್ರಣಾಶಯೇತ್| ಬಲಾತೈಲಮಿದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶನಮ್||೮೧||

ಸ೦-ಬಲಾಯಾಃ ಶತಂ, ಗುಡೂಚ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಪಲಾನಿ, ರಾಸ್ನಾಯಾಃ ಸಾರ್ಧಾನಿ ದ್ವಾದಶಪಲಾನಿ, ಏತಚ್ಚ ಜಲಾಢಕಶತೇ ಪಕ್ತ್ವಾಽಽಢಕಮಾತ್ರಸ್ಥಿತೇ ಕ್ವಾಥೇ ದಧ್ಯಾದಿಭಿಸ್ತುಲ್ಯೈಸ್ತೈಲಾಢಕಮಜಾಕ್ಷೀರಸ್ಯಾರ್ಧಾಢಕಂ ಶಠ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ ಪಚೇತ್| ಕಟುಫಲಂ-ಲಘುಕಙ್ಕೋಲಕಮ್| ಪ್ಲವಃ-ಕುಟನ್ನಟಃ| ಅವತಾರಿತೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಪತ್ರಕಲ್ಕಂ ದದ್ಯಾತ್| ಅನನ್ತರಮೇತತ್ತೈಲಂ ವಿಧಿನಾ ಪ್ರಯೋಜಿತಂ ಕಾಸಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ಏತದ್ಬಲಾತೈಲಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪದುಕ್ತಾದ್ಬಲಾತೈಲಾತ್| ತಥಾ ವಾತರೋಗಘ್ನಮ್|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau etesnehAH pAnanasyAdidUpayojyAH (82) · Śloka 82

ಪಾನೇ ನಸ್ಯೇಽನ್ವಾಸನೇಽಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಚ ಸ್ನೇಹಾಃ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಯಗೇತೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ| ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾನಾಶು ಶಾನ್ತಿಂ ನಯೇಯು- ರ್ವನ್ಧ್ಯಾ ನಾರೀಃ ಪುತ್ರಭಾಜಶ್ಚ ಕುರ್ಯುಃ||೮೨||

ಸ೦-ಏತೇ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ ಸ್ನೇಹಾಃ, ಪಾನಾದಿಷು ಕಾಲೇ-ಅವಸರೇ, ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾನ್ ದ್ರಾಗೇವ ಶಮಯೇಯುಃ| ವನ್ಧ್ಯಾಶ್ಚ ನಾರೀಃ ಪುತ್ರಭಾಜೋ ವಿದಧ್ಯುಃ| ಶಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana pakvAshayasthe kaPe pitte ca bastiH (21) · Śloka 21

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈರ್ದ್ರುತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಯದಾ ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಸ್ಥಿತಃ| ಪಿತ್ತಂ ವಾ ದರ್ಶಯೇದ್ರೂಪಂ ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಂ ವಿನಿರ್ಜಯೇತ್||೮೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಏಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧||

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈಶ್ಚ ಯದಾ ಕಫೋ ದ್ರುತೋ-ದ್ರವತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ, ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೋ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯೇತ್, ಅಥವಾ ಪಿತ್ತಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯೇತ್, ತಂ-ಕಫಂ ಪಿತ್ತಂ ವಾ, ಬಸ್ತಿಭಿರ್ವಿನಿರ್ಜಯೇತ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಏಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೧||