21. vātavyādhicikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana vAtavyAdhicikitsitAdhyAyaHvAte nirupastamBe Adau snehAH vAte nirupastamBe tataH sha~gkarAdyaiH punaH punaH svedaH (2-4) · Śloka 4

ಅಥಾತೋ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| ) ಕೇವಲಂ ನಿರುಪಸ್ತಮ್ಭಮಾದೌ ಸ್ನೇಹೈರುಪಾಚರೇತ್| ವಾಯುಂ ಸರ್ಪಿರ್ವಸಾಮಜ್ಜತೈಲಪಾನೈರ್ನರಂ ತತಃ||೧|| ಸ್ನೇಹಕ್ಲಾನ್ತಂ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಪಯೋಭಿಃ ಸ್ನೇಹಯೇತ್ಪುನಃ| ಯೂಷೈರ್ಗ್ರಾಮ್ಯೋದಕಾನೂಪರಸೈರ್ವಾ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತೈಃ||೨|| ಪಾಯಸೈಃ ಕೃಸರೈಃ ಸಾಮ್ಲಲವಣೈಃ ಸಾನುವಾಸನೈಃ| ನಾವನೈಸ್ತರ್ಪಣೈಶ್ಚಾನ್ನೈಃ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್ತತಃ||೩|| ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಂ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಶಙ್ಕರಾದ್ಯೈಃ ಪುನಃ ಪುನಃ| |೪|

Adhikarana vAte snehasvedayoH prayojanam (4-5) · Śloka 5

| ಸ್ನೇಹಾಕ್ತಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಙ್ಗಂ ತು ವಕ್ರಂ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಸವೇದನಮ್||೪|| ಯಥೇಷ್ಟಮಾನಾಮಯಿತುಂ ಸುಖಮೇವ ಹಿ ಶಕ್ಯತೇ| |೫|

Adhikarana vAte atra dRuShTAntaH (5-6) · Śloka 6

| ಶುಷ್ಕಾಣ್ಯಪಿ ಹಿ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪಾದನೈಃ||೫|| ಶಕ್ಯಂ ಕರ್ಮಣ್ಯತಾಂ ನೇತುಂ ಕಿಮು ಗಾತ್ರಾಣಿ ಜೀವಿತಾಮ್| |೬|

Adhikarana vAte svedasya Palam (6-7) · Śloka 7

| ಹರ್ಷತೋದರುಗಾಯಾಮಶೋಫಸ್ತಮ್ಭಗ್ರಹಾದಯಃ||೬|| ಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯಾಶು ಪ್ರಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ಮಾರ್ದವಂ ಚೋಪಜಾಯತೇ| |೭|

Adhikarana vAte snehasya Palam (7-8) · Śloka 8

| ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಧಾತೂನ್ ಸಂಶುಷ್ಕಾನ್ ಪುಷ್ಣಾತ್ಯಾಶೂಪಯೋಜಿತಃ||೭|| ಬಲಮಗ್ನಿಬಲಂ ಪುಷ್ಟಿಂ ಪ್ರಾಣಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯಾಭಿವರ್ಧಯೇತ್| |೮|

Adhikarana vAte punaH punaH snehasvedAH vAte evaM snehamRudukoShThe vAtarogA na tiShThanti (8-9) · Śloka 9

| ಅಸಕೃತ್ತಂ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹೈಃ ಸ್ವೇದೈಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪಾದಯೇತ್||೮|| ತಥಾ ಸ್ನೇಹಮೃದೌ ಕೋಷ್ಠೇ ನ ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯನಿಲಾಮಯಾಃ| |೯|

Adhikarana vAte evaM SamABAve mRudusneha virecanam (9-10) · Śloka 10

| ಯದ್ಯೇತೇನ ಸದೋಷತ್ವಾತ್ಕರ್ಮಣಾ ನ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ||೯|| ಮೃದುಭಿಃ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತೈರ್ಭೇಷಜೈಸ್ತಂ ವಿಶೋಧಯೇತ್| |೧೦|

Adhikarana vAte tilvakaghRutaM sAtalA ghRutameraNDatailaM vA (10-11) · Śloka 11

| ಘೃತಂ ತಿಲ್ವಕಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಾತಲಾಸಿದ್ಧಮೇವ ವಾ||೧೦|| ಪಯಸೈರಣ್ಡತೈಲಂ ವಾ ಪಿಬೇದ್ದೋಷಹರಂ ಶಿವಮ್| |೧೧|

Adhikarana vAte anulomane hetuH (11-12) · Śloka 12

| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣಾದ್ಯೈರಾಹಾರೈರ್ಹಿ ಮಲಶ್ಚಿತಃ||೧೧|| ಸ್ರೋತೋ ಬದ್ಧ್ವಾಽನಿಲಂ ರುನ್ಧ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಮನುಲೋಮಯೇತ್| |೧೨|

Adhikarana vAte avirecyasya nirUhAH vAte pradIpte~agnau punaH snehasvedau (12-13) · Śloka 13

| ದುರ್ಬಲೋ ಯೋಽವಿರೇಚ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ನಿರೂಹೈರುಪಾಚರೇತ್||೧೨|| ದೀಪನೈಃ ಪಾಚನೀಯೈರ್ವಾ ಭೋಜ್ಯೈರ್ವಾ ತದ್ಯುತೈರ್ನರಮ್| ಸಂಶುದ್ಧಸ್ಯೋತ್ಥಿತೇ ಚಾಗ್ನೌ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಪುನರ್ಹಿತೌ||೧೩||

Adhikarana vAte AmAshayage ShaDdharaNAdiH (14-15) · Śloka 15

ಆಮಾಶಯಗತೇ ವಾಯೌ ವಮಿತಪ್ರತಿಭೋಜಿತೇ| ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ ಷಡ್ಧರಣಂ ವಚಾದಿಂ ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೪|| ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತೇಽಗ್ನೌ ಪರತೋ ವಿಧಿಃ ಕೇವಲವಾತಿಕಃ| |೧೫|

Adhikarana vAte nABipradeshasthe matsyAH (15) · Śloka 15

| ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ನಾಭಿಪ್ರದೇಶಸ್ಥೇ ಸಿದ್ಧಾನ್ಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಭಿಃ||೧೫||

Adhikarana vAte adhonABisthe bastikarmAvapIDakaSca (16) · Śloka 16

ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ತ್ವಧೋನಾಭೇಃ ಶಸ್ಯತೇ ಚಾವಪೀಡಕಃ| |೧೬|

Adhikarana vAte koShThage kShAracUrNAdyAH (16) · Śloka 16

| ಕೋಷ್ಠಗೇ ಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಾದ್ಯಾ ಹಿತಾಃ ಪಾಚನದೀಪನಾಃ||೧೬||

Adhikarana vAte hRutsthe sthirAsiddhaM kShIram (17) · Śloka 17

ಹೃತ್ಸ್ಥೇ ಪಯಃ ಸ್ಥಿರಾಸಿದ್ಧಮ್| |೧೭|

Adhikarana vAte shirogate shirobastyAdi (17) · Śloka 17

ಶಿರೋಬಸ್ತಿಃ ಶಿರೋಗತೇ| ಸ್ನೈಹಿಕಂ ನಾವನಂ ಧೂಮಃ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಾಂ ಚ ತರ್ಪಣಮ್||೧೭||

Adhikarana vAte tvagAshrite svedAdIni (18) · Śloka 18

ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗನಿವಾತಾನಿ ಹೃದ್ಯಂ ಚಾನ್ನಂ ತ್ವಗಾಶ್ರಿತೇ| |೧೮|

Adhikarana vAte raktasthe shItA lepAdayaH (18) · Śloka 18

| ಶೀತಾಃ ಪ್ರದೇಹಾ ರಕ್ತಸ್ಥೇ ವಿರೇಕೋ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್||೧೮||

Adhikarana vAte mAMsamedasthe virekAdayaH (19) · Śloka 19

ವಿರೇಕೋ ಮಾಂಸಮೇದಃಸ್ಥೇ ನಿರೂಹಾಃ ಶಮನಾನಿ ಚ| |೧೯|

Adhikarana vAte asthimajjage snehAH (19) · Śloka 19

| ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರತಃ ಸ್ನೇಹೈರಸ್ಥಿಮಜ್ಜಗತಂ ಜಯೇತ್||೧೯||

Adhikarana vAte shukrasthe praharShAdayaH (20) · Śloka 20

ಪ್ರಹರ್ಷೋಽನ್ನಂ ಚ ಶುಕ್ರಸ್ಥೇ ಬಲಶುಕ್ರಕರಂ ಹಿತಮ್| |೨೦|

Adhikarana vAte vibaddhamArge shukre virecanAdi (20-21) · Śloka 21

| ವಿಬದ್ಧಮಾರ್ಗಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಶುಕ್ರಂ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್||೨೦|| ವಿರಿಕ್ತಂ ಪ್ರತಿಭುಕ್ತಂ ಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಂ ಕಾರಯೇತ್ಕ್ರಿಯಾಂ| |೨೧|

Adhikarana vAte garBe bAle ca shuShke sitAdipayaH (21-22) · Śloka 22

| ಗರ್ಭೇ ಶುಷ್ಕೇ ತು ವಾತೇನ ಬಾಲಾನಾಂ ಚ ವಿಶುಷ್ಯತಾಮ್||೨೧|| ಸಿತಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧುಕೈಃ ಸಿದ್ಧಮುತ್ಥಾಪನೇ ಪಯಃ| |೨೨|

Adhikarana vAte snAvAdiprApte snehAdi (22) · Śloka 22

| ಸ್ನಾವಸನ್ಧಿಶಿರಾಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸ್ನೇಹದಾಹೋಪನಾಹನಮ್||೨೨||

Adhikarana vAtesa~gkucite~a~gge mAShAditailam (23) · Śloka 23

ತೈಲಂ ಸಙ್ಕುಚಿತೇಽಭ್ಯಙ್ಗೋ ಮಾಷಸೈನ್ಧವಸಾಧಿತಮ್| |೨೩|

Adhikarana vAte supte~a~gge raktamokSho AgAradhUmAdilepaSca (23-24) · Śloka 24

| ಆಗಾರಧೂಮಲವಣತೈಲೈರ್ಲೇಪಃ ಸ್ರುತೇಽಸೃಜಿ||೨೩|| ಸುಪ್ತೇಽಙ್ಗೇ ವೇಷ್ಟಯುಕ್ತೇ ತು ಕರ್ತವ್ಯಮುಪನಾಹನಮ್| |೨೪|

Adhikarana vAte veShTayukte~gge upanAhanam vAte apatAnake shIghramupacAraH (24-25) · Śloka 25

| ಅಥಾಪತಾನಕೇನಾರ್ತಮಸ್ರಸ್ತಾಕ್ಷಮವೇಪನಮ್||೨೪|| ಅಸ್ತಬ್ಧಮೇಢ್ರಮಸ್ವೇದಂ ಬಹಿರಾಯಾಮವರ್ಜಿತಮ್| ಅಖಟ್ವಾಘಾತಿನಂ ಚೈನಂ ತ್ವರಿತಂ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೨೫||

Adhikarana vAte pUrvaM nasyaM tato~acCapAnaM ghRutam (26-27) · Śloka 27

ತತ್ರ ಪ್ರಾಗೇವ ಸುಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಾಙ್ಗೇ ತೀಕ್ಷ್ಣನಾವನಮ್| ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಯೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಚ್ಛಪಾನಂ ತತೋ ಘೃತಮ್||೨೬|| ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣಕ್ವಾಥದಧಿಕ್ಷೀರರಸೈಃ ಶೃತಮ್| ನಾತಿಮಾತ್ರಂ ತಥಾ ವಾಯುರ್ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಸಹಸೈವ ವಾ||೨೭||

Adhikarana vAte sekABya~ggAdau mahAsnehaH (28-30) · Śloka 30

ಕುಲತ್ಥಯವಕೋಲಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿಕಂ ಗಣಮ್| ನಿಃಕ್ವಾಥ್ಯಾನೂಪಮಾಂಸಂ ಚ ತೇನಾಮ್ಲೈಃ ಪಯಸಾಽಪಿ ಚ||೨೮|| ಸ್ವಾದುಸ್ಕನ್ಧಪ್ರತೀವಾಪಂ ಮಹಾಸ್ನೇಹಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಸೇಕಾಭ್ಯಙ್ಗಾವಗಾಹಾನ್ನಪಾನನಸ್ಯಾನುವಾಸನೈಃ||೨೯|| ಸ ಹನ್ತಿ ವಾತಂ, ತೇ ತೇ ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಃ ಸುಯೋಜಿತಾಃ| |೩೦|

Adhikarana vAte vegAntare punaH punaH mUrdhavirekaH (30-31) · Śloka 31

| ವೇಗಾನ್ತರೇಷು ಮೂರ್ಧಾನಮಸಕೃಚ್ಚಾಸ್ಯ ರೇಚಯೇತ್||೩೦|| ಅವಪೀಡೈಃ ಪ್ರಧಮನೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಬರ್ಹಣೈಃ| ಶ್ವಸನಾಸು ವಿಮುಕ್ತಾಸು ತಥಾ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಸ ವಿನ್ದತಿ|೩೧|

Adhikarana vAte vAtAdhike sauvarcalAdi ghRutam (31) · Śloka 31

ಸೌವರ್ಚಲಾಭಯಾವ್ಯೋಷಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚಲೇಽಧಿಕೇ||೩೧|| ||೩೧||

Adhikarana vAte vAtAdhike tilvakaghRutam (32-33) · Śloka 33

ಪಲಾಷ್ಟಕಂ ತಿಲ್ವಕತೋ ವರಾಯಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಲಾಂಶಂ ಗುರುಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಸೈರಣ್ಡಸಿಂಹೀತ್ರಿವೃತಂ ಘಟೇಽಪಾಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಚೇತ್ಪಾದಶೃತೇನ ತೇನ||೩೨|| ದಧ್ನಃ ಪಾತ್ರೇ ಯಾವಶೂಕಾತ್ತ್ರಿಬಿಲ್ವೈಃ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಸ್ಥಂ ಹನ್ತಿ ತತ್ಸೇವ್ಯಮಾನಮ್| ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾನೇಕಸರ್ವಾಙ್ಗಸಂಸ್ಥಾನ್ ಯೋನಿವ್ಯಾಪದ್ಗುಲ್ಮವರ್ಧ್ಮೋದರಂ ಚ||೩೩||

Adhikarana vAte vAtAdhike ramyakaghRutam vAte vAtAdhike ashokaghRutam (34) · Śloka 34

| ವಿಧಿಸ್ತಿಲ್ವಕವಜ್ಜ್ಞೇಯೋ ರಮ್ಯಕಶೋಕಯೋರಪಿ||೩೪||

Adhikarana vAte saMsRuShTadoShe tumbarvAdi cUrNam (35) · Śloka 35

ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿದಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛುದ್ಧವಾತಾಪತಾನಕೇ| ಸಂಸೃಷ್ಟದೋಷೇ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ|೩೫|

Adhikarana vAte kaPAnvite tumbarvAdicUrNaM vAte kaPAnvite hi~ggvAdi cUrNam vAte kaPAnvite kaPavAtahRudrogoktaM ca karma (35-37) · Śloka 37

| ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ಕಫಾನ್ವಿತೇ||೩೫|| ತುಮ್ಬರೂಣ್ಯಭಯಾ ಹಿಙ್ಗು ಪೌಷ್ಕರಂ ಲವಣತ್ರಯಮ್| ಯವಕ್ವಾಥಾಮ್ಬುನಾ ಪೇಯಂ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತ್ಯಪತನ್ತ್ರಕೇ||೩೬|| ಹಿಙ್ಗು ಸೌವರ್ಚಲಂ ಶುಣ್ಠೀ ದಾಡಿಮಂ ಸಾಮ್ಲವೇತಸಮ್| ಪಿಬೇದ್ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪವನಹೃದ್ರೋಗೋಕ್ತಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೩೭||

Adhikarana vAte AyAmayorarditavat tailadroNyAM shayanaM ca (38) · Śloka 38

ಆಯಾಮಯೋರರ್ದಿತವದ್ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಯೋಃ ಕ್ರಿಯಾ| ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಚ ಶಯನಮಾನ್ತರೋಽತ್ರ ಸುದುಸ್ತರಃ||೩೮||

Adhikarana vAte dhanuShkamBasya sAdhyAsAdhyatvam (39) · Śloka 39

ವಿವರ್ಣದನ್ತವದನಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗೋ ನಷ್ಟಚೇತನಃ| ಪ್ರಸ್ವಿದ್ಯಂಶ್ಚ ಧನುಷಮ್ಭೀ ದಶರಾತ್ರಂ ನ ಜೀವತಿ||೩೯||

Adhikarana hanusraMse snehasvedAdi (40-42) · Śloka 42

ವೇಗೇಷ್ವತೋಽನ್ಯಥಾ ಜೀವೇನ್ಮನ್ದೇಷು ವಿನತೋ ಜಡಃ| ಖಞ್ಜಃ ಕುಣಿಃ ಪಕ್ಷಹತಃ ಪಙ್ಗುಲೋ ವಿಕಲೋಽಥವಾ||೪೦|| ಹನುಸ್ರಂಸೇ ಹನೂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೌ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮಾನಯೇತ್| ಉನ್ನಾಮಯೇಚ್ಚ ಕುಶಲಶ್ಚಿಬುಕಂ ವಿವೃತೇ ಮುಖೇ||೪೧|| ನಾಮಯೇತ್ಸಂವೃತೇ ಶೇಷಮೇಕಾಯಾಮವದಾಚರೇತ್| |೪೨|

Adhikarana jihvAstamBe vAtacikitsA (42) · Śloka 42

| ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭೇ ಯಥಾವಸ್ಥಂ ಕಾರ್ಯಂ ವಾತಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೪೨||

Adhikarana ardrite nasyaM mUrddhatailAdi ca ardrite sashoPe vamanam ardrite dAharAgayukte sirAvyadhaH (43) · Śloka 43

ಅರ್ದಿತೇ ನಾವನಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ತೈಲಂ ಶ್ರೋತ್ರಾಕ್ಷಿತರ್ಪಣಮ್| ಸಶೋಫೇ ವಮನಂ, ದಾಹರಾಗಯುಕ್ತೇ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ||೪೩||

Adhikarana pakShAghAte snehanaM snehavirekaSca (44) · Śloka 44

ಸ್ನೇಹನಂ ಸ್ನೇಹಸಂಯುಕ್ತಂ ಪಕ್ಷಾಘಾತೇ ವಿರೇಚನಮ್| |೪೪|

Adhikarana avabAhau nasyaM snehaSca (44) · Śloka 44

| ಅವಬಾಹೌ ಹಿತಂ ನಸ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಶ್ಚೋತ್ತರಭಕ್ತಿಕಃ||೪೪||

Adhikarana UrUstamBe snehasaMshodhana niShedhaH UrUstamBe rUkShopacAro yavAdyannaM jA~ggalamAsaM madhvamBoriShTapAnAdi UrUstamBe vatsakAdigaNAdikvAthAH (45-48) · Śloka 48

ಊರುಸ್ತಮ್ಭೇ ತು ನ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಚ ಸಂಶೋಧನಂ ಹಿತಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಮೇದೋಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತತ್ಕ್ಷಪಣಾನ್ಯತಃ||೪೫|| ಕುರ್ಯಾದ್ರೂಕ್ಷೋಪಚಾರಶ್ಚ ಯವಶ್ಯಾಮಾಕಕೋದ್ರವಾಃ| ಶಾಕೈರಲವಣೈಃ ಶಸ್ತಾಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತೈಲೈರ್ಜಲೈಃ ಶೃತೈಃ||೪೬|| ಜಾಙ್ಗಲೈರಘೃತೈರ್ಮಾಂಸೈರ್ಮಧ್ವಮ್ಭೋರಿಷ್ಟಪಾಯಿನಃ| ವತ್ಸಕಾದಿರ್ಹರಿದ್ರಾದಿರ್ವಚಾದಿರ್ವಾ ಸಸೈನ್ಧವಃ||೪೭|| ಆಢ್ಯವಾತೇ ಸುಖಾಮ್ಭೋಭಿಃ ಪೇಯಃ ಷಡ್ಧರಣೋಽಥವಾ| |೪೮|

Adhikarana UrUstamBe triPalAdikalkaScavyAdikalkaSca (48-49) · Śloka 49

| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಚವ್ಯತಿಕ್ತಾಕಣಾಘನಾತ್||೪೮|| ಕಲ್ಕಂ ಸಮಧು ವಾ ಚವ್ಯಪಥ್ಯಾಗ್ನಿಸುರದಾರುಜಮ್| ಮೂತ್ರೈರ್ವಾ ಶೀಲಯೇತ್ಪಥ್ಯಾಂ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಗಿರಿಸಮ್ಭವಮ್||೪೯||

Adhikarana UrUstamBe mUtraharItakirgugguluH (50) · Śloka 50

ವ್ಯೋಷಾಗ್ನಿಮುಸ್ತತ್ರಿಫಲಾವಿಡಙ್ಗೈರ್ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಸಮಮ್| ಖಾದನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಜಯೇದ್ವ್ಯಾಧೀನ್ ಮೇದಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮವಾತಜಾನ್||೫೦||

Adhikarana UrUstamBe kShAramUtrayuktAH svedAdayaH UrUstamBe kara~jjaPalAdilepAH UrUstamBe sthalolla~gghanAdivyAyAmAH (51-54) · Śloka 54

ಶಾಮ್ಯತ್ಯೇವಂ ಕಫಾಕ್ರಾನ್ತಃ ಸಮೇದಸ್ಕಃ ಪ್ರಭಞ್ಜನಃ| ಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಾನ್ವಿತಾನ್ ಸ್ವೇದಾನ್ ಸೇಕಾನುದ್ವರ್ತನಾನಿ ಚ||೫೧|| ಕುರ್ಯಾದ್ದಿಹ್ಯಾಚ್ಚ ಮೂತ್ರಾಢ್ಯೈಃ ಕರಞ್ಜಫಲಸರ್ಷಪೈಃ| ಮೂಲೈರ್ವಾಽಪ್ಯರ್ಕತರ್ಕಾರೀನಿಮ್ಬಜೈಃ ಸಸುರಾಹ್ವಯೈಃ||೫೨|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಷಪಾಪಕ್ವಲೋಷ್ಟವಲ್ಮೀಕಮೃತ್ತಿಕೈಃ| ಕಫಕ್ಷಯಾರ್ಥಂ ವ್ಯಾಯಾಮೇ ಸಹ್ಯೇ ಚೈನಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್||೫೩|| ಸ್ಥಲಾನ್ಯುಲ್ಲಙ್ಘಯೇನ್ನಾರೀಃ ಶಕ್ತಿತಃ ಪರಿಶೀಲಯೇತ್| ಸ್ಥಿರತೋಯಂ ಸರಃ ಕ್ಷೇಮಂ ಪ್ರತಿಸ್ರೋತೋ ನದೀಂ ತರೇತ್||೫೪||

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaH kShaye snehAdayaH (55) · Śloka 55

ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃಕ್ಷಯೇ ಚಾತ್ರ ಸ್ನೇಹಾದೀನವಚಾರಯೇತ್| ಸ್ಥಾನದೂಷ್ಯಾದಿ ಚಾಲೋಚ್ಯ ಕಾರ್ಯಾ ಶೇಷೇಷ್ವಪಿ ಕ್ರಿಯಾ||೫೫||

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaHkshaye pAne sahacarAdi tailam (56) · Śloka 56

ಸಹಚರಂ ಸುರದಾರುಂ ಸನಾಗರಂ ಕ್ವಥಿತಮಮ್ಭಸಿ ತೈಲವಿಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಪವನಪೀಡಿತದೇಹಗತಿಃ ಪಿಬನ್ ದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಗೋ ಭವತೀಚ್ಛಯಾ||೫೬||

Adhikarana UrUstamBe rAsnAdi ghRutam (57) · Śloka 57

ರಾಸ್ನಾಮಹೌಷಧದ್ವೀಪಿಪ್ಪಲೀಶಠಿಪೌಷ್ಕರಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವಿಪಾಚಯೇತ್ಸರ್ಪಿರ್ವಾತರೋಗಹರಂ ಪರಮ್||೫೭||

Adhikarana UrUstamBe shleShmamedaHkShaye nimbAdighRutam (58-61) · Śloka 61

ನಿಮ್ಬಾಮೃತಾವೃಷಪಟೋಲನಿದಿಗ್ಧಿಕಾನಾಂ ಭಾಗಾನ್ ಪೃಥಕ್ ದಶ ಪಲಾನ್ ವಿಪಚೇದ್ಧಟೇಽಪಾಮ್| ಅಷ್ಟಾಂಶಶೇಷಿತರಸೇನ ಪುನಶ್ಚ ತೇನ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಸ್ಯ ವಿಪಚೇತ್ಪಿಚುಭಾಗಕಲ್ಕೈಃ||೫೮|| ಪಾಠಾವಿಡಙ್ಗಸುರದಾರುಗಜೋಪಕುಲ್ಯಾ- ದ್ವಿಕ್ಷಾರನಾಗರನಿಶಾಮಿಶಿಚವ್ಯಕುಷ್ಠೈಃ| ತೇಜೋವತೀಮರಿಚವತ್ಸಕದೀಪ್ಯಕಾಗ್ನಿ- ರೋಹಿಣ್ಯರುಷ್ಕರವಚಾಕಣಮೂಲಯುಕ್ತೈಃ||೫೯|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಯಾಽತಿವಿಷಯಾ ವಿಷಯಾ ಯವಾನ್ಯಾ ಸಂಶುದ್ಧಗುಗ್ಗುಲುಪಲೈರಪಿ ಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯೈಃ| ತತ್ಸೇವಿತಂ ವಿಧಮತಿ ಪ್ರಬಲಂ ಸಮೀರಂ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮಜ್ಜಗತಮಪ್ಯಥ ಕುಷ್ಠಮೀದೃಕ್||೬೦|| ನಾಡೀವ್ರಣಾರ್ಬುದಭಗನ್ದರಗಣ್ಡಮಾಲಾ- ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಸರ್ವಗದಗುಲ್ಮಗುದೋತ್ಥಮೇಹಾನ್| ಯಕ್ಷ್ಮಾರುಚಿಶ್ವಸನಪೀನಸಕಾಸಶೋಫ- ಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಮದವಿದ್ರಧಿವಾತರಕ್ತಮ್||೬೧||

Adhikarana shirogate vAte ghRutamaNDa nasyam (62) · Śloka 62

ಬಲಾಬಿಲ್ವಶೃತೇ ಕ್ಷೀರೇ ಘೃತಮಣ್ಡಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತಸ್ಯ ಶುಕ್ತಿಃ ಪ್ರಕುಞ್ಚೋ ವಾ ನಸ್ಯಂ ವಾತೇ ಶಿರೋಗತೇ||೬೨||

Adhikarana kevale vAte nakrAdivasAnasyam (63) · Śloka 63

ತದ್ವತ್ಸಿದ್ಧಾ ವಸಾ ನಕ್ರಮತ್ಸ್ಯಕೂರ್ಮಚುಲೂಕಜಾ| ವಿಶೇಷೇಣ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ಕೇವಲೇ ಮಾತರಿಶ್ವನಿ||೬೩||

Adhikarana kaPayukte nasyam jIrNapiNyAkAditailam (64) · Śloka 64

ಜೀರ್ಣಂ ಪಿಣ್ಯಾಕಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪೃಥಕ್ ಚ ಕ್ವಾಥಂ ಕ್ವಾಥಾಭ್ಯಾಮೇಕಸ್ತೈಲಮಾಭ್ಯಾಮ್| ಕ್ಷೀರಾದಷ್ಟಾಂಶಂ ಪಾಚಯೇತ್ತೇನ ಪಾನಾ- ದ್ವಾತಾ ನಶ್ಯೇಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಯುಕ್ತಾ ವಿಶೇಷಾತ್||೬೪||

Adhikarana sarva vAtavyAdhau prasAriNItailam (65-66) · Śloka 66

ಪ್ರಸಾರಿಣೀತುಲಾಕ್ವಾಥೇ ತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಯಃಸಮಮ್| ದ್ವಿಮೇದಾಮಿಶಿಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕುಷ್ಠರಾಸ್ನಾಕುಚನ್ದನೈಃ||೬೫|| ಜೀವಕರ್ಷಭಕಾಕೋಲೀಯುಗುಲಾಮರದಾರುಭಿಃ| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ವಿಪಚೇತ್ಸರ್ವಮಾರುತಾಮಯನಾಶನಮ್||೬೬||

Adhikarana sarva vAtavyAdhau sahAcarAditailam (67-69) · Śloka 69

ಸಮೂಲಶಾಖಸ್ಯ ಸಹಾಚರಸ್ಯ ತುಲಾಂ ಸಮೇತಾಂ ದಶಮೂಲತಶ್ಚ| ಪಲಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶದಭೀರುತಶ್ಚ ಪಾದಾವಶೇಷಂ ವಿಪಚೇದ್ವಹೇಽಪಾಮ್||೬೭|| ತತ್ರ ಸೇವ್ಯನಖಕುಷ್ಠಹಿಮೈಲಾ- ಸ್ಪೃಕ್ಪ್ರಿಯಙ್ಗುನಲಿಕಾಮ್ಬುಶಿಲಾಜೈಃ| ಲೋಹಿತಾನಲದಲೋಹಸುರಾಹ್ವೈಃ ಕೋಪನಾಮಿಶಿತುರುಷ್ಕನತೈಶ್ಚ||೬೮|| ತುಲ್ಯಕ್ಷೀರಂ ಪಾಲಿಕೈಸ್ತೈಲಪಾತ್ರಂ ಸಿದ್ಧಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ ಶೀಲಿತಂ ಹನ್ತಿ ವಾತಾನ್| ಕಮ್ಪಾಕ್ಷೇಪಸ್ತಮ್ಭಶೋಷಾದಿಯುಕ್ತಾನ್ ಗುಲ್ಮೋನ್ಮಾದೌ ಪೀನಸಂ ಯೋನಿರೋಗಾನ್||೬೯||

Adhikarana sarva vAtavyAdhau BeDasammataM sahAcarAdi tailam (70-73) · Śloka 73

ಸಹಾಚರತುಲಾಯಾಸ್ತು ರಸೇ ತೈಲಾಢಕಂ ಪಚೇತ್| ಮೂಲಕಲ್ಕಾದ್ದಶಪಲಂ ಪಯೋ ದತ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೭೦|| ಅಥವಾ ನತಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಸ್ಥಿರಾಕುಷ್ಠಸುರಾಹ್ವಯಾತ್| ಸೈಲಾನಲದಶೈಲೇಯಶತಾಹ್ವಾರಕ್ತಚನ್ದನಾತ್||೭೧|| ಸಿದ್ಧೇಽಸ್ಮಿನ್ ಶರ್ಕರಾಚೂರ್ಣಾದಷ್ಟಾದಶಪಲಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಭೇಡಸ್ಯ ಸಮ್ಮತಂ ತೈಲಂ ತತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾನನಿಲಾಮಯಾನ್||೭೨|| ವಾತಕುಣ್ಡಲಿಕೋನ್ಮಾದಗುಲ್ಮವರ್ಧ್ಮಾದಿಕಾನ್ ಜಯೇತ್| |೭೩|

Adhikarana sarva vAtavyAdhau balAtailam (73-81) · Śloka 81

| ಬಲಾಶತಂ ಛಿನ್ನರುಹಾಪಾದಂ ರಾಸ್ನಾಷ್ಟಭಾಗಿಕಮ್||೭೩|| ಜಲಾಢಕಶತೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಶತಭಾಗಸ್ಥಿತೇ ರಸೇ| ದಧಿಮಸ್ತ್ವಿಕ್ಷುನಿರ್ಯಾಸಶುಕ್ತೈಸ್ತೈಲಾಢಕಂ ಸಮೈಃ||೭೪|| ಪಚೇತ್ಸಾಜಯೋರ್ಧಾಂಶಂ ಕಲ್ಕೈರೇಭಿಃ ಪಲೋನ್ಮಿತೈಃ| ಶಠೀಸರಲದಾರ್ವೇಲಾಮಞಿಷ್ಠಾಗುರುಚನ್ದನೈಃ||೭೫|| ಪದ್ಮಕಾತಿಬಲಾಮುಸ್ತಾಶೂರ್ಪಪರ್ಣೀಹರೇಣುಭಿಃ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸುರಸವ್ಯಾಘ್ರನಖರ್ಷಭಕಜೀವಕೈಃ||೭೬|| ಪಲಾಶರಸಕಸ್ತೂರೀನಲಿಕಾಜಾತಿಕೋಶಕೈಃ| ಸ್ಪೃಕ್ಕಾಕುಙ್ಕುಮಶೈಲೇಯಜಾತೀಕಟುಫಲಾಮ್ಬುಭಿಃ||೭೭|| ತ್ವಕ್ಕುನ್ದರುಕಕರ್ಪೂರತರುಷ್ಕಶ್ರೀನಿವಾಸಕೈಃ| ಲವಙ್ಗನಖಕಙ್ಕೋಲಕುಷ್ಠಮಾಂಸೀಪ್ರಿಯಙ್ಗುಭಿಃ||೭೮|| ಸ್ಥೌಣೇಯತಗರಧ್ಯಾಮವಚಾಮದನಕಪ್ಲವೈಃ| ಸನಾಗಕೇಸರೈಃ ಸಿದ್ಧೇ ದದ್ಯಾಚ್ಚಾತ್ರಾವತಾರಿತೇ||೭೯|| ಪತ್ರಕಲ್ಕಂ ತತಃ ಪೂತಂ ವಿಧಿನಾ ತತ್ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್| ಕಾಸಂ ಶ್ವಾಸಂ ಜ್ವರಂ ಛರ್ದಿಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಗುಲ್ಮಕ್ಷತಕ್ಷಯಾನ್||೮೦|| ಪ್ಲೀಹಶೋಷಾವಪಸ್ಮಾರಮಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ಚ ಪ್ರಣಾಶಯೇತ್| ಬಲಾತೈಲಮಿದಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶನಮ್||೮೧||

Adhikarana sarva vAtavyAdhau etesnehAH pAnanasyAdidUpayojyAH (82) · Śloka 82

ಪಾನೇ ನಸ್ಯೇಽನ್ವಾಸನೇಽಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಚ ಸ್ನೇಹಾಃ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಯಗೇತೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ| ದುಷ್ಟಾನ್ ವಾತಾನಾಶು ಶಾನ್ತಿಂ ನಯೇಯು- ರ್ವನ್ಧ್ಯಾ ನಾರೀಃ ಪುತ್ರಭಾಜಶ್ಚ ಕುರ್ಯುಃ||೮೨||

Adhikarana pakvAshayasthe kaPe pitte ca bastiH (21) · Śloka 21

ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈರ್ದ್ರುತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಯದಾ ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಸ್ಥಿತಃ| ಪಿತ್ತಂ ವಾ ದರ್ಶಯೇದ್ರೂಪಂ ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಂ ವಿನಿರ್ಜಯೇತ್||೮೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಏಕವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧||