4. bastikalpādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அத தோஷஹரணஸாமாந்யாத்பஸ்திகல்பஃ ப்ரக்ரம்யத இத்யாஹ-

Adhikarana bastikalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ பஸ்திகல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)|௨|

ஸஂ-கல்பநஂ-கல்பஃ| பஸ்தேஃ கல்போ பஸ்திகல்பஃ, தம்| ஶேஷஂ பூர்வவத்|

Adhikarana vAtaharA nirUhAHbalAdiH (1-3) · Śloka 3

பலாஂ குடூசீஂ த்ரிபலாஂ ஸராஸ்நாஂ த்விபஞ்சமூலஂ ச பலோந்மிதாநி| அஷ்டௌ பலாந்யர்ததுலாஂ ச மாஂஸா- ச்சாகாத்பசேதப்ஸு சதுர்தஶேஷம்||௧|| பூதோ யவாநீபலபில்வகுஷ்ட- வசாஶதாஹ்வாகநபிப்பலீநாம்| கல்கைர்குடக்ஷௌத்ரகதைஃ ஸதைலை- ர்யுக்தஃ ஸுகோஷ்ணோ லவணாந்விதஶ்ச||௨|| பஸ்திஃ பரஂ ஸர்வகதப்ரமாதீ ஸ்வஸ்தே ஹிதோ ஜீவநபஂஹணஶ்ச| பஸ்தௌ ச யஸ்மிந் படிதோ ந கல்கஃ ஸர்வத்ர தத்யாதமுமேவ தத்ர||௩||

ஸஂ-பலாதீநி ப்ரத்யேகஂ பலோந்மிதாநி, ததாऽஷ்டௌ [ பலாநி-] மதநபலாநி ப்ராயேண பலஂ ஸ்யுஃ, சாகமாஂஸாத் பஞ்சாஶத்பலாநி, அப்ஸு சதுர்பாகாவஶேஷஂ பசேத்| பூதஶ்ச க்வாதோ யவந்யாதிபிஃ கல்கைஸ்ததா குடாதிபிர்யுக்தஃ ஸுகோஷ்ணோ லவணயுதஶ்ச பஸ்த்யர்தஂ பரிகல்பிதத்வாத்பஸ்திஃ ஸர்வகதாநாமபஹந்தா ஸ்வஸ்தே ச ஹிதஃ ஸ்வாஸ்த்யாநுவத்திகத்த்வாத் ஜீவநோ பஂஹணஶ்ச| அத்ர சதுர்தஶேஷக்ரஹணமநர்தகம்| யதோ வக்ஷ்யதி (க. அ. ௬/௧௪)- "க்வாதஂ த்ரவ்யபலே குர்யாத்ப்ரஸ்தார்தஂ பாதஶேஷிதம்|" இதி| அத்ரோச்யதே| வக்ஷ்யமாணபரிபாஷாப்ரமாணமத்ர நாஶ்ரீயத இதி ப்ரதிபாதநாய சதுர்தஶேஷோபாதாநம்| தேந நிரூஹயோக்யக்வாதார்தஂ த்ரவ்யாச்சதுர்குணஂ ஜலஂ க்ஷிப்த்வா சதுர்பாகாவஶேஷஂ க்ராஹ்யமிதீஹாவதிஷ்டதே| ஏவமந்யத்ராபி நிரூஹ உபயுஜ்யதே| யே து தந்த்ரகாராபிப்ராயமவிதந்தஃ ஸரலாஶமுகீகாஸ்தே ஸாமாந்யபரிபாஷோக்தப்ரமாணஂ ஜலஂ க்ஷிப்த்வா சதுரஂஶஶேஷஂ க்ராஹ்யாமிதி வதந்தி, ஶேஷஂ ஸ்திதம்| ததா யவாந்யாதிகல்கஸ்ய பலத்வயமாத்ரஂ க்ராஹ்யம், "ஸ்வஸ்தே கல்கபலத்வயம்|" (ஹ. ஸூ. அ. ௧௯/௪௪) இதி வசநாத்| ஸ்நேஹஶ்சாத்ர க்வாதே சதுர்தாஂஶஃ ஷஷ்டாஂஶோऽஷ்டமாஂஶஃ க்ரமேண வாதபித்தகபேஷு யோஜ்யஃ| உக்தஂ ச (ஹ. ஸூ. அ. ௧௯/௩௯)- "ததஃ க்வாதாச்சதுர்தாஶஂ ஸ்நேஹஂ வாதே ப்ரகல்பயேத்| பித்தே ஸ்வஸ்தே ச ஷஷ்டாஂஶமஷ்டமாஂஶஂ கபேऽதிகே|| இதி| மதுலவணே ச யதா நாத்யச்சதா நாதிலவணதா ச பஸ்தௌ ஸ்யாத்ததா யோஜயிதவ்யே| உக்தஂ ச (ஹ்ர.ஸூ அ . ௧௯/௪௧)- மதுபட்வாதிஶேஷஂ ச யுக்த்யா ஏவ (இதி)| பஸ்தௌ ச யத்ர கல்கோ ந படிதஸ்தத்ராமுமேவ கல்கஂ தத்யாத்| உபஜாதிவத்தே இந்த்ரவஜ்ரா ச|

Adhikarana dashamUlAdiH (4) · Śloka 4

த்விபஞ்சமூலஸ்ய ரஸோऽம்லயுக்தஃ ஸச்சாகமாஂஸஸ்ய ஸபூர்வபேஷ்யஃ| த்ரிஸ்நேஹயுக்தஃ ப்ரவரோ நிரூஹஃ ஸர்வாநிலவ்யாதிஹரஃ ப்ரதிஷ்டஃ||௪||

ஸ௦-தஶமூலஸ்ய சாகமாஂஸஸஹிதஸ்ய ரஸஃ-க்வாதஃ, அம்லேந காஞ்ஜிகாதிநா யுக்தஃ, பூர்வைஃ-யவந்யாதிபிஃ பேஷ்யைஃ ஸஹிதஃ, ததா த்ரிபிஃ ஸ்நேஹைஃ-ஸர்பிர்மஜ்ஜாவஸாக்யைரந்விதஃ, ஶ்ரேஷ்டோ நிரூஹஃ ஸர்வவ்யாதிஹரோ கதிதஃ|

Adhikarana balApaTolyAdiH (5-6) · Śloka 6

பலாபடோலீலகுபஞ்சமூல- த்ராயந்திகைரண்டயவாத்ஸுஸித்தாத்| ப்ரஸ்தோ ரஸாச்சாகரஸார்தயுக்தஃ ஸாத்யஃ புநஃ ப்ரஸ்தஸமஃ ஸ யாவத்||௫|| ப்ரியங்குகஷ்ணாகநகல்கயுக்தஃ ஸதைலஸர்பிர்மதுஸைந்தவஶ்ச| ஸ்யாத்தீபநோ மாஂஸபலப்ரதஶ்ச சக்ஷுர்பலஂ சோபததாதி ஸத்யஃ||௬||

ஸ௦-பலாபடோல்யாதே ரஸாத் ஸுஸித்தாத் ப்ரஸ்தஃ ஸித்தஃ, ததா சாகமாஂஸரஸாதர்தப்ரஸ்தேந யுக்தஃ புநஃ ஸாத்யஃ யாவதஸௌ ப்ரஸ்தப்ரமாணஃ ஸ்யாத்| ப்ரியங்க்வாதிபிஃ கல்கைர்யுக்தஸ்தைலாதிபிஃ ஸஹிதோ பஸ்திர்தீபநோ மாஂஸபலப்ரதஶ்ச ஸ்யாத்| சக்ஷுர்பலஂ ச ஶீக்ரமேவோபததாதி|

Adhikarana eraNDamUlAdiH (7-10) · Śloka 10

ஏரண்டமூலாத்த்ரிபலஂ பலாஶா த்ததா பலாஂஶஂ லகுபஞ்சமூலம்| ராஸ்நாபலாசிந்நருஹாஶ்வகந்தா- புநர்நவாரக்வததேவதாரு||௭|| பலாநி சாஷ்டௌ ஸலிலாடகாப்யாஂ விபாசயேதஷ்டமஶேஷிதேऽஸ்மிந்| வசாஶதாஹ்வாஹபுஷாப்ரியங்கு- யஷ்டீகணாவத்ஸகபீஜமுஸ்தம்||௮|| தத்யாத்ஸுபிஷ்டஂ ஸஹதார்க்ஷ்யஶைல- மக்ஷப்ரமாணஂ லவணாஂஶயுக்தம்| ஸமாக்ஷிகஸ்தைலயுதஃ ஸமூத்ரோ பஸ்திர்ஜயேல்லேகநதீபநோऽஸௌ||௯|| ஜங்கோருபாதத்ரிகபஷ்டகோஷ்ட- ஹத்குஹ்யஶூலஂ குருதாஂ விபந்தம்| குல்மாஶ்மவர்த்மக்ரஹணீகுதோத்தாஂ- ஸ்தாஸ்தாஂஶ்ச ரோகாந் கபவாதஜாதாந்||௧௦||

ஸ௦-ஏரண்டமூலஸ்ய த்ரீணி பலாநி, பலாஶாத்-கிஂஶுகாச்ச பலாநி த்ரீணி, ஹ்ரஸ்வஂ பஞ்சமூலஂ பாலிகஂ, ராஸ்நாதீநி ப்ரத்யேகஂ பாலிகாநி, அஷ்டௌ மதநபலாநி ச ஜலாடகத்வயே விபாசயேத்| அஷ்டாஂஶஶேஷிதே சாஸ்மிந் வசாதிகமக்ஷப்ரமாணஂ ஸுபிஷ்டஂ தத்யாத்| லவணகர்ஷசதுர்தாஂஶயுக்தஂ மாக்ஷிகதைலமூத்ராந்விதோऽயஂ பஸ்திர்லேகநோ தீபநோ ஜங்காதிஶூலாதீஂஸ்தாஂஸ்தாந்-பஹுவிதாநபி, வாதஶ்லேஷ்மோத்தாந் ரோகாந் ஜயதி| ஷடுபஜாதய இந்த்ரவஜ்ரா ச|

Adhikarana pittaharA nirUhAH yaShTyAhvAdiH (11) · Śloka 11

யஷ்ட்யாஹ்வரோத்ராபயசந்தநைஶ்ச ஶதஂ பயோऽக்ர்யஂ கமலோத்பலைஶ்ச| ஸஶர்கராக்ஷௌத்ரகதஂ ஸுஶீதஂ பித்தாமயாந் ஹந்தி ஸஜீவநீயம்||௧௧||

ஸ௦-யஷ்ட்யாஹ்வாதிபிஃ ஶதஂ பயோऽக்ர்யஂ-ஶ்ரேஷ்டஂ, ஸ்யாத்| ஶர்கராக்ஷௌத்ரகதயுக்தஂ ஸுஶீதலஂ ஜீவநீயஸஹிதஂ பித்தாமயாந் ஹந்தி| அபயஂ-உஶீரம்|

Adhikarana rAsnAdiH (12-16) · Śloka 16

ராஸ்நாஂ வஷஂ லோஹிதிகாமநந்தாஂ பலாஂ கநீயஸ்தணபஞ்சமூல்யௌ| கோபாங்கநாசந்தநபத்மகர்த்தி- யஷ்ட்யாஹ்வரோத்ராணி பலார்தகாநி||௧௨|| நிஃக்வாத்ய தோயேந ரஸேந தேந ஶதஂ பயோऽர்தாடகமம்புஹீநம்| ஜீவந்திமேதர்த்திவரீவிதாரீ- வீராத்விகாகோலிகஸேருகாபிஃ||௧௩|| ஸிதோபலாஜீவகபத்மரேணு- ப்ரபௌண்டரீகோத்பலபுண்டரீகைஃ| ரோத்ராத்மகுப்தாமதுயஷ்டிகாபி- ர்நாகாஹ்வமுஞ்ஜாதகசந்தநைஶ்ச||௧௪|| பிஷ்டைர்கதக்ஷௌத்ரயுதைர்நிரூஹஂ ஸஸைந்தவஂ ஶீதலமேவ தத்யாத்| ப்ரத்யாகதே தந்வரஸேந ஶாலீந் க்ஷீரேண வாऽத்யாத்பரிஷிக்தகாத்ரஃ||௧௫|| தாஹாதிஸாரப்ரதராஸ்ரபித்த- ஹத்பாண்டுரோகாந் விஷமஜ்வரஂ ச| ஸகுல்மமூத்ரக்ரஹகாமலாதீந் ஸர்வாமயாந் பித்தகதாந்நிஹந்தி||௧௬||

ஸ௦-ராஸ்நாதீந்யர்தபலப்ரமாணாநி தோயேந நிஃக்வாத்ய தேந ரஸேந பயஃ ஶதமர்தாடகமாத்ரஂ ஜலஹீநஂ ஜீவந்த்யாதிபிஃ ஸுபிஷ்டைர்கதக்ஷௌத்ரயுதைர்நிரூஹஂ ஸைந்தவாந்விதஂ ஶீதலமேவ தத்யாத்| தஸ்மிந்நிரூஹே ப்ரத்யாகதே-நிர்கதே, பரிஷிக்தாங்கோ தந்வமாஂஸரஸேந ஶாலீநத்யாத்| ஸாத்ம்யாதிவஶாத்வா க்ஷீரேணாத்யாத்| ஸ ச தாஹாதீந் ஹந்தி| பஞ்சோபஜாதய இந்த்ரவஜ்ரா ச|

Adhikarana kaphaharA nirUhAH koshAtakAdiH (17-19) · Śloka 19

கோஶாதகாரக்வததேவதாரு- மூர்வாஶ்வதஂஷ்ட்ராகுடஜார்கபாடாஃ| பக்த்வா குலத்தாந் பஹதீஂ ச தோயே ரஸஸ்ய தஸ்ய ப்ரஸதா தஶ ஸ்யுஃ||௧௭|| தாந் ஸர்ஷபைலாமதநைஃ ஸகுஷ்டை- ரக்ஷப்ரமாணைஃ ப்ரஸதைஶ்ச யுக்தாந்| க்ஷௌத்ரஸ்ய தைலஸ்ய பலாஹ்வயஸ்ய க்ஷாரஸ்ய தைலஸ்ய ச ஸார்ஷபஸ்ய||௧௮|| தத்யாந்நிரூஹஂ கபரோகிதாய மந்தாக்நயே சாஶநவித்விஷே ச| - |௧௯|

ஸ௦-கோஶாதகாதீந் ஜலே பக்த்வா தஸ்ய ரஸஸ்ய-க்வாதஸ்ய, தஶ ப்ரஸதாஃ ஸ்யுஃ| தாந் ஸர்ஷபாதிபிரக்ஷப்ரமாணைர்யுக்தாந், க்ஷௌத்ராதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ ப்ரஸதேந யுக்தாந், பலாஹ்வயஂ தைலஂ-யந்மதநபலகல்கேநாம்லைஶ்ச பக்வஂ தைலம், ததேதத்ஸஂயோஜ்ய கபரோகார்தாதிப்யோ நிரூஹஂ தத்யாத்| அத்ர கோஶாதகாதீநாஂ த்ரவ்யாணாஂ பரிமாணமநுக்தமபி ஸாமாந்யபரிபாஷயா தத்பரிமாணஂ கல்பநீயம்| யத்பரிமாணேப்யோ த்ரவ்யேப்யஃ ஷோடஶகுணஂ ஜலஂ தத்த்வா சதுர்பாகாவஶேஷஂ யதா தஶ ப்ரஸதாஃ ஸம்பத்யந்தே தத்பரிமாணாநி கோஶாதக்யாதீந்யத்ர பரிகல்பநீயாநீதி போத்யம்|

Adhikarana sukumAranirUhAH (19) · Śloka 19

- | வக்ஷ்யே மதூந் ஸ்நேஹகதோ நிரூஹாந் ஸுகோசிதாநாஂ ப்ரஸதைஃ பதக் து||௧௯||

ஸ௦-துஶப்தோ பிந்நக்ரமஃ| ஸுகோசிதாநாஂ புநஃ ஸுகுமாராணாஂ து நிரூஹாந் பதக் ப்ரஸதைர்வக்ஷ்யே-பணிஷ்யாமி| கிம்பூதாந் ? மதூந்-அதீக்ஷ்ணாந், ததா ஸ்நேஹகதஃ-கதஸ்நேஹாந்| கேசித்த்வஸமக்ரஂ வத்தஂ சோக்தம(க்த்வாऽ)நுஷ்டுபா ஸஂகஹ்ணதே, தச்சாஸம்யக், ஏவஂ ஹி வத்தஸ்யாஸ்ய கண்டநா ஸ்யாத், தஸ்மாதயமேவ பாடஃ ஶ்ரேயாந்| ப்ரஸதைஶ்ச நிஷ்பாதிதத்வாதேதே வக்ஷ்யமாணா பஸ்தயஃ ப்ரஸதஸஂஜ்ஞாஃ [ ஜ்ஞேயாஃ ]| உபஜாதீந்த்ரவஜ்ரோபஜாதயஃ|

Adhikarana kShIrAdisAdhitaH,tailAdisAdhitaH pa~jcatiktAkhyaH tailagomUtrAdisAdhitaH payasyAdisAdhitaH (20-26) · Śloka 26

அதேமாந் ஸுகுமாராணாஂ நிரூஹாந் ஸ்நேஹநாந் மதூந்| கர்மணா விப்லுதாநாஂ ச வக்ஷ்யாமி ப்ரஸதைஃ பதக்||௨௦|| க்ஷீராத் த்வௌ ப்ரஸதௌ கார்யௌ மதுதைலகதாத்த்ரயஃ| கஜேந மதிதோ பஸ்திர்வாதக்நோ பலவர்ணகத்||௨௧|| ஏகைகஃ ப்ரஸதஸ்தைலப்ரஸந்நாக்ஷௌத்ரஸர்பிஷாம்| பில்வாதிமூலக்வாதாத்த்வௌ கௌலத்தாத்த்வௌ ஸ வாதஜித்||௨௨|| படோலநிம்பபூதீகராஸ்நாஸப்தச்சதாம்பஸஃ| ப்ரஸதஃ பதகாஜ்யாச்ச பஸ்திஃ ஸர்ஷபகல்கவாந்||௨௩|| ஸ பஞ்சதிக்தோऽபிஷ்யந்தகமிகுஷ்டப்ரமேஹஹா| சத்வாரஸ்தைலகோமூத்ரததிமண்டாம்லகாஞ்ஜிகாத்||௨௪|| ப்ரஸதாஃ ஸர்ஷபைஃ பிஷ்டைர்விட்ஸங்காநாஹபேதநஃ| பயஸ்யேக்ஷுஸ்திராராஸ்நாவிதாரீக்ஷௌத்ரஸர்பிஷாம்||௨௫|| ஏகைகஃ ப்ரஸதோ பஸ்திஃ கஷ்ணாகல்கோ வஷத்வகத்| |௨௬|

ஸ௦-அத-அநந்தரம், இமாந்நிரூஹாந் ஸ்நேஹநஸமர்தாந் மதூந்-அதீக்ஷ்ணாந், ஸுகுமாராணாஂ நராணாஂ கர்மணா-வமநாதிநா, விப்லுதாநாஂ-ப்ரஷ்டாநாஂ, ப்ரஸதைஃ பதகுபலக்ஷிதாந் வக்ஷ்யாமி| க்ஷீராத் த்வௌ ப்ரஸதௌ-சத்வாரி பலாநி, மதுதைலகதாத் த்ரயஃ ப்ரஸதாஃ-ஷட் பலாநி, கஜேந-தர்வ்யாகாரேண, மதிதோ பஸ்திர்வாதஂ ஹந்தி பலஂ வர்ணஂ ச கரோதி| அத்ர ச கல்காபாவாத் பலாத்யே பஸ்தௌ யஃ கல்கஃ (ஶ்லோ. ௨) , ஸ ஏவ கல்ப்யஃ| தைலாதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ ப்ரஸத ஏகஃ| பில்வாதிபஞ்சமூலக்வாதாத் த்வௌ ப்ரஸதௌ| கௌலத்தாத் க்வாதாத் த்வௌ ப்ரஸதௌ| ஸ பஸ்திர்வாதஜித்| படோலாதிநாஂ பஞ்சாநாஂ க்வாதாத் பதக் ப்ரஸதோ, கதாச்ச ப்ரஸதோ, பஸ்திஃ ஸ ஸர்ஷபகல்கஃ ஸ பஞ்சதிக்த ஆபிஷ்யந்தாதிஹா| தைலாதிப்யஶ்சதுர்ப்யஶ்சத்வாரஃ ப்ரஸதாஃ-ஆஷ்டௌ பலாநி, பிஷ்டைஃ ஸர்ஷபைஃ ஸஹ பஸ்திர்விட்ஸங்காதிஜித்| பயஸ்யாதிக்வாதாநாஂ பஞ்சாநாஂ ப்ரஸதாஃ பஞ்ச, மாக்ஷிககதயோர்த்வௌ ப்ரஸதௌ, இதி ஸப்த ப்ரஸதாஃ| பிப்பலீகல்கவாந் பஸ்திர்வஷத்வகத்-ஶுக்ரகரஃ|

Adhikarana siddhabastayaH (26-27) · Śloka 27

| ஸித்தபஸ்தீநதோ வக்ஷ்யே ஸர்வதா யாந் ப்ரயோஜயேத்||௨௬|| நிர்வ்யாபதோ பஹுபலாந் பலபுஷ்டிகராந் ஸுகாந்| |௨௭|

ஸ௦-அதஃ-ப்ரஸதேப்யோ நிரூஹேப்யோऽநந்தரஂ, நிர்வ்யாபத்த்வாதி குணதஃ ஸஂஜ்ஞயா ஸித்தபஸ்தீநதிப்ரஸித்தாந் வக்ஷ்யே-பணிஷ்யாமி| யாந் ஸர்வதா ப்ரயோஜயேத்| ததா நிர்வ்யாபதோ பஹுபலாந் பலாதிப்ரதாஂஶ்ச ஸுகாஂஶ்ச| ஸுஶ்ருதே சோக்தம் (சி. அ. ௩௮/௧௧௬)- "யஸ்மிந் பஸ்தௌ யதா யுக்தே த்ருவா ஸித்திஃ ப்ரகீர்திதா| ஸித்தபஸ்திரிதி க்யாதோ முநிபிஸ்தத்த்வதர்ஶிபிஃ||" இதி|

Adhikarana mAdhutailikaH (27-29) · Śloka 29

| மதுதைலே ஸமே கர்ஷஃ ஸைந்தவாத்த்விபிசுர்மிஸிஃ||௨௭|| ஏரண்டமூலக்வாதேந நிரூஹோ மாதுதைலிகஃ| ரஸாயநஂ ப்ரமேஹார்ஶஃகமிகுல்மாந்த்ரவத்திநுத்||௨௮|| ஸயஷ்டிமதுகஶ்சைஷ சக்ஷுஷ்யோ ரக்தபித்தஜித்| |௨௯|

ஸ௦-மதுதைலே ஸமே-துல்யே, ஸைந்தவஸ்ய கர்ஷோ, மிஸிஃ த்விபிசுஃ-த்விகர்ஷப்ரமாணஃ, ஏரண்டமூலக்வாதேந ஸஹ மாதுதைலிகோऽயஂ நிருஹோ ரஸாயநஂ ஸ்யாத் ப்ரமேஹாதிஜித்| "யஸ்மாந்மது ச தைலஂ ச ப்ராதாந்யேநாத்ர வர்ததே| மாதுதைலிக இத்யேஷவிஜ்ஞேயோ பஸ்திசிந்தகைஃ||" இதி ஸுஶ்ருதஃ (சி. அ. ௩௮/௧௧௪)| ஸஂ-மதுயஷ்டியுக்தஶ்சைஷ பஸ்திஶ்சக்ஷுஷ்யோ ரக்தபித்தஜித்|

Adhikarana yApano bastiH (29-30) · Śloka 30

| யாபநோ கநகல்கேந மதுதைலரஸாஜ்யவாந்||௨௯|| பாயுஜாநூருவஷணபஸ்திமேஹநஶூலஜித்| |௩௦|

ஸ௦-யாபநாக்யோ பஸ்திர்முஸ்தாகல்கேந ஸஹ மதுதைலமாஂஸரஸாஜ்யயுதஃ பாய்வாதிஶூலஜித்| யாபநஃ-ப்ராணதாரணாத்|

Adhikarana dvitIyo yApanabastiH (30-31) · Śloka 31

| ப்ரஸதாஂஶைர்கதக்ஷௌத்ரவஸாதைலைஃ ப்ரகல்பயேத்||௩௦|| யாபநஂ ஸைந்தவார்தாக்ஷஹபுஷார்தபலாந்விதம்| |௩௧|

ஸ௦-யாபநஂ நிரூஹஂ கதாதிபிஃ ப்ரஸதப்ரமாணைஃ ஸைந்தவார்தகர்ஷேண ஹபுஷார்தபலயுதஂ கல்பயேத்|

Adhikarana yuktaratho bastiH (31-32) · Śloka 32

| ஏரண்டமூலநிஃக்வாதோ மதுதைலஂ ஸஸைந்தவம்||௩௧|| ஏஷ யுக்தரதோ பஸ்திஃ ஸவசாபிப்பலீபலஃ| |௩௨|

ஸ௦-ஏரண்டமூலநிஃக்வாதோ மதுதைலஸைந்தவாந்வித இத்யேஷ வசாபிப்பலீமதநபலாந்விதோ யுக்தரதோऽந்வர்தநாமா பஸ்திஃ| ஸுஶ்ருதே சோக்தம் (சி. அ. ௩௮/௧௧௫)- "ரதேஷ்வபி ஹி யுக்தேஷு ஹஸ்த்யஶ்வேஷ்வபி யோஜயேத்| யஸ்மாந்ந ப்ரதிஷித்தோऽயமதோ யுக்தரதஃ ஸ்மதஃ||" இதி|

Adhikarana doShaharo bastiH (32-33) · Śloka 33

| ஸ க்வாதோ மதுஷட்க்ரந்தாஶதாஹ்வாஹிங்குஸைந்தவம்||௩௨|| ஸுரதாரு ச ராஸ்நா ச பஸ்திர்தோஷஹரஃ ஶிவஃ| |௩௩|

ஸ௦-ஸ பூர்வோக்த ஏரண்டமூலக்வாதோ மத்வாதிபிஃ ஸஹ ஏஷ பஸ்திர்தோஷஹச்சிவஶ்ச|

Adhikarana siddhabastiH (33-34) · Śloka 34

| பஞ்சமூலஸ்ய நிஃக்வாதஸ்தைலஂ மாகதிகா மது||௩௩|| ஸஸைந்தவஃ ஸமதுகஃ ஸித்தபஸ்திரிதி ஸ்மதஃ| |௩௪|

ஸ௦-பஞ்சமூலக்வாதஸ்திலதைலாதிகஃ ஸைந்தவமதுகஸஹிதஃ ஸித்தவஸ்திஸஂஜ்ஞோ முநிபிஃ ஸ்மதஃ|

Adhikarana gomUtrabastiH (34-36) · Śloka 36

| த்விபஞ்சமூலத்ரிபலாபலபில்வாநி பாசயேத்||௩௪|| கோமூத்ரே, தேந பிஷ்டைஶ்ச பாடாவத்ஸகதோயதைஃ| ஸபலைஃ க்ஷௌத்ரதைலாப்யாஂ க்ஷாரேண லவணேந ச||௩௫|| யுக்தோ பஸ்திஃ கபவ்யாதிபாண்டுரோகவிஷூசிஷு| ஶுக்ராநிலவிபந்தேஷு பஸ்த்யாடோபே ச பூஜிதஃ||௩௬||

ஸ௦-த்விபஞ்சமூலாதீநி கோமூத்ரேண பாசயேத்| தேந-க்வதிதேந கோமூத்ரேண, பிஷ்டைஶ்ச பாடாதிபிர்யுக்தஃ கபாமயாதிஹத்|

Adhikarana yApanarAT bastiH (37-43) · Śloka 43

முஸ்தாபாடாமதைரண்டபலாராஸ்நாபுநர்நவாஃ| மஞ்ஜிஷ்டாரக்வதோஶீரத்ராயமாணாக்ஷரோஹிணீஃ||௩௭|| கநீயஃ பஞ்சமூலஂ ச பாலிகஂ, மதநாஷ்டகம்| ஜலாடகே பசேத்தச்ச பாதஶேஷஂ பரிஸ்ருதம்||௩௮|| க்ஷீரத்விப்ரஸ்தஸஂயுக்தஂ க்ஷீரஶேஷஂ புநஃ பசேத்| ஸபாதஜாங்கலரஸஃ ஸஸர்பிர்மதுஸைந்தவஃ||௩௯|| பிஷ்டைர்யஷ்டிமிஸிஶ்யாமாகலிங்ககரஸாஞ்ஜநைஃ| பஸ்திஃ ஸுகோஷ்ணோ மாஂஸாக்நிபலஶுக்ரவிவர்த்தநஃ||௪௦|| வாதாஸங்மோஹமேஹார்ஶோகுல்மவிண்மூத்ரஸங்க்ரஹாந்| விஷமஜ்வரவீஸர்பவர்த்மாத்மாநப்ரவாஹிகாஃ||௪௧|| வங்க்ஷணோருகடீகுக்ஷிமந்யாஶ்ரோத்ரஶிரோருஜஃ| ஹந்யாதஸக்தரோந்மாதஶோபகாஸாஶ்மகுண்டலாந்||௪௨|| சக்ஷுஷ்யஃ புத்ரதோ ராஜா யாபநாநாஂ ரஸாயநம்| |௪௩|

ஸ௦-முஸ்தாதீநி கநீயஃபஞ்சமூலபர்யந்தாநி பதக் பாலிகாநி, மதநபலாந்யஷ்டௌ, ஜலாடகே பசேத்| தச்ச பாதஶேஷஂ பரிஸ்ருதஂ க்ஷீரஶேஷஂ புநஃ பசேதிதி| தாவத்கஷாயேண ஸஹ பக்தவ்யஂ யாவத்க்ஷீரப்ரஸ்தத்வயஂ ஸ்யாதித்யர்தஃ| பஸ்திஃ ஸர்பிர்மதுஸைந்தவயுதஃ பிஷ்டைர்யஷ்ட்யாதிபிஃ ஸஹிதஃ ஸுகோஷ்ணோ மாஂஸாதிவர்த்தநோ வாதரக்தாதீந் ஹந்யாத்| சக்ஷுஷ்யாதிகுணஶ்ச| கிம்பூதஃ ? ஸபாதஜாங்கலரஸஃ,- தத்ர சதுர்விஂஶதிபலிகோ நிருஹஃ, தஸ்ய பாதேந ஷட்பலாநி ஜாங்கலரஸஸ்ய ஸ்யுரித்யர்தஃ|

Adhikarana ativRuShyo bastiH (43-44) · Śloka 44

| மகாணாஂ லகுவத்ரா(ட்ரா)ணாஂ தஶமூலஸ்ய சாம்பஸா||௪௩|| ஹபுஷாமிஸிகாங்கேயீகல்கைர்வாதஹரஃ பரம்| நிருஹோऽத்யர்தவஷ்யஶ்ச மஹாஸ்நேஹஸமந்விதஃ||௪௪||

ஸ௦-ஹ்ரஸ்வாநாஂ பஹதாமுபயரூபாணாஂ மகாணாஂ மாஂஸாநாஂ ததா தஶமூலஸ்ய ச க்வாதேந ஸஹ ஹபுஷதிகல்கோ பஸ்திஃ ஸுஷ்டு வாதஹரோ மஹாஸ்நேஹயுதோ வஷ்யஶ்ச ஸ்யாத்|

Adhikarana mAyUro bastiH (45-47) · Śloka 47

மயூரஂ பக்ஷபித்தாந்த்ரபாதவிட்துண்டவர்ஜிதம்| லகுநா பஞ்சமூலேந பாலிகேந ஸமந்விதம்||௪௫|| பக்த்வா க்ஷீரஜலே க்ஷீரஶேஷஂ ஸகதமாக்ஷிகம்| தத்விதாரீகணாயஷ்டிஶதாஹ்வாபலகல்கவத்||௪௬|| பஸ்திரீஷத்படுயுதஃ பரமஂ பலஶுக்ரகத்| |௪௭|

ஸ௦-மயூரஂ பக்ஷாதிவர்ஜிதஂ தஶபலமாத்ரஂ ஹ்ரஸ்வேந பஞ்சமூலேந பலமிதேந யுதஂ க்ஷீரஜலே பக்த்வா க்ஷீரஸ்யார்தாடகோ ஜலஸ்யார்தடக இத்யேவஂ கத்வா தாவத்க்வாதயேத் யாவத்க்ஷீராவஶேஷஂ ஸ்யாத்| க்ஷீரஂ ச தச்சேஷஂ ச க்ஷீரஶேஷம்| கதமாக்ஷிகஸஹிதஂ விதார்யாதிகல்காந்விதமீஷல்லவணயுக்தோ பஸ்திஃ பரமஂ [பல]ஶுக்ரகத்|

Adhikarana mayUravidhirviShkirAdiShu (47-48) · Śloka 48

| கல்பநேயஂ பதக் கார்யா தித்திரிப்ரபதிஷ்வபி||௪௭|| விஷ்கிரேஷு ஸமஸ்தேஷு ப்ரதுதப்ரஸஹேஷு ச| ஜலசாரிஷு தத்வச்ச மத்ஸ்யேஷு க்ஷீரவர்ஜிதா||௪௮||

ஸ௦-இயஂ ச கல்பநா தித்திர்யாதிஷ்வபி விஷ்கிரேஷ்வஶேஷேஷு ப்ரதுதேஷு ப்ரஸஹேஷு ச பதக்கார்யா| ததைவ ஜலசாரிஷ்வபீயஂ கல்பநா கார்யா| மத்ஸ்யேஷு து க்ஷீரவர்ஜிதா கல்பநேயஂ கார்யா, மத்ஸ்யாநாஂ க்ஷீரேண ஸஹ விருத்தத்வாத்|

Adhikarana godhAdibastiH (49-52) · Śloka 52

கோதாநகுலமார்ஜாரஶல்யகோந்துரஜஂ பலம்| பதக் தஶபலஂ க்ஷீரே பஞ்சமூலஂ ச ஸாதயேத்||௪௯|| தத்பயஃ பலவைதேஹீகல்கத்விலவணாந்விதம்| ஸஸிதாதைலமத்வாஜ்யோ பஸ்திர்யோஜ்யோ ரஸாயநம்||௫௦|| வ்யாயாமமதிதோரஸ்கக்ஷீணேந்த்ரியபலௌஜஸாம்| விபத்தஶுக்ரவிண்மூத்ரகுடவாதவிகாரிணாம்||௫௧|| கஜவாஜிரதக்ஷோபபக்நஜர்ஜரிதாத்மநாம்| புநர்நவத்வஂ குருதே வாஜீகரணமுத்தமம்||௫௨||

ஸ௦-கோதாதீநாஂ மாஂஸஂ பதக்-ப்ரத்யேகஂ, தஶபலப்ரமாணஂ க்ஷீரே பஞ்சமூலஂ ச ஸாதயேத்| ஏதத்க்ஷீரஂ மதநபலகணாகல்கஸைந்தவஸௌவர்சலாந்விதஂ பஸ்திஃ ஶர்கராதைலமதுகதஸஹிதோ யோஜ்யோ ரஸாயநஂ ஸ்யாத்| வ்யாயாமமதிதோரஸ்காதீநாஂ புநர்நவத்வஂ குருதே வாஜீகரணேஷு முக்யஶ்ச|

Adhikarana vRuShyabastInAM Bojane visheShaH (53) · Śloka 53

ஸித்தேந பயஸா போஜ்யமாத்மகுப்தோச்சடேக்ஷுரைஃ| |௫௩|

ஸ௦-ஆத்மகுப்தாதிபிஃ ஸித்தேந பயஸா ஸஹ போஜ்யம்| உச்சடா-குஞ்ஜா|

Adhikarana siddhAH snehAH (53) · Śloka 53

ஸ்நேஹாஂஶ்சாயந்த்ரணாந் ஸித்தாந் ஸித்தத்ரவ்யைஃ ப்ரகல்பயேத்| ||௫௩||

ஸ௦-ஸ்நேஹாஂஶ்ச-ஸ்நேஹபஸ்தீந், அயந்த்ரணாந்-நிஷ்பரிஹாராந், ஸித்தாந்-பஹுஶோ தஷ்டப்ரத்யயாந், ஸித்தத்ரவ்யைஃ-நிரபாயைஃ, ப்ரகல்பயேத்|

Adhikarana saparIhArAH snehabastayaH (54) · Śloka 54

தோஷக்நாஃ ஸபரீஹாரா வக்ஷ்யந்தே ஸ்நேஹபஸ்தயஃ| |௫௪|

ஸ௦-அதுநா தோஷக்நாஃ ஸபரீஹாராஃ ஸ்நேஹபஸ்தயோ வக்ஷ்யந்தே| தாநேவாஹ-

Adhikarana dashamUlAditailam (54-57) · Śloka 57

| தஶமூலஂ பலாஂ ராஸ்நாமஶ்வகந்தாஂ புநர்நவாம்||௫௪|| குடுச்யைரண்டபூதீகபார்கீவஷகரோஹிஷம்| ஶதாவரீஂ ஸஹசரஂ காகநாஸாஂ பலாஂஶகம்||௫௫|| யவமாஷாதஸீகோலகுலத்தாந் ப்ரஸதோந்மிதாந்| வஹே விபாச்ய தோயஸ்ய த்ரோணஶேஷேண தேந ச||௫௬|| பசேத்தைலாடகஂ பேஷ்யைர்ஜீவநீயைஃ பலோந்மிதைஃ| அநுவாஸநமித்யேதத்ஸர்வவாதவிகாரநுத்||௫௭||

ஸ௦-தஶமூலாதிகஂ பலப்ரமாணம்| காகநாஸா-காகஜங்கா| யவாதீநி ப்ரஸதப்ரமாணாநி, ஜலஸ்ய வஹே-த்ரோணசதுஷ்டயே, விபாச்ய, தேந ச த்ரோணஶேஷேண தைலாடகஂ பலாஂஶகைஃ ஜீவநீயைஃ பேஷ்யைஃ ஸஹ பசேத்| ஏததநுவாஸநமகிலபவநாமயஜித்|

Adhikarana AnUpavasA (58) · Śloka 58

ஆநூபாநாஂ வஸா தத்வஜ்ஜீவநீயோபஸாதிதா| |௫௮|

ஸ௦-ஆநூபப்ராணிநாஂ வஸா ஜீவநீயத்ரவ்யஸாதிதா தத்வத்பூர்வகுணா|

Adhikarana shatAhvAditailam (58) · Śloka 58

| ஶதாஹ்வாசிரிபில்வாம்லைஸ்தைலஂ ஸித்தஂ ஸமீரணே||௫௮||

ஸ௦-ஶதாஹ்வாதிபிஸ்தைலஂ பக்வஂ பவநே யோஜ்யம்|

Adhikarana saindhavadhRutam (59) · Śloka 59

ஸைந்தவேநாக்நிவர்ணேந தப்தஂ சாநிலஜித் கதம்| |௫௯|

ஸ௦-அக்நிவர்ணேந ஸைந்தவேந தப்தஂ ச கதஂ ஸமீரணஜித்பவதி|

Adhikarana jIvantyAdiyamakaH (59-62) · Śloka 62

| ஜீவந்தீஂ மதநஂ மேதாஂ ஶ்ராவணீஂ மதுகஂ பலாம்||௫௯|| ஶதாஹ்வர்ஷபகௌ கஷ்ணாஂ காகநாஸாஂ ஶதாவரீம்| ஸ்வகுப்தாஂ க்ஷீரகாகோலீஂ கர்கடாக்யாஂ ஶடீஂ வசாம்||௬௦|| பிஷ்ட்வா தைலகதஂ க்ஷீரே ஸாதயேத்தச்சதுர்குணே| பஂஹணஂ வாதபித்தக்நஂ பலஶுக்ராக்நிவர்தநம்||௬௧|| ரஜஃஶுக்ராமயஹரஂ புத்ரீயஂ சாநுவாஸநம்| |௬௨|

ஸ௦-ஜீவந்த்யாதீந் கல்கீகத்ய தைலகதஂ-யமகஂ, க்ஷீரே சதுர்குணே ஸாதயேத்| ஏததநுவாஸநஂ பஂஹணஂ வாதபித்தக்நஂ பலாதிவர்தநஂ ரஜஃஶுக்ரரோகஹரஂ புத்ரீயஂ ச| புத்ரீயமிதி ஹிதார்தே "புத்ராச்ச ச " இதி சஃ|

Adhikarana saindhavAditailam (62-66) · Śloka 66

| ஸைந்தவஂ மதநஂ குஷ்டஂ ஶதாஹ்வா நிசுலோ வசா||௬௨|| ஹ்ரீபேரஂ மதுகஂ பார்ங்கீ தேவதாரு ஸகட்பலம்| நாகரஂ புஷ்கரஂ மேதா சவிகா சித்ரகஃ ஶடீ||௬௩|| விடங்காதிவிஷே ஶ்யாமா ஹரேணுர்நீலிநீ ஸ்திரா| பில்வாஜமோதசபலா தந்தீ ராஸ்நா ச தைஃ ஸமைஃ||௬௪|| ஸாத்யமேரண்டதைலஂ வா தைலஂ வா கபரோகநுத்| வர்த்மோதாவர்தகுல்மார்ஶஃப்லீஹமேஹாட்யமாருதாந்||௬௫|| ஆநாஹமஶ்மரீஂ சாஶு ஹந்யாத்ததநுவாஸநம்| |௬௬|

ஸ௦-ஸைந்தவாதிபிஃ ஸமாஂஶைஃ ஸாமாந்யபரிபாஷயா ஏரண்டதைலஂ திலதைலஂ வா ஸாத்யம்| த்விர்வாக்ரஹணாத் ஏரண்டதைலஸ்யார்தஂ திலதைலஸ்யார்தமித்யபி கல்பநீயமித்யாஹுஃ| ஏததநுவாஸநஂ கபரோகஜித் ஶீக்ரஂ வர்த்மாதீந் ஹந்யாத்|

Adhikarana bilvAditailam (66-67) · Śloka 67

| ஸாதிதஂ பஞ்சமூலேந தைலஂ பில்வாதிநாऽதவா||௬௬|| கபக்நஂ| |௬௭|

ஸ௦-பஞ்சமூலேந பில்வாதிநா வா ஸாதிதஂ தைலஂ கபக்நஂ கல்பயேத்|

Adhikarana kaphaghnadravyasAdhitaM tailam, phalatailam (67) · Śloka 67

கல்பயேத்தைலஂ த்ரவ்யைர்வா கபகாதிபிஃ| பலைரஷ்டகுணைஶ்சாம்லைஃ ஸித்தமந்வாஸநஂ கபே||௬௭||

ஸ௦-அதவா கபக்நைர்த்ரவ்யைஃ பலைரஷ்டகுணைஶ்சாம்லைஃ ஸித்தமநுவாஸநஂ கபே ஶஸ்தம்|

Adhikarana kalpanAprakAraH (68) · Śloka 68

மதுபஸ்திஜடீபூதே தீக்ஷ்ணோऽந்யோ பஸ்திரிஷ்யதே| தீக்ஷ்ணைர்விகர்ஷிதே ஸ்நிக்தோ மதுரஃ ஶிஶிரோ மதுஃ||௬௮||

ஸ௦-மதுஶ்சாஸௌ பஸ்திஶ்ச மதுபஸ்திஃ, மதுரஸ்நிக்தஶீதலாத்மகத்வாந்மதுஃ, மதுபஸ்திஶ்சாஸௌ ஜடீபூதஶ்ச மதுபஸ்திஜடீபூதஃ,-கோஷ்டாத்பஹிரநிஃஸரணாத் கோஷ்ட ஏவாவஸ்திதிஂ கத்வா ஸ்திதஃ, தஸ்மிஂஸ்ததாபூதேऽந்யோ பஸ்திஸ்தீக்ஷ்ணஃ ஶஸ்யதே| தீக்ஷ்ணைஃ-கோமூத்ராதிநிஷ்பாதிதைர்பஸ்திபிஃ, விகர்ஷிதே கோஷ்டே ஸதி ஸ்நிக்தாதிகுணோ பஸ்திரிஷ்யதே|

Adhikarana tIkShNatvamRudutvahetUni dravyANi (69) · Śloka 69

தீக்ஷ்ணத்வஂ மூத்ரபீல்வக்நிலவணக்ஷாரஸர்ஷபைஃ| ப்ராப்தகாலஂ விதாதவ்யஂ க்ஷீராஜ்யாத்யைஸ்து மார்தவம்||௬௯||

ஸ௦-தீக்ஷ்ணத்வஂ பஸ்தேர்மூத்ரபீல்வக்நிலவணக்ஷாரஸர்ஷபைஃ ப்ராப்தகாலஂ- யோக்யேऽவஸரே, விதாதவ்யம்| க்ஷீரகதாத்யைஶ்ச பஸ்தேர்மார்தவஂ ப்ராப்தகாலஂ கர்தவ்யம்|

Adhikarana balAdyanurodhena bastiH kalpyaH (70) · Śloka 70

பலகாலரோகதோஷப்ரகதீஃ ப்ரவிபஜ்ய யோஜிதோ பஸ்திஃ| ஸ்வைஃ ஸ்வைரௌஷதவர்கைஃ ஸ்வாந் ஸ்வாந் ரோகாந்நிவர்தயதி||௭௦||

ஸ௦-பலாதீந் ப்ரவிபஜ்ய ஸ்வைஃ ஸ்வைரௌஷதவர்கைஃ-யதாயதஂ யோக்யைஃ, ஸித்தோ பஸ்திர்யோஜிதஃ ஸ்வாந் ஸ்வாநாமயாநுபஶமயதி|

Adhikarana hetuvyAdhiviparIto bastiH kalpyaH (71) · Śloka 71

உஷ்ணார்தாநாஂ ஶீதாஞ்சீதார்தாநாஂ ததா ஸுகோஷ்ணாஂஶ்ச| தத்யோக்யௌஷதயுக்தாந் பஸ்தீந் ஸஂதர்க்ய யுஞ்ஜீத||௭௧||

ஸ௦-உஷ்ணார்தாநாஂ நணாஂ ஶீதாந் பஸ்தீந் ஶீதார்தாநாஂ- ஸுகோஷ்ணாந் பஸ்தீந் தத்யாத்|

Adhikarana shodhanIyeShu bRuMhaNIyaniShedhaH (72) · Śloka 72

பஸ்தீந்ந பஂஹணீயாந் தத்யாத்வ்யாதிஷு விஶோதநீயேஷு|௭௨|

ஆ ரஂ- ஶோதநீயேஷு பஂஹணீயநிஷேதமாஹ-பஸ்தீநிதி|

Adhikarana shodhanIyAH (72) · Śloka 72

மேதஸ்விநோ விஶோத்யா யே ச நராஃ குஷ்டமேஹார்தாஃ||௭௨||

வ்

Adhikarana kShINAdiShu shodhanIyaniShedhaH (4) · Śloka 4

ந க்ஷீணக்ஷததுர்பலமூர்ச்சிதகஶஶுஷ்கஶுத்ததேஹாநாம்| தத்யாத்விஶோதநீயாந் தோஷநிபத்தாயுஷோ யே ச||௭௩|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா- யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்திஸ்தாந பஸ்திகல்போ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||

ஸஂ-யஸ்மாதேதே தோஷைர்நிபத்தஜீவிதாஃ, தஸ்மாதேதேஷாஂ தோஷநிர்ஹரணாத் ப்ராணஸஂஶயஃ ஸ்யாதித்யாஹ, ஜீவிதரக்ஷார்தமேதே ந விஶோத்யா இதி| ஆர்யாஶ்சதஸ்ரஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்தஸ்தாநே பஸ்திகல்போ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௪||