4. bastikalpādhyāyaḥ

Adhikarana bastikalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ பஸ்திகல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)|௨|

Adhikarana vAtaharA nirUhAHbalAdiH (1-3) · Śloka 3

பலாஂ குடூசீஂ த்ரிபலாஂ ஸராஸ்நாஂ த்விபஞ்சமூலஂ ச பலோந்மிதாநி| அஷ்டௌ பலாந்யர்ததுலாஂ ச மாஂஸா- ச்சாகாத்பசேதப்ஸு சதுர்தஶேஷம்||௧|| பூதோ யவாநீபலபில்வகுஷ்ட- வசாஶதாஹ்வாகநபிப்பலீநாம்| கல்கைர்குடக்ஷௌத்ரகதைஃ ஸதைலை- ர்யுக்தஃ ஸுகோஷ்ணோ லவணாந்விதஶ்ச||௨|| பஸ்திஃ பரஂ ஸர்வகதப்ரமாதீ ஸ்வஸ்தே ஹிதோ ஜீவநபஂஹணஶ்ச| பஸ்தௌ ச யஸ்மிந் படிதோ ந கல்கஃ ஸர்வத்ர தத்யாதமுமேவ தத்ர||௩||

Adhikarana dashamUlAdiH (4) · Śloka 4

த்விபஞ்சமூலஸ்ய ரஸோऽம்லயுக்தஃ ஸச்சாகமாஂஸஸ்ய ஸபூர்வபேஷ்யஃ| த்ரிஸ்நேஹயுக்தஃ ப்ரவரோ நிரூஹஃ ஸர்வாநிலவ்யாதிஹரஃ ப்ரதிஷ்டஃ||௪||

Adhikarana balApaTolyAdiH (5-6) · Śloka 6

பலாபடோலீலகுபஞ்சமூல- த்ராயந்திகைரண்டயவாத்ஸுஸித்தாத்| ப்ரஸ்தோ ரஸாச்சாகரஸார்தயுக்தஃ ஸாத்யஃ புநஃ ப்ரஸ்தஸமஃ ஸ யாவத்||௫|| ப்ரியங்குகஷ்ணாகநகல்கயுக்தஃ ஸதைலஸர்பிர்மதுஸைந்தவஶ்ச| ஸ்யாத்தீபநோ மாஂஸபலப்ரதஶ்ச சக்ஷுர்பலஂ சோபததாதி ஸத்யஃ||௬||

Adhikarana eraNDamUlAdiH (7-10) · Śloka 10

ஏரண்டமூலாத்த்ரிபலஂ பலாஶா த்ததா பலாஂஶஂ லகுபஞ்சமூலம்| ராஸ்நாபலாசிந்நருஹாஶ்வகந்தா- புநர்நவாரக்வததேவதாரு||௭|| பலாநி சாஷ்டௌ ஸலிலாடகாப்யாஂ விபாசயேதஷ்டமஶேஷிதேऽஸ்மிந்| வசாஶதாஹ்வாஹபுஷாப்ரியங்கு- யஷ்டீகணாவத்ஸகபீஜமுஸ்தம்||௮|| தத்யாத்ஸுபிஷ்டஂ ஸஹதார்க்ஷ்யஶைல- மக்ஷப்ரமாணஂ லவணாஂஶயுக்தம்| ஸமாக்ஷிகஸ்தைலயுதஃ ஸமூத்ரோ பஸ்திர்ஜயேல்லேகநதீபநோऽஸௌ||௯|| ஜங்கோருபாதத்ரிகபஷ்டகோஷ்ட- ஹத்குஹ்யஶூலஂ குருதாஂ விபந்தம்| குல்மாஶ்மவர்த்மக்ரஹணீகுதோத்தாஂ- ஸ்தாஸ்தாஂஶ்ச ரோகாந் கபவாதஜாதாந்||௧௦||

Adhikarana pittaharA nirUhAH yaShTyAhvAdiH (11) · Śloka 11

யஷ்ட்யாஹ்வரோத்ராபயசந்தநைஶ்ச ஶதஂ பயோऽக்ர்யஂ கமலோத்பலைஶ்ச| ஸஶர்கராக்ஷௌத்ரகதஂ ஸுஶீதஂ பித்தாமயாந் ஹந்தி ஸஜீவநீயம்||௧௧||

Adhikarana rAsnAdiH (12-16) · Śloka 16

ராஸ்நாஂ வஷஂ லோஹிதிகாமநந்தாஂ பலாஂ கநீயஸ்தணபஞ்சமூல்யௌ| கோபாங்கநாசந்தநபத்மகர்த்தி- யஷ்ட்யாஹ்வரோத்ராணி பலார்தகாநி||௧௨|| நிஃக்வாத்ய தோயேந ரஸேந தேந ஶதஂ பயோऽர்தாடகமம்புஹீநம்| ஜீவந்திமேதர்த்திவரீவிதாரீ- வீராத்விகாகோலிகஸேருகாபிஃ||௧௩|| ஸிதோபலாஜீவகபத்மரேணு- ப்ரபௌண்டரீகோத்பலபுண்டரீகைஃ| ரோத்ராத்மகுப்தாமதுயஷ்டிகாபி- ர்நாகாஹ்வமுஞ்ஜாதகசந்தநைஶ்ச||௧௪|| பிஷ்டைர்கதக்ஷௌத்ரயுதைர்நிரூஹஂ ஸஸைந்தவஂ ஶீதலமேவ தத்யாத்| ப்ரத்யாகதே தந்வரஸேந ஶாலீந் க்ஷீரேண வாऽத்யாத்பரிஷிக்தகாத்ரஃ||௧௫|| தாஹாதிஸாரப்ரதராஸ்ரபித்த- ஹத்பாண்டுரோகாந் விஷமஜ்வரஂ ச| ஸகுல்மமூத்ரக்ரஹகாமலாதீந் ஸர்வாமயாந் பித்தகதாந்நிஹந்தி||௧௬||

Adhikarana kaphaharA nirUhAH koshAtakAdiH (17-19) · Śloka 19

கோஶாதகாரக்வததேவதாரு- மூர்வாஶ்வதஂஷ்ட்ராகுடஜார்கபாடாஃ| பக்த்வா குலத்தாந் பஹதீஂ ச தோயே ரஸஸ்ய தஸ்ய ப்ரஸதா தஶ ஸ்யுஃ||௧௭|| தாந் ஸர்ஷபைலாமதநைஃ ஸகுஷ்டை- ரக்ஷப்ரமாணைஃ ப்ரஸதைஶ்ச யுக்தாந்| க்ஷௌத்ரஸ்ய தைலஸ்ய பலாஹ்வயஸ்ய க்ஷாரஸ்ய தைலஸ்ய ச ஸார்ஷபஸ்ய||௧௮|| தத்யாந்நிரூஹஂ கபரோகிதாய மந்தாக்நயே சாஶநவித்விஷே ச| - |௧௯|

Adhikarana sukumAranirUhAH (19) · Śloka 19

- | வக்ஷ்யே மதூந் ஸ்நேஹகதோ நிரூஹாந் ஸுகோசிதாநாஂ ப்ரஸதைஃ பதக் து||௧௯||

Adhikarana kShIrAdisAdhitaH,tailAdisAdhitaH pa~jcatiktAkhyaH tailagomUtrAdisAdhitaH payasyAdisAdhitaH (20-26) · Śloka 26

அதேமாந் ஸுகுமாராணாஂ நிரூஹாந் ஸ்நேஹநாந் மதூந்| கர்மணா விப்லுதாநாஂ ச வக்ஷ்யாமி ப்ரஸதைஃ பதக்||௨௦|| க்ஷீராத் த்வௌ ப்ரஸதௌ கார்யௌ மதுதைலகதாத்த்ரயஃ| கஜேந மதிதோ பஸ்திர்வாதக்நோ பலவர்ணகத்||௨௧|| ஏகைகஃ ப்ரஸதஸ்தைலப்ரஸந்நாக்ஷௌத்ரஸர்பிஷாம்| பில்வாதிமூலக்வாதாத்த்வௌ கௌலத்தாத்த்வௌ ஸ வாதஜித்||௨௨|| படோலநிம்பபூதீகராஸ்நாஸப்தச்சதாம்பஸஃ| ப்ரஸதஃ பதகாஜ்யாச்ச பஸ்திஃ ஸர்ஷபகல்கவாந்||௨௩|| ஸ பஞ்சதிக்தோऽபிஷ்யந்தகமிகுஷ்டப்ரமேஹஹா| சத்வாரஸ்தைலகோமூத்ரததிமண்டாம்லகாஞ்ஜிகாத்||௨௪|| ப்ரஸதாஃ ஸர்ஷபைஃ பிஷ்டைர்விட்ஸங்காநாஹபேதநஃ| பயஸ்யேக்ஷுஸ்திராராஸ்நாவிதாரீக்ஷௌத்ரஸர்பிஷாம்||௨௫|| ஏகைகஃ ப்ரஸதோ பஸ்திஃ கஷ்ணாகல்கோ வஷத்வகத்| |௨௬|

Adhikarana siddhabastayaH (26-27) · Śloka 27

| ஸித்தபஸ்தீநதோ வக்ஷ்யே ஸர்வதா யாந் ப்ரயோஜயேத்||௨௬|| நிர்வ்யாபதோ பஹுபலாந் பலபுஷ்டிகராந் ஸுகாந்| |௨௭|

Adhikarana mAdhutailikaH (27-29) · Śloka 29

| மதுதைலே ஸமே கர்ஷஃ ஸைந்தவாத்த்விபிசுர்மிஸிஃ||௨௭|| ஏரண்டமூலக்வாதேந நிரூஹோ மாதுதைலிகஃ| ரஸாயநஂ ப்ரமேஹார்ஶஃகமிகுல்மாந்த்ரவத்திநுத்||௨௮|| ஸயஷ்டிமதுகஶ்சைஷ சக்ஷுஷ்யோ ரக்தபித்தஜித்| |௨௯|

Adhikarana yApano bastiH (29-30) · Śloka 30

| யாபநோ கநகல்கேந மதுதைலரஸாஜ்யவாந்||௨௯|| பாயுஜாநூருவஷணபஸ்திமேஹநஶூலஜித்| |௩௦|

Adhikarana dvitIyo yApanabastiH (30-31) · Śloka 31

| ப்ரஸதாஂஶைர்கதக்ஷௌத்ரவஸாதைலைஃ ப்ரகல்பயேத்||௩௦|| யாபநஂ ஸைந்தவார்தாக்ஷஹபுஷார்தபலாந்விதம்| |௩௧|

Adhikarana yuktaratho bastiH (31-32) · Śloka 32

| ஏரண்டமூலநிஃக்வாதோ மதுதைலஂ ஸஸைந்தவம்||௩௧|| ஏஷ யுக்தரதோ பஸ்திஃ ஸவசாபிப்பலீபலஃ| |௩௨|

Adhikarana doShaharo bastiH (32-33) · Śloka 33

| ஸ க்வாதோ மதுஷட்க்ரந்தாஶதாஹ்வாஹிங்குஸைந்தவம்||௩௨|| ஸுரதாரு ச ராஸ்நா ச பஸ்திர்தோஷஹரஃ ஶிவஃ| |௩௩|

Adhikarana siddhabastiH (33-34) · Śloka 34

| பஞ்சமூலஸ்ய நிஃக்வாதஸ்தைலஂ மாகதிகா மது||௩௩|| ஸஸைந்தவஃ ஸமதுகஃ ஸித்தபஸ்திரிதி ஸ்மதஃ| |௩௪|

Adhikarana gomUtrabastiH (34-36) · Śloka 36

| த்விபஞ்சமூலத்ரிபலாபலபில்வாநி பாசயேத்||௩௪|| கோமூத்ரே, தேந பிஷ்டைஶ்ச பாடாவத்ஸகதோயதைஃ| ஸபலைஃ க்ஷௌத்ரதைலாப்யாஂ க்ஷாரேண லவணேந ச||௩௫|| யுக்தோ பஸ்திஃ கபவ்யாதிபாண்டுரோகவிஷூசிஷு| ஶுக்ராநிலவிபந்தேஷு பஸ்த்யாடோபே ச பூஜிதஃ||௩௬||

Adhikarana yApanarAT bastiH (37-43) · Śloka 43

முஸ்தாபாடாமதைரண்டபலாராஸ்நாபுநர்நவாஃ| மஞ்ஜிஷ்டாரக்வதோஶீரத்ராயமாணாக்ஷரோஹிணீஃ||௩௭|| கநீயஃ பஞ்சமூலஂ ச பாலிகஂ, மதநாஷ்டகம்| ஜலாடகே பசேத்தச்ச பாதஶேஷஂ பரிஸ்ருதம்||௩௮|| க்ஷீரத்விப்ரஸ்தஸஂயுக்தஂ க்ஷீரஶேஷஂ புநஃ பசேத்| ஸபாதஜாங்கலரஸஃ ஸஸர்பிர்மதுஸைந்தவஃ||௩௯|| பிஷ்டைர்யஷ்டிமிஸிஶ்யாமாகலிங்ககரஸாஞ்ஜநைஃ| பஸ்திஃ ஸுகோஷ்ணோ மாஂஸாக்நிபலஶுக்ரவிவர்த்தநஃ||௪௦|| வாதாஸங்மோஹமேஹார்ஶோகுல்மவிண்மூத்ரஸங்க்ரஹாந்| விஷமஜ்வரவீஸர்பவர்த்மாத்மாநப்ரவாஹிகாஃ||௪௧|| வங்க்ஷணோருகடீகுக்ஷிமந்யாஶ்ரோத்ரஶிரோருஜஃ| ஹந்யாதஸக்தரோந்மாதஶோபகாஸாஶ்மகுண்டலாந்||௪௨|| சக்ஷுஷ்யஃ புத்ரதோ ராஜா யாபநாநாஂ ரஸாயநம்| |௪௩|

Adhikarana ativRuShyo bastiH (43-44) · Śloka 44

| மகாணாஂ லகுவத்ரா(ட்ரா)ணாஂ தஶமூலஸ்ய சாம்பஸா||௪௩|| ஹபுஷாமிஸிகாங்கேயீகல்கைர்வாதஹரஃ பரம்| நிருஹோऽத்யர்தவஷ்யஶ்ச மஹாஸ்நேஹஸமந்விதஃ||௪௪||

Adhikarana mAyUro bastiH (45-47) · Śloka 47

மயூரஂ பக்ஷபித்தாந்த்ரபாதவிட்துண்டவர்ஜிதம்| லகுநா பஞ்சமூலேந பாலிகேந ஸமந்விதம்||௪௫|| பக்த்வா க்ஷீரஜலே க்ஷீரஶேஷஂ ஸகதமாக்ஷிகம்| தத்விதாரீகணாயஷ்டிஶதாஹ்வாபலகல்கவத்||௪௬|| பஸ்திரீஷத்படுயுதஃ பரமஂ பலஶுக்ரகத்| |௪௭|

Adhikarana mayUravidhirviShkirAdiShu (47-48) · Śloka 48

| கல்பநேயஂ பதக் கார்யா தித்திரிப்ரபதிஷ்வபி||௪௭|| விஷ்கிரேஷு ஸமஸ்தேஷு ப்ரதுதப்ரஸஹேஷு ச| ஜலசாரிஷு தத்வச்ச மத்ஸ்யேஷு க்ஷீரவர்ஜிதா||௪௮||

Adhikarana godhAdibastiH (49-52) · Śloka 52

கோதாநகுலமார்ஜாரஶல்யகோந்துரஜஂ பலம்| பதக் தஶபலஂ க்ஷீரே பஞ்சமூலஂ ச ஸாதயேத்||௪௯|| தத்பயஃ பலவைதேஹீகல்கத்விலவணாந்விதம்| ஸஸிதாதைலமத்வாஜ்யோ பஸ்திர்யோஜ்யோ ரஸாயநம்||௫௦|| வ்யாயாமமதிதோரஸ்கக்ஷீணேந்த்ரியபலௌஜஸாம்| விபத்தஶுக்ரவிண்மூத்ரகுடவாதவிகாரிணாம்||௫௧|| கஜவாஜிரதக்ஷோபபக்நஜர்ஜரிதாத்மநாம்| புநர்நவத்வஂ குருதே வாஜீகரணமுத்தமம்||௫௨||

Adhikarana vRuShyabastInAM Bojane visheShaH (53) · Śloka 53

ஸித்தேந பயஸா போஜ்யமாத்மகுப்தோச்சடேக்ஷுரைஃ| |௫௩|

Adhikarana siddhAH snehAH (53) · Śloka 53

ஸ்நேஹாஂஶ்சாயந்த்ரணாந் ஸித்தாந் ஸித்தத்ரவ்யைஃ ப்ரகல்பயேத்| ||௫௩||

Adhikarana saparIhArAH snehabastayaH (54) · Śloka 54

தோஷக்நாஃ ஸபரீஹாரா வக்ஷ்யந்தே ஸ்நேஹபஸ்தயஃ| |௫௪|

Adhikarana dashamUlAditailam (54-57) · Śloka 57

| தஶமூலஂ பலாஂ ராஸ்நாமஶ்வகந்தாஂ புநர்நவாம்||௫௪|| குடுச்யைரண்டபூதீகபார்கீவஷகரோஹிஷம்| ஶதாவரீஂ ஸஹசரஂ காகநாஸாஂ பலாஂஶகம்||௫௫|| யவமாஷாதஸீகோலகுலத்தாந் ப்ரஸதோந்மிதாந்| வஹே விபாச்ய தோயஸ்ய த்ரோணஶேஷேண தேந ச||௫௬|| பசேத்தைலாடகஂ பேஷ்யைர்ஜீவநீயைஃ பலோந்மிதைஃ| அநுவாஸநமித்யேதத்ஸர்வவாதவிகாரநுத்||௫௭||

Adhikarana AnUpavasA (58) · Śloka 58

ஆநூபாநாஂ வஸா தத்வஜ்ஜீவநீயோபஸாதிதா| |௫௮|

Adhikarana shatAhvAditailam (58) · Śloka 58

| ஶதாஹ்வாசிரிபில்வாம்லைஸ்தைலஂ ஸித்தஂ ஸமீரணே||௫௮||

Adhikarana saindhavadhRutam (59) · Śloka 59

ஸைந்தவேநாக்நிவர்ணேந தப்தஂ சாநிலஜித் கதம்| |௫௯|

Adhikarana jIvantyAdiyamakaH (59-62) · Śloka 62

| ஜீவந்தீஂ மதநஂ மேதாஂ ஶ்ராவணீஂ மதுகஂ பலாம்||௫௯|| ஶதாஹ்வர்ஷபகௌ கஷ்ணாஂ காகநாஸாஂ ஶதாவரீம்| ஸ்வகுப்தாஂ க்ஷீரகாகோலீஂ கர்கடாக்யாஂ ஶடீஂ வசாம்||௬௦|| பிஷ்ட்வா தைலகதஂ க்ஷீரே ஸாதயேத்தச்சதுர்குணே| பஂஹணஂ வாதபித்தக்நஂ பலஶுக்ராக்நிவர்தநம்||௬௧|| ரஜஃஶுக்ராமயஹரஂ புத்ரீயஂ சாநுவாஸநம்| |௬௨|

Adhikarana saindhavAditailam (62-66) · Śloka 66

| ஸைந்தவஂ மதநஂ குஷ்டஂ ஶதாஹ்வா நிசுலோ வசா||௬௨|| ஹ்ரீபேரஂ மதுகஂ பார்ங்கீ தேவதாரு ஸகட்பலம்| நாகரஂ புஷ்கரஂ மேதா சவிகா சித்ரகஃ ஶடீ||௬௩|| விடங்காதிவிஷே ஶ்யாமா ஹரேணுர்நீலிநீ ஸ்திரா| பில்வாஜமோதசபலா தந்தீ ராஸ்நா ச தைஃ ஸமைஃ||௬௪|| ஸாத்யமேரண்டதைலஂ வா தைலஂ வா கபரோகநுத்| வர்த்மோதாவர்தகுல்மார்ஶஃப்லீஹமேஹாட்யமாருதாந்||௬௫|| ஆநாஹமஶ்மரீஂ சாஶு ஹந்யாத்ததநுவாஸநம்| |௬௬|

Adhikarana bilvAditailam (66-67) · Śloka 67

| ஸாதிதஂ பஞ்சமூலேந தைலஂ பில்வாதிநாऽதவா||௬௬|| கபக்நஂ| |௬௭|

Adhikarana kaphaghnadravyasAdhitaM tailam, phalatailam (67) · Śloka 67

கல்பயேத்தைலஂ த்ரவ்யைர்வா கபகாதிபிஃ| பலைரஷ்டகுணைஶ்சாம்லைஃ ஸித்தமந்வாஸநஂ கபே||௬௭||

Adhikarana kalpanAprakAraH (68) · Śloka 68

மதுபஸ்திஜடீபூதே தீக்ஷ்ணோऽந்யோ பஸ்திரிஷ்யதே| தீக்ஷ்ணைர்விகர்ஷிதே ஸ்நிக்தோ மதுரஃ ஶிஶிரோ மதுஃ||௬௮||

Adhikarana tIkShNatvamRudutvahetUni dravyANi (69) · Śloka 69

தீக்ஷ்ணத்வஂ மூத்ரபீல்வக்நிலவணக்ஷாரஸர்ஷபைஃ| ப்ராப்தகாலஂ விதாதவ்யஂ க்ஷீராஜ்யாத்யைஸ்து மார்தவம்||௬௯||

Adhikarana balAdyanurodhena bastiH kalpyaH (70) · Śloka 70

பலகாலரோகதோஷப்ரகதீஃ ப்ரவிபஜ்ய யோஜிதோ பஸ்திஃ| ஸ்வைஃ ஸ்வைரௌஷதவர்கைஃ ஸ்வாந் ஸ்வாந் ரோகாந்நிவர்தயதி||௭௦||

Adhikarana hetuvyAdhiviparIto bastiH kalpyaH (71) · Śloka 71

உஷ்ணார்தாநாஂ ஶீதாஞ்சீதார்தாநாஂ ததா ஸுகோஷ்ணாஂஶ்ச| தத்யோக்யௌஷதயுக்தாந் பஸ்தீந் ஸஂதர்க்ய யுஞ்ஜீத||௭௧||

Adhikarana shodhanIyeShu bRuMhaNIyaniShedhaH (72) · Śloka 72

பஸ்தீந்ந பஂஹணீயாந் தத்யாத்வ்யாதிஷு விஶோதநீயேஷு|௭௨|

Adhikarana shodhanIyAH (72) · Śloka 72

மேதஸ்விநோ விஶோத்யா யே ச நராஃ குஷ்டமேஹார்தாஃ||௭௨||

Adhikarana kShINAdiShu shodhanIyaniShedhaH (4) · Śloka 4

ந க்ஷீணக்ஷததுர்பலமூர்ச்சிதகஶஶுஷ்கஶுத்ததேஹாநாம்| தத்யாத்விஶோதநீயாந் தோஷநிபத்தாயுஷோ யே ச||௭௩|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா- யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்திஸ்தாந பஸ்திகல்போ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௪||