3. vamanavirēcanavyāpatsiddhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਥ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਾਭ੍ਯਾਮਨਨ੍ਤਰਂ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਬ੍ਰੂਤੇ-

Adhikarana vamanavirecanavyApatsiddhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)|੨|

ਸ੦-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਯੋਰ੍ਵ੍ਯਾਪਤ੍-ਅਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਨੁਸ੍ਠੀਯਮਾਨਯੋਰ੍ਗਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਦਃ ਸਿਦ੍ਧਿਃ-ਸਾਧਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ, ਤਾਂ ਵਰ੍ਣਯਿਸ੍ਯਾਮਃ|

Adhikarana vamanasya pratikUlA gatiH (1-2) · Śloka 2

ਵਮਨਂ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਨ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਤਾਲ੍ਪਕਫੇਨ ਵਾ| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਹਿਮਸ੍ਤੋਕਮਜੀਰ੍ਣੇ ਦੁਰ੍ਬਲੇਨ ਵਾ||੧|| ਪੀਤਂ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯਧਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਸ੍ਟਹਾਨਿਰ੍ਮਲੋਦਯਃ| ਵਾਮਯੇਤ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਮਮ੍||੨||

ਸ੦-ਏਵਂਵਿਧੇਨ ਪੁਰੁਸੇਣੈਵਂਵਿਧਂ ਵਮਨਂ ਪੀਤਮਧਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਵਮਨੇਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਸਤਿ, ਇਸ੍ਟਹਾਨਿਃ-ਅਭਿਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਵਮਨਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ ਮਲਸ੍ਯ-ਵਮਨਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਕੇਵਲਸ੍ਯਾਨ੍ਯਦੋਸਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾ, ਉਦਯਃ-ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵਾਮਯਕਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਚਲਪ੍ਰਵਲਕੇ ਚ| ਤਂ-ਪੁਰੁਸਂ ਪੀਤਵਮਨਮਪ੍ਯਵਾਨ੍ਤਂ, ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਪੀਤਿ ਪੁਨਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਕਥਂ ਵਾਮਯੇਤ੍ ? ਸ੍ਮਰਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਮਮ੍, ਯਤੋਤਿਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਪੀਤਵਮਨੋਪ੍ਯਸੌ ਪੁਰੁਸੋ ਵਮਨਕਰ੍ਮਣਃ ਫਲਂ ਨਾਪ੍ਤਵਾਨ੍| ਤਮਤਿਕ੍ਰਮਂ-ਅਪਰਾਧਂ, ਸ੍ਮਰਨ੍ ਚੇਤਸਿ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ, ਨ ਤ੍ਵੇਵਮੇਵ, ਵਾਮਯੇਤ੍|

Adhikarana virecanasya pratikUlA gatiH (3-5) · Śloka 5

ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤੋ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਮਹਦ੍ਯਮਤਿਭੂਰਿ ਵਾ||੩|| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋਦਿਤਾ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਚ, ਨ ਤਥਾਪਿ ਚੇਤ੍| ਆਸ਼ਯੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਤਸ੍ਤਤੀਯਂ ਨਾਵਚਾਰਯੇਤ੍||੪|| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਧਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਭੇਸਜਾਨ੍ਨਿਰਪਾਯਤਃ| |੫|

ਸ੦-ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਸ੍ਤਥਾ ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਿਣੋ ਵਿਰੇਚਨਮਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਹਦ੍ਯਮਤਿਪ੍ਰਭੂਤਂ ਚ ਪੀਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਤਿ| ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜਤਿ, ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ(ਦਿਤਾ) ਵ੍ਯਾਪਤ੍-ਇਸ੍ਟਹਾਨਿਰ੍ਮਲੋਦਯ ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤਥੈਵ ਸਿਦ੍ਧਿਃ-ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਗਮਨਾਦਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਕ੍ਰਮਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਨਿਤੋਪਰਾਧਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਰੇਚਨੇ ਨ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਤਮਤਿਕ੍ਰਮਂ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਵਿਰੇਚਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾਪਿ-ਏਵਮਨੁਸ੍ਠੀਯਮਾਨੇ ਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਂ ਪੀਤਂ, ਯਦ੍ਯਾਸ਼ਯੇ-ਕੋਸ੍ਠਲਕ੍ਸਣੇ, ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ-ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੇਵ ਪੁਨਰੇਤਿ, ਤਤਸ੍ਤਤੀਯਂ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਂ-ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿ, ਨਾਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਯਦਿ ਤੁ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਨਿਰਪਾਯਂ ਵਾ ਭੇਸਜਂ ਤਦਾ ਤਤੀਯਮਪ੍ਯਵਚਾਰਯੇਤ੍|

Adhikarana grathitatvapAkagauravANi (5-8) · Śloka 8

| ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣਂ ਰੂਕ੍ਸਮੌਸਧਮ੍||੫|| ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਜਨਯੇਦ੍ਗਦਾਨ੍| ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਹਿਧ੍ਮਾਂ ਤਮਸੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਸਮ੍||੬|| ਪਿਣ੍ਡੀਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਕਣ੍ਡੂਮੂਰ੍ਵੋਃ ਸਾਦਂ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਵਾਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜੀਰ੍ਣਮੌਸਧਮ੍||੭|| ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਾਮੇ ਵਾ ਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯਾਹਰਨ੍ਮਲਾਨ੍| ਤਾਨੇਵ ਜਨਯੇਦ੍ਰੋਗਾਨਯੋਗਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸਃ||੮||

ਸ੦-ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ-ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵ੍ਯ, ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਂ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦਿਕਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚੌਸਧਮਤ੍ਯਲ੍ਪਂ-ਮਾਤ੍ਰਾਹੀਨਂ, ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜੀਰ੍ਣਂ-ਪਰਿਣਤਂ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੀਤੈਰ੍ਵਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਭੇਸਜਮਾਮੇ ਵਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਸਤ੍ [ਮਲਾਨ੍-] ਦੋਸਾਨ੍, ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯਾਨਿਰ੍ਹਰਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨੇਵ ਰੋਗਾਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍| ਸਃ-ਏਵਂਭੂਤਃ, ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਯੋਗਃ|

Adhikarana teShAM pratIkAraH (9-10) · Śloka 10

ਤਂ ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਃ| ਨਿਰੂਢਂ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੈਰ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੯|| ਫਲਮਾਗਧਿਕਾਦਾਰੁਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਤਹਰੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੧੦||

ਸ੦-ਤਂ-ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਂ, ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰਾਖ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਨਿਰੂਢਂ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੈਰ੍ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਫਲਾਦਿਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ ਮਾਤ੍ਰਯਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਵਾਤਹਰੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana doSholkeshabhRushAdhmAne, tayoH pratIkAraH (11-14) · Śloka 14

ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਮੌਸਧਮ੍| ਸੋਦਾਵਰ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਦੋਸਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਤੈਃ||੧੧|| ਭਸ਼ਮਾਧ੍ਮਾਪਯੇਨ੍ਨਾਭਿਂ ਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਨਾਂ ਸਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍||੧੨|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਸਨਿਰੂਹਾਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮਾਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੩|| ਪਞ੍ਚਮੂਲਯਵਕ੍ਸਾਰਵਚਾਭੂਤਿਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਯਵਾਗੂਃ ਸੁਕਤਾ ਸ਼ੂਲਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਨਾਸ਼ਨੀ||੧੪||

ਸ੦-ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਤਥਾ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਰਲ੍ਪਮੌਸਧਂ ਯੋਜਿਤਂ ਤਥੋਦਾਵਰ੍ਤਵਤੋ ਦੋਸਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਤੈਸ਼੍ਚ ਦੋਸੈਰ੍ਭਸ਼ਂ ਨਾਭਿਮਾਧ੍ਮਾਪਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਪਸ੍ਠਾਦਿਰੁਜਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਆਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਦਿਭਿਃ ਸੁਕਤਾ ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼ੂਲਾਦਿਨਾਸ਼ਨੀ|

Adhikarana pravAhikAditraye BeShajam (15-16) · Śloka 16

ਪਿਪਲੀਦਾਡਿਮਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮ੍ਲਵੇਤਸਾਨ੍| ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਵਾ||੧੫|| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਪਰਿਸ੍ਰਾਵਵੇਦਨਾਪਰਿਕਰ੍ਤਨੇ| |੧੬|

ਸ੦-ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਮਦ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਦਿਸੁ|

Adhikarana hRudgrahaH (16-21) · Śloka 21

| ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਦਯਃ||੧੬|| ਕੁਪਿਤਾ ਹਦਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਘੋਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਮ੍| ਹਿਧ੍ਮਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜਾਕਾਸਦੈਨ੍ਯਲਾਲਾਕ੍ਸਿਵਿਭ੍ਰਮੈਃ||੧੭|| ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਖਾਦਤਿ ਨਿਃਸਂਜ੍ਞੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਕਟਕਟਾਯਯਨ੍| ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਂ ਤਤ੍ਰ ਵਾਮਯੇਦਾਸ਼ੁ ਤਂ ਭਿਸਕ੍||੧੮|| ਮਧੁਰੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਂ ਕਟੁਭਿਃ ਕਫਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍| ਪਾਚਨੀਯੈਸ੍ਤਤਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੯|| ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਚ ਬਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣਾਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਧਯੇਤ੍| |੨੦| ਘ੍|੨੧|

ਸ੦- ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਾਦ੍ਵਾਤਾਦਯਃ ਕੁਪਿਤਾ ਹਦਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਘੋਰਂ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਚ ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਦਿਮਾਨ੍ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਖਾਦਤਿ ਨਿਃਸਂਜ੍ਞਃ ਸਨ੍| ਤਥਾ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਕਟਕਟਾਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਸ੍ਥਾਵਿਸ਼ੇਸੇ, ਭਿਸਗਾਸ਼੍ਵੇਵ ਤਂ-ਰੋਗਿਣਂ, ਸਂਸ਼ਯਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਮਧੁਰੈਃ ਪਿਤ੍ਤਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਂ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਕਫਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਕਟੁਭਿਰ੍ਵਾਮਯੇਤ੍| ਵਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਚਾਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਪਾਚਨੀਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਬਲਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣਾਸ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਵਰ੍ਧਯੇਤ੍|

Adhikarana hRudgrahe bheShajam, hRudgrahavisheShebheShajam (20-21) · Śloka 21

| ਪਵਨੇਨਾਤਿਵਮਤੋ ਹਦਯਂ ਯਸ੍ਯ ਪੀਡ੍ਯਤੇ||੨੦|| ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫੇਨ੍ਯਥਾ| |੨੧|

ਸ੦-ਯਸ੍ਯਾਤਿਵਮਤਃ ਪਵਨੇਨ ਹਦਯਂ ਪੀਡ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮੈ ਰੋਗਿਣੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਕੁਪਿਤੇ, ਅਨ੍ਯਥਾ-ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਾਦਿਕਂ, ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana sarvagAtraparigrahastadbheShajaM ca (21-23) · Śloka 23

| ਪੀਤੌਸਧਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਕਫੇਨ ਵਾ||੨੧|| ਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਮਾਰੁਤਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਵੇਪਥੁਨਿਸ੍ਤੋਦਸਾਦੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਾਰ੍ਤਿਭੇਦਨੈਃ||੨੨|| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਹਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੨੩|

ਸ੦-ਪੀਤਭੇਸਜਸ੍ਯ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹੇਣ ਕਫੇਨ ਵਾ ਰੁਦ੍ਧੋਤਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾ ਵਾਯੁਰਙ੍ਗਾਨਿ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਭਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਤਹਰਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana dhAtusravastadbheShajaM ca (23-26) · Śloka 26

| ਬਹੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍||੨੩|| ਹਤ੍ਵਾਸ਼ੁ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਧਾਤੂਨਾਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਤਤ੍ਰਾਤਿਯੋਗੇ ਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ੇਸਮੌਸਧਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍||੨੪|| ਯੋਜ੍ਯੋਤਿ ਵਮਨੇ ਰੇਕੋ ਵਿਰੇਕੇ ਵਮਨਂ ਮਦੁ| ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਦ੍ਯੈਃ ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍||੨੫|| ਅਞ੍ਜਨਂ ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਮਜਾਸਕ੍ਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਮ੍| ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮਤਿਯੋਗਹਰਂ ਪਰਮ੍||੨੬||

ਸ੦-ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਬਹੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਭੇਸਜਂ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਹਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵਾਨ੍ ਧਾਤੂਨਾਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇ ਮਧੁਰੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ੇਸਂ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਅਤਿਵਮਨੇ ਸਤਿ ਵਿਰੇਕੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਅਤਿਵਿਰੇਕੇ ਚ ਮਦੁ ਵਮਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਰਿਸੇਕਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤੈਸ੍ਤਂ-ਵਿਰੇਕਂ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਤ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ੀਤਮਾਰੁਤਾਦਿਗ੍ਰਹਣਾਯ| ਅਞ੍ਜਨਾਦਿਕਂ ਲਾਜਚੂਰ੍ਣੈਃ ਸਹ ਮਨ੍ਥਂ ਪਰਂ ਵਿਰੇਕਾਤਿਯੋਗਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana vamanAtiyoge visheShaH (27-28) · Śloka 28

ਵਮਨਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸੇਚਿਤਃ| ਪਿਬੇਤ੍ਫਲਰਸੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੨੭|| ਸੋਦ੍ਗਾਰਾਯਾਂ ਭਸ਼ਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਾਂ ਮੂਰ੍ਵਾਯਾ ਧਾਨ੍ਯਮੁਸ੍ਤਯੋਃ| ਸਮਧੂਕਾਞ੍ਜਨਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍||੨੮||

ਸ੦-ਵਮਨਸ੍ਯ ਤ੍ਵਤਿਯੋਗੇ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸੇਚਿਤਃ ਸਨ੍ ਫਲਰਸੈਰ੍ਮਨ੍ਥਂ ਘਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸੋਦ੍ਗਾਰੇ ਵਮਨੇ ਸਤਿ ਮੂਰ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਲੇਹਯੇਤ੍|

Adhikarana vamanaBaiShajyAtiyoge vyApat tadBeShajaM ca (29-38) · Śloka 38

ਵਮਤੋਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾ ਹਦ੍ਯਾ ਯੂਸਮਾਂਸਰਸਾ ਹਿਤਾਃ||੨੯|| ਫਲਾਨ੍ਯਮ੍ਲਾਨਿ ਖਾਦੇਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਯੇਗ੍ਰਤੋ ਨਰਾਃ| ਨਿਃਸਤਾਂ ਤੁ ਤਿਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਲ੍ਕਲਿਪ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍||੩੦|| ਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਨਿਲਰੋਗੇਸੁ ਘਤਮਾਂਸੋਪਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਯਵਾਗੂਂ ਤਨੁਕਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਚ ਕਾਲਵਿਤ੍||੩੧|| ਅਤਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਜੀਵਂ ਹਰਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਤਜ੍ਜੀਵਾਦਾਨਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਜੀਵਿਤਂ ਯਤਃ||੩੨|| ਸ਼ੁਨੇ ਕਾਕਾਯ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੇਨਾਨ੍ਨਮਸਜਾ ਸਹ| ਭੁਕ੍ਤੇਭੁਕ੍ਤੇ ਵਦੇਜ੍ਜੀਵਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਭੇਸਜੇਰਿਤਮ੍||੩੩|| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਾ ਭਾਵਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਵਾਨਂ ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤੇ||੩੪|| ਤਸ੍ਣਾਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਮਰਣਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀਂ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਣਰਕ੍ਸਣੀਮ੍||੩੫|| ਮਗਗੋਮਹਿਸਾਜਾਨਾਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਜੀਵਤਾਮਸਕ੍| ਪਿਬੇਜ੍ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਂ ਜੀਵਂ ਤਦ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ||੩੬|| ਤਦੇਵ ਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤੌ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਮਧੁਕਦੂਰ੍ਵੋਸ਼ੀਰੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ||੩੭|| ਘਤਮਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਯੁਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਵਾ ਯੋਜਯੇਦ੍ਧਿਮਮ੍| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਘਤਮਣ੍ਡਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੩੮||

ਸ੦-ਛਰ੍ਦਯਤੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਜਿਹ੍ਵਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਸ਼੍ਛਾਗਮਾਂਸਰਸਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਮਨਃਪ੍ਰਿਯਾ ਹਿਤਾਃ| ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ-ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਜਿਹ੍ਵਸ੍ਯ, ਅਗ੍ਰੇਪਰੇ ਨਰਾ ਅਮ੍ਲਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਖਾਦੇਯੁਃ| ਨਿਃਸਤਾਂ ਚ ਰਸਨਾਂ ਤਿਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਲ੍ਕੇਨ ਲਿਪ੍ਤਾਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸ੦-ਵਾਗ੍ਗ੍ਰਹਾਦਿਸੁ ਵਾਤਰੋਗੇਸੁ ਘਤਮਾਂਸੋਪਸਾਧਿਤਾਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ੦-ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਚ ਯਦ੍ਭੇਸਜਂ ਜੀਵਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਹਰਤਿ ਤਦ੍ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਜੀਵਾਦਾਨਮਿਤਿ ਗਦਿਤਮ੍, ਯਤਸ੍ਤਜ੍ਜੀਵਿਤਮਾਦਤ੍ਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਯੋਰ੍ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਾਨੁਵਤ੍ਤਿਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਮਿਦਂ ਰਕ੍ਤਮੁਤ ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ? ਇਤਿ ਸਂਸ਼ਯਃ| ਤਤ੍ਪਰੀਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਹ-ਸ਼ੁਨੇ ਕਾਕਾਯ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਨ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੋਦ੍ਭਵੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ, ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਨੇ ਵਾਯਸਾਯ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਕ੍ਤਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇਨ੍ਨੇ ਭੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ ਜੀਵਂ ਵਦੇਤ੍| ਅਭੁਕ੍ਤੇ ਚ ਸਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇਰਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤੇਨ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੋਦ੍ਭਵੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਸਂਸ਼ਯਰੂਪੇਣ ਭਾਵਿਤਂ-ਆਰ੍ਦ੍ਰੀਕਤਂ, ਅਨਨ੍ਤਰਮਾਵਾਨਂ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ, ਕੋਸ੍ਣਵਾਰਿਣਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ-ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਧੌਤਂ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਤਿ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍| ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਤੁ ਸਤਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੦-ਤਸ੍ਣਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯੇਵ ਤਕ੍ਰਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀਂ ਪ੍ਰਾਣਰਕ੍ਸਣੀਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਆਮਰਣਾਤ੍| ਅਨੇਨ ਚ ਮਰਣਤੁਲਾਧਿਰੂਢਤ੍ਵਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਸਂਸ਼ਯੇਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਗਭ੍ਯਧਾਯਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਗਾਦੀਨਾਂ ਜੀਵਤਾਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣੋਤ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਰਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਮ੍| ਜੀਵਮਭਿਸਨ੍ਧੀਯਤੇਤ੍ਰੇਤਿ ਜੀਵਾਭਿਸਨ੍ਧਾਨਮ੍| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਤ੍-ਰਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ, ਜੀਵਂ ਕਰ੍ਮ ਆਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ-ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਦੇਤਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ-ਅਭਿਨਵਪ੍ਰਸੂਤਦਰ੍ਭਮਦਿਤਂ, ਬਸ੍ਤੌ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍-ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਪਯੋ ਘਤਮਣ੍ਡਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਹਿਮਂ-ਸ਼ੀਤਲਂ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ-ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਨੁਵਾਸਨਂ, ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨ-ਸ੍ਵਚ੍ਛੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਭਵੇਨ ਘਤਸ੍ਯੋਪਰਿਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇਨ, ਦੇਯਮ੍|

Adhikarana gudaBraMshe stamBanam (39) · Śloka 39

ਅਸ੍ਯਾਮਪ੍ਯਤਿਯੋਗੋਦ੍ਭਵਾਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਗੁਦਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਕਸਾਯੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| |੩੯|

ਸ੦-ਗੁਦਂ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਕਸਾਯੈਃ-ਕਸਾਯਰਸਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤੈਃ- ਕ੍ਵਾਥੈਃ, ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍|

Adhikarana visaMj~jasya sAmavedAdishravaNam (3) · Śloka 3

| ਵਿਸਂਜ੍ਞਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਸਾਮਵੇਣੁਗੀਤਾਦਿਨਿਸ੍ਵਨਮ੍||੩੯|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿ- ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||

ਸ੦-ਵਿਸਂਜ੍ਞਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਾਮਵੇਣੁਗੀਤਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸ੍ਵਨਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗ- ਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੩||