2. virēcanakalpādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਵਮਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯੋਪਯੋਗ ਇਤਿ ਵਮਨਕਲ੍ਪਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana virecanakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)||੨||

ਸ੦-ਕਲ੍ਪਨਂ ਕਲ੍ਪੋ-ਯੋਜਨਾ| ਵਿਰੇਚਨਂ-ਅਧੋਭਾਗੇਨ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਰਣਮ੍, ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪੋ-ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਪਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਨਿਰਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਸਾਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵਨਿਸਿਦ੍ਧਪ੍ਰਸਰਤ੍ਵਾਤ੍[ਚ] ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾ ਉਪਨ੍ਯਾਸਃ|

Adhikarana trivRucchyAmayoH kalpaH trivRuto guNAshca (1) · Śloka 1

ਅਥ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਕਫਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੀ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਾਨਿਲਕੋਪਨੀ||੧||

ਸ੦-ਅਨੇਨਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਕਥਨਮ੍|

Adhikarana trivRutaH saMyogAdikRutA guNAH (2) · Śloka 2

ਸੇਦਾਨੀਮੌਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹੈਃ| ਕਲ੍ਪਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||੨||

ਸ੦-ਸਾ-ਏਵਂਗੁਣਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਅਧੁਨਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨੈਰੌਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਕਲ੍ਪਵਿਸ਼ੇਸਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਸਾਧ੍ਯਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸਯੇ ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਜ੍ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana trivRuto Bedadvayam (3) · Śloka 3

ਦ੍ਵਿਧਾ ਖ੍ਯਾਤਂ ਚ ਤਨ੍ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਰੁਣਂ ਤ੍ਰਿਵਤ੍| |੩|

ਸ੦ - ਤਸ੍ਯਾਃ-ਤ੍ਰਿਵਤੋ, ਮੂਲਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍,-ਏਕਂ ਸ਼੍ਯਾਮਮਪਰਮਰੁਣਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਮੂਲਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾ, ਤ੍ਰਿਵਦਰੁਣਾਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਸਂਜ੍ਞਮ੍|

Adhikarana arUNasya viShayaH (3-4) · Śloka 4

| ਤ੍ਰਿਵਦਾਖ੍ਯਂ ਵਰਤਰਂ ਨਿਰਪਾਯਂ ਸੁਖਂ ਤਯੋਃ||੩|| ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ ਵਦ੍ਧੇ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇ ਚ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍| |੪|

ਸ੦ -ਤਯੋਃ-ਸ਼੍ਯਾਮਾਰੁਣਯੋਃ, ਯਦਰੁਣਂ ਮੂਲਂ ਤਦ੍ਵਰਤਰਮ੍| ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਵਰਮ੍| ਅਰੁਣਂ ਯਨ੍ਮੂਲਂ ਤਨ੍ਨਿਰਪਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਕੁਮਾਰਾਦਿਸੁ ਹਿਤਮ੍, ਨ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸਾਪਾਯਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana shyAmasya viShayaH (4-5) · Śloka 5

ਸਾਪਾਯਤ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹੇਤੁਮਾਹ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਮ੍ਮੋਹਹਤ੍ਕਣ੍ਠਕਸਣਕ੍ਸਣਨਪ੍ਰਦਮ੍||੪|| ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦਤਸ੍ਤਦਪਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਰੂਰੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਬਹੌ ਦੋਸੇ ਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸਮਿਣਿ ਚਾਤੁਰੇ||੫||

ਸ੦ - ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਮੂਲਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਿਹਤ੍ਕਣ੍ਠਕਸਣਕ੍ਸਣਨਪ੍ਰਦਮ੍| ਤਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਾਪਾਯਤ੍ਵਮਸ੍ਯ| ਤਦੇਵਂਰੂਪਮਪਿ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਦਿਵਿਸਯੇ|

Adhikarana grahaNavidhiH (6) · Śloka 6

ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਮਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਿਸਤਂ ਚ ਯਤ੍| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਵਿਸਜੇਤ੍ਕਾਸ੍ਠਂ ਤ੍ਵਚਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੬||

ਸ੦ -ਗਮ੍ਭੀਰਾਨੁਗਤਂ-ਗੂਢਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭੂਮਾਵਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਮ੍, ਤਥਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ-ਅਪਰੁਸਮ੍, ਤਥਾਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯਾਤਂ(ਵਿਸਤਂ)-ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭੂਮੌ ਗਤਮ੍, ਏਵਂਵਿਧਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾ ਮੂਲਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਾਸ੍ਠਂ ਵਿਸਜੇਤ੍| ਤ੍ਵਚਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍-ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtaroge virecanayogaH (7) · Śloka 7

ਅਥ ਕਾਲੇ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਵਾਤਾਮਯੇ ਪਿਬੇਦਮ੍ਲੈਃ|੭|

ਸ੦-ਅਥ-ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਕਾਲੇ-ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ, ਤਤਃ-ਮੂਲਤ੍ਵਚਃ, ਚੂਰ੍ਣਮੀਸਨ੍ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਮਮ੍ਲੈਃ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਵਾਤਵਿਕਾਰੇ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana pittaroge virecanayogaH (7-8) · Śloka 8

| ਪੈਤ੍ਤੇ ਸਾਜ੍ਯਸਿਤਾਮਧੁ||੭|| ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਕਨ੍ਧਵਰਾਰਸੈਃ| |੮|

ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰੇ ਸਹਘਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਰਸੈਰ੍ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana kaParoge virecanayogaH (8-9) · Śloka 9

| ਕਫਾਮਯੇ ਪੀਲੁਰਸਮੂਤ੍ਰਮਦ੍ਯਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕੈਃ||੮|| ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਫਾਪਹੈਃ| |੯|

ਸ੦-ਕਫਵਿਕਾਰੇ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੀਲੁਰਸਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਕਫਘ੍ਨੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਥਮ੍ ? ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ,-ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਯੋਗੇ ਨਾਤਿਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰ੍ਨ ਵਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਃ, ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਦਿਚੂਰ੍ਣੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਪਾਚਨਦੀਪਨਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਸਦਸ਼ਾਨਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕਾ(ਮਰਿਚਾ)ਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|

Adhikarana hRudyo virecanayogaH (9-10) · Śloka 10

| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਿਤਃ ਸਸਿਤੋ ਹਿਮਃ||੯|| ਮਧੁਤ੍ਰਿਜਾਤਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਲੇਹੋ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| |੧੦|

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਃ ਕਲ੍ਕੇਨ ਕਸਾਯੇਣ ਚ ਸਾਧਿਤਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੋ ਲੇਹਃ ਸ਼ੀਤੋ ਮਧੁਤ੍ਰਿਜਾਤਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਲੇਹਵਤ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੩/੬੩) ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਰੂਪਯਿਤਵ੍ਯਮ੍|

Adhikarana sannipAtajvarAdau virecanayogaH (10-11) · Śloka 11

| ਅਜਗਨ੍ਧਾ ਤਵਕ੍ਸੀਰੀ ਵਿਦਾਰੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍||੧੦|| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਸਾਧੁ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਤਮ੍ਭਪਿਪਾਸਾਦਾਹਪੀਡਿਤਃ||੧੧||

ਸ੦-ਅਜਗਨ੍ਧਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਸਾਧੁ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਦਿਪੀਡਿਤਃ ਸਨ੍|

Adhikarana sannipAtajvarAdau anyo virecanayogaH (12) · Śloka 12

ਲਿਮ੍ਪੇਦਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤਯਾ ਦ੍ਵਿਧਾਕਤ੍ਵੇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾਮ੍| ਏਕੀਕਤ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਟਪਾਕੇਨ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੨||

ਸ੦-ਇਕ੍ਸੁਗਣ੍ਡਿਕਾਂ ਦ੍ਵਿਧਾਕਤ੍ਯ(ਤ੍ਵਾ)-ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ, ਤ੍ਰਿਵਤਯਾਨ੍ਤਰ੍ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਮੇਕੀਕਤ੍ਯ ਪੁਟਪਾਕੇਨ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtarogAdiShu nirapAyo virecanayogaH (13-14) · Śloka 14

ਭਙ੍ਗੈਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾ ਨੀਲੀ ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਚੂਰ੍ਣਂ ਫਲਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਕ੍ਤੁਭਿਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੩|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਥੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਲ੍ਪਾਨਲੇਸੁ ਚ| ਨਰੇਸੁ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਨਿਰਪਾਯਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੪||

ਸ੦-ਤ੍ਵਗੇਲਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾ ਨੀਲੀ, ਤੈਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਾ ਸਿਤਾ, ਚੂਰ੍ਣਂ ਫਲਰਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਕ੍ਤੁਭਿਸ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਥੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਸੁ ਚ ਨਰੇਸੁ ਤਥਾ ਸੁਕੁਮਾਰੇਸੁ ਵਿਰੇਚਨਮੇਤਨ੍ਨਿਰਪਾਯਮ੍|

Adhikarana gulmAdiShu virecanayogaH (15-16) · Śloka 16

ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਵਰਾਯਾਵਸ਼ੂਕਕਣਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍| ਸਰ੍ਵਤੋਰ੍ਧੇਨ ਤਲ੍ਲੀਢਂ ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯੇਨ ਗੁਡੇਨ ਵਾ||੧੫|| ਗੁਲ੍ਮਂ ਪ੍ਲੀਹੋਦਰਂ ਕਾਸਂ ਹਲੀਮਕਮਰੋਚਕਮ੍| ਕਫਵਾਤਕਤਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਪਰਿਮਾਰ੍ਸ੍ਟਿ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍||੧੬||

ਸ੦-ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਾਦਯਃ ਸਮਾਂਸ਼ਾਃ, ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਰ੍ਧੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤ੍, ਤਦੇਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਲੀਢਂ ਗੁਡੇਨ ਵਾਸ੍ਵਾਦਿਤਂ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਕਫਵਾਤੋਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨਪਿ ਗਦਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ਪਰਿਮਾਰ੍ਸ੍ਟਿ-ਪਰਾਕਰੋਤਿ|

Adhikarana kalyANakaguDaH kuShThAdiShu (17-21) · Śloka 21

ਵਿਡਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਤ੍ਰਿਫਲਾਧਾਨ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍| ਮਰੀਚੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਜਾਜੀਪਿਪ੍ਪਲੀਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਃ||੧੭|| ਦੀਪ੍ਯਕਂ ਪਞ੍ਚਲਵਣਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਪਥਕ੍| ਤਿਲਤੈਲਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਭਾਗੌ ਚਾਸ੍ਟਪਲੋਨ੍ਮਿਤੌ||੧੮|| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਗੁਡਾਰ੍ਧਤੁਲਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਖਾਦੇਤ੍ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਃ||੧੯|| ਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਕਾਮਲਾਗੁਲ੍ਮਮੇਹੋਦਰਭਗਨ੍ਦਰਾਨ੍| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ ਪੁਂਸਵਨਸ਼੍ਚ ਸਃ||੨੦|| ਗੁਡਃ ਕਲ੍ਯਾਣਕੋ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਤੁਸੁ ਯੌਗਿਕਃ| |੨੧|

ਸ੦-ਵਿਡਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਣਿ, ਤ੍ਰਿਵਤਾਚੂਰ੍ਣਤਿਲਤੈਲੇ ਪਥਗਸ੍ਟਪਲਪ੍ਰਮਾਣੇ, ਆਮਲਕਫਲਰਸਪ੍ਰਸ੍ਥਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍, ਗੁਡਪਲਾਨਿ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍, ਮਦ੍ਵਿਗ੍ਨਿਨਾ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤ੍ਰਣਃ-ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਰਹਿਤਃ ਸਨ੍, ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸ ਚ ਭਕ੍ਸਿਤਃ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਪੁਂਸਵਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗੁਡੋਯਂ ਕਲ੍ਯਾਣਕਸਂਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਚ ਤੁਸੁ ਯੌਗਿਕਃ-ਯੁਜ੍ਯਤੇ|

Adhikarana avipattiyogo mUtrakRucCrAdiShu (21-23) · Śloka 23

| ਵ੍ਯੋਸਤ੍ਰਿਜਾਤਕਾਮ੍ਭੋਦਕਮਿਘ੍ਨਾਮਲਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍||੨੧|| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮਾ ਸਮਸਿਤਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾਃ| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਕਾਸਸ਼ੋਸਭ੍ਰਮਕ੍ਸਯੇ||੨੨|| ਤਾਪੇ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇਲ੍ਪੇਗ੍ਨੌ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਵਿਸੇਸੁ ਚ| ਅਵਿਪਤ੍ਤਿਰਯਂ ਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗਿਣਾਮ੍||੨੩||

ਸ੦-ਵ੍ਯੋਸਾਦਿਭਿਃ ਸਮਭਾਗੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਸਮਾ, ਸਾ ਚ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ ਤੁਲ੍ਯਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਏਵਮੇਤਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦਿਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਵਿਪਤ੍ਤਿਰਯਂ ਯੋਗਃ ਪਿਤ੍ਤਰੋਗਿਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ|

Adhikarana varShAsu virecanayogaH (24) · Śloka 24

ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਕੌਟਜਂ ਬੀਜਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੋਪੇਤਂ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੨੪||

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|

Adhikarana sharadi virecanayogaH (25) · Śloka 25

ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੁਰਾਲਭਾਮੁਸ੍ਤਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦੀਚ੍ਯਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਾਤਲਂ ਜਲਦਾਤ੍ਯਯੇ||੨੫||

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੁਰਾਲਭਾਦਿਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਜਲੇਨ ਸ਼ਰਦਿ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|

Adhikarana hemante virecanayogaH (26) · Śloka 26

ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਪਾਠਾਮਜਾਜੀਂ ਸਰਲਂ ਵਚਾਮ੍| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਚ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੨੬||

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਕਂ ਚੂਰ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਹ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana grIShme virecanayogaH (27) · Śloka 27

ਤ੍ਰਿਵਤਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਤੁਲ੍ਯਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| |੨੭|

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਸਮਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਰ੍ਤੌ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|

Adhikarana snigdhAnAM sarvartuko virecanayogaH (27-28) · Śloka 28

| ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤਿਹਪੁਸਾਸਾਤਲਾਕਟੁਰੋਹਿਣੀਃ||੨੭|| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਚ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਭਾਵਯੇਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍| ਏਸ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੋ ਯੋਗਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਮਲਦੋਸਹਤ੍||੨੮||

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਦਾਦੀਨਿ ਸਞ੍ਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਏਸ ਯੋਗਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਮਲਦੋਸਸ੍ਯ ਹਾਰਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana rUkShANAM sarvartuko virecanayogaH (29-1) · Śloka 1

ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦੁਰਾਲਮ੍ਭਾਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲਿਵਤ੍ਸਕਮ੍| ਨੀਲਿਨੀਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਤਾਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੨੯|| ਰਸਾਜ੍ਯੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਦਾ| |੩੦| ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ||੧||

ਸ੦-ਸ਼੍ਯਾਮਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਂ ਮਾਂਸਰਸਘਤੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਭੀ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮੇਵ|

Adhikarana rAjavRukShakalpaH jvarAdiShu virecanayogaH (30-31) · Śloka 31

ਅਥ ਰਾਜਵਕ੍ਸਕਲ੍ਪਃ| | ਜ੍ਵਰਹਦ੍ਰੋਗਵਾਤਾਸਗੁਦਾਵਰ੍ਤਾਦਿਰੋਗਿਸੁ||੩੦|| ਰਾਜਵਕ੍ਸੋਧਿਕਂ ਪਥ੍ਯੋ ਮਦੁਰ੍ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਃ| |੩੧|

ਸ੦-ਜ੍ਵਰਾਦਿਸ੍ਵਨ੍ਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਵਿਸਯੋਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਰਾਜਵਕ੍ਸੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪਥ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਮਦੁਰ੍ਮਧੁਰਃ ਸ਼ੀਤਲਸ਼੍ਚ|

Adhikarana bAlAdiShu visheSheNa yogaH (31-32) · Śloka 32

| ਬਾਲੇ ਵਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਚ ਮਾਨਵੇ||੩੧|| ਯੋਜ੍ਯੋ ਮਦ੍ਵਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਃ| |੩੨|

ਸ੦-ਬਾਲਾਦੌ ਮਦੁਤ੍ਵਾਦਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੋ ਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana grahaNavidhiH (32-34) · Śloka 34

| ਫਲਕਾਲੇ ਪਰਿਣਤਂ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਸਮਾਹਰੇਤ੍||੩੨|| ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਵਤਾਂ ਭਾਰਂ ਸਿਕਤਾਸੁ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੋਸਯੇਦਾਤਪੇ ਤਤਃ||੩੩|| ਤਤੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਸ਼ੁਚੌ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| |੩੪|

ਸ੦-ਤਸ੍ਯ-ਸ਼ਮ੍ਯਾਕਸ੍ਯ, ਫਲਕਾਲੇ ਪਰਿਣਤਂ-ਪਕ੍ਵਂ, ਫਲਂ ਸਮਾਹਰੇਤ੍-ਸਙ੍ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਤੇਸਾਂ-ਫਲਾਨਾਂ, ਗੁਣਵਤਾਂ-ਸੁਨਿਸ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ, ਭਾਰਂ-ਪਲਸ਼ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਃ, ਵਾਲੁਕਾਸੁ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਿਕਤਾਭ੍ਯ ਉਦ੍ਧਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਮਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਤੇਭ੍ਯਃ ਫਲੇਭ੍ਯੋ ਮਜ੍ਜਾਨਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ-ਗਹੀਤ੍ਵਾ, ਪਾਤ੍ਰੇ-ਭਾਣ੍ਡੇ, ਸ਼ੁਚੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ, ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍|

Adhikarana dAhodAvartayoH virecanayogaH (34-35) · Śloka 35

| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹੋਦਾਵਰ੍ਤਪੀਡਿਤੇ||੩੪|| ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸੇ ਸੁਖਂ ਬਾਲੇ ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍ਸਿਕੇ| |੩੫|

ਸ੦-ਤਂ-ਮਜ੍ਜਾਨਂ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੇਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਦਾਹਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤੇ ਨਰੇ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਸੇ ਬਾਲੇ ਸੁਖੇਨੈਤਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍, ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍ਸਿਕੇ ਬਾਲੇ ਸੁਖਂ ਵਿਰੇਚਨਮਿਦਮ੍|

Adhikarana dAhodAvartayoH anye pa~jca yogAH (35-36) · Śloka 36

| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਵਾ ਕਸਾਯਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਿਮਮ੍||੩੫|| ਦਧਿਮਣ੍ਡਸੁਰਾਮਣ੍ਡਧਾਤ੍ਰੀਫਲਰਸੈਃ ਪਥਕ੍| ਸੌਵੀਰਕੇਣ ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਕਲ੍ਕੇਨ ਤ੍ਰੈਵਤੇਨ ਵਾ||੩੬||

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਰਾਜਵਕ੍ਸਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਹਿਮਂ [ਕਸਾਯਂ]-ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਂ, ਦਧਿਮਣ੍ਡਾਦਿਭਿਃ ਪਥਗ੍ਯੁਕ੍ਤਮਥਵਾ ਕਾਞ੍ਜਿਕੇਨਾਥਵਾ ਕਲ੍ਕੇਨ ਤ੍ਰਿਵਤਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana rAjavRukShAriShTaM virecanayogaH (37-2) · Śloka 2

ਦਨ੍ਤੀਕਸਾਯੇ ਤਨ੍ਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਗੁਡਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਮਰਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਮਾਸਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪਕ੍ਸਮੇਵ ਵਾ||੩੭|| ਇਤਿ ਰਾਜਵਕ੍ਸਕਲ੍ਪਃ||੨||

ਸ੦-ਦਨ੍ਤੀਕਸਾਯੇ ਤਨ੍ਮਜ੍ਜ੍ਞਃ-ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਾਨਿ, ਗੁਡਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਚ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਮਰਿਸ੍ਟਂ ਮਾਸਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪਕ੍ਸਂ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍|

Adhikarana tilvakakalpaH tilvakamUlacUrNasya yogaH (38-40) · Śloka 40

ਅਥ ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪਃ| ਤ੍ਵਚਂ ਤਿਲ੍ਵਕਮੂਲਸ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਵਲ੍ਕਲਮ੍| ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਗਾਲਯੇਤ੍ਤਤਃ||੩੮|| ਰੋਧ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਤਤੀਯਂ ਤੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਕਸਾਯੇ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਤਂ ਭਾਗਂ ਭਾਵਿਤਂ ਪੁਨਃ||੩੯|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਾਣਿਤਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਮਣ੍ਡਕੋਲਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ||੪੦||

ਸ੦-ਤਿਲ੍ਵਕਮੂਲਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯਵਲ੍ਕਲਂ ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ ਤਥਾ ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਦ੍ਵੌ ਭਾਗੌ ਰੋਧ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਗਾਲਯੇਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਅਵਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਯਸ੍ਤਤੀਯੋ ਭਾਗਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਤ੍, ਤਂ ਤੇਨ ਕਸਾਯੇਣ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤੇਨ ਭਾਵਯੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਾਲਿਤਕਸਾਯੇਣ ਭਾਵਿਤਂ ਪੁਨਃ ਕਸਾਯੇ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਭਾਵਿਤਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਚੂਰ੍ਣਂ [ਕਤ੍ਵਾ] ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ-ਕਰ੍ਸਂ, ਮਸ੍ਤੁਗੋਮੂਤ੍ਰਾਦਿਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍| (ਕੋਲਂ-ਬਦਰਮ੍, ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ-ਆਮਲਕਮ੍, ਤਯੋਰਮ੍ਬੁਨੀ ਸ੍ਵਰਸੌ|) ਤਦ੍ਭਾਵਨੌਸਧਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਨਃ ਕਲ੍ਪਵਤ੍ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਕਲ੍ਪਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਉ. ਅ. ੩੯/੧੩੫)- "ਸਮਗਿਰਿਜਮਸ੍ਟਗੁਣਿਤੇ ਨਿਃਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਭਾਵਨੌਸਧਂ ਤੋਯੇ|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰ ਤਿਲ੍ਵਕਤ੍ਵਚੋ ਭਾਵ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਰੋਧ੍ਰਸ਼੍ਚ(ਧ੍ਰਂਚ)ਭਾਵਨੌਸਧਂ ਸਮਂ ਦੇਯਮ੍, ਤਤੋਸ੍ਟਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦੇਯਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਵਥਨੇਨਾਸ੍ਟਾਂਸ਼ਸ਼ੇਸਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਪ੍ਰਮਾਣਾਨਾਂ ਭਾਵ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਭਾਵਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਤੋਯਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਨਾਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|

Adhikarana tilvakamUlakalkasya yogaH (41-3) · Śloka 3

ਤਿਲ੍ਵਕਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਸਘਤਃ ਸਾਧਿਤੋ ਲੇਹਃ ਸ ਚ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੪੧|| ਇਤਿ ਤਿਲ੍ਵਕਕਲ੍ਪਃ||੩||

ਸ੦-ਰੋਧ੍ਰਸ੍ਯ ਕਸਾਯੇਣ ਕਲ੍ਕੇਨ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੋ ਘਤਾਨ੍ਵਿਤੋ ਲੇਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਲੇਹਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍|

Adhikarana sudhAkalpaH sudhAkShIrasya virecanayogaH (42-47) · Śloka 47

ਅਥ ਸੁਧਾਕਲ੍ਪਃ| ਸੁਧਾ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਪਿ ਸਞ੍ਚਯਮ੍| ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਕਸ੍ਠਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਨ੍ਨੈਵ ਤਾਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦਤਃ||੪੨|| ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇਬਲੇ ਬਾਲੇ ਸ੍ਥਵਿਰੇ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਿਣਿ| ਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਗਰਤ੍ਵਗ੍ਰੋਗਮਧੁਮੇਹਿਸੁ||੪੩|| ਪਾਣ੍ਡੌ ਦੂਸੀਵਿਸੇ ਸ਼ੋਫੇ ਦੋਸਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਿ| ਸਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਕਣ੍ਟਕੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਾਚਿਤਾ||੪੪|| ਦ੍ਵਿਵਰ੍ਸਾਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਸਾਂ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਤਾਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍ਤਤਃ||੪੫|| ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਬਹਤ੍ਯੋਰ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਮਮੇਕਸ਼ਃ| ਮਿਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਂ ਤਤੋਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍||੪੬|| ਪਿਬੇਤ੍ਕਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗੁਟਿਕਾਂ ਮਸ੍ਤੁਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਦਿਭਿਃ| |੪੭|

ਸ੦-ਸੁਧਾ-ਗੁਡਾ, ਦੋਸਾਣਾਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਪਿ ਸਞ੍ਚਯਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਏਵਂਗੁਣਾਮਪਿ ਤਾਂ-ਸੁਧਾਂ, ਭਿਸਕ੍ ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਅਤੋ ਨ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਕਸ੍ਟਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦਿਤਿ| ਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤ੍ਯਤਿਸਰ੍ਜਨੇ ਲਿਙ੍| ਤਰ੍ਹਿ ਕ੍ਵੇਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕਲ੍ਪ੍ਯੇਤਿ| ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਸਾਸ੍ਨੁਕ੍, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਕਣ੍ਟਕੈਸ਼੍ਚਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਾਂ-ਸੁਧਾਂ, ਦ੍ਵਿਵਰ੍ਸਾਮਥਵਾ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਸਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਵਸ਼ਾਦਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਤੌ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ-ਸੁਧਾਤਃ, ਕ੍ਸੀਰਮੁਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍ਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣਮਸ੍ਯਾ ਇਤਿ ਠਕ੍| ਤਸ੍ਯ ਰਸਾਲ੍ਲੁਗਿਤਿ ਲੁਕ੍| ਤਤਸ਼੍ਚ ਟਾਪ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀਮਹੋਟਿਕਯੋਰ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਏਕਸ਼ਃ-ਏਕੇਨੈਕੇਨ, ਸਮਂ ਮੇਲਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਮਨਨ੍ਤਰਮਙ੍ਗਾਰੇਸੁ ਤਦੁਭਯਮਪਿ ਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਗੁਟਿਕਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਯੋਗਂ ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana sudhAkShIrasya anyo virecanayogaH (47-4) · Śloka 4

| ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਨ੍ਨਵ ਵਰਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਸਸਾਤਲਾਮ੍||੪੭|| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਨੁਕ੍ਪਯਃ ਪੀਤਾਨ੍ ਰਸੇਨਾਜ੍ਯੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵ੍ਯੋਸੋਤ੍ਤਮਾਕੁਮ੍ਭਨਿਕੁਮ੍ਭਾਗ੍ਨੀਨ੍ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁਨਾ||੪੮|| ਇਤਿ ਸੁਧਾਕਲ੍ਪਃ||੪||

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਨ੍ਨਵੇਤਿ 'ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾ ਰਾਜਵਕ੍ਸਸ੍ਤਿਲ੍ਵਕਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਸੁਧਾ| ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਸਪ੍ਤਲਾ ਦਨ੍ਤੀ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਤਿ [ਸ੍ਮਤਾ ਨਵ||]' ਇਤਿ| ਤਦੇਤਾਨ੍ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦੀਂਸ੍ਤਥਾ ਤ੍ਰਿਪਾਲਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਂ ਸਾਤਲਾਂ ਚ ਸਪ੍ਤ ਵਾਸਰਾਨ੍ ਸ੍ਨੁਕ੍ਪਯਃ ਪੀਤਾਨ੍-ਸ੍ਨੁਕ੍ਕ੍ਸੀਰਭਾਵਿਤਾਨ੍, ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਘਤੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਵ੍ਯੋਸਾਦੀਨ੍ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana sha~gkhinIphalasya kalpaH saptalAmUlasya kalpaH (49-5) · Śloka 5

ਅਥ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸਪ੍ਤਲਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਨਾਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਫਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨ੍ਯਾ ਨਿਸ੍ਤੁਸੀਕਤਮ੍| ਸਪ੍ਤਲਾਯਾਸ੍ਤਥਾ ਮੂਲਂ ਤੇ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਕਾਸਿਣੀ||੪੯|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯੋਦਰਗਰਸ਼੍ਵਯਥ੍ਵਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਅਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਤਯੋਃ ਪਿਣ੍ਡਂ ਮਦਿਰਾਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੫੦|| ਹਦ੍ਰੋਗੇ ਵਾਤਕਫਜੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਗੁਲ੍ਮੇਪਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੫੧| ਇਤਿ ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸਪ੍ਤਲਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ||੫||

ਸ੦-ਸ਼ਙ੍ਖਿਨ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਨਿਸ੍ਤੁਸੀਕਤਂ ਨਾਤਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਸਪ੍ਤਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਮੂਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤੇ ਚ-ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਫਲਸਾਤਲਾਮੂਲੇ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਕਾਸਿਣੀ-ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਦ੍ਯੇਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਯੋਃ-ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸਪ੍ਤਲਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਯੋਃ, ਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਸੁਰਾਲਵਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਕਫਜਹਦ੍ਰੋਗਾਦਿਸੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|

Adhikarana dantIdravantyoH kalpaH praklinnadehAdiShu kalpaH (51-57) · Śloka 57

ਅਥ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ| | ਦਨ੍ਤਿਦਨ੍ਤਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਮੂਲਂ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿਜਮ੍||੫੧|| ਆਤਾਮ੍ਰਸ਼੍ਯਾਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਚ| ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਕੋਪਿ ਵਾਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਲਾਯਨਮ੍||੫੨|| ਤਤ੍ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਲਿਪ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਦਰ੍ਭਵੇਸ੍ਟਿਤਮ੍| ਸ਼ੋਸ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਾਤਪੇਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕੌ ਹਤੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤਾਮ੍||੫੩|| ਤਤ੍ਪਿਬੇਨ੍ਮਸ੍ਤੁਮਦਿਰਾਤਕ੍ਰਪੀਲੁਰਸਾਸਵੈਃ| ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਤਨੁਰ੍ਗੁਲ੍ਮੀ ਪ੍ਰਮੇਹੀ ਜਠਰੀ ਗਰੀ||੫੪|| ਗੋਮਗਾਜਰਸੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਕਮਿਕੋਸ੍ਠੀ ਭਗਨ੍ਦਰੀ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇਨ ਚ||੫੫|| ਵਿਸਰ੍ਪਵਿਦ੍ਰਧ੍ਯਲਜੀਕਕ੍ਸਾਦਾਹਾਨ੍ ਜਯੇਦ੍ਧਤਮ੍| ਤੈਲਂ ਤੁ ਗੁਲ੍ਮਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਬਨ੍ਧਕਫਮਾਰੁਤਾਨ੍||੫੬|| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਵਾਤਸਙ੍ਗਾਨਿਲਵ੍ਯਥਾਃ| ਇਤਿ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੋਃ ਕਲ੍ਪਃ| ਵਿਰੇਚਨੇ ਮੁਖ੍ਯਤਮਾ ਨਵੈਤੇ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਯਃ||੫੭||

ਸ੦-ਦਨ੍ਤਿਨੋ ਦਨ੍ਤਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਚ ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਭਵਂ ਮੂਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਾਮ੍ਰਸ਼੍ਯਾਵਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੋਕ੍ਤਿਃ| ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਿਪ੍ਪਲੀਭ੍ਯਾਂ ਲਿਪ੍ਤਂ ਮਦ੍ਦਰ੍ਭਵੇਸ੍ਟਿਤਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਨ੍ਦਾਤਪੇ ਸ਼ੋਸ੍ਯਮ੍| ਕਿਮੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਯਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕਾਵਸ੍ਯ ਵਿਕਾਸ਼ਿਤਾਂ ਹਤਃ| ਤਚ੍ਚ ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਣ੍ਣਦੇਹਾਦਿਃ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੀ ਕਮਿਕੋਸ੍ਠੀ ਭਗਨ੍ਦਰੀ ਚ ਗੋਮਗਾਜਮਾਂਸਰਸੈਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇਨ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਵਿਸਰ੍ਪਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਤੈਲਂ ਤੁ ਸਿਦ੍ਧਂ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਃ ਸ਼ਕਤਾਦਿਸਙ੍ਗਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਸ੦-ਏਤੇ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਯੋ ਵਿਰੇਚਨੇ ਨਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਮਾਃ|

Adhikarana harItakIkalpaH grahaNyAdiShu kalpaH (58-6) · Śloka 6

ਅਥ ਹਰੀਤਕੀਕਲ੍ਪਃ| ਹਰੀਤਕੀਮਪਿ ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਵਿਧਾਨੇਨੋਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਲਂ ਪਲਮ੍||੫੮|| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਃ ਕਰ੍ਸੌ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵਤੋਰ੍ਦਸ਼| ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯ ਮੋਦਕਾਨੇਕਂ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇਹਨਿ||੫੯|| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਭੋਨੁ ਪਿਬੇਤ੍ਖਾਦੇਤ੍ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਿਧਿਨਾਮੁਨਾ| ਏਤੇ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ||੬੦|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਕਣ੍ਡੂਕੋਠਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਾਃ| |੬੧| ਇਤਿ ਹਰੀਤਕੀਕਲ੍ਪਃ||੬||

ਸ੦-ਯਥਾ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾ ਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਂ "ਅਥ ਕਾਲੇ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਗਰਸੈਨ੍ਧਵਮ੍|"(ਸ਼੍ਲੋ.੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿ, ਤਥੈਵ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਅਪਿ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੦-ਗੁਡਸ੍ਯਾਸ੍ਟਪਲੇ ਪਥ੍ਯਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਯੋਃ ਪਲਂ ਪਲਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਵਤਯੋਃ ਕਰ੍ਸਾਵੁਭੌ| ਦਸ਼ ਮੋਦਕਾਨੇਵਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯੈਕਮੇਕਂ ਮੋਦਕਂ ਦਸ਼ਮੇ ਦਸ਼ਮੇ ਦਿਨੇ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਮੁਨਾ ਵਿਧਿਨਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮੋਦਕਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਏਤੇ ਮੋਦਕਾ ਨਿਸ੍ਪਰਿਹਾਰਾਸ੍ਤਥਾਸ਼ੇਸਵ੍ਯਾਧਿਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਹਿਤਾਃ| ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਦਤ੍ਰ ਸਸ੍ਠੀ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਹਿਤਯੋਗੇ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana uktAnAM virecanakalpAnAM ki~jcidvisheShaH (2) · Śloka 2

ਅਲ੍ਪਸ੍ਯਾਪਿ ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤਾਮ੍||੬੧|| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਵਿਸ਼੍ਲੇਸਕਾਲਸਂਸ੍ਕਾਰਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ| ੬੧ ੧/੨| ਤ੍ਵਕ੍ਕੇਸਰਾਮ੍ਰਾਤਕਦਾਡਿਮੈਲਾ- ਸਿਤੋਪਲਾਮਾਕ੍ਸਿਕਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੈਃ| ਮਦ੍ਯੇਨ ਤੈਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮਨੋਨੁਕੂਲੈ- ਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ| ੬੨ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੇਚਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||

ਸ੦-ਅਲ੍ਪਸ੍ਯ-ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਵਾ ਕਦਾਚਿਦਲ੍ਪੌਸਧਯੋਗਸ੍ਯ, ਕੇਨਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯੌਸਧਸਂਸ਼੍ਲੇਸੇਣ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਕਾਲੇਨ-ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਦਿਨਾ, ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ-ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯੇਨ ਗੁਣਾਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਾਦਨੇਨ, ਤਥਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਯੋਜਨਾਪ੍ਰਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸੇਣ, ਤਥਾ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਭੂਤਸ੍ਯ-ਮਾਤ੍ਰਯਾਥਵਾ ਮਹਾਰ੍ਥਸ੍ਯ, ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਰ੍ਮਤ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸਾਦਿਨਾ ਮਨ੍ਦਵੀਰ੍ਯੇਣ, ਤਥਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ-ਗੁਣਾਨ੍ਤਰਾਧਾਨੇਨ, ਤਥਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ-ਤਾਦਸ਼੍ਯਾ, ਅਲ੍ਪਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤ੍ਵਕ੍ਕੇਸਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ-ਅਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਵਿਧੈਃ, ਮਨੋਨੁਕੂਲੈਃ-ਮਾਨਸਪ੍ਰਿਯੈਃ, ਔਸਧੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋ ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਰੇ- ਚਨਕਲ੍ਪੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨||