2. virēcanakalpādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

வமநாதநந்தரஂ விரேசநஸ்யோபயோக இதி வமநகல்பாதநந்தரஂ விரேசநகல்பஃ ப்ரக்ரம்யத இத்யாஹ-

Adhikarana virecanakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ விரேசநகல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)||௨||

ஸ௦-கல்பநஂ கல்போ-யோஜநா| விரேசநஂ-அதோபாகேந தோஷநிர்ஹரணம், தஸ்ய கல்போ-விரேசநகல்பஃ, தஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்| தந்தீத்ரவந்த்யாதிப்யஃ ஸர்வேப்யோऽபி விரேசநத்ரவ்யேப்யோ நிரபாயித்வாத்விரேசநஸாத்யே வ்யாதாவநிஷித்தப்ரஸரத்வாத்[ச] பூர்வஂ த்ரிவதாயா உபந்யாஸஃ|

Adhikarana trivRucchyAmayoH kalpaH trivRuto guNAshca (1) · Śloka 1

அத த்ரிவச்ச்யாமயோஃ கல்பஃ| கஷாயமதுரா ரூக்ஷா விபாகே கடுகா த்ரிவத்| கபபித்தப்ரஶமநீ ரௌக்ஷ்யாச்சாநிலகோபநீ||௧||

ஸ௦-அநேநாஸ்யாஃ ஸ்வரூபகதநம்|

Adhikarana trivRutaH saMyogAdikRutA guNAH (2) · Śloka 2

ஸேதாநீமௌஷதைர்யுக்தா வாதபித்தகபாபஹைஃ| கல்பவைஶேஷ்யமாஸாத்ய ஜாயதே ஸர்வரோகஜித்||௨||

ஸ௦-ஸா-ஏவஂகுணா த்ரிவத், அதுநா வாதபித்தகபக்நைரௌஷதைர்யுக்தா கல்பவிஶேஷத்வஂ ப்ராப்ய விரேசநஸாத்யவ்யாதிவிஷயே ஸர்வரோகஜிஜ்ஜாயதே|

Adhikarana trivRuto Bedadvayam (3) · Śloka 3

த்விதா க்யாதஂ ச தந்மூலஂ ஶ்யாமஂ ஶ்யாமாऽருணஂ த்ரிவத்| |௩|

ஸ௦ - தஸ்யாஃ-த்ரிவதோ, மூலஂ த்விப்ரகாரம்,-ஏகஂ ஶ்யாமமபரமருணம்| ஶ்யாமஂ மூலஂ ஶ்யாமா, த்ரிவதருணாமிதி வ்யாக்யஂ த்விஸஂஜ்ஞம்|

Adhikarana arUNasya viShayaH (3-4) · Śloka 4

| த்ரிவதாக்யஂ வரதரஂ நிரபாயஂ ஸுகஂ தயோஃ||௩|| ஸுகுமாரே ஶிஶௌ வத்தே மதுகோஷ்டே ச தத்திதம்| |௪|

ஸ௦ -தயோஃ-ஶ்யாமாருணயோஃ, யதருணஂ மூலஂ தத்வரதரம்| ஸாமர்த்யாத் ஶ்யாமஂ வரம்| அருணஂ யந்மூலஂ தந்நிரபாயத்வாத் ஸுகுமாராதிஷு ஹிதம், ந ஶ்யாமஂ ஸாபாயத்வாத்|

Adhikarana shyAmasya viShayaH (4-5) · Śloka 5

ஸாபாயத்வே விஶேஷேண ஹேதுமாஹ | மூர்ச்சாஸம்மோஹஹத்கண்டகஷணக்ஷணநப்ரதம்||௪|| ஶ்யாமஂ தீக்ஷ்ணாஶுகாரித்வாததஸ்ததபி ஶஸ்யதே| க்ரூரே கோஷ்டே பஹௌ தோஷே க்லேஶக்ஷமிணி சாதுரே||௫||

ஸ௦ - ஶ்யாமஂ மூலஂ மூர்ச்சாதிஹத்கண்டகஷணக்ஷணநப்ரதம்| தத்தீக்ஷ்ணத்வாதாஶுகாரித்வாச்ச ஸாபாயத்வமஸ்ய| ததேவஂரூபமபி ஶ்யாமஂ ஶஸ்யதே க்ரூரகோஷ்டாதிவிஷயே|

Adhikarana grahaNavidhiH (6) · Śloka 6

கம்பீராநுகதஂ ஶ்லக்ஷ்ணமதிர்யக்விஸதஂ ச யத்| கஹீத்வா விஸஜேத்காஷ்டஂ த்வசஂ ஶுஷ்காஂ நிதாபயேத்||௬||

ஸ௦ -கம்பீராநுகதஂ-கூடஂ கத்வா பூமாவந்தஃப்ரவிஷ்டம், ததா ஶ்லக்ஷ்ணஂ-அபருஷம், ததாऽதிர்யக்யாதஂ(விஸதஂ)-ஸ்பஷ்டஂ கத்வா பூமௌ கதம், ஏவஂவிதஂ த்ரிவதாயா மூலஂ கஹீத்வா தத்காஷ்டஂ விஸஜேத்| த்வசஂ ஶுஷ்காஂ கத்வா நிதாபயேத்-ஸ்தாபயேத்|

Adhikarana vAtaroge virecanayogaH (7) · Śloka 7

அத காலே ததஶ்சூர்ணஂ கிஞ்சிந்நாகரஸைந்தவம்| வாதாமயே பிபேதம்லைஃ|௭|

ஸ௦-அத-அநந்தரம், காலே-விரேசநப்ரஸ்தாவே, ததஃ-மூலத்வசஃ, சூர்ணமீஷந்நாகரஸைந்தவமம்லைஃ-காஞ்ஜிகாதிபிஃ, வாதவிகாரே பிபேத்|

Adhikarana pittaroge virecanayogaH (7-8) · Śloka 8

| பைத்தே ஸாஜ்யஸிதாமது||௭|| க்ஷீரத்ராக்ஷேக்ஷுகாஶ்மர்யஸ்வாதுஸ்கந்தவராரஸைஃ| |௮|

ஸ௦-பைத்தே விகாரே ஸஹகதஶர்கராமது தச்சூர்ணஂ க்ஷீரேண த்ராக்ஷாதிரஸைர்வா பிபேத்|

Adhikarana kaParoge virecanayogaH (8-9) · Śloka 9

| கபாமயே பீலுரஸமூத்ரமத்யாம்லகாஞ்ஜிகைஃ||௮|| பஞ்சகோலாதிசூர்ணைஶ்ச யுக்த்யா யுக்தஂ கபாபஹைஃ| |௯|

ஸ௦-கபவிகாரே தச்சூர்ணஂ பீலுரஸாதிபிஃ பிபேத்| பஞ்சகோலாதிபிஶ்சூர்ணைஶ்ச கபக்நைர்யுக்தம்| கதம் ? யுக்த்யா,-பஞ்சகோலாதிசூர்ணாநாஂ யோகே நாதிவ்யாப்திர்ந வாऽவ்யாப்திஃ, பஞ்சகோலாதிசூர்ணேந த்ரிவதாசூர்ணஸ்ய ஸம்யக்யோகஃ ஸ்யாதித்யர்தஃ| ஆதிஶப்தேநாந்யேஷாஂ பாசநதீபநாநாஂ பஞ்சகோலஸதஶாநாஂ சித்ரகா(மரிசா)தீநாஂ க்ரஹணம்|

Adhikarana hRudyo virecanayogaH (9-10) · Śloka 10

| த்ரிவத்கல்ககஷாயாப்யாஂ ஸாதிதஃ ஸஸிதோ ஹிமஃ||௯|| மதுத்ரிஜாதஸஂயுக்தோ லேஹோ ஹத்யஂ விரேசநம்| |௧௦|

ஸ௦-த்ரிவதஃ கல்கேந கஷாயேண ச ஸாதிதஃ ஸஶர்கரோ லேஹஃ ஶீதோ மதுத்ரிஜாதஸஂயுக்தோ ஹத்யஂ விரேசநஂ ஸ்யாத்| அத்ர ச காஸசிகித்ஸிதோக்தகண்டகாரிகாலேஹவத் (ஹ. சி. அ. ௩/௬௩) ப்ரமாணஂ நிரூபயிதவ்யம்|

Adhikarana sannipAtajvarAdau virecanayogaH (10-11) · Śloka 11

| அஜகந்தா தவக்ஷீரீ விதாரீ ஶர்கரா த்ரிவத்||௧௦|| சூர்ணிதஂ மதுஸர்பிர்ப்யாஂ லீட்வா ஸாது விரிச்யதே| ஸந்நிபாதஜ்வரஸ்தம்பபிபாஸாதாஹபீடிதஃ||௧௧||

ஸ௦-அஜகந்தாதிசூர்ணஂ மதுஸர்பிர்ப்யாஂ லீட்வா ஸாது விரிச்யதே| ஸந்நிபாதஜ்வராதிபீடிதஃ ஸந்|

Adhikarana sannipAtajvarAdau anyo virecanayogaH (12) · Śloka 12

லிம்பேதந்தஸ்த்ரிவதயா த்விதாகத்வேக்ஷுகண்டிகாம்| ஏகீகத்ய ச தத்ஸ்விந்நஂ புடபாகேந பக்ஷயேத்||௧௨||

ஸ௦-இக்ஷுகண்டிகாஂ த்விதாகத்ய(த்வா)-பாடயித்வா, த்ரிவதயாऽந்தர்லிம்பேத்| அநந்தரமேகீகத்ய புடபாகேந ஸ்விந்நஂ பக்ஷயேத்|

Adhikarana vAtarogAdiShu nirapAyo virecanayogaH (13-14) · Śloka 14

பங்கைலாப்யாஂ ஸமா நீலீ தைஸ்த்ரிவத்தைஶ்ச ஶர்கரா| சூர்ணஂ பலரஸக்ஷௌத்ரஸக்துபிஸ்தர்பணஂ பிபேத்||௧௩|| வாதபித்தகபோத்தேஷு ரோகேஷ்வல்பாநலேஷு ச| நரேஷு ஸுகுமாரேஷு நிரபாயஂ விரேசநம்||௧௪||

ஸ௦-த்வகேலாப்யாஂ துல்யா நீலீ, தைஶ்ச துல்யா த்ரிவத், ஸர்வைஶ்ச துல்யா ஸிதா, சூர்ணஂ பலரஸக்ஷௌத்ரஸக்துபிஸ்தர்பணஂ பிபேத்| வாதபித்தகபோத்தேஷு ரோகேஷ்வல்பாக்நிஷு ச நரேஷு ததா ஸுகுமாரேஷு விரேசநமேதந்நிரபாயம்|

Adhikarana gulmAdiShu virecanayogaH (15-16) · Śloka 16

விடங்கதண்டுலவராயாவஶூககணாஸ்த்ரிவத்| ஸர்வதோऽர்தேந தல்லீடஂ மத்வாஜ்யேந குடேந வா||௧௫|| குல்மஂ ப்லீஹோதரஂ காஸஂ ஹலீமகமரோசகம்| கபவாதகதாஂஶ்சாந்யாந் பரிமார்ஷ்டி கதாந் பஹூந்||௧௬||

ஸ௦-விடங்கதண்டுலாதயஃ ஸமாஂஶாஃ, ஸர்வேப்யோऽர்தேந த்ரிவத், ததேதச்சூர்ணஂ மதுகதாப்யாஂ லீடஂ குடேந வாऽऽஸ்வாதிதஂ குல்மாதீந் கபவாதோத்தாஂஶ்சாந்யாநபி கதாந் பஹூந் பரிமார்ஷ்டி-பராகரோதி|

Adhikarana kalyANakaguDaH kuShThAdiShu (17-21) · Śloka 21

விடங்கபிப்பலீமூலத்ரிபலாதாந்யசித்ரகாந்| மரீசேந்த்ரயவாஜாஜீபிப்பலீஹஸ்திபிப்பலீஃ||௧௭|| தீப்யகஂ பஞ்சலவணஂ சூர்ணிதஂ கார்ஷிகஂ பதக்| திலதைலத்ரிவச்சூர்ணபாகௌ சாஷ்டபலோந்மிதௌ||௧௮|| தாத்ரீபலரஸப்ரஸ்தாஂஸ்த்ரீந் குடார்ததுலாந்விதாந்| பக்த்வா மத்வக்நிநா காதேத்ததோ மாத்ராமயந்த்ரணஃ||௧௯|| குஷ்டார்ஶஃகாமலாகுல்மமேஹோதரபகந்தராந்| க்ரஹணீபாண்டுரோகாஂஶ்ச ஹந்தி புஂஸவநஶ்ச ஸஃ||௨௦|| குடஃ கல்யாணகோ நாம ஸர்வேஷ்வதுஷு யௌகிகஃ| |௨௧|

ஸ௦-விடங்காதீநி கார்ஷிகாணி, த்ரிவதாசூர்ணதிலதைலே பதகஷ்டபலப்ரமாணே, ஆமலகபலரஸப்ரஸ்தாஂஸ்த்ரீந், குடபலாநி பஞ்சாஶத், மத்விக்நிநா பக்த்வா தஸ்மாந்மாத்ராமயந்த்ரணஃ-யந்த்ரணாரஹிதஃ ஸந், பக்ஷயேத்| ஸ ச பக்ஷிதஃ குஷ்டாதீந் ஹந்தி புஂஸவநஶ்ச ஸ்யாத்| குடோऽயஂ கல்யாணகஸஂஜ்ஞஃ ஸர்வேஷு ச துஷு யௌகிகஃ-யுஜ்யதே|

Adhikarana avipattiyogo mUtrakRucCrAdiShu (21-23) · Śloka 23

| வ்யோஷத்ரிஜாதகாம்போதகமிக்நாமலகைஸ்த்ரிவத்||௨௧|| ஸர்வைஃ ஸமா ஸமஸிதா க்ஷௌத்ரேண குடிகாஃ கதாஃ| மூத்ரகச்ச்ரஜ்வரச்சர்திகாஸஶோஷப்ரமக்ஷயே||௨௨|| தாபே பாண்ட்வாமயேऽல்பேऽக்நௌ ஶஸ்தாஃ ஸர்வவிஷேஷு ச| அவிபத்திரயஂ யோகஃ ப்ரஶஸ்தஃ பித்தரோகிணாம்||௨௩||

ஸ௦-வ்யோஷாதிபிஃ ஸமபாகைஃ ஸர்வைர்த்ரவ்யைஸ்த்ரிவத்ஸமா, ஸா ச த்ரிவத் துல்யஶர்கரா, ஏவமேதாஃ க்ஷௌத்ரேண குடிகாஃ கதா மூத்ரகச்ச்ராதிஷு ஶஸ்யந்தே| அவிபத்திரயஂ யோகஃ பித்தரோகிணாஂ ப்ரஶஸ்தஃ|

Adhikarana varShAsu virecanayogaH (24) · Śloka 24

த்ரிவதா கௌடஜஂ பீஜஂ பிப்பலீ விஶ்வபேஷஜம்| க்ஷௌத்ரத்ராக்ஷாரஸோபேதஂ வர்ஷாகாலே விரேசநம்||௨௪||

ஸ௦-த்ரிவதாதிகஂ க்ஷௌத்ரத்ராக்ஷாரஸஸஂயுக்தஂ ப்ராவஷி விரேசநம்|

Adhikarana sharadi virecanayogaH (25) · Śloka 25

த்ரிவத்துராலபாமுஸ்தஶர்கரோதீச்யசந்தநம்| த்ராக்ஷாம்புநா ஸயஷ்ட்யாஹ்வஸாதலஂ ஜலதாத்யயே||௨௫||

ஸ௦-த்ரிவத்துராலபாதிகஂ த்ராக்ஷாஜலேந ஶரதி விரேசநம்|

Adhikarana hemante virecanayogaH (26) · Śloka 26

த்ரிவதாஂ சித்ரகஂ பாடாமஜாஜீஂ ஸரலஂ வசாம்| ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ச ஹேமந்தே சூர்ணமுஷ்ணாம்புநா பிபேத்||௨௬||

ஸ௦-த்ரிவதாதிகஂ சூர்ணமுஷ்ணாம்புநா ஸஹ ஹேமந்தே பிபேத்|

Adhikarana grIShme virecanayogaH (27) · Śloka 27

த்ரிவதா ஶர்கராதுல்யா க்ரீஷ்மகாலே விரேசநம்| |௨௭|

ஸ௦-த்ரிவச்சர்கராஸமா க்ரீஷ்மர்தௌ விரேசநம்|

Adhikarana snigdhAnAM sarvartuko virecanayogaH (27-28) · Śloka 28

| த்ரிவத்த்ராயந்திஹபுஷாஸாதலாகடுரோஹிணீஃ||௨௭|| ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ச ஸஞ்சூர்ண்ய கோமூத்ரே பாவயேத்த்ர்யஹம்| ஏஷ ஸர்வர்துகோ யோகஃ ஸ்நிக்தாநாஂ மலதோஷஹத்||௨௮||

ஸ௦-த்ரிவதாதீநி ஸஞ்சூர்ண்ய த்ர்யஹஂ கோமூத்ரே பாவயேத்| ஏஷ யோகஃ ஸர்வர்துஷ்வபி ஸ்நிக்தாநாஂ நராணாஂ மலதோஷஸ்ய ஹாரகஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana rUkShANAM sarvartuko virecanayogaH (29-1) · Śloka 1

ஶ்யாமாத்ரிவத்துராலம்பாஹஸ்திபிப்பலிவத்ஸகம்| நீலிநீகடுகாமுஸ்தாஶ்ரேஷ்டாயுக்தஂ ஸுசூர்ணிதம்||௨௯|| ரஸாஜ்யோஷ்ணாம்புபிஃ ஶஸ்தஂ ரூக்ஷாணாமபி ஸர்வதா| |௩௦| இதி த்ரிவச்ச்யாமயோஃ கல்பஃ||௧||

ஸ௦-ஶ்யாமாத்யஂ சூர்ணீகதஂ மாஂஸரஸகதோஷ்ணாம்புபீ ரூக்ஷாணாமபி ஸர்வகாலஂ ஶஸ்தம்| அபிஶப்தாத் ஸ்நிக்தாநாஂ ஶஸ்தமேவ|

Adhikarana rAjavRukShakalpaH jvarAdiShu virecanayogaH (30-31) · Śloka 31

அத ராஜவக்ஷகல்பஃ| | ஜ்வரஹத்ரோகவாதாஸகுதாவர்தாதிரோகிஷு||௩௦|| ராஜவக்ஷோऽதிகஂ பத்யோ மதுர்மதுரஶீதலஃ| |௩௧|

ஸ௦-ஜ்வராதிஷ்வந்யேப்யஸ்தத்விஷயோக்தேப்யோ விரேசநத்ரவ்யேப்யோ ராஜவக்ஷோऽதிஶயேந பத்யஃ| கிம்பூதஃ ? மதுர்மதுரஃ ஶீதலஶ்ச|

Adhikarana bAlAdiShu visheSheNa yogaH (31-32) · Śloka 32

| பாலே வத்தே க்ஷதே க்ஷீணே ஸுகுமாரே ச மாநவே||௩௧|| யோஜ்யோ மத்வநபாயித்வாத்விஶேஷாச்சதுரங்குலஃ| |௩௨|

ஸ௦-பாலாதௌ மதுத்வாதநபாயித்வாச்ச விஶேஷேண சதுரங்குலோ யோஜ்யஃ|

Adhikarana grahaNavidhiH (32-34) · Śloka 34

| பலகாலே பரிணதஂ பலஂ தஸ்ய ஸமாஹரேத்||௩௨|| தேஷாஂ குணவதாஂ பாரஂ ஸிகதாஸு விநிக்ஷிபேத்| ஸப்தராத்ராத்ஸமுத்தத்ய ஶோஷயேதாதபே ததஃ||௩௩|| ததோ மஜ்ஜாநமுத்தத்ய ஶுசௌ பாத்ரே நிதாபயேத்| |௩௪|

ஸ௦-தஸ்ய-ஶம்யாகஸ்ய, பலகாலே பரிணதஂ-பக்வஂ, பலஂ ஸமாஹரேத்-ஸங்கஹ்ணீயாத்| தேஷாஂ-பலாநாஂ, குணவதாஂ-ஸுநிஷ்பந்நாநாஂ, பாரஂ-பலஶதவிஂஶதிஃ, வாலுகாஸு விநிக்ஷிபேத்| ஸப்தராத்ராதூர்த்வஂ ஸிகதாப்ய உத்தத்யாநந்தரமாதபே ஶோஷயேத்| ததஃ-அநந்தரஂ, தேப்யஃ பலேப்யோ மஜ்ஜாநமுத்தத்ய-கஹீத்வா, பாத்ரே-பாண்டே, ஶுசௌ ஶுத்தே, ஸ்தாபயேத்|

Adhikarana dAhodAvartayoH virecanayogaH (34-35) · Śloka 35

| த்ராக்ஷாரஸேந தஂ தத்யாத்தாஹோதாவர்தபீடிதே||௩௪|| சதுர்வர்ஷே ஸுகஂ பாலே யாவத்த்வாதஶவார்ஷிகே| |௩௫|

ஸ௦-தஂ-மஜ்ஜாநஂ, த்ராக்ஷாரஸேந தத்யாத்| தாஹாத்யார்தே நரே சதுர்வர்ஷே பாலே ஸுகேநைதத்விரேசநம், யாவத்த்வாதஶவார்ஷிகே பாலே ஸுகஂ விரேசநமிதம்|

Adhikarana dAhodAvartayoH anye pa~jca yogAH (35-36) · Śloka 36

| சதுரங்குலமஜ்ஜ்ஞோ வா கஷாயஂ பாயயேத்திமம்||௩௫|| ததிமண்டஸுராமண்டதாத்ரீபலரஸைஃ பதக்| ஸௌவீரகேண வா யுக்தம் கல்கேந த்ரைவதேந வா||௩௬||

ஸ௦-அதவா ராஜவக்ஷமஜ்ஜ்ஞோ ஹிமஂ [கஷாயஂ]-ஶீதகஷாயஂ, ததிமண்டாதிபிஃ பதக்யுக்தமதவா காஞ்ஜிகேநாதவா கல்கேந த்ரிவதாஸம்பந்திநா யுக்தஂ பாயயேத்|

Adhikarana rAjavRukShAriShTaM virecanayogaH (37-2) · Śloka 2

தந்தீகஷாயே தந்மஜ்ஜ்ஞோ குடஂ ஜீர்ணஂ ச நிக்ஷிபேத்| தமரிஷ்டஂ ஸ்திதஂ மாஸஂ பாயயேத் பக்ஷமேவ வா||௩௭|| இதி ராஜவக்ஷகல்பஃ||௨||

ஸ௦-தந்தீகஷாயே தந்மஜ்ஜ்ஞஃ-கர்ணிகாரஸ்ய மத்யாநி, குடஂ ஜீர்ணஂ ச விநிக்ஷிபேத்| தமரிஷ்டஂ மாஸஂ ஸ்திதஂ பாயயேத்| பக்ஷஂ வா ஸ்திதம்|

Adhikarana tilvakakalpaH tilvakamUlacUrNasya yogaH (38-40) · Śloka 40

அத தில்வககல்பஃ| த்வசஂ தில்வகமூலஸ்ய த்யக்த்வாऽऽப்யந்தரவல்கலம்| விஶோஷ்ய சூர்ணயித்வா ச த்வௌ பாகௌ காலயேத்ததஃ||௩௮|| ரோத்ரஸ்யைவ கஷாயேண ததீயஂ தேந பாவயேத்| கஷாயே தஶமூலஸ்ய தஂ பாகஂ பாவிதஂ புநஃ||௩௯|| ஶுஷ்கஂ சூர்ணஂ புநஃ கத்வா ததஃ பாணிதலஂ பிபேத்| மஸ்துமூத்ரஸுராமண்டகோலதாத்ரீபலாம்புபிஃ||௪௦||

ஸ௦-தில்வகமூலஸ்ய த்வசஂ த்யக்த்வா மத்யவல்கலஂ விஶோஷ்ய ததா சூர்ணயித்வா ததஶ்சூர்ணாத் த்வௌ பாகௌ ரோத்ரஸ்யைவ கஷாயேண காலயேத்| ததஃ-அநந்தரம், அவஶிஷ்டோ யஸ்ததீயோ பாகஸ்ததஶ்சூர்ணாத், தஂ தேந கஷாயேண வஸ்த்ரகாலிதேந பாவயேத்| அநந்தரஂ வஸ்த்ரகாலிதகஷாயேண பாவிதஂ புநஃ கஷாயே தஶமூலஸ்ய பாவிதமநந்தரஂ ஶுஷ்கசூர்ணஂ [கத்வா] ததஶ்சூர்ணாத் பாணிதலஂ-கர்ஷஂ, மஸ்துகோமூத்ராதிகேந பிபேத்| (கோலஂ-பதரம், தாத்ரீபலஂ-ஆமலகம், தயோரம்புநீ ஸ்வரஸௌ|) தத்பாவநௌஷதப்ரமாணஂ ச ஶிலாஜதுநஃ கல்பவத் கல்பயேத்| ஶிலாஜதுகல்பஂ ச வக்ஷ்யதி (ஹ. உ. அ. ௩௯/௧௩௫)- "ஸமகிரிஜமஷ்டகுணிதே நிஃக்வாத்யஂ பாவநௌஷதஂ தோயே|" இத்யாதி| தஸ்மாதத்ர தில்வகத்வசோ பாவ்யௌஷதஸ்ய ரோத்ரஶ்ச(த்ரஂச)பாவநௌஷதஂ ஸமஂ தேயம், ததோऽஷ்டகுணஂ ஜலஂ தேயம், தச்ச க்வதநேநாஷ்டாஂஶஶேஷஂ கார்யமிதி| ஏவமந்யத்ராப்யநிர்திஷ்டப்ரமாணாநாஂ பாவ்யத்ரவ்யபாவநாத்ரவ்யதோயாவஶிஷ்டாநாஂ பரிமாணஂ போத்யம்|

Adhikarana tilvakamUlakalkasya yogaH (41-3) · Śloka 3

தில்வகஸ்ய கஷாயேண கல்கேந ச ஸஶர்கரஃ| ஸகதஃ ஸாதிதோ லேஹஃ ஸ ச ஶ்ரேஷ்டஂ விரேசநம்||௪௧|| இதி தில்வககல்பஃ||௩||

ஸ௦-ரோத்ரஸ்ய கஷாயேண கல்கேந ச ஸஶர்கரோ கதாந்விதோ லேஹஃ ஸ்யாத்| ஸ ச லேஹஃ ஶ்ரேஷ்டஂ விரேசநம்|

Adhikarana sudhAkalpaH sudhAkShIrasya virecanayogaH (42-47) · Śloka 47

அத ஸுதாகல்பஃ| ஸுதா பிநத்தி தோஷாணாஂ மஹாந்தமபி ஸஞ்சயம்| ஆஶ்வேவ கஷ்டவிப்ரஂஶாந்நைவ தாஂ கல்பயேததஃ||௪௨|| மதௌ கோஷ்டேऽபலே பாலே ஸ்தவிரே தீர்கரோகிணி| கல்ப்யா குல்மோதரகரத்வக்ரோகமதுமேஹிஷு||௪௩|| பாண்டௌ தூஷீவிஷே ஶோபே தோஷவிப்ராந்தசேதஸி| ஸா ஶ்ரேஷ்டா கண்டகைஸ்தீக்ஷ்ணைர்பஹுபிஶ்ச ஸமாசிதா||௪௪|| த்விவர்ஷாஂ வா த்ரிவர்ஷாஂ வா ஶிஶிராந்தே விஶேஷதஃ| தாஂ பாடயித்வா ஶஸ்த்ரேண க்ஷீரமுத்தாரயேத்ததஃ||௪௫|| பில்வாதீநாஂ பஹத்யோர்வா க்வாதேந ஸமமேகஶஃ| மிஶ்ரயித்வா ஸுதாக்ஷீரஂ ததோऽங்காரேஷு ஶோஷயேத்||௪௬|| பிபேத்கத்வா து குடிகாஂ மஸ்துமூத்ரஸுராதிபிஃ| |௪௭|

ஸ௦-ஸுதா-குடா, தோஷாணாஂ மஹாந்தமபி ஸஞ்சயஂ ஹந்தி| ஏவஂகுணாமபி தாஂ-ஸுதாஂ, பிஷக் மதுகோஷ்டாதிஷு அதோ ந கல்பயேத்| ஶீக்ரமேவ கஷ்டவிப்ரஂஶாதிதி| கல்பயேதித்யதிஸர்ஜநே லிங்| தர்ஹி க்வேயஂ ப்ரயோஜ்யா ? இத்யாஹ-கல்ப்யேதி| குல்மாதிஷு கல்ப்யா ஸாஸ்நுக், தீக்ஷ்ணைர்பஹுபிஃ கண்டகைஶ்சிதா ஶ்ரேஷ்டா ஸ்யாத்| தாஂ-ஸுதாஂ, த்விவர்ஷாமதவா த்ரிவர்ஷாஂ விஶேஷேண ஶிஶிராந்தே கார்யவஶாதந்யஸ்மிந்நபி தௌ ஶஸ்த்ரேண பாடயித்வா ததஃ-ஸுதாதஃ, க்ஷீரமுத்தாரயேத்| த்வே வர்ஷே ப்ரமாணமஸ்யா இதி டக்| தஸ்ய ரஸால்லுகிதி லுக்| ததஶ்ச டாப்| ததஃ-அநந்தரஂ, பில்வாதீநாஂ கண்டகாரீமஹோடிகயோர்வா க்வாதேந ஏகஶஃ-ஏகேநைகேந, ஸமஂ மேலயித்வா ஸுதாக்ஷீரமநந்தரமங்காரேஷு ததுபயமபி ஶோஷயேத்| ததோ குடிகாஂ கத்வா யதாயோகஂ மஸ்த்வாதிபிஃ பிபேத்|

Adhikarana sudhAkShIrasya anyo virecanayogaH (47-4) · Śloka 4

| த்ரிவதாதீந்நவ வராஂ ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ஸஸாதலாம்||௪௭|| ஸப்தாஹஂ ஸ்நுக்பயஃ பீதாந் ரஸேநாஜ்யேந வா பிபேத்| தத்வத்வ்யோஷோத்தமாகும்பநிகும்பாக்நீந் குடாம்புநா||௪௮|| இதி ஸுதாகல்பஃ||௪||

ஸ௦-த்ரிவதாதீந்நவேதி 'த்ரிவச்ச்யாமா ராஜவக்ஷஸ்தில்வகஶ்ச ததா ஸுதா| ஶங்கிநீ ஸப்தலா தந்தீ த்ரவந்தீதி [ஸ்மதா நவ||]' இதி| ததேதாந் த்ரிவதாதீஂஸ்ததா த்ரிபாலாஂ ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ஸாதலாஂ ச ஸப்த வாஸராந் ஸ்நுக்பயஃ பீதாந்-ஸ்நுக்க்ஷீரபாவிதாந், மாஂஸரஸேந கதேந வா பிபேத்| ததைவ வ்யோஷாதீந் குடாம்புநா பிபேத்|

Adhikarana sha~gkhinIphalasya kalpaH saptalAmUlasya kalpaH (49-5) · Śloka 5

அத ஶங்கிநீஸப்தலயோஃ கல்பஃ| நாதிஶுஷ்கஂ பலஂ க்ராஹ்யஂ ஶங்கிந்யா நிஸ்துஷீகதம்| ஸப்தலாயாஸ்ததா மூலஂ தே து தீக்ஷ்ணவிகாஷிணீ||௪௯|| ஶ்லேஷ்மாமயோதரகரஶ்வயத்வாதிஷு கல்பயேத்| அக்ஷமாத்ரஂ தயோஃ பிண்டஂ மதிராலவணாந்விதம்||௫௦|| ஹத்ரோகே வாதகபஜே தத்வத்குல்மேऽபி யோஜயேத்| |௫௧| இதி ஶங்கிநீஸப்தலயோஃ கல்பஃ||௫||

ஸ௦-ஶங்கிந்யாஃ பலஂ நிஸ்துஷீகதஂ நாதிஶுஷ்கஂ க்ராஹ்யம்| ஸப்தலாயாஶ்ச மூலஂ க்ராஹ்யம்| தே ச-ஶங்கிநீபலஸாதலாமூலே, தீக்ஷ்ணவிகாஷிணீ-தைக்ஷ்ண்யாத் விகாஶித்வாச்ச, ஶ்லேஷ்மாமயாத்யேஷு கல்பயேத்| தயோஃ-ஶங்கிநீஸப்தலயோஃ பூர்வோக்தயோஃ, கர்ஷமாத்ரஂ பிண்டஂ ஸுராலவணயுக்தஂ வாதகபஜஹத்ரோகாதிஷு கல்பயேத்|

Adhikarana dantIdravantyoH kalpaH praklinnadehAdiShu kalpaH (51-57) · Śloka 57

அத தந்தீத்ரவந்த்யோஃ கல்பஃ| | தந்திதந்தஸ்திரஂ ஸ்தூலஂ மூலஂ தந்தீத்ரவந்திஜம்||௫௧|| ஆதாம்ரஶ்யாவதீக்ஷ்ணோஷ்ணமாஶுகாரி விகாஶி ச| குரு ப்ரகோபி வாதஸ்ய பித்தஶ்லேஷ்மவிலாயநம்||௫௨|| தத்க்ஷௌத்ரபிப்பலீலிப்தஂ ஸ்வேத்யஂ மத்தர்பவேஷ்டிதம்| ஶோஷ்யஂ மந்தாதபேऽக்ந்யர்கௌ ஹதோ ஹ்யஸ்ய விகாஶிதாம்||௫௩|| தத்பிபேந்மஸ்துமதிராதக்ரபீலுரஸாஸவைஃ| அபிஷ்யண்ணதநுர்குல்மீ ப்ரமேஹீ ஜடரீ கரீ||௫௪|| கோமகாஜரஸைஃ பாண்டுஃ கமிகோஷ்டீ பகந்தரீ| ஸித்தஂ தத்க்வாதகல்காப்யாஂ தஶமூலரஸேந ச||௫௫|| விஸர்பவித்ரத்யலஜீகக்ஷாதாஹாந் ஜயேத்ததம்| தைலஂ து குல்மமேஹார்ஶோவிபந்தகபமாருதாந்||௫௬|| மஹாஸ்நேஹஃ ஶகச்சுக்ரவாதஸங்காநிலவ்யதாஃ| இதி தந்தீத்ரவந்த்யோஃ கல்பஃ| விரேசநே முக்யதமா நவைதே த்ரிவதாதயஃ||௫௭||

ஸ௦-தந்திநோ தந்தஃ, தத்வத்ஸ்திரஂ ஸ்தூலஂ ச தந்தீத்ரவந்த்யுத்பவஂ மூலஂ கிஞ்சித்தாம்ரஶ்யாவதீக்ஷ்ணோஷ்ணமாஶுகாரி விகாஶி சேத்யாதிநா தத்ஸ்வரூபோக்திஃ| தச்ச க்ஷௌத்ரபிப்பலீப்யாஂ லிப்தஂ மத்தர்பவேஷ்டிதஂ ஸ்வேதிதஂ பஶ்சாந்மந்தாதபே ஶோஷ்யம்| கிமேவஂ க்ரியதே ? இத்யாஹ யஸ்மாதக்ந்யர்காவஸ்ய விகாஶிதாஂ ஹதஃ| தச்ச மஸ்த்வாதிபிஃ பிபேத்| அபிஷ்யண்ணதேஹாதிஃ பாண்ட்வாமயீ கமிகோஷ்டீ பகந்தரீ ச கோமகாஜமாஂஸரஸைஃ பிபேத்| தஸ்ய மூலஸ்ய க்வாதகல்காப்யாஂ தஶமூலரஸேந ச ஸித்தஂ கதஂ விஸர்பாதீந் ஜயேத்| தைலஂ து ஸித்தஂ குல்மாதீந் ஜயேத்| மஹாஸ்நேஹஃ ஶகதாதிஸங்காதீந் ஜயேத்| ஸ௦-ஏதே த்ரிவதாதயோ விரேசநே நவ ஶ்ரேஷ்டதமாஃ|

Adhikarana harItakIkalpaH grahaNyAdiShu kalpaH (58-6) · Śloka 6

அத ஹரீதகீகல்பஃ| ஹரீதகீமபி த்ரிவத்விதாநேநோபகல்பயேத்| குடஸ்யாஷ்டபலே பத்யாவிஂஶதிஃ ஸ்யாத்பலஂ பலம்||௫௮|| தந்தீசித்ரகயோஃ கர்ஷௌ பிப்பலீத்ரிவதோர்தஶ| ப்ரகல்ப்ய மோதகாநேகஂ தஶமே தஶமேऽஹநி||௫௯|| உஷ்ணாம்போऽநு பிபேத்காதேத்தாந் ஸர்வாந்விதிநாऽமுநா| ஏதே நிஷ்பரிஹாராஃ ஸ்யுஃ ஸர்வவ்யாதிநிபர்ஹணாஃ||௬௦|| விஶேஷாத்க்ரஹணீபாண்டுகண்டூகோடார்ஶஸாஂ ஹிதாஃ| |௬௧| இதி ஹரீதகீகல்பஃ||௬||

ஸ௦-யதா த்ரிவதாயா விதாநமுக்தஂ "அத காலே ததஶ்சூர்ணஂ கிஞ்சிந்நாகரஸைந்தவம்|"(ஶ்லோ.௭) இத்யாதி, ததைவ ஹரீதக்யா அபி விதாதவ்யமித்யர்தஃ| ஸ௦-குடஸ்யாஷ்டபலே பத்யாவிஂஶதிர்தந்தீசித்ரகயோஃ பலஂ பலஂ ப்ரத்யேகஂ ஸ்யாத்| பிப்பலீத்ரிவதயோஃ கர்ஷாவுபௌ| தஶ மோதகாநேவஂ ப்ரகல்ப்யைகமேகஂ மோதகஂ தஶமே தஶமே திநே யோஜயேத்| பஶ்சாதுஷ்ணாம்பு பிபேத்| அமுநா விதிநா ஸர்வாந் மோதகாந் பக்ஷயேத்| ஏதே மோதகா நிஷ்பரிஹாராஸ்ததாऽஶேஷவ்யாதிநிபர்ஹணாஃ ஸ்யுஃ| விஶேஷேண க்ரஹண்யாதீநாஂ ஹிதாஃ| ஸம்பந்தமாத்ரஸ்ய விவக்ஷிதத்வாதத்ர ஷஷ்டீ, அந்யதா து ஹிதயோகே சதுர்தீ ஸ்யாத்|

Adhikarana uktAnAM virecanakalpAnAM ki~jcidvisheShaH (2) · Śloka 2

அல்பஸ்யாபி மஹார்தத்வஂ ப்ரபூதஸ்யால்பகர்மதாம்||௬௧|| குர்யாத்ஸஂஶ்லேஷவிஶ்லேஷகாலஸஂஸ்காரயுக்திபிஃ| ௬௧ ௧/௨| த்வக்கேஸராம்ராதகதாடிமைலா- ஸிதோபலாமாக்ஷிகமாதுலுங்கைஃ| மத்யேந தைஸ்தைஶ்ச மநோநுகூலை- ர்யுக்தாநி தேயாநி விரேசநாநி| ௬௨ ௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்திஸ்தாநே விரேசநகல்போ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||

ஸ௦-அல்பஸ்ய-வீர்யேண மாத்ரயா வா கதாசிதல்பௌஷதயோகஸ்ய, கேநசித்தத்தத்யோக்யௌஷதஸஂஶ்லேஷேண தஸ்ய மஹார்தத்வஂ கார்யம்| ததா காலேந-மத்யாஹ்நாதிநா, ததா ஸஂஸ்காரேண-தத்யோக்யேந குணாந்தரோத்பாதநேந, ததா யுக்த்யா-யோஜநாப்ரகாரவிஶேஷேண, ததா வீர்யேண ப்ரபூதஸ்ய-மாத்ரயாऽதவா மஹார்தஸ்ய, கதாசித் கேநசித்த்ரவ்யேண விஶ்லேஷஂ கத்வா தஸ்யால்பகர்மத்வஂ கார்யம்| ததா காலேந ப்ரத்யூஷாதிநா மந்தவீர்யேண, ததா ஸஂஸ்காரேண-குணாந்தராதாநேந, ததா யுக்த்யா-தாதஶ்யா, அல்பஶக்தித்வலக்ஷணஂ கர்ம கார்யம்| த்வக்கேஸராதிபிஸ்தைஸ்தைஃ-அந்யைஶ்ச ததாவிதைஃ, மநோநுகூலைஃ-மாநஸப்ரியைஃ, ஔஷதைர்யுக்தாநி விரேசநாநி தேயாநி| ஏவஂ கதே ஸதி ஸம்யக்யோகோ விரேசநஸ்ய ஸ்யாதிதி| உபஜாதிர்வத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீ- காயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்திஸ்தாநே விரே- சநகல்போ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨||