2. virēcanakalpādhyāyaḥ

Adhikarana virecanakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ விரேசநகல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)||௨||

Adhikarana trivRucchyAmayoH kalpaH trivRuto guNAshca (1) · Śloka 1

அத த்ரிவச்ச்யாமயோஃ கல்பஃ| கஷாயமதுரா ரூக்ஷா விபாகே கடுகா த்ரிவத்| கபபித்தப்ரஶமநீ ரௌக்ஷ்யாச்சாநிலகோபநீ||௧||

Adhikarana trivRutaH saMyogAdikRutA guNAH (2) · Śloka 2

ஸேதாநீமௌஷதைர்யுக்தா வாதபித்தகபாபஹைஃ| கல்பவைஶேஷ்யமாஸாத்ய ஜாயதே ஸர்வரோகஜித்||௨||

Adhikarana trivRuto Bedadvayam (3) · Śloka 3

த்விதா க்யாதஂ ச தந்மூலஂ ஶ்யாமஂ ஶ்யாமாऽருணஂ த்ரிவத்| |௩|

Adhikarana arUNasya viShayaH (3-4) · Śloka 4

| த்ரிவதாக்யஂ வரதரஂ நிரபாயஂ ஸுகஂ தயோஃ||௩|| ஸுகுமாரே ஶிஶௌ வத்தே மதுகோஷ்டே ச தத்திதம்| |௪|

Adhikarana shyAmasya viShayaH (4-5) · Śloka 5

ஸாபாயத்வே விஶேஷேண ஹேதுமாஹ | மூர்ச்சாஸம்மோஹஹத்கண்டகஷணக்ஷணநப்ரதம்||௪|| ஶ்யாமஂ தீக்ஷ்ணாஶுகாரித்வாததஸ்ததபி ஶஸ்யதே| க்ரூரே கோஷ்டே பஹௌ தோஷே க்லேஶக்ஷமிணி சாதுரே||௫||

Adhikarana grahaNavidhiH (6) · Śloka 6

கம்பீராநுகதஂ ஶ்லக்ஷ்ணமதிர்யக்விஸதஂ ச யத்| கஹீத்வா விஸஜேத்காஷ்டஂ த்வசஂ ஶுஷ்காஂ நிதாபயேத்||௬||

Adhikarana vAtaroge virecanayogaH (7) · Śloka 7

அத காலே ததஶ்சூர்ணஂ கிஞ்சிந்நாகரஸைந்தவம்| வாதாமயே பிபேதம்லைஃ|௭|

Adhikarana pittaroge virecanayogaH (7-8) · Śloka 8

| பைத்தே ஸாஜ்யஸிதாமது||௭|| க்ஷீரத்ராக்ஷேக்ஷுகாஶ்மர்யஸ்வாதுஸ்கந்தவராரஸைஃ| |௮|

Adhikarana kaParoge virecanayogaH (8-9) · Śloka 9

| கபாமயே பீலுரஸமூத்ரமத்யாம்லகாஞ்ஜிகைஃ||௮|| பஞ்சகோலாதிசூர்ணைஶ்ச யுக்த்யா யுக்தஂ கபாபஹைஃ| |௯|

Adhikarana hRudyo virecanayogaH (9-10) · Śloka 10

| த்ரிவத்கல்ககஷாயாப்யாஂ ஸாதிதஃ ஸஸிதோ ஹிமஃ||௯|| மதுத்ரிஜாதஸஂயுக்தோ லேஹோ ஹத்யஂ விரேசநம்| |௧௦|

Adhikarana sannipAtajvarAdau virecanayogaH (10-11) · Śloka 11

| அஜகந்தா தவக்ஷீரீ விதாரீ ஶர்கரா த்ரிவத்||௧௦|| சூர்ணிதஂ மதுஸர்பிர்ப்யாஂ லீட்வா ஸாது விரிச்யதே| ஸந்நிபாதஜ்வரஸ்தம்பபிபாஸாதாஹபீடிதஃ||௧௧||

Adhikarana sannipAtajvarAdau anyo virecanayogaH (12) · Śloka 12

லிம்பேதந்தஸ்த்ரிவதயா த்விதாகத்வேக்ஷுகண்டிகாம்| ஏகீகத்ய ச தத்ஸ்விந்நஂ புடபாகேந பக்ஷயேத்||௧௨||

Adhikarana vAtarogAdiShu nirapAyo virecanayogaH (13-14) · Śloka 14

பங்கைலாப்யாஂ ஸமா நீலீ தைஸ்த்ரிவத்தைஶ்ச ஶர்கரா| சூர்ணஂ பலரஸக்ஷௌத்ரஸக்துபிஸ்தர்பணஂ பிபேத்||௧௩|| வாதபித்தகபோத்தேஷு ரோகேஷ்வல்பாநலேஷு ச| நரேஷு ஸுகுமாரேஷு நிரபாயஂ விரேசநம்||௧௪||

Adhikarana gulmAdiShu virecanayogaH (15-16) · Śloka 16

விடங்கதண்டுலவராயாவஶூககணாஸ்த்ரிவத்| ஸர்வதோऽர்தேந தல்லீடஂ மத்வாஜ்யேந குடேந வா||௧௫|| குல்மஂ ப்லீஹோதரஂ காஸஂ ஹலீமகமரோசகம்| கபவாதகதாஂஶ்சாந்யாந் பரிமார்ஷ்டி கதாந் பஹூந்||௧௬||

Adhikarana kalyANakaguDaH kuShThAdiShu (17-21) · Śloka 21

விடங்கபிப்பலீமூலத்ரிபலாதாந்யசித்ரகாந்| மரீசேந்த்ரயவாஜாஜீபிப்பலீஹஸ்திபிப்பலீஃ||௧௭|| தீப்யகஂ பஞ்சலவணஂ சூர்ணிதஂ கார்ஷிகஂ பதக்| திலதைலத்ரிவச்சூர்ணபாகௌ சாஷ்டபலோந்மிதௌ||௧௮|| தாத்ரீபலரஸப்ரஸ்தாஂஸ்த்ரீந் குடார்ததுலாந்விதாந்| பக்த்வா மத்வக்நிநா காதேத்ததோ மாத்ராமயந்த்ரணஃ||௧௯|| குஷ்டார்ஶஃகாமலாகுல்மமேஹோதரபகந்தராந்| க்ரஹணீபாண்டுரோகாஂஶ்ச ஹந்தி புஂஸவநஶ்ச ஸஃ||௨௦|| குடஃ கல்யாணகோ நாம ஸர்வேஷ்வதுஷு யௌகிகஃ| |௨௧|

Adhikarana avipattiyogo mUtrakRucCrAdiShu (21-23) · Śloka 23

| வ்யோஷத்ரிஜாதகாம்போதகமிக்நாமலகைஸ்த்ரிவத்||௨௧|| ஸர்வைஃ ஸமா ஸமஸிதா க்ஷௌத்ரேண குடிகாஃ கதாஃ| மூத்ரகச்ச்ரஜ்வரச்சர்திகாஸஶோஷப்ரமக்ஷயே||௨௨|| தாபே பாண்ட்வாமயேऽல்பேऽக்நௌ ஶஸ்தாஃ ஸர்வவிஷேஷு ச| அவிபத்திரயஂ யோகஃ ப்ரஶஸ்தஃ பித்தரோகிணாம்||௨௩||

Adhikarana varShAsu virecanayogaH (24) · Śloka 24

த்ரிவதா கௌடஜஂ பீஜஂ பிப்பலீ விஶ்வபேஷஜம்| க்ஷௌத்ரத்ராக்ஷாரஸோபேதஂ வர்ஷாகாலே விரேசநம்||௨௪||

Adhikarana sharadi virecanayogaH (25) · Śloka 25

த்ரிவத்துராலபாமுஸ்தஶர்கரோதீச்யசந்தநம்| த்ராக்ஷாம்புநா ஸயஷ்ட்யாஹ்வஸாதலஂ ஜலதாத்யயே||௨௫||

Adhikarana hemante virecanayogaH (26) · Śloka 26

த்ரிவதாஂ சித்ரகஂ பாடாமஜாஜீஂ ஸரலஂ வசாம்| ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ச ஹேமந்தே சூர்ணமுஷ்ணாம்புநா பிபேத்||௨௬||

Adhikarana grIShme virecanayogaH (27) · Śloka 27

த்ரிவதா ஶர்கராதுல்யா க்ரீஷ்மகாலே விரேசநம்| |௨௭|

Adhikarana snigdhAnAM sarvartuko virecanayogaH (27-28) · Śloka 28

| த்ரிவத்த்ராயந்திஹபுஷாஸாதலாகடுரோஹிணீஃ||௨௭|| ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ச ஸஞ்சூர்ண்ய கோமூத்ரே பாவயேத்த்ர்யஹம்| ஏஷ ஸர்வர்துகோ யோகஃ ஸ்நிக்தாநாஂ மலதோஷஹத்||௨௮||

Adhikarana rUkShANAM sarvartuko virecanayogaH (29-1) · Śloka 1

ஶ்யாமாத்ரிவத்துராலம்பாஹஸ்திபிப்பலிவத்ஸகம்| நீலிநீகடுகாமுஸ்தாஶ்ரேஷ்டாயுக்தஂ ஸுசூர்ணிதம்||௨௯|| ரஸாஜ்யோஷ்ணாம்புபிஃ ஶஸ்தஂ ரூக்ஷாணாமபி ஸர்வதா| |௩௦| இதி த்ரிவச்ச்யாமயோஃ கல்பஃ||௧||

Adhikarana rAjavRukShakalpaH jvarAdiShu virecanayogaH (30-31) · Śloka 31

அத ராஜவக்ஷகல்பஃ| | ஜ்வரஹத்ரோகவாதாஸகுதாவர்தாதிரோகிஷு||௩௦|| ராஜவக்ஷோऽதிகஂ பத்யோ மதுர்மதுரஶீதலஃ| |௩௧|

Adhikarana bAlAdiShu visheSheNa yogaH (31-32) · Śloka 32

| பாலே வத்தே க்ஷதே க்ஷீணே ஸுகுமாரே ச மாநவே||௩௧|| யோஜ்யோ மத்வநபாயித்வாத்விஶேஷாச்சதுரங்குலஃ| |௩௨|

Adhikarana grahaNavidhiH (32-34) · Śloka 34

| பலகாலே பரிணதஂ பலஂ தஸ்ய ஸமாஹரேத்||௩௨|| தேஷாஂ குணவதாஂ பாரஂ ஸிகதாஸு விநிக்ஷிபேத்| ஸப்தராத்ராத்ஸமுத்தத்ய ஶோஷயேதாதபே ததஃ||௩௩|| ததோ மஜ்ஜாநமுத்தத்ய ஶுசௌ பாத்ரே நிதாபயேத்| |௩௪|

Adhikarana dAhodAvartayoH virecanayogaH (34-35) · Śloka 35

| த்ராக்ஷாரஸேந தஂ தத்யாத்தாஹோதாவர்தபீடிதே||௩௪|| சதுர்வர்ஷே ஸுகஂ பாலே யாவத்த்வாதஶவார்ஷிகே| |௩௫|

Adhikarana dAhodAvartayoH anye pa~jca yogAH (35-36) · Śloka 36

| சதுரங்குலமஜ்ஜ்ஞோ வா கஷாயஂ பாயயேத்திமம்||௩௫|| ததிமண்டஸுராமண்டதாத்ரீபலரஸைஃ பதக்| ஸௌவீரகேண வா யுக்தம் கல்கேந த்ரைவதேந வா||௩௬||

Adhikarana rAjavRukShAriShTaM virecanayogaH (37-2) · Śloka 2

தந்தீகஷாயே தந்மஜ்ஜ்ஞோ குடஂ ஜீர்ணஂ ச நிக்ஷிபேத்| தமரிஷ்டஂ ஸ்திதஂ மாஸஂ பாயயேத் பக்ஷமேவ வா||௩௭|| இதி ராஜவக்ஷகல்பஃ||௨||

Adhikarana tilvakakalpaH tilvakamUlacUrNasya yogaH (38-40) · Śloka 40

அத தில்வககல்பஃ| த்வசஂ தில்வகமூலஸ்ய த்யக்த்வாऽऽப்யந்தரவல்கலம்| விஶோஷ்ய சூர்ணயித்வா ச த்வௌ பாகௌ காலயேத்ததஃ||௩௮|| ரோத்ரஸ்யைவ கஷாயேண ததீயஂ தேந பாவயேத்| கஷாயே தஶமூலஸ்ய தஂ பாகஂ பாவிதஂ புநஃ||௩௯|| ஶுஷ்கஂ சூர்ணஂ புநஃ கத்வா ததஃ பாணிதலஂ பிபேத்| மஸ்துமூத்ரஸுராமண்டகோலதாத்ரீபலாம்புபிஃ||௪௦||

Adhikarana tilvakamUlakalkasya yogaH (41-3) · Śloka 3

தில்வகஸ்ய கஷாயேண கல்கேந ச ஸஶர்கரஃ| ஸகதஃ ஸாதிதோ லேஹஃ ஸ ச ஶ்ரேஷ்டஂ விரேசநம்||௪௧|| இதி தில்வககல்பஃ||௩||

Adhikarana sudhAkalpaH sudhAkShIrasya virecanayogaH (42-47) · Śloka 47

அத ஸுதாகல்பஃ| ஸுதா பிநத்தி தோஷாணாஂ மஹாந்தமபி ஸஞ்சயம்| ஆஶ்வேவ கஷ்டவிப்ரஂஶாந்நைவ தாஂ கல்பயேததஃ||௪௨|| மதௌ கோஷ்டேऽபலே பாலே ஸ்தவிரே தீர்கரோகிணி| கல்ப்யா குல்மோதரகரத்வக்ரோகமதுமேஹிஷு||௪௩|| பாண்டௌ தூஷீவிஷே ஶோபே தோஷவிப்ராந்தசேதஸி| ஸா ஶ்ரேஷ்டா கண்டகைஸ்தீக்ஷ்ணைர்பஹுபிஶ்ச ஸமாசிதா||௪௪|| த்விவர்ஷாஂ வா த்ரிவர்ஷாஂ வா ஶிஶிராந்தே விஶேஷதஃ| தாஂ பாடயித்வா ஶஸ்த்ரேண க்ஷீரமுத்தாரயேத்ததஃ||௪௫|| பில்வாதீநாஂ பஹத்யோர்வா க்வாதேந ஸமமேகஶஃ| மிஶ்ரயித்வா ஸுதாக்ஷீரஂ ததோऽங்காரேஷு ஶோஷயேத்||௪௬|| பிபேத்கத்வா து குடிகாஂ மஸ்துமூத்ரஸுராதிபிஃ| |௪௭|

Adhikarana sudhAkShIrasya anyo virecanayogaH (47-4) · Śloka 4

| த்ரிவதாதீந்நவ வராஂ ஸ்வர்ணக்ஷீரீஂ ஸஸாதலாம்||௪௭|| ஸப்தாஹஂ ஸ்நுக்பயஃ பீதாந் ரஸேநாஜ்யேந வா பிபேத்| தத்வத்வ்யோஷோத்தமாகும்பநிகும்பாக்நீந் குடாம்புநா||௪௮|| இதி ஸுதாகல்பஃ||௪||

Adhikarana sha~gkhinIphalasya kalpaH saptalAmUlasya kalpaH (49-5) · Śloka 5

அத ஶங்கிநீஸப்தலயோஃ கல்பஃ| நாதிஶுஷ்கஂ பலஂ க்ராஹ்யஂ ஶங்கிந்யா நிஸ்துஷீகதம்| ஸப்தலாயாஸ்ததா மூலஂ தே து தீக்ஷ்ணவிகாஷிணீ||௪௯|| ஶ்லேஷ்மாமயோதரகரஶ்வயத்வாதிஷு கல்பயேத்| அக்ஷமாத்ரஂ தயோஃ பிண்டஂ மதிராலவணாந்விதம்||௫௦|| ஹத்ரோகே வாதகபஜே தத்வத்குல்மேऽபி யோஜயேத்| |௫௧| இதி ஶங்கிநீஸப்தலயோஃ கல்பஃ||௫||

Adhikarana dantIdravantyoH kalpaH praklinnadehAdiShu kalpaH (51-57) · Śloka 57

அத தந்தீத்ரவந்த்யோஃ கல்பஃ| | தந்திதந்தஸ்திரஂ ஸ்தூலஂ மூலஂ தந்தீத்ரவந்திஜம்||௫௧|| ஆதாம்ரஶ்யாவதீக்ஷ்ணோஷ்ணமாஶுகாரி விகாஶி ச| குரு ப்ரகோபி வாதஸ்ய பித்தஶ்லேஷ்மவிலாயநம்||௫௨|| தத்க்ஷௌத்ரபிப்பலீலிப்தஂ ஸ்வேத்யஂ மத்தர்பவேஷ்டிதம்| ஶோஷ்யஂ மந்தாதபேऽக்ந்யர்கௌ ஹதோ ஹ்யஸ்ய விகாஶிதாம்||௫௩|| தத்பிபேந்மஸ்துமதிராதக்ரபீலுரஸாஸவைஃ| அபிஷ்யண்ணதநுர்குல்மீ ப்ரமேஹீ ஜடரீ கரீ||௫௪|| கோமகாஜரஸைஃ பாண்டுஃ கமிகோஷ்டீ பகந்தரீ| ஸித்தஂ தத்க்வாதகல்காப்யாஂ தஶமூலரஸேந ச||௫௫|| விஸர்பவித்ரத்யலஜீகக்ஷாதாஹாந் ஜயேத்ததம்| தைலஂ து குல்மமேஹார்ஶோவிபந்தகபமாருதாந்||௫௬|| மஹாஸ்நேஹஃ ஶகச்சுக்ரவாதஸங்காநிலவ்யதாஃ| இதி தந்தீத்ரவந்த்யோஃ கல்பஃ| விரேசநே முக்யதமா நவைதே த்ரிவதாதயஃ||௫௭||

Adhikarana harItakIkalpaH grahaNyAdiShu kalpaH (58-6) · Śloka 6

அத ஹரீதகீகல்பஃ| ஹரீதகீமபி த்ரிவத்விதாநேநோபகல்பயேத்| குடஸ்யாஷ்டபலே பத்யாவிஂஶதிஃ ஸ்யாத்பலஂ பலம்||௫௮|| தந்தீசித்ரகயோஃ கர்ஷௌ பிப்பலீத்ரிவதோர்தஶ| ப்ரகல்ப்ய மோதகாநேகஂ தஶமே தஶமேऽஹநி||௫௯|| உஷ்ணாம்போऽநு பிபேத்காதேத்தாந் ஸர்வாந்விதிநாऽமுநா| ஏதே நிஷ்பரிஹாராஃ ஸ்யுஃ ஸர்வவ்யாதிநிபர்ஹணாஃ||௬௦|| விஶேஷாத்க்ரஹணீபாண்டுகண்டூகோடார்ஶஸாஂ ஹிதாஃ| |௬௧| இதி ஹரீதகீகல்பஃ||௬||

Adhikarana uktAnAM virecanakalpAnAM ki~jcidvisheShaH (2) · Śloka 2

அல்பஸ்யாபி மஹார்தத்வஂ ப்ரபூதஸ்யால்பகர்மதாம்||௬௧|| குர்யாத்ஸஂஶ்லேஷவிஶ்லேஷகாலஸஂஸ்காரயுக்திபிஃ| ௬௧ ௧/௨| த்வக்கேஸராம்ராதகதாடிமைலா- ஸிதோபலாமாக்ஷிகமாதுலுங்கைஃ| மத்யேந தைஸ்தைஶ்ச மநோநுகூலை- ர்யுக்தாநி தேயாநி விரேசநாநி| ௬௨ ௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ பஞ்சமே கல்பஸித்திஸ்தாநே விரேசநகல்போ நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||