Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
ವಿಸರ್ಪನಿದಾನಾದನನ್ತರಂ ತುಲ್ಯಹೇತ್ವಾದಿತ್ವಾತ್ಕುಷ್ಠನಿದಾನಮಾರಭ್ಯತೇ-
14. kuṣṭhaśvitrakr̥minidānādhyāyaḥ
Adhikarana kuShThaSvitrakRuminidAnAdhyAyaH ,kuShThasya nidAnasaMprAptI (2-3) · Śloka 3
ಅಥಾತಃ ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)||೨|| ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರೇಣ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿರೋಧಿನಾ| ಸಾಧುನಿನ್ದಾವಧಾನ್ಯಸ್ವಹರಣಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಸೇವಿತೈಃ||೧|| ಪಾಪ್ಮಭಿಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಕ್ತನೈರ್ವೋರಿತಾ ಮಲಾಃ| ಸಿರಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯ ತಿರ್ಯಗ್ಗಾಸ್ತ್ವಗ್ಲಸೀಕಾಸೃಗಾಮಿಷಮ್||೨|| ದೂಷಯನ್ತಿ ಶ್ಲಥೀಕೃತ್ಯ ನಿಶ್ಚರನ್ತಸ್ತತೋ ಬಹಿಃ| ತ್ವಚಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ದುಷ್ಟಾಃ ಕುಷ್ಠಮುಶನ್ತಿ ತತ್||೩||
View original
अथातः कुष्ठश्वित्रकृमिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२|| मिथ्याहारविहारेण विशेषेण विरोधिना| साधुनिन्दावधान्यस्वहरणाद्यैश्च सेवितैः||१|| पाप्मभिः कर्मभिः सद्यः प्राक्तनैर्वोरिता मलाः| सिराः प्रपद्य तिर्यग्गास्त्वग्लसीकासृगामिषम्||२|| दूषयन्ति श्लथीकृत्य निश्चरन्तस्ततो बहिः| त्वचः कुर्वन्ति वैवर्ण्यं दुष्टाः कुष्ठमुशन्ति तत्||३||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿನಾ ತಥಾ ಸಾಧುನಿನ್ದಾವಧಾದಿಭಿಃ ಪಾಪ್ಮಭಿಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಸದ್ಯಃ ಸೇವಿತೈಃ-ಅನುಷ್ಠಿತೈಃ, ಪ್ರಾಕ್ತನೈರ್ವಾ-ಅನ್ಯಜನ್ಮಾಚರಿತೈಃ| ಸೇವಿತಗ್ರಹಣೇನ ಸಾತತ್ಯಾನುಷ್ಠಾನಂ ದ್ಯೋತಯತಿ| ತೇನ ಕದಾಚಿತ್ಕರಣತ್ವಮೇಷಾಂ ನ ಕುಷ್ಠಹೇತುರಿತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ತೈಸ್ತಥಾಭೂತೈಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿನಾ ಚ ಈರಿತಾಃ-ದುಷ್ಟಾಃ, ಮಲಾಃ-ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾಃ, ಶಿರಾಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಗಾಮಿನೀಃ ಪ್ರಪದ್ಯ-ಆಶ್ರಿತ್ಯ, ತ್ವಗ್ಲಸೀಕಾಸೃಗಾಮಿಷಂ ದೂಷಯನ್ತಿ| ತದೇವ ಚ ತ್ವಗಾದಿಕಂ ಶಿಥಿಲೀಕೃತ್ಯ ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಬಹಿರ್ನಿಶ್ಚರನ್ತೋ-ಬಾಹ್ಯದೇಶೇ ಪ್ರಸರನ್ತಃ, ತ್ವಚೋ [ ಯತ್ ] ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತತ್ಕುಷ್ಠಮುಶನ್ತಿ, ಮುನಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ|
Adhikarana kuShThasya nirvacanam (4-6) · Śloka 6
ಕುತೋಽಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ಕುಷ್ಠಮಿತಿ ಸಂಜ್ಞಾ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಕಾಲೇನೋಪೇಕ್ಷಿತಂ ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಂ ಕುಷ್ಣಾತಿ ತದ್ವಪುಃ| ಪ್ರಪದ್ಯ ಧಾತೂನ್ವ್ಯಾಪ್ಯಾನ್ತಃ ಸರ್ವಾನ್ ಸಂಕ್ಲೇದ್ಯ ಚಾವಹೇತ್||೪|| ಸಸ್ವೇದಕ್ಲೇದಸಙ್ಕೋಥಾನ್ ಕೃಮೀನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾನ್ ಸುದಾರುಣಾನ್| ಲೋಮತ್ವಕ್ಸ್ನಾಯುಧಮನೀತರುಣಾಸ್ಥೀನಿ ಯೈಃ ಕ್ರಮಾತ್||೫|| ಭಕ್ಷಯೇಚ್ಛ್ವಿತ್ರಮಸ್ಮಾಚ್ಚ ಕುಷ್ಠಬಾಹ್ಯಮುದಾಹೃತಮ್| |೬|
View original
कुतोऽस्य रोगस्य कुष्ठमिति संज्ञा ? इत्याह - - - - कालेनोपेक्षितं यस्मात्सर्वं कुष्णाति तद्वपुः| प्रपद्य धातून्व्याप्यान्तः सर्वान् संक्लेद्य चावहेत्||४|| सस्वेदक्लेदसङ्कोथान् कृमीन् सूक्ष्मान् सुदारुणान्| लोमत्वक्स्नायुधमनीतरुणास्थीनि यैः क्रमात्||५|| भक्षयेच्छ्वित्रमस्माच्च कुष्ठबाह्यमुदाहृतम्| |६|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಯಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರುಪೇಕ್ಷಿತಂ-ಅನುಪಕ್ರಾನ್ತಂ ಸತ್, ಕಾಲೇನ ಸರ್ವಂ ವಪುಃ-ಶರೀರಂ, ಕೃಷ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ ಕುಷ್ಠಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ಕುಷ್ಠಂ ಧಾತೂನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಪ್ರಪದ್ಯ-ಪ್ರಾಪ್ಯ, ಅನನ್ತರಮನ್ತರ್ವ್ಯಾಪ್ಯ-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ತೇಷಾಮೇವಾನ್ತರಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ, ತಥಾ ಸರ್ವಂಸ್ತಾನೇವ ಧಾತೂನ್ ಸಂಕ್ಲೇದ್ಯ-ಕ್ಲೇದಯಿತ್ವಾ, ಕೃಮೀನಾವಹೇತ್-ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಸ್ವೇದಾದಿಭಿರ್ಯುತಾನ್| ತಥಾ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾನ್| ತಥಾ, ಸುದಾರುಣಾನ್-ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾನ್| ಯೈಃ-ಕೃಮಿಭಿಃ, ತತ್ಕುಷ್ಠಂ ಲೋಮಾದೀನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಶ್ವಿತ್ರಸ್ಯೇದೃಗ್ರೂಪತಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ ಯಾ ಕುಷ್ಠಸ್ಯೋಕ್ತಾ| ಅಸ್ಮಾಚ್ಚ ಕಾರಣಾಚ್ಛ್ವಿತ್ರಂ ಕುಷ್ಠಬಾಹ್ಯಮುದಾಹೃತಮ್, ಕುಷ್ಠಾದ್ಬಾಹ್ಯಂ ತ್ವಗ್ಗತಮಾತ್ರಮೇವೋಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|
Adhikarana kuShThasya saptavidhatvaM doShataH (6-7) · Śloka 7
| ಕುಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತಧಾ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಙ್ಮಿಶ್ರೈಃ ಸಮಾಗತೈಃ||೬|| ನನು, ಏವಂ ಸತ್ಯೇಕದೋಷಜಂ ದ್ವಿದೋಷಜಂ ಕುಷ್ಠಮ್, ನ ಸರ್ವಂ ತ್ರಿದೋಷಜಂ ಸ್ಯಾತ್, ಇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ - - - - ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ತ್ರಿದೋಷೇಷು ವ್ಯಪದೇಶೋಽಧಿಕತ್ವತಃ|೭|
View original
| कुष्ठानि सप्तधा दोषैः पृथङ्मिश्रैः समागतैः||६|| ननु, एवं सत्येकदोषजं द्विदोषजं कुष्ठम्, न सर्वं त्रिदोषजं स्यात्, इत्याशङ्क्याह - - - - सर्वेष्वपि त्रिदोषेषु व्यपदेशोऽधिकत्वतः|७|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦- ಕುಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತಧಾ-ಸಪ್ತಪ್ರಕಾರಾಣಿ| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಪೃಥಕ್-ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈಃ| ತೈರೇವ ಚ ಮಿಶ್ರೈಃ-ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವಾತಕಫಾಭ್ಯಾಂ ಪಿತ್ತಕಫಾಭ್ಯಾಮ್| ತೈರೇವ ದೋಷೈಃ ಸಮಾಗತೈಃ-ಸನ್ನಿಪತಿತೈಃ| ಸ೦- ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ಕುಷ್ಠೇಷು ತ್ರಿದೋಶೇಷು - ಸನ್ನಿಪಾತಜೇಷ್ವಪಿ, ಅಧಿಕತ್ವೇನ ವ್ಯಪದೇಶಃ| ಸನ್ನಿಪಾತಸ್ಯ ಸಮವಿಷಮಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್|
Adhikarana kuShThasya aShTAdashatvaM nAmataH (7-10) · Śloka 10
ಅತ ಆಹ - - - - ವಾತೇನ ಕುಷ್ಠಂ ಕಾಪಾಲಂ, ಪಿತ್ತಾದೌದುಮ್ಬರಂ, ಕಫಾತ್||೭|| ಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ ವಿಚರ್ಚೀ ಚ, ಋಕ್ಷಾಖ್ಯಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಮ್| ಚರ್ಮೈಕಕುಷ್ಠಕಿಟಿಭಸಿಧ್ಮಾಲಸವಿಪಾದಿಕಾಃ||೮|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವಾಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾದ್ದದ್ರುಶತಾರುಷೀ| ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಸವಿಸ್ಫೋಟಂ ಪಾಮಾ ಚರ್ಮದಲಂ ತಥಾ||೯|| ಸರ್ವೈಃ ಸ್ಯಾತ್ಕಾಕಣಂ| |೧೦|
View original
अत आह - - - - वातेन कुष्ठं कापालं, पित्तादौदुम्बरं, कफात्||७|| मण्डलाख्यं विचर्ची च, ऋक्षाख्यं वातपित्तजम्| चर्मैककुष्ठकिटिभसिध्मालसविपादिकाः||८|| वातश्लेष्मोद्भवाः, श्लेष्मपित्ताद्दद्रुशतारुषी| पुण्डरीकं सविस्फोटं पामा चर्मदलं तथा||९|| सर्वैः स्यात्काकणं| |१०|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-[ವಾತೇನ-] ವಾತೋಲ್ಬಣೇನ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ, ಕಾಪಾಲಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ಭವತಿ| ಪಿತ್ತಾತ್-ಪಿತ್ತಾಧಿಕಾತ್ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್, ಔದುಮ್ಬರಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ಜಾಯತೇ| ಕಫಾತ್-ಕಫಾಧಿಕಾತ್ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್, ಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಂ ಜಾಯತೇ| ತಥಾ ವಿಚರ್ಚೀ ಚ, ಕಫಾದೇವೇತಿ ಚಾರ್ಥಃ| ಋಕ್ಷಾಖ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಂ-ವಾತಪಿತ್ತೋಲ್ಬಣಾತ್ಸನ್ನಿಪಾತಾಜ್ಜಾತಮ್| ಏವಮಗ್ರೇಽಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಚರ್ಮೈಕಕುಷ್ಠಕಿಟಿಭಸಿಧ್ಮಾಲಸವಿಪಾದಿಕಾ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವಾಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾತ್ ದದ್ರುಶತಾರುಷೀ ದ್ವೇ ಕುಷ್ಠೇ| ನ ಕೇವಲಂ ದದ್ರು ಶತಾರುಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾತ್, ಯಾವತ್ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ತಥಾ ವಿಸ್ಫೋಟಸ್ತಥಾ ಪಾಮಾ ತಥಾ ಚರ್ಮದಲಂ ಜಾಯತೇ| ಸರ್ವೈಃ-ತ್ರಿಭಿರೇವ ಸಮೈರ್ದೋಷೈಃ, ಕಾಕಣಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಮುತ್ಪದ್ಯತೇ| ಏವಮೇತಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶ ಕುಷ್ಠಾನಿ ಭವನ್ತಿ|
Adhikarana saptamahAkuShThAni (10) · Śloka 10
ಪೂರ್ವಂ ತ್ರಿಕಂ ದದ್ರು ಸಕಾಕಣಮ್| ಪುಣ್ಡರೀಕರ್ಕ್ಷಜಿಹ್ವೇ ಚ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತ ತು||೧೦||
View original
पूर्वं त्रिकं दद्रु सकाकणम्| पुण्डरीकर्क्षजिह्वे च महाकुष्ठानि सप्त तु||१०||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪೂರ್ವಂ ತ್ರಿಕಂ-ಕಾಪಾಲೋದುಮ್ಬರಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ, ತಥಾ ದದ್ರುಃ ಕಾಕಣಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಮೃಕ್ಷಜಿಹ್ವಂ ಚೇತಿ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತ ಸ್ಯುಃ|
Adhikarana kuShThasya pUrvarUpam (11-13) · Śloka 13
ಅತಿಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಖರಸ್ಪರ್ಶಖೇದಾಸ್ವೇದವಿವರ್ಣತಾಃ| ದಾಹಃ ಕಣ್ಡೂಸ್ತ್ವಚಿ ಸ್ವಾಪಸ್ತೋದಃ ಕೋಠೋನ್ನತಿಃ ಶ್ರಮಃ||೧೧|| ವ್ರಣಾನಾಮಧಿಕಂ ಶೂಲಂ ಶೀಘ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚಿರಸ್ಥಿತಿಃ| ರೂಢಾನಾಮಪಿ ರೂಕ್ಷತ್ವಂ ನಿಮಿತ್ತೇಽಲ್ಪೇಽಪಿ ಕೋಪನಮ್||೧೨|| ರೋಮಹರ್ಷೋಽಸೃಜಃ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಲಕ್ಷಣಮಗ್ರಜಮ್| |೧೩|
View original
अतिश्लक्ष्णखरस्पर्शखेदास्वेदविवर्णताः| दाहः कण्डूस्त्वचि स्वापस्तोदः कोठोन्नतिः श्रमः||११|| व्रणानामधिकं शूलं शीघ्रोत्पत्तिश्चिरस्थितिः| रूढानामपि रूक्षत्वं निमित्तेऽल्पेऽपि कोपनम्||१२|| रोमहर्षोऽसृजः कार्ष्ण्यं कुष्ठलक्षणमग्रजम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಅತಿಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾದಿಕಂ ಕುಷ್ಠಲಕ್ಷಣಮಗ್ರಜಮ್-ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|
Adhikarana kApAlakuShThasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
ಅಧುನೈತೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ - - - - ಕೃಷ್ಣಾರುಣಕಪಾಲಾಭಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸುಪ್ತಂ ಖರಂ ತನು||೧೩|| ವಿಸ್ತೃತಾಸಮಪರ್ಯನ್ತಂ ಹೃಷಿತೈರ್ಲೋಮಭಿಶ್ಚಿತಮ್| ತೋದಢ್ಯಮಲ್ಪಕಣ್ಡೂಕಂ ಕಾಪಾಲಂ ಶೀಘ್ರಸರ್ಪಿ ಚ||೧೪||
View original
अधुनैतेषां लक्षणान्याह - - - - कृष्णारुणकपालाभं रूक्षं सुप्तं खरं तनु||१३|| विस्तृतासमपर्यन्तं हृषितैर्लोमभिश्चितम्| तोदढ्यमल्पकण्डूकं कापालं शीघ्रसर्पि च||१४||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕೃಷ್ಣಾರುಣಕಪಾಲಾಭಮಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಕಾಪಾಲಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್|
Adhikarana udumbarakuShThasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16
ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರತಾಮ್ರತ್ವಗ್ರೋಮ ಗೌರಸಿರಾಚಿತಮ್| ಬಹಲಂ ಬಹಲಕ್ಲೇದರಕ್ತಂ ದಾಹರುಜಾಧಿಕಮ್||೧೫|| ಆಶೂತ್ಥಾನಾವದರಣಕೃಮಿ ವಿದ್ಯಾದುದುಮ್ಬರಮ್| |೧೬|
View original
पक्वोदुम्बरताम्रत्वग्रोम गौरसिराचितम्| बहलं बहलक्लेदरक्तं दाहरुजाधिकम्||१५|| आशूत्थानावदरणकृमि विद्यादुदुम्बरम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರತಾಮ್ರೇತ್ಯಾದಿಕಮೌದುಮ್ಬರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್|
Adhikarana maNDalakuShThasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
| ಸ್ಥಿರಂ ಸ್ತ್ಯಾನಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶ್ವೇತರಕ್ತಮನಾಶುಗಮ್||೧೬|| ಅನ್ಯೋನ್ಯಸಕ್ತಮುತ್ಸನ್ನಂ ಬಹುಕಣ್ಡೂಸ್ರುತಿಕ್ರಿಮಿ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪೀತಾಭಪರ್ಯನ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಮ್||೧೭||
View original
| स्थिरं स्त्यानं गुरु स्निग्धं श्वेतरक्तमनाशुगम्||१६|| अन्योन्यसक्तमुत्सन्नं बहुकण्डूस्रुतिक्रिमि| श्लक्ष्णपीताभपर्यन्तं मण्डलं परिमण्डलम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಸ್ಥಿರಂ ಸ್ತ್ಯಾನಮಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಮಣ್ಡಲಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್|
Adhikarana vicarcikAkuShThasya lakShaNam (18) · Śloka 18
ಸಕಣ್ಡೂಪಿಟಿಕಾ ಶ್ಯಾವಾ ಲಸೀಕಾಢ್ಯಾ ವಿಚರ್ಚಿಕಾ| |೧೮|
View original
सकण्डूपिटिका श्यावा लसीकाढ्या विचर्चिका| |१८|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಸಕಣ್ಡೂಪಿಟಿಕೇತ್ಯಾದಿಕಂ ವಿಚರ್ಚಿಕಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್|
Adhikarana RukShajihvakuShThasya lakShaNam (18-19) · Śloka 19
| ಪರುಷಂ ತನು ರಕ್ತಾನ್ತಮನ್ತಃಶ್ಯಾವಂ ಸಮುನ್ನತಮ್||೧೮|| ಸತೋದದಾಹರುಕ್ಕ್ಲೇದಂ ಕರ್ಕಶೈಃ ಪಿಟಿಕೈಶ್ಚಿತಮ್| ಋಕ್ಷಜಿಹ್ವಾಕೃತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಮೃಕ್ಷಜಿಹ್ವಂ ಬಹುಕ್ರಿಮಿ||೧೯||
View original
| परुषं तनु रक्तान्तमन्तःश्यावं समुन्नतम्||१८|| सतोददाहरुक्क्लेदं कर्कशैः पिटिकैश्चितम्| ऋक्षजिह्वाकृति प्रोक्तमृक्षजिह्वं बहुक्रिमि||१९||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪರುಷಮಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಋಕ್ಷಜಿಹ್ವಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಋಕ್ಷಜಿಹ್ವೇವ ಪ್ರಕಾಶಖರಾ ಆಕೃತಿರ್ಯಸ್ಯ ಋಕ್ಷಜಿಹ್ವಸ್ಯ ತಥೈವಮ್|
Adhikarana carmakuShThasya lakShaNam (20) · Śloka 20
ಹಸ್ತಿಚರ್ಮಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಚರ್ಮ| |೨೦|
View original
हस्तिचर्मखरस्पर्शं चर्म| |२०|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಹಸ್ತಿಚರ್ಮವತ್ ಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಚರ್ಮಾಖ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಮ್|
Adhikarana ekakuShThasya lakShaNam (20) · Śloka 20
ಏಕಾಖ್ಯಂ ಮಹಾಶ್ರಯಮ್| ಅಸ್ವೇದಂ ಮತ್ಸ್ಯಶಕಲಸನ್ನಿಭಮ್ |೨೦|
View original
एकाख्यं महाश्रयम्| अस्वेदं मत्स्यशकलसन्निभम् |२०|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಏಕಸಂಜ್ಞಂ ಕುಷ್ಠಂ ಮಹಾಶ್ರಯಂ-ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾಶಯಮ್| ತಥಾ, ಅಸ್ವೇದಂ-ಸ್ವೇದರಹಿತಮ್| ತಥಾ, ಮತ್ಸ್ಯಶಕಲಸನ್ನಿಭಂ-ಮತ್ಸ್ಯತ್ವಙ್ಮಣ್ಡಲಸದೃಶಮ್| ಸುಶ್ರುತೇ ತ್ವೇಕಕುಷ್ಠಸ್ಯೈವಂ ಲಕ್ಷಣಮಭ್ಯಧಾಯಿ (ನಿ. ಅ. ೫|೯) - "ಕೃತ್ಸ್ನೋ ದೇಹೋ ಯಸ್ಯ ರಕ್ತೋಽರುಣೋ ವಾ ತದೇಕಾಖ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಮಾಹುಃ ಸುಕಷ್ಟಮ್|" ಇತಿ| ಖರನಾದೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್-"ಮಹದಸ್ವೇದನಂ ಮತ್ಸ್ಯಶಕಲಾಕಾರಮೇಕಜಮ್|" ಇತಿ|
Adhikarana kiTibhakuShThasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21
| ಕಿಟಿಭಂ ಪುನಃ||೨೦|| ರೂಕ್ಷಂ ಕಿಣಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪರುಷಾಸಿತಮ್| |೨೧|
View original
| किटिभं पुनः||२०|| रूक्षं किणखरस्पर्शं कण्डूमत्परुषासितम्| |२१|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕಿಟಿಭಂ ತು ರೂಕ್ಷಂ ಕಿಣಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪರುಷಾಸಿತಮ್|
Adhikarana sidhmakuShThasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23
| ಸಿಧ್ಮಂ ರೂಕ್ಷಂ ಬಹಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ತರ್ಘೃಷ್ಟಂ ರಜಃ ಕಿರೇತ್||೨೧|| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶಂ ತನು ಶ್ವೇತತಾಮ್ರಂ ದೌಗ್ಧಿಕಪುಷ್ಪವತ್| ಪ್ರಾಯೇಣ ಚೋರ್ಧ್ವಕಾಯೇ ಸ್ಯಾತ್|೨೩|
View original
| सिध्मं रूक्षं बहिः स्निग्धमन्तर्घृष्टं रजः किरेत्||२१|| श्लक्ष्णस्पर्शं तनु श्वेतताम्रं दौग्धिकपुष्पवत्| प्रायेण चोर्ध्वकाये स्यात्|२३|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಸಿಧ್ಮಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ಬಹೀ ರೂಕ್ಷಮ್, ಅನ್ತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮ್, ಘೃಷ್ಟಂ ಸದ್ರಜಃ ಕಿರೇತ್-ಕ್ಷಿಪೇತ್| ತಥಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶಮ್| ತಥಾ ತನು| ವರ್ಣೇನ ಶ್ವೇತತಾಮ್ರಮ್, ದೌಗ್ಧಿಕಪುಷ್ಪವತ್-ಅಲಾಬುಕುಸುಮಾಭಮ್| ತಚ್ಚ ಪ್ರಾಯೇಣ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಊರ್ಧ್ವಕಾಯೇ ಸ್ಯಾತ್| ಖರನಾದೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್-"ಅಲಾಬುಪುಷ್ಪವತ್ಸಿಧ್ಮಂ ಘೃಷ್ಟಂ ಯಚ್ಚೋದ್ವಮೇದ್ರಜಃ|" ಇತಿ|
Adhikarana alasakakuShThasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
| ಗಣ್ಡೈಃ ಕಣ್ಡೂಯುತೈಶ್ಚಿತಮ್||೨೨|| ರಕ್ತೈರಲಸಕಮ್| |೨೩|
View original
| गण्डैः कण्डूयुतैश्चितम्||२२|| रक्तैरलसकम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಅಲಸಕಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ಗಣ್ಡೈ ರಕ್ತವರ್ಣೈಃ ಕಣ್ಡೂಯುತೈಶ್ಚ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಭವೇತ್|
Adhikarana vipAdikAkuShThasya lakShaNam (23) · Śloka 23
ಪಾಣಿಪಾದದಾರ್ಯೋ ವಿಪಾದಿಕಾಃ| ತೀವ್ರಾರ್ತ್ಯೋ ಮನ್ದಕಣ್ಡ್ವಶ್ಚ ಸರಾಗಪಿಟಿಕಾಚಿತಾಃ||೨೩||
View original
पाणिपाददार्यो विपादिकाः| तीव्रार्त्यो मन्दकण्ड्वश्च सरागपिटिकाचिताः||२३||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ವಿಪಾದಿಕಾಃ ಪಾಣಿಪಾದದಾರ್ಯಃ ಸ್ಯುಃ| ತಥಾ, ತೀವ್ರಾರ್ತ್ಯಃ-ಅತ್ಯನ್ತಪೀಡಯಾ ಯುತಾಃ| ತಥಾ, ಮನ್ದಕಣ್ಡ್ವಃ-ಅಲ್ಪಖರ್ಜೂಕಾಃ| ತಥಾ, ಸರಾಗಪಿಟಿಕಾಚಿತಾಶ್ಚ| ಪಾಣಿಪಾದೌ ದಾರಯನ್ತೀತಿ ಕರ್ಮಣ್ಯಣತಾನ್ಙೀಪ್|
Adhikarana dadrukuShThasya lakShaNam (24) · Śloka 24
ದೀರ್ಘಪ್ರತಾನಾ ದೂರ್ವಾವದತಸೀಕುಸುಮಚ್ಛವಿಃ| ಉತ್ಸನ್ನಮಣ್ಡಲಾ ದದ್ರೂಃ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಯನುಷಙ್ಗಿಣೀ||೨೪||
View original
दीर्घप्रताना दूर्वावदतसीकुसुमच्छविः| उत्सन्नमण्डला दद्रूः कण्डूमत्यनुषङ्गिणी||२४||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ದೂರ್ವಾವದ್ದೀರ್ಘಪ್ರತಾನಾ ದದ್ರೂಃ| ತಥಾ, ಅತಸೀಪುಷ್ಪಾಭಾ| ತಥಾ, ಉತ್ಸನ್ನಮಣ್ಡಲಾ ಚ| ತಥಾ, ಕಣ್ಡೂಮತೀ| ತಥಾ, ಅನುಷಙ್ಗಿಣೀ-ಪ್ರಸಕ್ತಾನುಪ್ರಸಕ್ತ್ಯಾ ಸಂಶ್ಲೇಷವತೀ ಶರೀರಮನುಧಾವತೀ|
Adhikarana shatAruH kuShThasya lakShaNam (25) · Śloka 25
ಸ್ಥೂಲಮೂಲಂ ಸದಾಹಾರ್ತಿ ರಕ್ತಶ್ಯಾವಂ ಬಹುವ್ರಣಮ್| ಶತಾರುಃ ಕ್ಲೇದಜನ್ತ್ವಾಢ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪರ್ವಜನ್ಮ ಚ||೨೫||
View original
स्थूलमूलं सदाहार्ति रक्तश्यावं बहुव्रणम्| शतारुः क्लेदजन्त्वाढ्यं प्रायशः पर्वजन्म च||२५||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಶತಾರುರ್ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾದಿಲಕ್ಷಣಮ್, ಯಾವತ್ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪರ್ವಜನ್ಮ ಚೇತಿ|
Adhikarana puNDarIkakuShThasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
ರಕ್ತಾನ್ತಮನ್ತರಾ ಪಾಣ್ಡು ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಜಾನ್ವಿತಮ್| ಸೋತ್ಸೇಧಮಾಚಿತಂ ರಕ್ತೈಃ ಪದ್ಮಪತ್ರಮಿವಾಂಶುಭಿಃ||೨೬|| ಘನಭೂರಿಲಸೀಕಾಸೃಕ್ಪ್ರಾಯಮಾಶು ವಿಭೇದಿ ಚ| ಪುಣ್ಡರೀಕಮ್|೨೭|
View original
रक्तान्तमन्तरा पाण्डु कण्डूदाहरुजान्वितम्| सोत्सेधमाचितं रक्तैः पद्मपत्रमिवांशुभिः||२६|| घनभूरिलसीकासृक्प्रायमाशु विभेदि च| पुण्डरीकम्|२७|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ರಕ್ತಪರ್ಯನ್ತಮ್| ತಥಾ, ಅನ್ತರಾ-ಮಧ್ಯೇ, ಪಾಣ್ಡು| ತಥಾ, ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಜಾಯುತಮ್| ತಥಾ, ಉನ್ನತಿಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ರಕ್ತೈರಂಶುಭಿಃ-ಸೂಕ್ಷ್ಮರೇಖಾಭಿಃ, ಆಚಿತಂ-ವ್ಯಾಪ್ತಂ, ಪದ್ಮಪತ್ರಮಿವ| ತಥಾ, ಘನಭೂರಿಲಸೀಕಾಸೃಕ್ಪ್ರಾಯಮ್| ಆಶು ಚ ವಿಭೇದಿ|
Adhikarana visphoTakuShThasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
| ತನುತ್ವಗ್ಭಿಶ್ಚಿತಂ ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸಿತಾರುಣೈಃ||೨೭|| ವಿಸ್ಫೋಟಮ್| |೨೮|
View original
| तनुत्वग्भिश्चितं स्फोटैः सितारुणैः||२७|| विस्फोटम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ವಿಸ್ಫೋಟಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ತನುತ್ವಗ್ಭಿಃ ಸ್ಫೋಟೈಶ್ಚಿತಂ-ವ್ಯಾಪ್ತಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಸಿತಾರುಣೈಃ-ಶ್ವೇತಲೋಹಿತೈಃ|
Adhikarana pAmAkuShThasya lakShaNam (28) · Śloka 28
ಪಿಟಿಕಾಃ ಪಾಮಾ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದರುಜಾಧಿಕಾಃ| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾ ಬಹ್ವ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸ್ಫಿಕ್ಪಣಿಕೂರ್ಪರೇ||೨೮||
View original
पिटिकाः पामा कण्डूक्लेदरुजाधिकाः| सूक्ष्माः श्यावारुणा बह्व्यः प्रायः स्फिक्पणिकूर्परे||२८||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪಿಟಿಕಾಃ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದರುಜಾಧಿಕಾಃ ಪಾಮೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ?ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾಃ ಬಹ್ವ್ಯಶ್ಚ| ಪ್ರಾಯೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಸಾ ಚ ಪಾಮಾ ಸ್ಫಿಜೋಃ ಪಾಣ್ಯೋಃ ಕೂರ್ಪರಯೋಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana carmadalakuShThasya lakShaNam (29) · Śloka 29
ಸಸ್ಫೋಟಮಸ್ಪರ್ಶಸಹಂ ಕಣ್ಡೂಷಾತೋದದಾಹವತ್| ರಕ್ತಂ ದಲಚ್ಚರ್ಮದಲಮ್|೨೯|
View original
सस्फोटमस्पर्शसहं कण्डूषातोददाहवत्| रक्तं दलच्चर्मदलम्|२९|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಚರ್ಮದಲಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ಸ್ಫೋಟವತ್ ತಥಾ ಸ್ಪರ್ಶಾಕ್ಷಮಮ್| ತಥಾ, ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಯುತಮ್| ತಥಾ, ರಕ್ತಂ-ವರ್ಣೇನ| ತಥಾ ದಲತ್-ಸ್ಫುಟತ್, ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana kAkaNakuShThasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
| ಕಾಕಣಂ ತೀವ್ರದಾಹರುಕ್||೨೯|| ಪೂರ್ವಂ ರಕ್ತಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಕಾಕಣನ್ತೀಫಲೋಪಮಮ್| ಕುಷ್ಠಲಿಙ್ಗೈರ್ಯುತಂ ಸರ್ವೈರ್ನೈಕವರ್ಣಂ ತತೋ ಭವೇತ್||೩೦||
View original
| काकणं तीव्रदाहरुक्||२९|| पूर्वं रक्तं च कृष्णं च काकणन्तीफलोपमम्| कुष्ठलिङ्गैर्युतं सर्वैर्नैकवर्णं ततो भवेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕಾಕಣಂ ನಾಮ ಕುಷ್ಠಂ ತೀವ್ರದಾಹರುಕ್| ತಥಾ ಪೂರ್ವಂ-ಪ್ರಥಮಂ, ರಕ್ತಂ ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಂ ಕಾಕಣನ್ತೀಫಲೋಪಮಂ-ಗುಞ್ಜಾಫಲಸದೃಶಮ್| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಸರ್ವೈಃ ಕುಷ್ಠಲಿಙ್ಗೈರ್ಯುತಮ್| ನೈಕವರ್ಣಂ-ಅಪಿ ತು ಶ್ವೇತಪೀತಾದಿವರ್ಣಮಪಿ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಶ್ರುತೇ ತು ಮಣ್ಡಲಶತಾರುರ್ವಿಪಾದಿಕಾಲಸಕಚರ್ಮದಲವಿಶ್ಫೋಟಾಖ್ಯಾನಿ ನೋದಿತಾನಿ| ಸ್ಥೂಲಾರುಷ್ಕಮಹಾಕುಷ್ಠಪರೀಸರ್ವವಿಸರ್ಪರಕಸಾರುಣಾಖ್ಯಾನಿ ತತ್ರೋಕ್ತಾನಿ| ಏವಂ ಚ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ನಿ. ಅ. ೫|೮) - "ಯತ್ರ ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನ್ಯರೂಂಷಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಸನ್ಧಿಷೂಗ್ರಾಣಿ ತತ್ ಸ್ಥೂಲಾರುಷ್ಕಂ ಕುಷ್ಠಮ್| ಉತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವದೇಹೇ ಮಹಾಖ್ಯಂ ತ್ವಕ್ಸಙ್ಕೋಚಸ್ವಾಪತೋದಾಙ್ಗಸಾದಾಃ| ಯಸ್ಮಿನ್ ದೀರ್ಘಾಃ ಸ್ಫೋಟಿಕಾಃ ಸ್ರಾವವತ್ಯಃ ಸಂಸರ್ಪೇಯುಸ್ತಂ ಪರೀಸರ್ಪಮಾಹುಃ|| ತುಲ್ಯಃ ಸರ್ಪೇದ್ಯೋ ವಿಸರ್ಪೇಣ ಶೀಘ್ರಂ ತ್ವಗ್ರಕ್ತಾದೀನ್ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸ ಸ್ಯಾದ್ವಿಸರ್ಪಃ| ಕೃತ್ಸ್ನೇ ದೇಹೇ ಸ್ಫೋಟಿಕಾಃ ಸ್ರಾವಹೀನಾಃ ಕಣ್ಡೂಪ್ರಾಯಾ ರಕ್ತಸಾಸ್ತಾಃ ಪ್ರದಿಷ್ಟಾಃ| ಅರುಣಾನಿ ತನೂನಿ ವಿಸರ್ಪಿಣಿ ತಾಪಯುತಾನ್ಯರುಣಾನಿ|" ಇತಿ| ತದೇತೇಷು ಕುಷ್ಠಮೇದೇಷು ಯಥಾ ನಾಮವಿಪರ್ಯಯಸ್ತಥಾ ಲಕ್ಷಣವಿಪರ್ಯಯೋಽಪಿ| ಕಿನ್ತ್ವೇತೇಽಪಿ ಕುಷ್ಠಭೇದಾ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಏವ, ಇತ್ಯೇತದಪಿ ಲಕ್ಷಣಮಾದರಣೀಯಮೇವೇತಿ ಮನ್ಯಾಮಹೇಽಧಿಕಂ ಕುಷ್ಠೇಷು, ಇತ್ಯಾದಿ|
Adhikarana kuShTheShu doSholbaNatA (31) · Śloka 31
ಕುಷ್ಠೇಷು ತ್ರಿದೋಷಜೇಷು ಸತ್ಸು, ಇದಂ ವಾತಾಧಿಕಂ ಕುಷ್ಠಮಿದಂ ಪಿತ್ತಾಧಿಕಂ ಕುಷ್ಠಮಿದಂ ಕಫಾಧಿಕಂ ಕುಷ್ಠಮಿತಿ ಕಥಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ದೋಷಭೇದೀಯವಿಹಿತೈರಾದಿಶೇಲ್ಲಿಙ್ಗಕರ್ಮಭಿಃ| ಕುಷ್ಠೇಷು ದೋಷೋಲ್ಬಣತಾಮ್|೩೧|
View original
कुष्ठेषु त्रिदोषजेषु सत्सु, इदं वाताधिकं कुष्ठमिदं पित्ताधिकं कुष्ठमिदं कफाधिकं कुष्ठमिति कथं ज्ञातव्यम्? इत्याह - - - - दोषभेदीयविहितैरादिशेल्लिङ्गकर्मभिः| कुष्ठेषु दोषोल्बणताम्|३१|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕುಷ್ಠೇಷು ದೋಷೋಲ್ಬಣತಾಂ-ದೋಷಾಧಿಕ್ಯಂ, ದೋಷಭೇದೀಯವಿಹಿತಯಥಾಯಥಂ ಲಿಙ್ಗಕರ್ಮಭಿರಾದಿಶೇತ್| ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಚ ಲಿಙ್ಗಕರ್ಮಾಣಿ| ಯಥಾ-ವಾಯೋಃ ಸ್ರಂಸಾದೀನಿ, ಪಿತ್ತಸ್ಯ ದಾಹಾದೀನಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಸ್ನೇಹಕಾಠಿನ್ಯಾದೀನಿ, ಯಥಾಯಥಮಾತ್ಮೀಯೈರೇವ ಕರ್ಮಭಿರ್ಯತಸ್ತೇಷಾಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ತತಸ್ತೇಷಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯೇವ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಅತ ಏವ ಚ ಸ್ರಂಸಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ದೋಷಾಣಾಮುಕ್ತ್ವಾಽನನ್ತರಮಿದಮುವಾಚ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೨|೫೪) - "ಇತ್ಯಶೇಷಾಮಯವ್ಯಾಪಿ ಯದುಕ್ತಂ ದೋಷಲಕ್ಷಣಮ್| ದರ್ಶನಾದ್ಯೈರವಹಿತಸ್ತತ್ಸಮ್ಯಗುಪಲಕ್ಷಯೇತ್||" ಇತಿ|
Adhikarana kuShThasya asAdhyatvam (31-32) · Śloka 32
| ಸರ್ವದೋಷೋಲ್ಬಣಂ ತ್ಯಜೇತ್||೩೧|| ರಿಷ್ಟೋಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಯಚ್ಚಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರಸಮಾಶ್ರಯಮ್| |೩೨|
View original
| सर्वदोषोल्बणं त्यजेत्||३१|| रिष्टोक्तं यच्च यच्चास्थिमज्जशुक्रसमाश्रयम्| |३२|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಸರ್ವದೋಷೋಲ್ಬಣಂ-ಸನ್ನಿಪಾತಜಂ, ಕುಷ್ಠಂ ತ್ಯಜೇತ್-ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್| ರಿಷ್ಟೋಕ್ತಮಿತಿ ಯಚ್ಚ ವಿಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನೀಯೇ ಕಥಿತಂ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೫|೯೮) - "ಕುಷ್ಠಂ ವಿಶೀರ್ಯಮಾಣಾಙ್ಗಂ" ಇತ್ಯಾದಿ, ತಚ್ಚ ನೋಪಕ್ರಮೇತ್| ಯಚ್ಚ ಕುಷ್ಠಮಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರಸಮಾಶ್ರಯಂ ತಚ್ಚ ತ್ಯಜೇತ್|
Adhikarana kuShThasya yApyatvam (32) · Śloka 32
| ಯಾಪ್ಯಂ ಮೇದೋಗತಮ್|೩೨|
View original
| याप्यं मेदोगतम्|३२|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಮೇದೋಗತಂ ಕುಷ್ಠಂ ಯಾಪ್ಯಂ-ಪಥ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯಾಪಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಮ್|
Adhikarana kuShThasya kRucchratvam (32) · Śloka 32
| ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪಿತ್ತದ್ವನ್ದ್ವಾಸ್ರಮಾಂಸಗಮ್||೩೨||
View original
| कृच्छ्रं पित्तद्वन्द्वास्रमांसगम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪಿತ್ತಸ್ಯ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಪಿತ್ತದ್ವನ್ದ್ವಮ್| ಪಿತ್ತದ್ವನ್ದ್ವಜಂ ತಥಾ ರಕ್ತಗಂ ಮಾಂಸಗಂ ಚ ಕುಷ್ಠಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ-ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಮ್|
Adhikarana kuShThasya sukhasAdhyatvam (33) · Śloka 33
ಅಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕಫವಾತಾಢ್ಯಂ ತ್ವಕ್ಸ್ಥಮೇಕಮಲಂ ಚ ಯತ್| |೩೩|
View original
अकृच्छ्रं कफवाताढ्यं त्वक्स्थमेकमलं च यत्| |३३|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕಫವಾತಾಢ್ಯಮಕೃಚ್ಛ್ರಂ-ಸುಖಸಾಧ್ಯಮ್| ತಥಾ ತ್ವಕ್ಸ್ಥಂ, ತಥಾ ಏಕದೋಷಾಧಿಕಂ ಚ ಯತ್ಕುಷ್ಠಂ ತಚ್ಚ ಸುಖಸಾಧ್ಯಮ್|
Adhikarana rasagatakuShTasya lakShaNam, raktagatasya lakShaNam, mAMsagatasya lakShaNam, medogatasya lakShaNam, asthimajjAgatasya lakShaNam, shukragatasya lakShaNam (33-36) · Śloka 36
| ತತ್ರ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇ ಕುಷ್ಠೇ ತೋದವೈವರ್ಣ್ಯರೂಕ್ಷತಾಃ||೩೩|| ಸ್ವೇದಸ್ವಾಪಶ್ವಯಥವಃ ಶೋಣಿತೇ, ಪಿಶಿತೇ ಪುನಃ| ಪಾಣಿಪಾದಾಶ್ರಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಕ್ಲೇದಃ ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಧಿಕಮ್||೩೪|| ಕೌಣ್ಯಂ ಗತಿಕ್ಷಯೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ದಲನಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಮೇದಸಿ| ನಾಸಾಭಙ್ಗೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸ್ಥೇ ನೇತ್ರರಾಗಃ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ||೩೫|| ಕ್ಷತೇ ಚ ಕೃಮಯಃ, ಶುಕ್ರೇ ಸ್ವದಾರಾಪತ್ಯಬಾಧನಮ್| |೩೬|
View original
| तत्र त्वचि स्थिते कुष्ठे तोदवैवर्ण्यरूक्षताः||३३|| स्वेदस्वापश्वयथवः शोणिते, पिशिते पुनः| पाणिपादाश्रिताः स्फोटाः क्लेदः सन्धिषु चाधिकम्||३४|| कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां दलनं स्याच्च मेदसि| नासाभङ्गोऽस्थिमज्जस्थे नेत्ररागः स्वरक्षयः||३५|| क्षते च कृमयः, शुक्रे स्वदारापत्यबाधनम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ಕುಷ್ಠೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ತ್ವಚಿ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕುಷ್ಠೇ ತೋದಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ರಕ್ತಸ್ಥೇ ಕುಷ್ಠೇ ಸ್ವೇದಾದ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಮಾಂಸಸ್ಥೇ ಕುಷ್ಠೇ ಪಾಣಿಪಾದಾಶ್ರಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಸ್ಯುಃ, ಸನ್ಧಿಷು ಚಾತಿಶಯೇನ ಕ್ಲೇದೋ ಭವತಿ| ಮೇದಸಿ ಸ್ಥಿತೇ ಕುಷ್ಠೇ ಕೌಣ್ಯಂ-ಕುಣಿತಾ, ತಥಾ ಗತಿಕ್ಷಯಃ, ತಥಾಽಙ್ಗಾನಾಂ ದಲನಂ-ಛೇದನಮಿವ, ಸ್ಯಾತ್| ಅಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸ್ಥೇ ಕುಷ್ಠೇ ನಾಸಾಯಾಃ-ಘ್ರಾಣಸ್ಯ ಭಙ್ಗಃ, ತಥಾ ನೇತ್ರಯೋ ರಾಗಃ ಸ್ವರಸ್ಯ ಚ ಕ್ಷಯಃ ಸ್ಯಾತ್, ಕ್ಷತೇ ಚ ಕೃಮಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಶುಕ್ರಸ್ಥೇ ಕುಷ್ಠೇ ದಾರಣಾಮಪತ್ಯಾನಾಂ ಚ ಬಾಧನಂ-ಉಪದ್ರವೈಃ ಸ್ವೇದಾದಿಭಿಃ ಪೀಡನಂ ಸ್ಯಾತ್|
Adhikarana asRugAdiShu yathApUrvaM li~ggAni (36-1) · Śloka 1
| ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಸ್ಯುರ್ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಸೃಗಾದಿಷು||೩೬|| ಇತಿ ಕುಷ್ಠನಿದಾನಮ್||೧||
View original
| यथापूर्वं च सर्वाणि स्युर्लिङ्गान्यसृगादिषु||३६|| इति कुष्ठनिदानम्||१||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಅಸೃಗಾದಿಷು ಧಾತುಷು ಕುಷ್ಠಾಕ್ರಾನ್ತದೇಹಾನಾಂ ನರಾಣಾಂ ಯಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸ್ಯುಃ| ಯಥಾ-ಸ್ವೇದಾದೀನಿ ರಕ್ತಸ್ಥೇ ಕಥಿತಾನಿ ಪಾಣ್ಯಾದ್ಯಾಶ್ರಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾದಯಶ್ಚ ಮಾಂಸಸ್ಥೇ ಸ್ಯುಃ| ಏವಂ ಮೇದಃಪ್ರಭೃತಿಷು ಯೋಜ್ಯಮ್| ಏವಂ ಚ ಸ್ವೇದಸ್ವಾಪಾದೀನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಪಿ ಶುಕ್ರಸ್ಥೇ ಕುಷ್ಠೇ ದಾರಾಣಾಮಪತ್ಯಾನಾಂ ಚ ಸ್ಯುರಿತಿ ಯಥಾಪೂರ್ವಂಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ|
Adhikarana shvitrasya sAmAnyalakShaNam (37) · Śloka 37
ಕುಷ್ಠನಿದಾನಾದನನ್ತರಂ ಶ್ವಿತ್ರಸ್ಯೋಚ್ಯತೇ| ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಯೋರೇಕಕಾರಣತ್ವಾತ್| ಅತ ಏವಾಹ - - - - ಅಥ ಶ್ವಿತ್ರನಿದಾನಮ್| ಕುಷ್ಠೈಕಸಮ್ಭವಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಕಿಲಾಸಂ ದಾರುಣಂ ಚ ತತ್| ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಪರಿಸ್ರಾವಿ ತ್ರಿಧಾತೂದ್ಭವಸಂಶ್ರಯಮ್||೩೭||
View original
कुष्ठनिदानादनन्तरं श्वित्रस्योच्यते| कुष्ठश्वित्रयोरेककारणत्वात्| अत एवाह - - - - अथ श्वित्रनिदानम्| कुष्ठैकसम्भवं श्वित्रं किलासं दारुणं च तत्| निर्दिष्टमपरिस्रावि त्रिधातूद्भवसंश्रयम्||३७||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕುಷ್ಠಾನಾಮೇಕಃ-ಸಮಾನಃ, ಸಮ್ಭವೋ ಯಸ್ಯ ತಚ್ಛ್ವಿತ್ರಂ ಕುಷ್ಠೈಕಸಮ್ಭವಂ ಭವತಿ| ಕಿಲಾಸಂ ದಾರುಣಂ ಚ ತನ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್, ನ ಕೇವಲಂ ಶ್ವಿತ್ರಮಿತಿ| ತಚ್ಚಾಪರಿಸ್ರಾವಿ-ನ ಕುಷ್ಠವತ್ ಸ್ರವತಿ| ಉದ್ಭವೋ-ಜನ್ಮ, ಸಂಶ್ರಯಃ-ಆಶ್ರಯಃ, ಉದ್ಭವಶ್ಚ ಸಂಶ್ರಯಶ್ಚೋದ್ಭವಸಂಶ್ರಯೌ, ಧಾತುಶಬ್ದೇನೋಭಯಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯತೇ, ವಾತಾದಯಸ್ತ್ರಯೋ ದೋಷಾಸ್ತಥಾ ರಕ್ತಾದಯಸ್ತ್ರಯೋ ಧಾತವಃ, ಧಾತವಶ್ಚ ಧಾತವಶ್ಚ ಧಾತವಃ, ತ್ರಯೋ ಧಾತವೋ ಯಥಾಕ್ರಮಮುದ್ಭವಸಂಶ್ರಯೌ ಯಸ್ಯ ತತ್ ತ್ರಿಧಾತೂದ್ಭವಸಂಶ್ರಯಮ್|
Adhikarana vAtajasya lakShaNam, pittajasya lakShaNam, kaphajasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39
ವಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಾರುಣಂ, ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಮ್ರಂ ಕಮಲಪತ್ರವತ್| ಸದಾಹಂ ರೋಮವಿಧ್ವಂಸಿ, ಕಫಾಚ್ಛ್ವೇತಂ ಘನಂ ಗುರು||೩೮|| ಸಕಣ್ಡು ಚ, ಕ್ರಮಾದ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದಃಸು ಚಾದಿಶೇತ್| |೩೯|
View original
वाताद्रूक्षारुणं, पित्तात्ताम्रं कमलपत्रवत्| सदाहं रोमविध्वंसि, कफाच्छ्वेतं घनं गुरु||३८|| सकण्डु च, क्रमाद्रक्तमांसमेदःसु चादिशेत्| |३९|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ವಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಾರುಣಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್| ಪಿತ್ತಾತ್ ಕಮಲಪತ್ರಮಿವ ತಾಮ್ರಂ ವರ್ಣೇನ, ತಥಾ ಸದಾಹಮ್, ತಥಾ ರೋಮವಿಧ್ವಂಸಿ-ರೋಮಶಾತನಸ್ವಭಾವಮ್| ಕಫಾಚ್ಛ್ವೇತಮ್, ತಥಾ ಘನಮ್, ತಥಾ ಗುರು-ಅಙ್ಗೇನಾನುಭೂಯತೇ, ತಥಾ ಸಹ ಕಣ್ಡ್ವಾ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಕಣ್ಡು| ಕ್ರಮಾತ್-ಯಥಾಕ್ರಮಂ, ವಾತಾದ್ಯುದ್ಭವಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದಃಸು ಚಾದಿಶೇತ್| ತತ್ರ ವಾತೋದ್ಭವಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ರಕ್ತಾಶ್ರಯಮ್| ಪಿತ್ತೋದ್ಭವಂ ಮಾಂಸಾಶ್ರಯಮ್| ಕಫೋದ್ಭವಂ ಮೇದೋಧಾತ್ವಾಶ್ರಯಮಿತಿ ಕ್ರಮಶಬ್ದಸ್ಯಾರ್ಥಃ|
Adhikarana shvitrasya sAdhyakRucchrAsAdhyatvam (39) · Śloka 39
| ವರ್ಣೇನೈವೇದೃಗುಭಯಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ತಚ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್||೩೯||
View original
| वर्णेनैवेदृगुभयं कृच्छ्रं तच्चोत्तरोत्तरम्||३९||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಏವೇತಿ ಚಾರ್ಥೇ| ಉಭಯಂ-ದೋಷೋದ್ಭವಂ ರಕ್ತಾದ್ಯಾಶ್ರಯಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ, ವರ್ಣೇನ ಚೇದೃಕ್-ಅರುಣಂ ತಾಮ್ರಂ ಶ್ವೇತಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್, ನ ಪುನರ್ವಾತಾದ್ಯುದ್ಭವತ್ವದನ್ಯವರ್ಣಂ ರಕ್ತಾದಿಸಂಶ್ರಯತ್ವಾದನ್ಯವರ್ಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಚ್ಚ-ಶ್ವಿತ್ರಂ ವಾತಾದ್ಯುದ್ಭವಂ ರಕ್ತಾದಿಸಂಶ್ರಯಂ ಚ, ಉತ್ತರೋತ್ತರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಮಾದಿಶೇದಿತಿ ಪ್ರಕೃತಮ್| ರಕ್ತಾಶ್ರಯಾದ್ವಾತಜಾತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್ ಮಾಂಸಾಶ್ರಯಂ ಪಿತ್ತಜಂ ಕೃಚ್ಛ್ರತರಮ್| ತತೋ ಮೇದಃಸಂಶ್ರಿತಂ ಕಫಜಂ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಮಿತಿ|
Adhikarana sarve rogAH prAyaH sa~jcAriNaH (40-2) · Śloka 2
ಅಧುನಾ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಾರ್ಥಮಾಹ - - - - ಅಶುಕ್ಲರೋಮಾಬಹಲಮಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಮಿಥೋ ನವಮ್| ಅನಗ್ನಿದಗ್ಧಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ, ವರ್ಜ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ||೪೦|| ಗುಹ್ಯಪಾಣಿತಲೌಷ್ಠೇಷು ಜಾತಮಪ್ಯಚಿರನ್ತನಮ್| ಸ್ಪರ್ಶೈಕಾಹಾರಶಯ್ಯಾದಿಸೇವನಾತ್ ಪ್ರಾಯಶೋ ಗದಾಃ||೪೧|| ಸರ್ವೇ ಸಞ್ಚಾರಿಣೋ, ನೇತ್ರತ್ವಗ್ವಿಕಾರಾ ವಿಶೇಷತಃ| |೪೨| ಇತಿ ಶ್ವಿತ್ರನಿದಾನಮ್||೨||
View original
अधुना साध्यासाध्यविभागार्थमाह - - - - अशुक्लरोमाबहलमसंसृष्टं मिथो नवम्| अनग्निदग्धजं साध्यं श्वित्रं, वर्ज्यमतोऽन्यथा||४०|| गुह्यपाणितलौष्ठेषु जातमप्यचिरन्तनम्| स्पर्शैकाहारशय्यादिसेवनात् प्रायशो गदाः||४१|| सर्वे सञ्चारिणो, नेत्रत्वग्विकारा विशेषतः| |४२| इति श्वित्रनिदानम्||२||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಅಶುಕ್ಲರೋಮ ಯಚ್ಛಿತ್ರಂ, ತಥಾ ಅಬಹಲಂ-ಅಘನಂ, ತಥಾ ಮಿಥಃ-ಪರಸ್ಪರಂ, ಅಸಂಸೃಷ್ಟಂ-ಅಮಿಲಿತಂ, ತಥಾ ನವಂ-ಅವರ್ಷಾತಿಕ್ರಾನ್ತಂ, ತಥಾಽನಗ್ನಿದಗ್ಧಜಂ-ಅಗ್ನಿದಗ್ಧಜಂ ಯನ್ನ ಭವತಿ, ತಚ್ಚ ಸಾಧ್ಯಮ್| ವರ್ಜ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ-ಶುಕ್ಲರೋಮ ಶ್ವಿತ್ರಂ, ತಥಾ ಬಹಲಂ, ತಥಾ ಪರಸ್ಪರಸಂಸೃಷ್ಟಂ, ತಥಾ ಚಿರಕಾಲೋತ್ಪನ್ನಮಗ್ನಿದಗ್ಧಜಂ ಚ, ತಚ್ಚಾಸಾಧ್ಯಮ್| ಗುಹ್ಯಪಾಣಿತಲೌಷ್ಠೇಷು ಜಾತಮಚಿರನ್ತನಮಪ್ಯಚಿನ್ತ್ಯಸ್ವಭಾವತ್ವೇನ ವರ್ಜ್ಯಮ್| ಸ೦-ಸರ್ವೇ ರೋಗಾಃ ಪ್ರಾಯಶೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಸಞ್ಚಾರಿಣಃ-ಸಞ್ಚರಣಶೀಲಾಃ| ಕುತಃ ? ಏಕೇ ಚ ತ ಆಹಾರಶಯ್ಯಾದಯಶ್ಚೈಕಾಹಾರಶಯ್ಯಾದಯಃ, ಆದಿಶಬ್ದೇನಾಸನಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್, ಸ್ಪರ್ಶಃ-ಸಂಶ್ಲೇಷಃ, ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ಏಕಾಹಾರಶಯ್ಯಾದಯಶ್ಚ, ತೇಷಾಂ ಸೇವನಂ-ಭಜನಂ, ತಸ್ಮಾತ್| ನೇತ್ರೇ ಚ ತ್ವಕ್ ಚ ನೇತ್ರತ್ವಕ್, ತತ್ರ ವಿಕಾರಾಃ-ಗದಾಃ, ತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಸಞ್ಚಾರಿಣಃ|
Adhikarana kRumINAM dvividhatvam (42) · Śloka 42
ಅಧುನಾ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾನ್ ಕೃಮೀನಧಿಕೃತ್ಯಾಹ - - - - ಅಥ ಕೃಮಿನಿದಾನಮ್| ಕೃಮಯಸ್ತು ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಭೇದತಃ||೪೨||
View original
अधुना क्रमप्राप्तान् कृमीनधिकृत्याह - - - - अथ कृमिनिदानम्| कृमयस्तु द्विधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरभेदतः||४२||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕೃಮಯೋ ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ, ಮುನಿಭಿರಿತಿ ಶೇಷಃ| ತುರವಧಾರಣೇ, ದ್ವಿಧೈವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಮೇದತಃ| ಏಕೇ ಬಾಹ್ಯಾ ಯೇ ಕೇಶವಸ್ತ್ರಾದಿಜಾ ಯೂಕಾಲಿಕ್ಷಾದಯಃ| ಅನ್ಯೇ ಚಾನ್ತರಾಃ, ಯಥಾ-ಅನ್ತ್ರಾದಾದಯಃ|
Adhikarana kRumINAM caturvidhatvaM janmataH (43) · Śloka 43
ಜನ್ಮಭೇದೇನ ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರಾಃ| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಬಹಿರ್ಮಲಕಫಾಸೃಗ್ವಿಡ್ಜನ್ಮಭೇದಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ| |೪೩|
View original
जन्मभेदेन चतुष्प्रकाराः| कथम् ? इत्याह - - - - बहिर्मलकफासृग्विड्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः| |४३|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಬಹಿರ್ಮಲಜನ್ಮಾನಃ ಕೇಶವಸ್ತ್ರಮಲೇಭ್ಯಃ ಶರೀರಬಾಹ್ಯೇಭ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನತ್ವಾತ್, ತಥಾ ಕಫಜನ್ಮಾನೋ ರಕ್ತಜನ್ಮಾನೋ ವಿಡ್ಜನ್ಮಾನಶ್ಚೇತಿ ಚತುರ್ವಿಧಾಃ| ವಿಟ್-ಪುರೀಷಮ್|
Adhikarana kRumINAM viMshatividhatvaM nAmataH (43) · Śloka 43
| ನಾಮತೋ ವಿಂಶತಿವಿಧಾಃ|೪೩|
View original
| नामतो विंशतिविधाः|४३|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ನಾಮತೋ-ನಾಮಭೇದಾತ್, ಕೃಮಯೋ ವಿಂಶತಿಪ್ರಕಾರಾಃ|
Adhikarana bAhyajAnAM nidAnanAmalakShaNAni (43-45) · Śloka 45
| ಬಾಹ್ಯಾಸ್ತತ್ರಾಮೃಜೋದ್ಭವಾಃ||೪೩|| ತಿಲಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣಾಃ ಕೇಶಾಮ್ಬರಾಶ್ರಯಾಃ| ಬಹುಪಾದಾಶ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ ಯೂಕಾ ಲಿಕ್ಷಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ||೪೪|| ದ್ವಿಧಾ ತೇ ಕೋಠಪಿಟಿಕಾಕಣ್ಡೂಗಣ್ಡಾನ್ ಪ್ರಕುರ್ವತೇ| |೪೫|
View original
| बाह्यास्तत्रामृजोद्भवाः||४३|| तिलप्रमाणसंस्थानवर्णाः केशाम्बराश्रयाः| बहुपादाश्च सूक्ष्माश्च यूका लिक्षाश्च नामतः||४४|| द्विधा ते कोठपिटिकाकण्डूगण्डान् प्रकुर्वते| |४५|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರೇಷು ಕೃಮಿಷು ಮಧ್ಯೇ, ಅಮೃಜೋದ್ಭವಾಃ-ಬಾಹ್ಯಮಲರೂಪೇಣೋತ್ಪನ್ನಾಃ, ಬಾಹ್ಯಾಃ| ತೇ ಚ ತಿಲಾನಾಮಿವ ಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣಾ ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಮ್| ಕೇಶಾ [ ಅಮ್ಬರಂ- ] ವಸ್ತ್ರಂ ಚಾಶ್ರಯೋ ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಮ್| ತಥಾ ಬಹುಪಾದಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ| ನಾಮತೋ-ನಾಮ್ನಾ, ಯೂಕಾ ಲಿಕ್ಷಾಶ್ಚೇತಿ ದ್ವಿಧಾ| ತೇ ಚ ಕೋಠಾದೀನ್ ವಿದಧತಿ|
Adhikarana antarjAnAM nidAnam (45) · Śloka 45
| ಕುಷ್ಠೈಕಹೇತವೋಽನ್ತರ್ಜಾಃ|೪೫|
View original
| कुष्ठैकहेतवोऽन्तर्जाः|४५|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಅನ್ತರ್ಜಾಃ-ಅನ್ತರಾಃ ಕೃಮಯಃ, ಕುಷ್ಠೈಕಹೇತವಃ ಕುಷ್ಠೇನ ಸಹೈಕಃ-ತುಲ್ಯೋ, ಹೇತುಃ-ನಿದಾನಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಾದಿಕಂ, ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಮ್|
Adhikarana kaphajAnAM nidAnam (45-46) · Śloka 46
| ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಸ್ತೇಷು ಚಾಧಿಕಮ್||೪೫|| ಮಧುರಾನ್ನಗುಡಕ್ಷೀರದಧಿಸಕ್ತುನವೌದನೈಃ| |೪೬|
View original
| श्लेष्मजास्तेषु चाधिकम्||४५|| मधुरान्नगुडक्षीरदधिसक्तुनवौदनैः| |४६|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ತೇಷು-ಅನ್ತರ್ಜೇಷು ಕೃಮಿಷು ಮಧ್ಯೇ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾ ಅಧಿಕಂ-ಅತಿಶಯೇನ, ಮಧುರಾನ್ನಾದಿಭಿಃ ಸ್ಯುಃ|
Adhikarana purIShajAnAM nidAnam (46) · Śloka 46
ರಕ್ತಜಾನಾಂ ನಿದಾನವಿಶೇಷೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣ ಇತಿ ಪುರೀಷೋತ್ಥಾಂಸ್ತಾ(ತ್ಥಾನಾಂ ತಾ)ವದಾಹ - - - - | ಶಕೃಜ್ಜಾ ಬಹುವಿಡ್ಧಾನ್ಯಪರ್ಣಶಾಕೋಲಕಾದಿಭಿಃ||೪೬||
View original
रक्तजानां निदानविशेषो वक्ष्यमाण इति पुरीषोत्थांस्ता(त्थानां ता)वदाह - - - - | शकृज्जा बहुविड्धान्यपर्णशाकोलकादिभिः||४६||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಶಕೃಜ್ಜಾಃ ಶಕೃದುದ್ಭೂತಾಃ, ತೇ ಕುಷ್ಠೈಕಹೇತುಸಾಮಾನ್ಯೇಽಪ್ಯಧಿಕಂ ಬಹುವಿಡ್ಧಾನ್ಯೈಃ-ಯವಮಾಷಾದಿಭಿಃ, ಬಹುವಿಡ್ಮಿರೇವ ಪರ್ಣಶಾಕೈಃ-ಪಾಲಙ್ಕ್ಯಾದಿಭಿಃ, ತಥೋಲಕಾದಿಭಿಃ| ಉಲಕಃ-ಸ್ವೇದಪರ್ಯಾಯಃ| ಅಪರೇ ತು "ಉಲುಕಾದಿಭಿಃ" ಇತಿ ಜಗುಃ| ಉಲುಕಂ-ಹರಿತಾವಸ್ಥಂ ಶಿಮ್ಬೀಧಾನ್ಯಮಿತಿ ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಚ|
Adhikarana kaphajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (47-50) · Śloka 50
ಕಫಾದಾಮಾಶಯೇ ಜಾತಾ ವೃದ್ಧಾಃ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಸರ್ವತಃ| ಪೃಥುಬ್ರಧ್ನನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿದ್ಗಣ್ಡೂಪದೋಪಮಾಃ||೪೭|| ರೂಢಧಾನ್ಯಾಙ್ಕುರಾಕಾರಾಸ್ತನುದೀರ್ಘಾಸ್ತಥಾಽಣವಃ| ಶ್ವೇತಾಸ್ತಾಮ್ರಾವಭಾಸಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ ಸಪ್ತಧಾ ತು ತೇ||೪೮|| ಅನ್ತ್ರಾದಾ ಉದರಾವೇಷ್ಟಾ ಹೃದಯಾದಾ ಮಹಾಕುಹಾಃ| ಕುರವೋ ದರ್ಭಕುಸುಮಾಃ ಸುಗನ್ಧಾಸ್ತೇ ಚ ಕುರ್ವತೇ||೪೯|| ಹೃಲ್ಲಾಸಮಾಸ್ಯಸ್ರವಣಮವಿಪಾಕಮರೋಚಕಮ್| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಚ್ಛರ್ದಿಜ್ವರಾನಾಹಕಾರ್ಶ್ಯಕ್ಷವಥುಪೀನಸಾನ್||೫೦||
View original
कफादामाशये जाता वृद्धाः सर्पन्ति सर्वतः| पृथुब्रध्ननिभाः केचित् केचिद्गण्डूपदोपमाः||४७|| रूढधान्याङ्कुराकारास्तनुदीर्घास्तथाऽणवः| श्वेतास्ताम्रावभासाश्च नामतः सप्तधा तु ते||४८|| अन्त्रादा उदरावेष्टा हृदयादा महाकुहाः| कुरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धास्ते च कुर्वते||४९|| हृल्लासमास्यस्रवणमविपाकमरोचकम्| मूर्च्छाच्छर्दिज्वरानाहकार्श्यक्षवथुपीनसान्||५०||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕಫಾದಾಮಾಶಯೇ ಜಾತಾಃ-ನ ಪಕ್ವಾಶಯೇ| ತತ್ರ ಹಿ ಪೃಥಗಧ್ಯೇಷ್ಯತೇ (ಶ್ಲೋ. ೫೩) - "ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಪುರೀಷೋತ್ಥಾಃ" ಇತಿ| ತೇ ಚ ವೃದ್ಧಾಃ ಸನ್ತಃ ಸರ್ವತಃ-ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಶರೀರೇ, ಸರ್ಪನ್ತಿ-ಪ್ರಸರನ್ತಿ| ಸರ್ವತ ಇತಿ "ಆದ್ಯಾದಿತ್ವಾತ್(ದಿಭ್ಯಃ)" ತಸಿಃ| ಪೃಥುಬ್ರಧ್ನನಿಭಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಂಸ್ಥಾನಕಥನಮ್| ಶ್ವೇತಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವರ್ಣಕಥನಮ್| ನಾಮತೋ-ನಾಮ್ನಾ ಚ, ತೇ ಸಪ್ತಧಾ-ಸಪ್ತಪ್ರಕಾರಾಃ| ತುಶ್ಚಾರ್ಥೇ| ತಾನ್ಯೇವ ಸಪ್ತ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ-ಅನ್ತ್ರಾದಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಅನ್ತ್ರಾಣ್ಯದನ್ತೀತ್ಯನ್ತ್ರಾದಾಃ, ಇತ್ಯಾದೀನ್ಯರ್ಥಾನುಗತಾನಿ ನಾಮಾನಿ| ಕಾನಿಚಿತ್ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕಾನಿ ಕುರವ ಇತ್ಯಾದೀನಿ| ತೇ ಚ-ಕಫಜಾಃ ಕೃಮಯೋ, ಹೃಲ್ಲಾಸಾದಿಕಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ|
Adhikarana raktajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (51-52) · Śloka 52
ಅಧುನಾ ರಕ್ತಜಾನಾಹ - - - - ರಕ್ತವಾಹಿಸಿರೋತ್ಥಾನಾ ರಕ್ತಜಾ ಜನ್ತವೋಽಣವಃ| ಅಪಾದಾ ವೃತ್ತತಾಮ್ರಾಶ್ಚ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ಕೇಚಿದದರ್ಶನಾಃ||೫೧|| ಕೇಶಾದಾ ಲೋಮವಿಧ್ವಂಸಾ ಲೋಮದ್ವೀಪಾ ಉದುಮ್ಬರಾಃ| ಷಟ್ ತೇ ಕುಷ್ಠೈಕಕರ್ಮಾಣಃ ಸಹಸೌರಸಮಾತರಃ||೫೨||
View original
अधुना रक्तजानाह - - - - रक्तवाहिसिरोत्थाना रक्तजा जन्तवोऽणवः| अपादा वृत्तताम्राश्च सौक्ष्म्यात्केचिददर्शनाः||५१|| केशादा लोमविध्वंसा लोमद्वीपा उदुम्बराः| षट् ते कुष्ठैककर्माणः सहसौरसमातरः||५२||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ರಕ್ತಜಾಃ ಕೃಮಯೋ ರಕ್ತವಾಹಿಸಿರೋತ್ಥಾನಾಃ ಸ್ಯುಃ| ತಥಾ, ಅಪಾದಾ ವೃತ್ತಾಸ್ತಾಮ್ರವರ್ಣಾಶ್ಚ| ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್-ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ಕೇಚಿದದರ್ಶನಾಃ-ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಪ್ರಮಾಣಾಸಮಧಿಗಮ್ಯಾಃ ಕಾರ್ಯೇಣೈವಾನುಮೀಯನ್ತೇ| ತೇಷಾಂ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ-ಕೇಶಾದಾ ಲೋಮವಿಧ್ವಂಸಾ ಲೋಮವಿಧ್ವಂಸಾ ಲೋಮದ್ವೀಪಾ ಉದುಮ್ಬರಾ ಇತಿ| ತಥಾ ಸಹ ಸೌರಸಮಾತೃಭ್ಯಾಮ್ ವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ಸಹಸೌರಸಮಾತರಃ| ಸೌರಸಮಾತೃಸಂಜ್ಞಂ ನಾಮದ್ವಯಮ್| ಏವಂ ಷಡೇತೇ ರಕ್ತಜಾಃ ಕೃಮಯಃ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಂ ಪಠನ್ತಿ "ಸಹಜಾ ರಸಮಾತರಃ " ಇತಿ| ಸಹ ಶರೀರೇಣ ಜಾಯನ್ತ ಇತಿ ಸಹಜಾಃ, ರಸೋ ಮಾತಾ-ಜನನೀ, ಯೇಷಾಂ ತತ್ಪ್ರಭವತ್ವಾತ್ತೇ ರಸಮಾತರ ಇತಿ| ಕುಷ್ಠೇನ ಸಹೈಕಂ ಕರ್ಮ-ರೋಮಹರ್ಷಕಣ್ಡೂತೋದಾದಿಕಂ ಕೇಶಲೋಮಧ್ವಂಸಾದಿಕಂ ತ್ವಕ್ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಮಾಂಸತರುಣಾಸ್ಥಿಭಕ್ಷಣಂ ವಾ, ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಮ್|
Adhikarana purIShajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (14) · Śloka 14
ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಪುರೀಷೋತ್ಥಾ ಜಾಯನ್ತೇಽಧೋವಿಸರ್ಪಿಣಃ| ವೃದ್ಧಾಃ ಸನ್ತೋ ಭವೇಯುಶ್ಚ ತೇ ಯದಾಽಽಮಾಶಯೋನ್ಮುಖಾಃ||೫೩|| ತದಾಽಸ್ಯೋದ್ಗಾರನಿಃಶ್ವಾಸಾ ವಿಡ್ಗನ್ಧಾನುವಿಧಾಯಿನಃ| ಪೃಥುವೃತ್ತತನುಸ್ಥೂಲಾಃ ಶ್ಯಾವಪೀತಸಿತಾಸಿತಾಃ||೫೪|| ತೇ ಪಞ್ಚ ನಾಮ್ನಾ ಕೃಮಯಃ ಕಕೇರುಕಮಕೇರುಕಾಃ| ಸೌಸುರಾದಾಃ ಸುಲೂನಾಖ್ಯಾ ಲೇಲಿಹಾ ಜನಯನ್ತಿ ಚ||೫೫|| ವಿಡ್ಭೇದಶೂಲವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾರ್ಶ್ಯಪಾರುಷ್ಯಪಾಣ್ಡುತಾಃ| ರೋಮಹರ್ಷಾಗ್ನಿಸದನಗುದಕಣ್ಡೂರ್ವಿನಿರ್ಗಮಾತ್||೫೬|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೪||
View original
पक्वाशये पुरीषोत्था जायन्तेऽधोविसर्पिणः| वृद्धाः सन्तो भवेयुश्च ते यदाऽऽमाशयोन्मुखाः||५३|| तदाऽस्योद्गारनिःश्वासा विड्गन्धानुविधायिनः| पृथुवृत्ततनुस्थूलाः श्यावपीतसितासिताः||५४|| ते पञ्च नाम्ना कृमयः ककेरुकमकेरुकाः| सौसुरादाः सुलूनाख्या लेलिहा जनयन्ति च||५५|| विड्भेदशूलविष्टम्भकार्श्यपारुष्यपाण्डुताः| रोमहर्षाग्निसदनगुदकण्डूर्विनिर्गमात्||५६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने कुष्ठश्वित्रकृमिनिदानं नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪುರೀಷೋತ್ಥಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯ ಏವ ಜಾಯನ್ತೇ| ಪುರೀಷಸ್ಯ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥತ್ವಾತ್| ತೇ ಚಾಧೋವಿಸರ್ಪಿಣಃ ಸ್ಯುಃ-ನೋರ್ಧ್ವಗಾಃ| ವೃದ್ಧಾಃ ಸನ್ತೋ-ವೃದ್ಧಿಂ ಗತಾಃ, ಯದಾಽಽಮಾಶಯೋನ್ಮುಖಾಸ್ತೇ ಸ್ಯುಸ್ತದಾಽಸ್ಯ-ಕೃಮಿಮತೋ ರೋಗಿಣಃ, ಉದ್ಗಾರನಿಃಶ್ವಾಸಾ ವಿಡ್ಗನ್ಧಾನುವಿಧಾಯಿನಃ-ಪುರೀಷಗನ್ಧಾನುಕಾರಿಣೋ, ಭವೇಯುಃ| ತಥಾ ತೇ ಪೃಥುವೃತ್ತತನುಸ್ಥೂಲಾಃ ಸಂಸ್ಥಾನೇನ ಸ್ಯುಃ, ಶ್ಯಾವಪೀತಸಿತಾಸಿತಾ ವರ್ಣೇನ, ತಥಾ ನಾಮ್ರಾ ಪಞ್ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾ| ತಾನ್ಯೇವ ನಾಮಾನ್ಯಾಹ-ಕಕೇರುಕೇತ್ಯಾದಿನಾ| ತೇ ಚ ವಿನಿರ್ಗಮಾದ್ಧೇತೋರ್ವಿಡ್ಭೇದಾದೀನ್ ಜನಯನ್ತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೪||