14. kuṣṭhaśvitrakr̥minidānādhyāyaḥ

Adhikarana kuShThaSvitrakRuminidAnAdhyAyaH ,kuShThasya nidAnasaMprAptI (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತಃ ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)||೨|| ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರೇಣ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿರೋಧಿನಾ| ಸಾಧುನಿನ್ದಾವಧಾನ್ಯಸ್ವಹರಣಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಸೇವಿತೈಃ||೧|| ಪಾಪ್ಮಭಿಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಕ್ತನೈರ್ವೋರಿತಾ ಮಲಾಃ| ಸಿರಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯ ತಿರ್ಯಗ್ಗಾಸ್ತ್ವಗ್ಲಸೀಕಾಸೃಗಾಮಿಷಮ್||೨|| ದೂಷಯನ್ತಿ ಶ್ಲಥೀಕೃತ್ಯ ನಿಶ್ಚರನ್ತಸ್ತತೋ ಬಹಿಃ| ತ್ವಚಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ದುಷ್ಟಾಃ ಕುಷ್ಠಮುಶನ್ತಿ ತತ್||೩||

Adhikarana kuShThasya nirvacanam (4-6) · Śloka 6

ಕುತೋಽಸ್ಯ ರೋಗಸ್ಯ ಕುಷ್ಠಮಿತಿ ಸಂಜ್ಞಾ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಕಾಲೇನೋಪೇಕ್ಷಿತಂ ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಂ ಕುಷ್ಣಾತಿ ತದ್ವಪುಃ| ಪ್ರಪದ್ಯ ಧಾತೂನ್ವ್ಯಾಪ್ಯಾನ್ತಃ ಸರ್ವಾನ್ ಸಂಕ್ಲೇದ್ಯ ಚಾವಹೇತ್||೪|| ಸಸ್ವೇದಕ್ಲೇದಸಙ್ಕೋಥಾನ್ ಕೃಮೀನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾನ್ ಸುದಾರುಣಾನ್| ಲೋಮತ್ವಕ್ಸ್ನಾಯುಧಮನೀತರುಣಾಸ್ಥೀನಿ ಯೈಃ ಕ್ರಮಾತ್||೫|| ಭಕ್ಷಯೇಚ್ಛ್ವಿತ್ರಮಸ್ಮಾಚ್ಚ ಕುಷ್ಠಬಾಹ್ಯಮುದಾಹೃತಮ್| |೬|

Adhikarana kuShThasya saptavidhatvaM doShataH (6-7) · Śloka 7

| ಕುಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತಧಾ ದೋಷೈಃ ಪೃಥಙ್ಮಿಶ್ರೈಃ ಸಮಾಗತೈಃ||೬|| ನನು, ಏವಂ ಸತ್ಯೇಕದೋಷಜಂ ದ್ವಿದೋಷಜಂ ಕುಷ್ಠಮ್, ನ ಸರ್ವಂ ತ್ರಿದೋಷಜಂ ಸ್ಯಾತ್, ಇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ - - - - ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ತ್ರಿದೋಷೇಷು ವ್ಯಪದೇಶೋಽಧಿಕತ್ವತಃ|೭|

Adhikarana kuShThasya aShTAdashatvaM nAmataH (7-10) · Śloka 10

ಅತ ಆಹ - - - - ವಾತೇನ ಕುಷ್ಠಂ ಕಾಪಾಲಂ, ಪಿತ್ತಾದೌದುಮ್ಬರಂ, ಕಫಾತ್||೭|| ಮಣ್ಡಲಾಖ್ಯಂ ವಿಚರ್ಚೀ ಚ, ಋಕ್ಷಾಖ್ಯಂ ವಾತಪಿತ್ತಜಮ್| ಚರ್ಮೈಕಕುಷ್ಠಕಿಟಿಭಸಿಧ್ಮಾಲಸವಿಪಾದಿಕಾಃ||೮|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವಾಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾದ್ದದ್ರುಶತಾರುಷೀ| ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಸವಿಸ್ಫೋಟಂ ಪಾಮಾ ಚರ್ಮದಲಂ ತಥಾ||೯|| ಸರ್ವೈಃ ಸ್ಯಾತ್ಕಾಕಣಂ| |೧೦|

Adhikarana saptamahAkuShThAni (10) · Śloka 10

ಪೂರ್ವಂ ತ್ರಿಕಂ ದದ್ರು ಸಕಾಕಣಮ್| ಪುಣ್ಡರೀಕರ್ಕ್ಷಜಿಹ್ವೇ ಚ ಮಹಾಕುಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತ ತು||೧೦||

Adhikarana kuShThasya pUrvarUpam (11-13) · Śloka 13

ಅತಿಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಖರಸ್ಪರ್ಶಖೇದಾಸ್ವೇದವಿವರ್ಣತಾಃ| ದಾಹಃ ಕಣ್ಡೂಸ್ತ್ವಚಿ ಸ್ವಾಪಸ್ತೋದಃ ಕೋಠೋನ್ನತಿಃ ಶ್ರಮಃ||೧೧|| ವ್ರಣಾನಾಮಧಿಕಂ ಶೂಲಂ ಶೀಘ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚಿರಸ್ಥಿತಿಃ| ರೂಢಾನಾಮಪಿ ರೂಕ್ಷತ್ವಂ ನಿಮಿತ್ತೇಽಲ್ಪೇಽಪಿ ಕೋಪನಮ್||೧೨|| ರೋಮಹರ್ಷೋಽಸೃಜಃ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಲಕ್ಷಣಮಗ್ರಜಮ್| |೧೩|

Adhikarana kApAlakuShThasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

ಅಧುನೈತೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ - - - - ಕೃಷ್ಣಾರುಣಕಪಾಲಾಭಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸುಪ್ತಂ ಖರಂ ತನು||೧೩|| ವಿಸ್ತೃತಾಸಮಪರ್ಯನ್ತಂ ಹೃಷಿತೈರ್ಲೋಮಭಿಶ್ಚಿತಮ್| ತೋದಢ್ಯಮಲ್ಪಕಣ್ಡೂಕಂ ಕಾಪಾಲಂ ಶೀಘ್ರಸರ್ಪಿ ಚ||೧೪||

Adhikarana udumbarakuShThasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

ಪಕ್ವೋದುಮ್ಬರತಾಮ್ರತ್ವಗ್ರೋಮ ಗೌರಸಿರಾಚಿತಮ್| ಬಹಲಂ ಬಹಲಕ್ಲೇದರಕ್ತಂ ದಾಹರುಜಾಧಿಕಮ್||೧೫|| ಆಶೂತ್ಥಾನಾವದರಣಕೃಮಿ ವಿದ್ಯಾದುದುಮ್ಬರಮ್| |೧೬|

Adhikarana maNDalakuShThasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| ಸ್ಥಿರಂ ಸ್ತ್ಯಾನಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶ್ವೇತರಕ್ತಮನಾಶುಗಮ್||೧೬|| ಅನ್ಯೋನ್ಯಸಕ್ತಮುತ್ಸನ್ನಂ ಬಹುಕಣ್ಡೂಸ್ರುತಿಕ್ರಿಮಿ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪೀತಾಭಪರ್ಯನ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಮ್||೧೭||

Adhikarana vicarcikAkuShThasya lakShaNam (18) · Śloka 18

ಸಕಣ್ಡೂಪಿಟಿಕಾ ಶ್ಯಾವಾ ಲಸೀಕಾಢ್ಯಾ ವಿಚರ್ಚಿಕಾ| |೧೮|

Adhikarana RukShajihvakuShThasya lakShaNam (18-19) · Śloka 19

| ಪರುಷಂ ತನು ರಕ್ತಾನ್ತಮನ್ತಃಶ್ಯಾವಂ ಸಮುನ್ನತಮ್||೧೮|| ಸತೋದದಾಹರುಕ್ಕ್ಲೇದಂ ಕರ್ಕಶೈಃ ಪಿಟಿಕೈಶ್ಚಿತಮ್| ಋಕ್ಷಜಿಹ್ವಾಕೃತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಮೃಕ್ಷಜಿಹ್ವಂ ಬಹುಕ್ರಿಮಿ||೧೯||

Adhikarana carmakuShThasya lakShaNam (20) · Śloka 20

ಹಸ್ತಿಚರ್ಮಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಚರ್ಮ| |೨೦|

Adhikarana ekakuShThasya lakShaNam (20) · Śloka 20

ಏಕಾಖ್ಯಂ ಮಹಾಶ್ರಯಮ್| ಅಸ್ವೇದಂ ಮತ್ಸ್ಯಶಕಲಸನ್ನಿಭಮ್ |೨೦|

Adhikarana kiTibhakuShThasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21

| ಕಿಟಿಭಂ ಪುನಃ||೨೦|| ರೂಕ್ಷಂ ಕಿಣಖರಸ್ಪರ್ಶಂ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಪರುಷಾಸಿತಮ್| |೨೧|

Adhikarana sidhmakuShThasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23

| ಸಿಧ್ಮಂ ರೂಕ್ಷಂ ಬಹಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ತರ್ಘೃಷ್ಟಂ ರಜಃ ಕಿರೇತ್||೨೧|| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶಂ ತನು ಶ್ವೇತತಾಮ್ರಂ ದೌಗ್ಧಿಕಪುಷ್ಪವತ್| ಪ್ರಾಯೇಣ ಚೋರ್ಧ್ವಕಾಯೇ ಸ್ಯಾತ್|೨೩|

Adhikarana alasakakuShThasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23

| ಗಣ್ಡೈಃ ಕಣ್ಡೂಯುತೈಶ್ಚಿತಮ್||೨೨|| ರಕ್ತೈರಲಸಕಮ್| |೨೩|

Adhikarana vipAdikAkuShThasya lakShaNam (23) · Śloka 23

ಪಾಣಿಪಾದದಾರ್ಯೋ ವಿಪಾದಿಕಾಃ| ತೀವ್ರಾರ್ತ್ಯೋ ಮನ್ದಕಣ್ಡ್ವಶ್ಚ ಸರಾಗಪಿಟಿಕಾಚಿತಾಃ||೨೩||

Adhikarana dadrukuShThasya lakShaNam (24) · Śloka 24

ದೀರ್ಘಪ್ರತಾನಾ ದೂರ್ವಾವದತಸೀಕುಸುಮಚ್ಛವಿಃ| ಉತ್ಸನ್ನಮಣ್ಡಲಾ ದದ್ರೂಃ ಕಣ್ಡೂಮತ್ಯನುಷಙ್ಗಿಣೀ||೨೪||

Adhikarana shatAruH kuShThasya lakShaNam (25) · Śloka 25

ಸ್ಥೂಲಮೂಲಂ ಸದಾಹಾರ್ತಿ ರಕ್ತಶ್ಯಾವಂ ಬಹುವ್ರಣಮ್| ಶತಾರುಃ ಕ್ಲೇದಜನ್ತ್ವಾಢ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪರ್ವಜನ್ಮ ಚ||೨೫||

Adhikarana puNDarIkakuShThasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27

ರಕ್ತಾನ್ತಮನ್ತರಾ ಪಾಣ್ಡು ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಜಾನ್ವಿತಮ್| ಸೋತ್ಸೇಧಮಾಚಿತಂ ರಕ್ತೈಃ ಪದ್ಮಪತ್ರಮಿವಾಂಶುಭಿಃ||೨೬|| ಘನಭೂರಿಲಸೀಕಾಸೃಕ್ಪ್ರಾಯಮಾಶು ವಿಭೇದಿ ಚ| ಪುಣ್ಡರೀಕಮ್|೨೭|

Adhikarana visphoTakuShThasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28

| ತನುತ್ವಗ್ಭಿಶ್ಚಿತಂ ಸ್ಫೋಟೈಃ ಸಿತಾರುಣೈಃ||೨೭|| ವಿಸ್ಫೋಟಮ್| |೨೮|

Adhikarana pAmAkuShThasya lakShaNam (28) · Śloka 28

ಪಿಟಿಕಾಃ ಪಾಮಾ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದರುಜಾಧಿಕಾಃ| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಶ್ಯಾವಾರುಣಾ ಬಹ್ವ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸ್ಫಿಕ್ಪಣಿಕೂರ್ಪರೇ||೨೮||

Adhikarana carmadalakuShThasya lakShaNam (29) · Śloka 29

ಸಸ್ಫೋಟಮಸ್ಪರ್ಶಸಹಂ ಕಣ್ಡೂಷಾತೋದದಾಹವತ್| ರಕ್ತಂ ದಲಚ್ಚರ್ಮದಲಮ್|೨೯|

Adhikarana kAkaNakuShThasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30

| ಕಾಕಣಂ ತೀವ್ರದಾಹರುಕ್||೨೯|| ಪೂರ್ವಂ ರಕ್ತಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಕಾಕಣನ್ತೀಫಲೋಪಮಮ್| ಕುಷ್ಠಲಿಙ್ಗೈರ್ಯುತಂ ಸರ್ವೈರ್ನೈಕವರ್ಣಂ ತತೋ ಭವೇತ್||೩೦||

Adhikarana kuShTheShu doSholbaNatA (31) · Śloka 31

ಕುಷ್ಠೇಷು ತ್ರಿದೋಷಜೇಷು ಸತ್ಸು, ಇದಂ ವಾತಾಧಿಕಂ ಕುಷ್ಠಮಿದಂ ಪಿತ್ತಾಧಿಕಂ ಕುಷ್ಠಮಿದಂ ಕಫಾಧಿಕಂ ಕುಷ್ಠಮಿತಿ ಕಥಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮ್? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ದೋಷಭೇದೀಯವಿಹಿತೈರಾದಿಶೇಲ್ಲಿಙ್ಗಕರ್ಮಭಿಃ| ಕುಷ್ಠೇಷು ದೋಷೋಲ್ಬಣತಾಮ್|೩೧|

Adhikarana kuShThasya asAdhyatvam (31-32) · Śloka 32

| ಸರ್ವದೋಷೋಲ್ಬಣಂ ತ್ಯಜೇತ್||೩೧|| ರಿಷ್ಟೋಕ್ತಂ ಯಚ್ಚ ಯಚ್ಚಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರಸಮಾಶ್ರಯಮ್| |೩೨|

Adhikarana kuShThasya yApyatvam (32) · Śloka 32

| ಯಾಪ್ಯಂ ಮೇದೋಗತಮ್|೩೨|

Adhikarana kuShThasya kRucchratvam (32) · Śloka 32

| ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪಿತ್ತದ್ವನ್ದ್ವಾಸ್ರಮಾಂಸಗಮ್||೩೨||

Adhikarana kuShThasya sukhasAdhyatvam (33) · Śloka 33

ಅಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಕಫವಾತಾಢ್ಯಂ ತ್ವಕ್ಸ್ಥಮೇಕಮಲಂ ಚ ಯತ್| |೩೩|

Adhikarana rasagatakuShTasya lakShaNam, raktagatasya lakShaNam, mAMsagatasya lakShaNam, medogatasya lakShaNam, asthimajjAgatasya lakShaNam, shukragatasya lakShaNam (33-36) · Śloka 36

| ತತ್ರ ತ್ವಚಿ ಸ್ಥಿತೇ ಕುಷ್ಠೇ ತೋದವೈವರ್ಣ್ಯರೂಕ್ಷತಾಃ||೩೩|| ಸ್ವೇದಸ್ವಾಪಶ್ವಯಥವಃ ಶೋಣಿತೇ, ಪಿಶಿತೇ ಪುನಃ| ಪಾಣಿಪಾದಾಶ್ರಿತಾಃ ಸ್ಫೋಟಾಃ ಕ್ಲೇದಃ ಸನ್ಧಿಷು ಚಾಧಿಕಮ್||೩೪|| ಕೌಣ್ಯಂ ಗತಿಕ್ಷಯೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ದಲನಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಮೇದಸಿ| ನಾಸಾಭಙ್ಗೋಽಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸ್ಥೇ ನೇತ್ರರಾಗಃ ಸ್ವರಕ್ಷಯಃ||೩೫|| ಕ್ಷತೇ ಚ ಕೃಮಯಃ, ಶುಕ್ರೇ ಸ್ವದಾರಾಪತ್ಯಬಾಧನಮ್| |೩೬|

Adhikarana asRugAdiShu yathApUrvaM li~ggAni (36-1) · Śloka 1

| ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಸ್ಯುರ್ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಸೃಗಾದಿಷು||೩೬|| ಇತಿ ಕುಷ್ಠನಿದಾನಮ್||೧||

Adhikarana shvitrasya sAmAnyalakShaNam (37) · Śloka 37

ಕುಷ್ಠನಿದಾನಾದನನ್ತರಂ ಶ್ವಿತ್ರಸ್ಯೋಚ್ಯತೇ| ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಯೋರೇಕಕಾರಣತ್ವಾತ್| ಅತ ಏವಾಹ - - - - ಅಥ ಶ್ವಿತ್ರನಿದಾನಮ್| ಕುಷ್ಠೈಕಸಮ್ಭವಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಕಿಲಾಸಂ ದಾರುಣಂ ಚ ತತ್| ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಪರಿಸ್ರಾವಿ ತ್ರಿಧಾತೂದ್ಭವಸಂಶ್ರಯಮ್||೩೭||

Adhikarana vAtajasya lakShaNam, pittajasya lakShaNam, kaphajasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39

ವಾತಾದ್ರೂಕ್ಷಾರುಣಂ, ಪಿತ್ತಾತ್ತಾಮ್ರಂ ಕಮಲಪತ್ರವತ್| ಸದಾಹಂ ರೋಮವಿಧ್ವಂಸಿ, ಕಫಾಚ್ಛ್ವೇತಂ ಘನಂ ಗುರು||೩೮|| ಸಕಣ್ಡು ಚ, ಕ್ರಮಾದ್ರಕ್ತಮಾಂಸಮೇದಃಸು ಚಾದಿಶೇತ್| |೩೯|

Adhikarana shvitrasya sAdhyakRucchrAsAdhyatvam (39) · Śloka 39

| ವರ್ಣೇನೈವೇದೃಗುಭಯಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ತಚ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್||೩೯||

Adhikarana sarve rogAH prAyaH sa~jcAriNaH (40-2) · Śloka 2

ಅಧುನಾ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಾರ್ಥಮಾಹ - - - - ಅಶುಕ್ಲರೋಮಾಬಹಲಮಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಮಿಥೋ ನವಮ್| ಅನಗ್ನಿದಗ್ಧಜಂ ಸಾಧ್ಯಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ, ವರ್ಜ್ಯಮತೋಽನ್ಯಥಾ||೪೦|| ಗುಹ್ಯಪಾಣಿತಲೌಷ್ಠೇಷು ಜಾತಮಪ್ಯಚಿರನ್ತನಮ್| ಸ್ಪರ್ಶೈಕಾಹಾರಶಯ್ಯಾದಿಸೇವನಾತ್ ಪ್ರಾಯಶೋ ಗದಾಃ||೪೧|| ಸರ್ವೇ ಸಞ್ಚಾರಿಣೋ, ನೇತ್ರತ್ವಗ್ವಿಕಾರಾ ವಿಶೇಷತಃ| |೪೨| ಇತಿ ಶ್ವಿತ್ರನಿದಾನಮ್||೨||

Adhikarana kRumINAM dvividhatvam (42) · Śloka 42

ಅಧುನಾ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಾನ್ ಕೃಮೀನಧಿಕೃತ್ಯಾಹ - - - - ಅಥ ಕೃಮಿನಿದಾನಮ್| ಕೃಮಯಸ್ತು ದ್ವಿಧಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಭೇದತಃ||೪೨||

Adhikarana kRumINAM caturvidhatvaM janmataH (43) · Śloka 43

ಜನ್ಮಭೇದೇನ ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರಾಃ| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಬಹಿರ್ಮಲಕಫಾಸೃಗ್ವಿಡ್ಜನ್ಮಭೇದಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ| |೪೩|

Adhikarana kRumINAM viMshatividhatvaM nAmataH (43) · Śloka 43

| ನಾಮತೋ ವಿಂಶತಿವಿಧಾಃ|೪೩|

Adhikarana bAhyajAnAM nidAnanAmalakShaNAni (43-45) · Śloka 45

| ಬಾಹ್ಯಾಸ್ತತ್ರಾಮೃಜೋದ್ಭವಾಃ||೪೩|| ತಿಲಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನವರ್ಣಾಃ ಕೇಶಾಮ್ಬರಾಶ್ರಯಾಃ| ಬಹುಪಾದಾಶ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಶ್ಚ ಯೂಕಾ ಲಿಕ್ಷಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ||೪೪|| ದ್ವಿಧಾ ತೇ ಕೋಠಪಿಟಿಕಾಕಣ್ಡೂಗಣ್ಡಾನ್ ಪ್ರಕುರ್ವತೇ| |೪೫|

Adhikarana antarjAnAM nidAnam (45) · Śloka 45

| ಕುಷ್ಠೈಕಹೇತವೋಽನ್ತರ್ಜಾಃ|೪೫|

Adhikarana kaphajAnAM nidAnam (45-46) · Śloka 46

| ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಸ್ತೇಷು ಚಾಧಿಕಮ್||೪೫|| ಮಧುರಾನ್ನಗುಡಕ್ಷೀರದಧಿಸಕ್ತುನವೌದನೈಃ| |೪೬|

Adhikarana purIShajAnAM nidAnam (46) · Śloka 46

ರಕ್ತಜಾನಾಂ ನಿದಾನವಿಶೇಷೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣ ಇತಿ ಪುರೀಷೋತ್ಥಾಂಸ್ತಾ(ತ್ಥಾನಾಂ ತಾ)ವದಾಹ - - - - | ಶಕೃಜ್ಜಾ ಬಹುವಿಡ್ಧಾನ್ಯಪರ್ಣಶಾಕೋಲಕಾದಿಭಿಃ||೪೬||

Adhikarana kaphajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (47-50) · Śloka 50

ಕಫಾದಾಮಾಶಯೇ ಜಾತಾ ವೃದ್ಧಾಃ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಸರ್ವತಃ| ಪೃಥುಬ್ರಧ್ನನಿಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿದ್ಗಣ್ಡೂಪದೋಪಮಾಃ||೪೭|| ರೂಢಧಾನ್ಯಾಙ್ಕುರಾಕಾರಾಸ್ತನುದೀರ್ಘಾಸ್ತಥಾಽಣವಃ| ಶ್ವೇತಾಸ್ತಾಮ್ರಾವಭಾಸಾಶ್ಚ ನಾಮತಃ ಸಪ್ತಧಾ ತು ತೇ||೪೮|| ಅನ್ತ್ರಾದಾ ಉದರಾವೇಷ್ಟಾ ಹೃದಯಾದಾ ಮಹಾಕುಹಾಃ| ಕುರವೋ ದರ್ಭಕುಸುಮಾಃ ಸುಗನ್ಧಾಸ್ತೇ ಚ ಕುರ್ವತೇ||೪೯|| ಹೃಲ್ಲಾಸಮಾಸ್ಯಸ್ರವಣಮವಿಪಾಕಮರೋಚಕಮ್| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಚ್ಛರ್ದಿಜ್ವರಾನಾಹಕಾರ್ಶ್ಯಕ್ಷವಥುಪೀನಸಾನ್||೫೦||

Adhikarana raktajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (51-52) · Śloka 52

ಅಧುನಾ ರಕ್ತಜಾನಾಹ - - - - ರಕ್ತವಾಹಿಸಿರೋತ್ಥಾನಾ ರಕ್ತಜಾ ಜನ್ತವೋಽಣವಃ| ಅಪಾದಾ ವೃತ್ತತಾಮ್ರಾಶ್ಚ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ಕೇಚಿದದರ್ಶನಾಃ||೫೧|| ಕೇಶಾದಾ ಲೋಮವಿಧ್ವಂಸಾ ಲೋಮದ್ವೀಪಾ ಉದುಮ್ಬರಾಃ| ಷಟ್ ತೇ ಕುಷ್ಠೈಕಕರ್ಮಾಣಃ ಸಹಸೌರಸಮಾತರಃ||೫೨||

Adhikarana purIShajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (14) · Śloka 14

ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಪುರೀಷೋತ್ಥಾ ಜಾಯನ್ತೇಽಧೋವಿಸರ್ಪಿಣಃ| ವೃದ್ಧಾಃ ಸನ್ತೋ ಭವೇಯುಶ್ಚ ತೇ ಯದಾಽಽಮಾಶಯೋನ್ಮುಖಾಃ||೫೩|| ತದಾಽಸ್ಯೋದ್ಗಾರನಿಃಶ್ವಾಸಾ ವಿಡ್ಗನ್ಧಾನುವಿಧಾಯಿನಃ| ಪೃಥುವೃತ್ತತನುಸ್ಥೂಲಾಃ ಶ್ಯಾವಪೀತಸಿತಾಸಿತಾಃ||೫೪|| ತೇ ಪಞ್ಚ ನಾಮ್ನಾ ಕೃಮಯಃ ಕಕೇರುಕಮಕೇರುಕಾಃ| ಸೌಸುರಾದಾಃ ಸುಲೂನಾಖ್ಯಾ ಲೇಲಿಹಾ ಜನಯನ್ತಿ ಚ||೫೫|| ವಿಡ್ಭೇದಶೂಲವಿಷ್ಟಮ್ಭಕಾರ್ಶ್ಯಪಾರುಷ್ಯಪಾಣ್ಡುತಾಃ| ರೋಮಹರ್ಷಾಗ್ನಿಸದನಗುದಕಣ್ಡೂರ್ವಿನಿರ್ಗಮಾತ್||೫೬|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಕುಷ್ಠಶ್ವಿತ್ರಕೃಮಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೪||