9. mūtrāghātanidānādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਤੀਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਨਿਦਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਮੇਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - -

Adhikarana mUtrAghAtanidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਤੀਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਨਿਦਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਮੇਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਅਥਾਤੋ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)||੨||

੦੦੦੦੦

Adhikarana bastyAdaya ekasambandhanAH (1) · Śloka 1

ਬਸ੍ਤਿਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਮੇਢ੍ਰਕਟੀਵਸਣਪਾਯਵਃ| ਏਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਗੁਦਾਸ੍ਥਿਵਿਵਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੧||

ਸ੦-ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਯ ਏਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ| ਏਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਂ-ਗ੍ਰਨ੍ਥਨਂ, ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍| ਤਦੇਵੈਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਤ੍ਵਮੇਸਾਂ ਪ੍ਰਕਟਯਤਿ-ਗੁਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੁਦਾਸ੍ਥਿਵਿਵਰਮਾਸ਼੍ਰਯੋ ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍, ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana mUtrAghAtasaMprAptiH (2-3) · Śloka 3

ਨਨੁ, ਅਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦੋਸਾ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚਾਧੋਮੁਖਤ੍ਵਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇਨ ਨ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੇਵ, ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ - - - - ਅਧੋਮੁਖੋਪਿ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਸਿਰਾਮੁਖੈਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੈਰਨਾਰਤਮ੍||੨|| ਯੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੈਨਂ ਦੋਸਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮਰ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍||੩||

ਸ੦-ਹਿਰ੍ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਅਪਿਸ਼੍ਚ ਹੇਤ੍ਵਭ੍ਯੁਪਗਮੇ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਧੋਮੁਖੋ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਪਿ ਜਲਮਧ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾਧੋਮੁਖਨਵਮਤ੍ਕੁਮ੍ਭਵਤ੍| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਸਿਰਾਮੁਖੈਃ-ਸ੍ਰੋਤੋਦ੍ਗਾਰੈਃ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੈਃ-ਸ੍ਰਵਦ੍ਭਿਃ, ਅਨਾਰਤਂ-ਅਨਵਰਤਂ, ਯੈਰੇਵ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਤੈਰੇਵ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਦ੍ਵਾਰੈਰ੍ਦੋਸਾ ਏਨਂ-ਬਸ੍ਤਿਂ, ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਾਵਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮੇਹਾਨ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯਮਰ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍| ਹੇਤੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ| ਮਰ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍-ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨ੍|

Adhikarana vAtajasya lakShaNam (4) · Śloka 4

ਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮੇਡ੍ਰਾਰ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਮੂਤ੍ਰਯੇਦ੍ਵਾਤਜੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ|੪|

ਸ੦-ਅਤ੍ਰ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ਮਕਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਜੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ-ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤੇ, ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਯਰ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਮਾਨਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍|

Adhikarana pittajasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5

| ਪੈਤ੍ਤੇ ਪੀਤਂ ਸਦਾਹਰੁਕ੍||੪|| ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ| |੫|

ਸ੦-ਪੈਤ੍ਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਪੁਮਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੀਤਂ ਸਦਾਹਰੁਙ੍ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍, ਅਥਵਾ ਰਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana kaphajasya lakShaNam (5) · Śloka 5

ਕਫਜੇ ਬਸ੍ਤਿਮੇਡ੍ਰਗੌਰਵਸ਼ੋਫਵਾਨ੍| ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਸਵਿਬਨ੍ਧਂ ਚ|੫|

ਸ੦-ਕਫਜੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਬਸ੍ਤਿਮੇਡ੍ਰਗੌਰਵਸ਼ੋਫਯੁਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਸਵਿਬਨ੍ਧਃ ਚ-ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ, ਮੂਤ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍|

Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (5) · Śloka 5

| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਮਲੈਃ||੫||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵੈਃ-ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਰ੍ਜਾਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ, ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ-ਦੋਸਤ੍ਰਯਲਕ੍ਸਣਲਿਙ੍ਗਿਤਂ, ਮੂਤ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍|

Adhikarana ashmarIsaMprAptiH (6-7) · Śloka 7

ਇਦਾਨੀਮਸ਼੍ਮਰੀਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - ਯਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ਮੁਖਂ ਬਸ੍ਤੇਰਾਵਤ੍ਯ ਪਰਿਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਸਕਫਂ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾ ਤਦਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੬|| ਸਞ੍ਜਾਯਤੇਸ਼੍ਮਰੀ ਘੋਰਾ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਗੋਰਿਵ ਰੋਚਨਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|੭|

ਸ੦-ਯਦਾ-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ, ਵਾਯੁਃ ਕੁਪਿਤੋ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੁਖਮਾਵਤ੍ਯ-ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ, ਪਰਿਸ਼ੋਸਯੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਕੇਵਲਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਕਫਮਥਵਾ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇਸ਼੍ਮਰੀ| ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍, ਘੋਰਾ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ, ਘੋਰਤਰਾ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼੍ਮਰੀ, ਘੋਰਤਮਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼੍ਮਰੀ, ਤਤੋਪਿ ਘੋਰਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ, ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਵਾਯੁਨਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਗੋਰ੍ਯਥਾ ਰੋਚਨਾ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਤਥਾਸ਼੍ਮਰੀਤਿ| ਸਰ੍ਵਾ ਚਾਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਆਸ਼੍ਰਯਃ-ਆਧਾਰੋ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਕਫਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਮਰੀ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpam (7-8) · Śloka 8

| ਅਥਾਸ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍||੭|| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਂ ਤਦਾਸਨ੍ਨਦੇਸ਼ੇਸੁ ਪਰਿਤੋਤਿਰੁਕ੍| ਮੂਤ੍ਰੇ ਚ ਬਸ੍ਤਗਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਜ੍ਵਰੋਰੁਚਿਃ||੮||

ਸ੦-ਅਥ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਅਸ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ-ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਂ, ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿ|

Adhikarana ashmaryAH sAmAnyalakShaNam (9-10) · Śloka 10

ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਿਙ੍ਗਂ ਰੁਡ੍ਨਾਭਿਸੇਵਨੀਬਸ੍ਤਿਮੂਰ੍ਧਸੁ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਧਾਰਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਯਾ ਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧਨੇ||੯|| ਤਹ੍ਯਪਾਯਾਤ੍ਸੁਖਂ ਮੇਹੇਦਚ੍ਛਂ ਗੋਮੇਦਕੋਪਮਮ੍| ਤਤ੍ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਾਤ੍ਕ੍ਸਤੇ ਸਾਸ੍ਰਮਾਯਾਸਾਚ੍ਚਾਤਿਰੁਗ੍ਭਵੇਤ੍||੧੦||

ਸ੦-ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਨਾਭ੍ਯਾਦਿਸੁ ਰੁਗ੍ਭਵਤਿ| ਤਯਾ-ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ, ਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧੇ ਸਤਿ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਧਾਰਂ-ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਾਰਂ, ਭਵੇਤ੍| ਤਹ੍ਯਪਾਯਾਤ੍-ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਗਮਾਤ੍, ਨਰਃ ਸੁਖਂ-ਅਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ, ਮੇਹੇਤ੍-ਮੂਤ੍ਰਂ ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਅਚ੍ਛਂ-ਅਕਲੁਸਮ੍, ਗੋਮੇਦਕੋਪਮਮ੍, ਗੋਮੇਦਕੋ-ਰਤ੍ਨਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਉਪਮਾ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਸ੍ਤਤ੍ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ਯਤ੍ਕ੍ਸਤਂ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕ੍ਸਤੇ ਸਤਿ ਸਾਸ੍ਰਂ-ਸਲੋਹਿਤਂ, ਮੇਹੇਤ੍| ਆਯਾਸਾਤ੍-ਅਧ੍ਵਾਦਿਕਤਾਤ੍ ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍, ਅਤਿਰੁਗ੍ਭਵੇਤ੍|

Adhikarana vAtajAyA lakShaNam (11-12) · Śloka 12

ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਦ੍ਭਸ਼ਾਰ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਤੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ ਵੇਪਤੇ| ਮਦ੍ਗਾਤਿ ਮੇਹਨਂ ਨਾਭਿਂ ਪੀਡਯਤ੍ਯਨਿਸ਼ਂ ਕ੍ਵਣਨ੍||੧੧|| ਸਾਨਿਲਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਸ਼ਕਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੇਹਤਿ ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼ਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼੍ਮਰੀ ਚਾਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਿਤਾ ਕਣ੍ਟਕੈਰਿਵ||੧੨||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤਾਸ੍ਵਸ਼੍ਮਰੀਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵਾਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਮਰੋ ਤਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਪੁਮਾਨ੍ ਭਸ਼ਾਰ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਤਃ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪੀਡਯਾ ਪੀਡਿਤੋ, ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ| ਤਥਾ, ਵੇਪਤੇ-ਕਮ੍ਪਤੇ| ਮੇਹਨਂ-ਮੇਢ੍ਰਂ, ਮਦ੍ਗਾਤਿ-ਮਲਯਤਿ| ਨਾਭਿਂ ਚ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪੀਡਯਤਿ| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਅਨਿਸ਼ਂ-ਅਨਵਰਤਂ, ਕ੍ਵਣਨ੍-ਨਾਨਾਵਿਧਦੁਃਖੋਦ੍ਭਾਵਕਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਵਿਦਧਤ੍| ਤਥਾ, ਸਹਾਨਿਲੇਨ-ਵਾਤਸਹਿਤਂ, ਸ਼ਕਨ੍ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਤਥਾ, ਮੁਹੁਰ੍ਮੇਹਤਿ-ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਸਜਤਿ| ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼ੋ-ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਕਤ੍ਵਾ| ਅਸ੍ਯ ਚ-ਨਰਸ੍ਯ, ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਵਰ੍ਣਤਃ, ਤਥਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਕਣ੍ਟਕੈਸ਼੍ਚਿਤੇਵ-ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ, ਭਵੇਤ੍|

Adhikarana pittajAyA lakShaNam (13) · Śloka 13

ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨ ਇਵੋਸ੍ਮਵਾਨ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥਿਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾਸਿਤਾਸ਼੍ਮਰੀ||੧੩||

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਯਾਸ਼੍ਮਰੀ ਤਯਾ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦਹ੍ਯਤੇ| ਪਚ੍ਯਮਾਨ ਇਵ ਊਸ੍ਮਵਾਨ੍-ਸਨ੍ਤਾਪਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ| ਸਾ ਚਾਸ਼੍ਮਰੀ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥਿਸਂਸ੍ਥਾਨਾ-ਤਦਾਕਾਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਵਰ੍ਣਤੋ ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾ ਤਥਾਸਿਤਾ-ਕਸ੍ਣਚ੍ਛਾਯਾ|

Adhikarana kaphajAyA lakShaNam (14) · Śloka 14

ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼ੀਤਲੋ ਗੁਰੁਃ| ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਮਹਤੀ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਮਧੁਵਰ੍ਣਾਥਵਾ ਸਿਤਾ||੧੪||

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਜਾਤਾਯਾਮਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼ੀਤਲੋ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਚ ਮਹਤੀ-ਸ੍ਥੂਲਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਾਭ੍ਯਾਂ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ-ਕੋਮਲਾ| ਮਧੁਵਰ੍ਣਾ-ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭਾ| ਅਥਵਾ, ਸਿਤਾ-ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ|

Adhikarana etAstisro bAlAnAM bhavanti (15) · Śloka 15

ਏਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਤੇਸਾਮੇਵ ਚ ਭੂਯਸਾ| ਆਸ਼੍ਰਯੋਪਚਯਾਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣਾਹਰਣੇ ਸੁਖਾਃ||੧੫||

ਸ੦-ਏਤਾਃ-ਤਿਸ੍ਰੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯੋ, ਬਾਲਾਨਾਮੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਨਿ. ਅ. ੩|੧੧)- "ਤਿਸ੍ਰੋਸ਼੍ਮਰ੍ਯੋ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਲਨਾਧ੍ਯਸ਼ਨਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਹਾਰਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦ੍ਬਾਲਾਨਾਮੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ|" ਇਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਚ ਬਾਲਾਨਾਂ ਜਾਤਾਸ੍ਤਾ ਭੂਯਸਾ ਗ੍ਰਹਣਾਹਰਣੇ ਸੁਖਾਃ| ਗ੍ਰਹਣਂ-ਬਡਿਸ਼ਾਦਿਨਾ, ਆਹਰਣਂ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਖਾਃ-ਸੁਖੋਪਾਯਾਃ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਹੇਤੁਮਾਹ-ਆਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ਼੍ਰਯਃ-ਆਧਾਰਃ, ਉਪਚਯੋ-ਵਦ੍ਧਿਃ, ਤਯੋਰਲ੍ਪਤ੍ਵਂ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਬਲਾਨਾਮਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ ਆਸ਼੍ਰਯੋਲ੍ਪੋ ਭਵਤਿ, ਯਤ੍ਰਾਸਾਵਸ਼੍ਮਰੀ ਜਾਯਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਚਾਸ਼੍ਰਯਾਨੁਸਾਰੇਣੋਪਚਯੋਪ੍ਯਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ ਬਾਲਾਨਾਮਲ੍ਪੋ ਭਵਤਿ| ਅਤਸ੍ਤਾ ਗ੍ਰਹਣਾਹਰਣੇ ਸੁਖਾਃ| ਮਹਤਾਂ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣਾਹਰਣੇ ਤਾ ਦੁਃਖਾਵਹਾਃ|

Adhikarana shukrAshmarI mahatAmeva, shukrAshmaryAH saMprAptiH, shukrAshmaryAH lakShaNam (16-18) · Śloka 18

ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਤੁ ਮਹਤਾਂ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਧਾਰਣਾਤ੍| ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮਮੁਕ੍ਤਂ ਹਿ ਮੁਸ੍ਕਯੋਰਨ੍ਤਰੇਨਿਲਃ||੧੬|| ਸ਼ੋਸਯਤ੍ਯੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਚ੍ਛੁਸ੍ਕਮਸ਼੍ਮਰੀ| ਬਸ੍ਤਿਰੁਕ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਮੁਸ੍ਕਸ਼੍ਵਯਥੁਕਾਰਿਣੀ||੧੭|| ਤਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਤਿ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਪੀਡਿਤੇ ਤ੍ਵਵਕਾਸ਼ੇਸ੍ਮਿਨ੍|੧੮|

ਸ੦-ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਮਹਤਾਮੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਜਾਯਤੇ, ਨ ਬਾਲਾਨਾਮ੍, ਤਥਾਵਿਧਸ੍ਯ ਤੇਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍| ਕੁਤੋ ਜਾਯਤੇ ? ਸ਼ੁਕ੍ਰਧਾਰਣਾਤ੍-ਹਰ੍ਸਾਦ੍ਯੁਦੀਰਣਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਧਾਰਣਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਹ-ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਂ-ਪਰਿਭ੍ਰਸ੍ਟਂ, ਬਹਿਰਮੁਕ੍ਤਂ-ਅਤ੍ਯਕ੍ਤਂ, ਤਦਾਨੀਂ ਵਾਯੁਰ੍ਮੁਸ੍ਕਯੋਃ-ਵਸਣਯੋਃ, ਅਨ੍ਤਰੇ-ਮਧ੍ਯੇ, ਸ਼ੋਸਯਤਿ| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਉਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ,-ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਤੋ ਗਹੀਤ੍ਵਾ| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਦਸ਼੍ਮਰੀਤਿ ਭਣ੍ਯਤੇ| ਸਾ ਚ ਬਸ੍ਤਿਰੁਗਾਦਿਕਾਰਿਣੀ| ਤਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ-ਨ ਚਿਰਕਾਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਯਾਂ, ਪੀਡਿਤੇ-ਹਸ੍ਤਾਦਿਨਾਭਿਭੂਤੇ, ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਕਾਸ਼ੇ-ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਸ੍ਥਾਨੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਤਿ-ਆਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਥਾ ਵਿਲੀਯਤੇ ਚ, ਇਤਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਲੀਯਤੇ-ਤਤ੍ਰੈਵ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਯਤੇ, ਕਠਿਨਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana sharkarAyAH lakShaNam (18-19) · Śloka 19

| ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||੧੮|| ਅਣੁਸ਼ੋ ਵਾਯੁਨਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਸਾ ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨੁਲੋਮਗੇ| ਨਿਰੇਤਿ ਸਹ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇ ਵਿਬਧ੍ਯਤੇ||੧੯||

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਵ ਚ ਪਵਨੇਨਾਣੁਸ਼ੋ ਭਿਨ੍ਨਾ ਸਤੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾ ਅਨ੍ਯਦੁਪਾਦਾਨਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਾ-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ, ਅਸ੍ਮਿਨ੍-ਪਵਨੇ, ਅਨੁਲੋਮਗੇ-ਅਨੁਲੋਮਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਤਿ, ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਹ ਨਿਰੇਤਿ-ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇ ਵਾਯੌ ਸਾ ਸਰ੍ਕਰਾ ਵਿਬਧ੍ਯਤੇ- ਨ ਤੁ ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ| ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਤ੍ਵਨੁਲੋਮਗੇਪਿ ਮਰੁਤਿ ਨ ਨਿਰੇਤਿ-ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਹ ਨ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ, ਇਤ੍ਯਨਯੋਰ੍ਭੇਦਃ| ਅਸ਼੍ਮਰੀਣਾਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਦਿਸਂਸ੍ਥਾਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤਦਨੁਸਾਰੇਣਾਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਬਸ੍ਤ੍ਯਵਯਵਵਿਪਾਟਨਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਯਾਵਾਦਿਵਰ੍ਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼੍ਯਾਵਾਦਿਵਰ੍ਣਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਵਾਤਾਦੀਨਨੁਮਾਯ ਤਤ੍ਕਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ ਚ, ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨੈਵ ਵਾਤਾਦ੍ਯਨੁਮਾਨਮਸ਼੍ਮਰੀਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਭਵਿਸ੍ਯਤੀਤਿ ਵਰ੍ਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਨਰ੍ਥਕਃ| ਮੈਵਮ੍| ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਾਯਿਕਮਿਤਿ ਕੇਚਿਨ੍ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍ਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਪਿ ਵਾਚ੍ਯਃ| ਪ੍ਰਾਯਿਕਤ੍ਵੇ ਚ ਤਦ੍ਦ੍ਵਯੋਰੁਪਾਦਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਮ੍|

Adhikarana vAtabasteH lakShaNam (20-23) · Śloka 23

ਅਥ ਵਾਤਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਹ - - - - ਮੂਤ੍ਰਸਨ੍ਧਾਰਿਣਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੁਖਂ ਮਰੁਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਰੁਜਂ ਕਣ੍ਡੂਂ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਸ੍ਵਧਾਮਤਃ||੨੦|| ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਮੁਦ੍ਵਤ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਾਭਂ ਸ੍ਥੂਲਵਿਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍ਰ ਰੁਗ੍ਦਾਹਸ੍ਪਨ੍ਦਨੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਨਿ ਚ||੨੧|| ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤ ਮੂਤ੍ਰਂ ਬਸ੍ਤੌ ਤੁ ਪੀਡਤੇ| ਧਾਰਯਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪ੍ਯੇਸ ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ||੨੨|| ਦੁਸ੍ਤਰੋ ਦੁਸ੍ਤਰਤਰੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪ੍ਰਬਲਾਨਿਲਃ| |੨੩|

ਸ੦-ਮੂਤ੍ਰਸਨ੍ਧਾਰਿਣਃ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਃ-ਮੂਤ੍ਰਧਾਰਸ੍ਯ, ਮੁਖਂ-ਦ੍ਵਾਰਂ, ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਰੁਤੋ ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰੁਜਂ ਕਣ੍ਡੂਂ ਚ| ਸ ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕਦਾਚਿਤ੍-ਅਦਸ੍ਟਵਸ਼ਾਤ੍, ਵਾਯੁਸ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸ੍ਵਧਾਮਤਃ-ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍, ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵ੍ਯ-ਚ੍ਯਾਵਯਿਤ੍ਵਾ, ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖਂ, ਗਰ੍ਭਾਭਂ-ਗਰ੍ਭਸਦਸ਼ਂ, ਸ੍ਥੂਲਂ-ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ, ਤਥਾ ਵਿਪ੍ਲੁਤਂ-ਚਞ੍ਚਲਂ, ਕਰੋਤਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਨ ਕੇਵਲਂ ਬਸ੍ਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਮੇਵਂਵਿਧਂ ਕਰੋਤਿ, ਯਾਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਰੁਗਾਦੀਨਪਿ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼ਃ-ਬਿਨ੍ਦੁਬਿਨ੍ਦੁਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਪੀਡਿਤੇ-ਹਸ੍ਤਾਦਿਨਾ, ਮੂਤ੍ਰਂ ਧਾਰਯਾ-ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ, ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਏਸ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ੍ਮਤਃ| ਸ ਚ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦੁਸ੍ਤਰੋ-ਦੁਃਖੇਨ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਤਰਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੁਸ੍ਤਰਤਰੋ ਯਤਃ ਪ੍ਰਬਲਾਨਿਲਃ| ਅਤ ਏਵ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬਲਾਨਿਲਤ੍ਵਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍|

Adhikarana vAtAShThIlAyAH lakShaNam (23-24) · Śloka 24

| ਸ਼ਕਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ||੨੩|| ਅਸ੍ਠੀਲਾਭਂ ਘਨਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯਚਲਮੁਨ੍ਨਤਮ੍| ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲੇਤਿ ਸਾਧ੍ਮਾਨਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਸਙ੍ਗਕਤ੍||੨੪||

ਸ੦-ਸ਼ਕਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ-ਗੁਦਸ੍ਯ, ਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਂ-ਮਧ੍ਯਂ, ਵਾਯੁਰਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਸਨ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਸ੍ਠੀਲਾਭਂ ਘਨਮਚਲਮੁਨ੍ਨਤਂ ਕਰੋਤਿ| ਸਾ ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਾ ਚਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਕਤ੍|

Adhikarana vAtakuNDalikAyAH lakShaNam (25-26) · Śloka 26

ਵਿਗੁਣਃ ਕਣ੍ਡਲੀਭੂਤੋ ਬਸ੍ਤੌ ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥੋਨਿਲਃ| ਆਵਿਧ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਸਸ੍ਤਮ੍ਭੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਗੌਰਵਃ||੨੫|| ਮੂਤ੍ਰਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਥਵਾ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਸ਼ਕਤ੍ਸਜਨ੍| ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕੇਤ੍ਯੇਸਾ|੨੬|

ਸ੦-ਵਿਗੁਣਃ-ਕੁਪਿਤੋ ਨ ਤ੍ਵਨੁਲੋਮਗਃ, ਤਥਾ ਦੋਸਦੇਸ਼ਾਦਿਸਹਕਾਰਿਕਾਰਣਵਸ਼ਾਤ੍ ਕੁਣ੍ਡਲਾਕਾਰਗਤਿਃ, ਤਥਾ ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥਃ, ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਦੇਵਮੁਕ੍ਤਃ, ਤਥਾ ਸਹ ਸ੍ਤਮ੍ਭੇਨ-ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਯਾ, ਤਥੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟੇਨ ਗੌਰਵੇਣ ਚ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਸ ਏਵਂਭੂਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਵਿਧ੍ਯ-ਕ੍ਸੋਭਯਿਤ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤੌ ਭ੍ਰਮਤਿ| ਅਥਵਾ ਨ ਮੂਤ੍ਰਮਾਵਿਧ੍ਯ ਭ੍ਰਮਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਸ੍ਤਰ੍ਹਿ ? ਸ਼ਕਤ੍-ਪੁਰੀਸਂ, ਸਜਨ੍-ਵਿਸਰ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍, ਮੂਤ੍ਰਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ-ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਏਵਂਰੂਪਾ ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕੋਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mUtrAtItasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27

| ਮੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵਿਧਤਂ ਚਿਰਮ੍||੨੬|| ਨ ਨਿਰੇਤਿ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਂ ਤਦਲ੍ਪਰੁਕ੍| |੨੭|

ਸ੦-ਮੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਚਿਰਂ ਵਿਧਤਂ ਨ ਨਿਰੇਤਿ-ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਥਵਾ ਪਵਨਵਸ਼ਾਦ੍ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਲ੍ਪਰੁਕ੍ ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਂ ਕਥ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mUtrajaTharasya lakShaNam (27-29) · Śloka 29

| ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਹਿਤਂ ਵਾਤੋਦਾਵਰ੍ਤਿਤਂ ਯਦਾ||੨੭|| ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਦੁਦਰਂ ਮੂਤ੍ਰਮਾਪੂਰਯੇਤ੍ਤਦਾ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਰੁਗਾਧ੍ਮਾਨਮਪਕ੍ਤਿਂ ਮਲਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮ੍||੨੮|| ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਮ੍| |੨੯|

ਸ੦-ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍-ਮੂਤ੍ਰਵੇਗਸ੍ਯ ਰੋਧਾਤ੍, ਪ੍ਰਤਿਹਿਤਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਤਭੂਤਂ ਵਾਤੇਨੋਦਾਵਰ੍ਤਿਤਂ ਯਦਾ ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਦੁਦਰਂ ਕਰ੍ਮਭੂਤਮਾਪੂਰਯੇਤ੍ ਤਦਾ ਤੀਵ੍ਰਰੁਜਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mUtrotsa~ggasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30

ਛਿਦ੍ਰਵੈਗੁਣ੍ਯੇਨਾਨਿਲੇਨ ਵਾ| ਆਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਲ੍ਪਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ਬਸ੍ਤੌ ਨਾਲੇਥਵਾ ਮਣੌ||੨੯|| ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਰਵੇਚ੍ਛਨੈਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਰੁਜਂ ਵਾਥ ਨੀਰੁਜਮ੍| ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਃ ਸ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਚ੍ਛੇਸਗੁਰੁਸ਼ੇਫਸਃ||੩੦||

ਸ੦-ਛਿਦ੍ਰਵੈਗੁਣ੍ਯੇਨ-ਮੂਤ੍ਰਦ੍ਵਾਰਦੋਸੇਣ, ਅਨਿਲੇਨ ਵਾ ਤਥਾਭੂਤੇਨ, ਯਦਾਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਮਲ੍ਪਂ-ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇਸਂ ਮੂਤ੍ਰਂ, ਤਦ੍ਬਸ੍ਤੌ ਸ੍ਥਿਤਮਥਵਾ ਨਾਲੇ ਮਣਿਕਨ੍ਦੇ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ਼ਨੈਃ-ਮਨ੍ਦਂ ਮਨ੍ਦਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਰੁਜਮਥਵਾ ਨੀਰੁਜਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਪੁਂਸਃ ਕਿਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ? ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਚ੍ਛੇਸਗੁਰੁਸ਼ੇਫਸਃ| ਤਦਤਿ ਪ੍ਰਕਤਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਯ-ਮੁਕ੍ਤਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ, ਸ਼ੇਸਸ੍ਤਚ੍ਛੇਸਃ, ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ਼੍ਚਾਸੌ ਤਚ੍ਛੇਸਸ਼੍ਚ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਚ੍ਛੇਸਃ, ਤੇਨ ਗੁਰੁਸ਼ੇਫੋ-ਗੁਰੁ ਮੇਢ੍ਰਂ, ਯਸ੍ਯ ਸ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਚ੍ਛੇਸਗੁਰੁਸ਼ੇਫਾਃ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਚ੍ਛੇਸਗੁਰੁਸ਼ੇਫਸਃ| ਸ ਏਵਂਵਿਧਃ ਸਨ੍ ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mUtragrantheH lakShaNam (31) · Śloka 31

ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇ ਵਤ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰੋਲ੍ਪਃ ਸਹਸਾ ਭਵੇਤ੍| ਅਸ਼੍ਮਰੀਤੁਲ੍ਯਰੁਕ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ||੩੧||

ਸ੦-ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੁਖਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਵਤ੍ਤੋ-ਵਰ੍ਤੁਲਃ, ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਰੋਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਸਹਸਾ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ, ਭਵੇਤ੍| ਅਸ਼੍ਮਰੀਤੁਲ੍ਯਰੁਗ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mUtrashukrasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33

ਮੂਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਯਾਤੋ ਵਾਯੁਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੁਦ੍ਧਤਮ੍| ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਂ ਮੂਤ੍ਰਯਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੩੨|| ਭਸ੍ਮੋਦਕਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ| |੩੩|

ਸ੦-ਸਞ੍ਜਾਤਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛਤੋ ਮੂਤ੍ਰਯਤੋ-ਮੂਤ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ, ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾਯੁਨੋਦ੍ਧਤਂ-ਧ੍ਮਾਤਂ, ਭਸ੍ਮੋਦਕੇਨ ਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ-ਤੁਲ੍ਯਂ, ਪ੍ਰਾਕ੍ ਮੂਤ੍ਰਿਤਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana viDvighAtasya lakShaNam (33-34) · Śloka 34

| ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਯੋਰ੍ਵਾਤਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਸ਼ਕਦ੍ਯਦਾ||੩੩|| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਨੁਪਰ੍ਯੇਤਿ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸ਼ਕਤਾ ਤਦਾ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਟ੍ਤੁਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਡ੍ਵਿਘਾਤਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੩੪||

ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਯੋਃ ਪੁਂਸੋਰ੍ਵਾਤਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਂ-ਪੀਡਿਤਂ, ਸ਼ਕਦ੍ਯਦਾ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਨੁਪਰ੍ਯੇਤਿ-ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਭਿਤ ਆਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਦਾ ਸ਼ਕਤਾ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀਸਸਦਸ਼ਗਨ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਂ ਵਿਡ੍ਵਿਘਾਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ੇਤ੍|

Adhikarana uShNavAtasya lakShaNam (35-36) · Śloka 36

ਪਿਤ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਭੋਜਨਾਧ੍ਵਾਤਪਾਦਿਭਿਃ| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਵਾਯੁਨਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਾਰ੍ਤਿਦਾਹਵਤ੍||੩੫|| ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ਪੀਤਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਵਾ| ਉਸ੍ਣਂ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਸ੍ਣਵਾਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੩੬||

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਤਥਾ ਵਾਤੇਨ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਾਰ੍ਤਿਦਾਹਯੁਕ੍ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮਭੂਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਪੀਤਂ ਤਥਾ ਸਹ ਰਕ੍ਤੇਨ ਸਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਤਥੋਸ੍ਣਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍, ਤਂ ਉਸ੍ਣਵਾਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ|

Adhikarana mUtrakShayasya lakShaNam (37) · Śloka 37

ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਦੇਹਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤੌ| ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਂ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਂ ਜਨਯੇਤਾਂ ਤਦਾਹ੍ਵਯਮ੍||੩੭||

ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਪੁਂਸਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਦੇਹਸ੍ਯ-ਗ੍ਲਾਨਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ, ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤੈ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਂ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਂ ਜਨਯੇਤਾਂ-ਉਤ੍ਪਾਦਯੇਤਾਮ੍| ਤਦਾਹ੍ਵਯਂ-ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਸਂਜ੍ਞਮ੍, ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana mUtrasAdasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39

ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਵਾ ਸਂਹਨ੍ਯੇਤੇਨਿਲੇਨ ਚੇਤ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਪੀਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਘਨਂ ਸਜੇਤ੍||੩੮|| ਸਦਾਹਂ ਰੋਚਨਾਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਭਵੇਚ੍ਚ ਤਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਮਸ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਸਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੩੯||

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਮਥਵਾ ਕਫੋ ਵ੍ਯਸ੍ਤੋਨਿਲੇਨ ਸਂਹਨ੍ਯਤੇ-ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪੀਡ੍ਯਤ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਦ੍ਵਾਵਪਿ-ਸਂਸਰ੍ਗਰੂਪੌ, ਤੇਨ ਹਨ੍ਯੇਤੇ ਯਦਿ, ਤਦਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੀਤਾਦਿਨੈਕੈਕੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨ ਸ਼੍ਵੇਤਾਨ੍ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਘਨਂ ਸਦਾਹਂ ਸਜੇਤ੍-ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਰੋਚਨਾਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਭਵੇਤ੍, ਕਦਾਚਿਦ੍ਰੋਚਨਾਚੂਰ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਕਦਾਚਿਚ੍ਛਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪੀਤਾਦਿਸਮਸ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਸਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ|

Adhikarana mUtrapravRuttijAnAmupasaMhAraH (9) · Śloka 9

ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰੋਗਾ ਮੂਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਾਃ| ਨਿਦਾਨਲਕ੍ਸਣੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਾਃ||੪੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||

ਸ੦-ਇਤਿ-ਏਵਂ, ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਮੂਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ-ਅਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ, ਤਤੋ ਜਾਤਾ ਰੋਗਾਃ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਚ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਚ, ਤੈਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣੋਕ੍ਤਾਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਤੋਧ੍ਯਾਯਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਥਾਨਸਙ੍ਖ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਮੂਤ੍ਰਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਾਃ-ਪ੍ਰਮੇਹਾਖ੍ਯਾਃ, ਰੋਗਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਵਦਿਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਨੇਨਾਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਭਿਹਿਤ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੯||